Tinanggihan ng Kaibigan Kong Nagpapanggap na Banal ang Mayamang Pamilyang Gusto Siyang Ampunin—Pero Nang Itaas Ko ang Kamay Ko, Doon Nagsimulang Mabunyag ang Tunay Niyang Mukha
Tinawag siya ng lahat na “anghel ng ampunan.”
Ako lang ang nakakaalam na ang anghel na iyon ay marunong magsuot ng puting damit habang may itinatagong lason sa dila.
Noong dumating ang mag-asawang Del Rosario sa bahay-ampunan sa Quezon City para humanap ng batang aamponin, lahat ng mata ay kay Ysabel Monteverde nakatutok.
Maputi ang suot niyang bestida, mahaba ang bagsak ng buhok, at parang lagi siyang may liwanag sa paligid. Kahit ang mga madre at staff, kapag dumaan siya, lumalambot ang boses.
“Ayan ang batang may prinsipyo,” madalas nilang sabihin.
Ako naman si Mira Santos.
Tahimik. Laging nasa sulok. Laging may hawak na lumang reviewer, lapis na halos ubos na, at pangarap na hindi ko alam kung may karapatang abutin.
Nang lumapit si Mrs. Celeste Del Rosario kay Ysabel, halos pigilin ng lahat ang paghinga.
“Anak,” malambing niyang sabi, “gusto sana naming makilala ka pa. Bukas ang bahay namin para sa isang batang magiging bahagi ng pamilya namin.”
Tumayo si Ysabel. Dahan-dahan. Parang eksena sa pelikula.
“Ma’am,” sabi niya sa malinis at malamig na tinig, “hindi ko po hinahangad na ampunin ng isang mayamang pamilya.”
Nagulat ang lahat.
Ipinikit niya sandali ang mata, saka nagpatuloy.
“Ang pagmamahal po, kapag hinaluan ng pera, nadudumihan. Ayoko pong maging anak ng pamilyang ang kapalit ng yakap ay pangalan, yaman, at luho.”
May napasinghap.
May napaluha.
Si Mother Teresita, ang head ng ampunan, halos mapahawak sa dibdib.
“Napakabait mo talaga, Ysabel,” bulong ng isang staff.
Sa mukha ni Mr. Rafael Del Rosario, nakita ko ang bahagyang pagkasakit. Hindi galit. Mas parang nasaktan siya dahil ang iniaalok nilang pamilya ay tinawag na madumi.
Tumalikod na ang mag-asawa. Handa nang umalis.
At doon ko nakita ang kakaibang bagay.
Mga salitang lumulutang sa hangin, parang komentong galing sa kung saan.
【Sayang! Mabait ang mga Del Rosario. Walong kuya pa naman ang sabik na sabik magkaroon ng bunso!】
【Nakahanda na ang pinakamagandang paaralan, tutor, scholarship fund, at maging pang-abroad niya balang araw.】
Nanigas ako.
Pinakamagandang paaralan.
Tutor.
Pang-abroad.
Hindi ko na narinig ang bulungan sa paligid. Ang narinig ko lang ay tibok ng puso ko.
Bago tuluyang makalabas ang mag-asawa, itinaas ko ang kamay ko.
“Ma’am,” nanginginig kong sabi. “Kung puwede po… gusto ko po.”
Biglang tumahimik ang buong silid.
Lahat ng mukha, humarap sa akin.
Pati si Ysabel.
Ang maamo niyang ekspresyon, muntik nang mabasag.
“Mira?” mahina niyang sabi, pero sapat para marinig ng lahat. “Anong ginagawa mo? Hindi ka naman ganyang klase ng tao.”
Lumapit si Mother Teresita at hinawakan ang braso ko.
“Mira, huwag kang gumawa ng eksena. Si Ysabel ang kinausap nila.”
Hindi ako gumalaw.
Tumingin ako kay Mrs. Del Rosario.
“Kayo po ba… puwedeng isaalang-alang din ako?”
Kumunot ang noo ng ilang bata.
“Grabe, pera agad ang nakita.”
“Ang kapal naman. Tinanggihan na ni Ate Ysabel, sisingit pa siya.”
“Si Ate Ysabel ang mataas ang prinsipyo. Siya, mukhang uhaw na uhaw sa yaman.”
Ngumiti si Ysabel. Malungkot na ngiti. Pero kilala ko ang ngiting iyon.
Iyon ang ngiting ginagamit niya kapag gusto niyang magmukhang mabait habang tinutulak ako pababa.
Lumapit siya sa akin at marahang hinawakan ang manggas ng blusa ko.
“Mira, huwag kang padalos-dalos,” sabi niya. “Hindi lahat ng pinto, dapat pasukin dahil lang kumikinang.”
Tumingin siya sa mga tao, saka ibinalik ang awa sa mukha.
“Alam kong gusto mong makaalis dito. Alam kong gusto mong kumapit sa makapangyarihan. Pero huwag mong ibaba ang sarili mo nang ganyan.”
Mas lumakas ang bulungan.
Pero hindi ako umatras.
“Hindi ko po gusto ang luho,” sabi ko, diretso kay Mrs. Del Rosario. “Gusto ko pong makapag-aral.”
Napakagat ako sa labi.
“Malapit na po ang entrance exam. Kulang po kami sa reviewer dito. Walang tutor. Minsan wala rin pong kuryente sa study room. Kung may pagkakataon po akong matuto nang maayos… gusto ko pong subukan.”
Hindi ko alam kung bakit, pero biglang namula ang mga mata ni Mrs. Del Rosario.
Lumapit siya sa akin at lumuhod sa harap ko.
“Bakit gusto mong sumama sa amin, anak?”
Lumunok ako.
“Dahil gusto ko pong malaman kung ano ang pakiramdam ng may pamilya.”
Humigpit ang hawak niya sa kamay ko.
Si Mr. Del Rosario naman ay tahimik lang, pero ang mga mata niya ay hindi na kasing lamig kanina.
“Pag-uusapan namin ito,” sabi niya. “Hindi puwedeng basta-basta ang ganitong desisyon.”
Umalis sila nang walang pangako.
Pero bago sila tuluyang lumabas, muling lumitaw ang mga salita sa hangin.
【Naku, Ysabel, sobra ang pag-arte mo. Nasaktan si Mrs. Del Rosario sa sinabi mong nadudumihan ng pera ang pagmamahal.】
【Si Mira, simple lang ang sinabi, pero totoo. At ang pamilyang iyon, matagal nang naghahanap ng batang hindi palamuti—kundi anak talaga.】
Nang gabing iyon, laman ng buong ampunan ang pangalan ni Ysabel.
“Sigurado, babalikan pa rin siya.”
“Testing lang iyon. Siyempre si Ysabel pa rin pipiliin.”
“Si Mira? Pang-comparison lang siguro.”
Hindi ako sumagot.
Nag-aral lang ako.
Tatlong araw ang lumipas.
Dumating ang assistant ng pamilya Del Rosario, may dalang makapal na folder.
Agad na ipinatawag ni Mother Teresita si Ysabel.
Pumasok si Ysabel sa sala, suot pa rin ang puting bestida. Pilit ang pakumbaba sa mukha.
“Mother, sinabi ko na po. Hindi ko pa sure kung tatanggapin ko sila.”
Ngumiti ang ilang bata, kinikilig.
Pero ang assistant ay tumingin sa folder, saka mahinahong nagsalita.
“Excuse me po. Nandito po ba si Mira Santos?”
Namatay ang ngiti ni Ysabel.
Nanigas si Mother Teresita.
“Ano?” sabi niya. “Baka nagkamali kayo. Si Ysabel ang—”
“Hindi po,” sagot ng assistant. “Kailangan po naming makausap si Mira Santos. May karagdagang form siyang kailangang sagutan.”
Lumapit ako, nanginginig ang kamay.
Kinuha ko ang papel.
Ngunit bago ako makapagsalita, inilabas ng assistant ang isa pang envelope.
“At may isa pa po,” sabi niya.
Tumingin siya kay Ysabel.
“May ipapakita po sina Sir at Ma’am bukas. Tungkol ito sa CCTV noong gabing may nangyari sa study room.”
At sa unang pagkakataon, nakita kong namutla si Ysabel.
PARTE2
Hindi agad ako nakaimik.
CCTV.
Study room.
Dalawang salitang iyon lang, pero parang binuhusan ng yelong tubig ang buong katawan ko.
Sa paligid, nagsimulang magtinginan ang mga bata. Si Mother Teresita ay napahawak sa lamesa. Si Ysabel naman, ang batang laging mukhang malinis at hindi naaabot ng putik, biglang nawalan ng kulay ang labi.
“Anong CCTV?” tanong ni Mother Teresita, pilit kalmado.
Ngumiti nang magalang ang assistant. “Hindi po ako ang tamang magpaliwanag. Bukas po pupunta sina Sir Rafael at Ma’am Celeste. Mas mabuting sa harap ng lahat linawin.”
Inabot niya sa akin ang form.
“Mira, pakisagutan ito. Wala pa pong final decision, pero seryoso po silang makilala ka.”
Tumango ako.
Pero sa utak ko, bumabalik ang isang gabing pilit kong nilimot.
Dalawang linggo bago dumating ang mga Del Rosario, may mock exam kami sa study room. Ako ang may pinakamataas na score. Kinabukasan, nawawala ang reviewer ko—ang tanging reviewer na ibinigay ng isang volunteer teacher, may sulat pa sa gilid kung aling topics ang lalabas sa entrance exam.
Nang makita iyon sa basurahan, basang-basa ng tubig at punit-punit ang ilang pahina, sinabi ni Ysabel sa lahat na aksidente raw.
“Baka nailagay ni Mira malapit sa lababo,” sabi niya noon, punong-puno ng awa ang mukha. “Kawawa naman siya. Sobrang pressure siguro kaya naging pabaya.”
Walang naniwala sa akin nang sabihin kong hindi ko iyon ginawa.
Dahil si Ysabel ang nagsalita.
At kapag si Ysabel ang nagsasalita, ang kasinungalingan ay nagmumukhang dasal.
Kinabukasan, maaga pa lang ay kakaiba na ang hangin sa ampunan. Ang mga batang dati ay nanlalait sa akin, tahimik. Ang staff na dati ay panig kay Ysabel, aligaga. Si Mother Teresita, paulit-ulit na naglilinis ng maliit na receiving room kahit malinis na ito.
Si Ysabel ay dumating na parang walang nangyari.
Puting bestida pa rin.
Makinis na buhok.
Mahinang ngiti.
Pero ang mga daliri niya ay hindi mapakali.
Eksaktong alas-diyes, dumating ang mag-asawang Del Rosario.
Kasama nila ang dalawang lalaki—parehong matangkad, parehong seryoso. Narinig kong tinawag ng assistant ang isa na “Kuya Adrian” at ang isa naman ay “Kuya Nico.” Dalawa sila sa walong anak ng Del Rosario.
Hindi sila tumingin kay Ysabel.
Sa akin sila tumingin.
Hindi ko alam kung bakit, pero sa tinging iyon, hindi ako nakaramdam ng panghuhusga. Parang sinusukat nila kung gaano na ako katagal lumalaban mag-isa.
“Mother Teresita,” panimula ni Mrs. Del Rosario, “bago kami gumawa ng final decision, may ilang bagay kaming kailangang linawin.”
Umupo ang lahat.
Si Ysabel ay naupo sa unahan, bahagyang nakayuko. Ang mukha niya ay balik sa dating mahinahon.
“Ma’am,” mahina niyang sabi, “kung tungkol po ito sa nangyari noong isang araw, baka po nasaktan ko kayo. Hindi ko po intensyon. Sanay lang po akong hindi magpadala sa pera.”
Dati, tiyak na hahanga ang lahat.
Pero ngayon, walang pumalakpak. Walang napaluha.
Binuksan ni Kuya Adrian ang laptop.
“Hindi iyon ang pinag-uusapan namin,” malamig niyang sabi.
Tumigil ang paghinga ni Ysabel.
Lumabas sa screen ang kuha ng hallway sa tapat ng study room.
Madilim ang paligid. Gabi. Halos lahat ay tulog na.
Sa video, may isang batang babae na pumasok sa study room.
Suot niya ang puting pantulog na may maliit na ribbon sa balikat.
Si Ysabel.
Narinig ko ang paghinga ng mga bata sa paligid.
Sa video, lumapit si Ysabel sa mesa ko. Kinuha niya ang reviewer ko, binuklat, saka ngumiti. Hindi iyong mahinhin niyang ngiti sa umaga. Iba iyon. Matalim. May inis. May inggit.
Pagkatapos, pumunta siya sa lababo.
Binasa niya ang reviewer.
Isa-isang pinunit ang pahina.
Tinapon sa basurahan.
May batang napabulong, “Si Ate Ysabel?”
Namula ang mata ko, pero hindi ako umiyak.
Hindi dahil hindi masakit.
Kundi dahil sa wakas, may nakakita.
Huminto ang video.
Tahimik ang buong silid.
Si Ysabel ang unang nagsalita.
“Hindi po ako iyon.”
Walang naniwala sa kaniya.
Kahit siya, parang hindi rin naniniwala sa sarili niya.
“Maliwanag ang mukha mo sa kuha,” sabi ni Kuya Nico.
Nanginig ang labi ni Ysabel. “Nagkamali lang po ako. Nai-pressure ako. Pero hindi po ako masamang tao.”
Bigla siyang humarap sa akin.
“Mira, sabihin mo sa kanila. Magkaibigan tayo, di ba? Alam mong hindi ko sinasadya.”
Napatingin ako sa kaniya.
Kaibigan?
Naalala ko ang lahat.
Ang araw na itinago niya ang sapatos ko bago dumating ang donors, kaya napagalitan ako dahil nakayapak ako.
Ang araw na sinabi niyang binigyan niya ako ng pagkain, kahit siya mismo ang kumuha ng ulam ko.
Ang araw na pinuri siya ng lahat dahil tinulungan daw niya akong mag-review, kahit ang totoo, pinagtawanan niya ako dahil paulit-ulit kong binabasa ang parehong pahina.
“Hindi tayo magkaibigan, Ysabel,” tahimik kong sabi.
Parang sinampal siya.
“Magkasama lang tayong lumaki dito.”
Huminga ako nang malalim.
“At matagal mo nang ginagamit ang pagiging mabait para mapatahimik ang mga taong sinasaktan mo.”
Nagsimulang umiyak si Ysabel.
Pero ngayon, iba na ang iyak niya. Wala nang dating kapangyarihan.
Lumapit si Mother Teresita sa kaniya. “Ysabel, bakit mo ginawa iyon?”
Sumabog ang mukha ni Ysabel sa galit at luha.
“Dahil siya ang laging mataas ang score!” sigaw niya. “Dahil kahit tahimik lang siya, lagi siyang napapansin ng teachers! Ako dapat ang pinipili. Ako dapat ang espesyal!”
Napatakip ng bibig ang isang staff.
Nagpatuloy si Ysabel, tila nabasag na ang lahat ng maskara.
“Alam ninyo ba kung gaano kahirap maging perpekto araw-araw? Kapag mabait ako, mahal ninyo ako. Kapag mataas ang prinsipyo ko, hinahangaan ninyo ako. Pero kapag sinabi kong gusto ko ring umalis dito, tatawagin ninyo akong mukhang pera!”
Napatingin siya kay Mrs. Del Rosario.
“Kaya sinabi ko iyon. Para mas humanga kayo. Akala ko susuyuin ninyo ako. Akala ko pipiliin ninyo pa rin ako.”
Hindi ako nagulat.
Matagal ko nang alam.
Pero iba pala kapag ang katotohanan ay lumabas mismo sa bibig ng taong nagsuot nito bilang kasinungalingan.
Si Mrs. Del Rosario ay hindi nagalit. Mas masakit iyon para kay Ysabel. Dahil ang tingin niya ay puno ng lungkot.
“Anak,” sabi niya, “hindi namin hinahanap ang batang perpekto. Hinahanap namin ang batang totoo.”
Tumingin siya sa akin.
“Noong sinabi mong gusto mong mag-aral, hindi ka nagkunwari. Hindi mo itinago na may kailangan ka. Hindi mo ginawang kaaway ang pera. Alam mo lang na ang oportunidad, kapag ginamit nang tama, puwedeng maging tulay.”
Napayuko ako.
“Pero Ma’am,” bulong ko, “hindi po ako maganda magsalita. Hindi rin po ako kasing ayos ni Ysabel.”
Ngumiti si Kuya Nico.
“May walong kuya ka kung sakaling sumama ka sa amin. Hindi namin kailangan ng prinsesang marunong mag-pose. Kailangan namin ng kapatid na aalagaan namin.”
Hindi ko napigilan ang luha.
Sa unang pagkakataon sa buhay ko, hindi ako pinili dahil kawawa ako.
Pinili ako dahil nakita nila ako.
Tumayo si Mr. Del Rosario.
“Mira Santos, kung papayag ka, gusto ka naming maging bahagi ng pamilya Del Rosario.”
Nabasag ang katahimikan.
Hindi malakas ang palakpakan. Walang sigawan.
Pero may ilang batang umiyak. May staff na napayuko. Si Mother Teresita, lumapit sa akin at niyakap ako.
“Patawarin mo ako, Mira,” bulong niya. “Hindi kita nakita nang tama.”
Hindi ko alam ang isasagot.
Kaya yumakap na lang ako pabalik.
Si Ysabel ay nakaupo sa sulok, walang imik. Wala na ang diyosa. Wala na ang anghel. May batang naiwan doon—takot, galit, at hubad sa sariling kasinungalingan.
Bago kami umalis, nilapitan ko siya.
Tumingala siya sa akin, mapula ang mata.
“Masaya ka na?” mapait niyang tanong.
Umiling ako.
“Hindi. Sana lang, isang araw, tumigil ka nang umarte para mahalin ka ng tao.”
Natigilan siya.
Hindi siya sumagot.
Pagkaraan ng ilang linggo, lumipat ako sa bahay ng mga Del Rosario sa Alabang.
Hindi naging madali.
Sa unang gabi, hindi ako makatulog sa sobrang lambot ng kama. Sanay ako sa manipis na kutson at ingay ng dormitoryo. Nang kumatok si Kuya Adrian, akala ko pagalitan niya ako.
Pero may dala siyang mainit na gatas.
“Sabi ni Mama, baka hindi ka sanay,” sabi niya. “At sabi ni Kuya Marco, bawal daw umiyak nang mag-isa sa bahay na ito. May schedule kami riyan.”
Napangiti ako kahit umiiyak.
Totoo ang sinabi ng lumulutang na mga salita.
Walong kuya.
Walong magulong lalaki na hindi marunong magpakita ng lambing nang normal.
May nagdadala ng reviewer.
May nagpapadala ng math exercises.
May naghahanap ng best tutor.
May naglagay ng maliit na note sa study desk ko: “Bunso, hindi mo kailangang maging number one para manatili rito.”
Doon ako tuluyang umiyak.
Hindi dahil sa lungkot.
Kundi dahil sa gaan ng pakiramdam na hindi ko kailangang patunayan bawat segundo na karapat-dapat akong manatili.
Sa entrance exam, pumasa ako sa isang mahusay na paaralan sa Makati.
Hindi ako top one.
Pero nang lumabas ang resulta, si Mrs. Del Rosario ang unang yumakap sa akin.
“Anak,” sabi niya, “proud kami sa’yo.”
Anak.
Isang salita lang.
Pero sapat para tahiin ang maraming taon ng pagiging mag-isa.
Makalipas ang ilang buwan, nakatanggap ako ng liham mula sa ampunan.
Si Ysabel ang sumulat.
Maikli lang.
“Mira, hindi ko pa kayang humingi ng tawad nang maayos. Pero nagsimula na akong magpakatotoo. Sana balang araw, matutuhan kong maging mabait kahit walang nanonood.”
Hindi ko alam kung mapapatawad ko siya agad.
Pero itinupi ko ang liham at itinago.
Dahil minsan, ang hustisya ay hindi laging kailangang maging paghihiganti.
Minsan, sapat nang mawala ang maskara, lumabas ang totoo, at mabigyan ng pagkakataong pumili muli ang mga taong nasaktan at nanakit.
At ako?
Hindi na ako ang batang nasa sulok na naghihintay kung may makakapansin sa kaniya.
Ako na si Mira Del Rosario.
Isang anak.
Isang kapatid.
Isang batang dating walang pamilya, pero hindi kailanman nawalan ng pangarap.
Mensahe: Huwag ikahiya ang pag-abot sa oportunidad na makapagpapabago ng buhay mo. Hindi kasalanan ang mangarap, hindi kasalanan ang lumaban, at hindi kasalanan ang piliin ang sarili—lalo na kung ang hangad mo ay matuto, lumago, at maging mas mabuting tao.
