Nang Tinawag na Papa ng Anak ng Ibang Babae ang Asawa Kong Doktor, Ako ang Pinapila Niya—Pero Nang Bumagsak Ako sa Harap ng Buong Barangay, Doon Niya Nalaman ang Huling Resulta Ko na Matagal Ko Nang Bitbit Mag-isa
Noong unang beses kong narinig na tinawag na “Papa” ng anak ng ibang babae ang asawa kong doktor, ngumiti lang ako.
Akala ko, bata lang iyon.
Akala ko rin, alam pa rin ni Mateo kung saan siya dapat umuwi.
Nagkamali ako.
Anim na taon na kaming kasal ni Dr. Mateo Reyes, isa sa pinakamabait at pinakapinagkakatiwalaang doktor sa health center sa Quezon City. Sa mata ng ibang tao, masuwerte ako. May asawa akong marunong mag-alaga, marunong makinig sa tibok ng puso, marunong magpaliwanag ng sakit na parang kayang-kaya niyang tanggalin ang takot sa dibdib ng pasyente.
Pero iyon ang Mateo na kilala ng barangay.
Hindi iyon ang Mateo na nakakasama ko sa bahay nitong mga nakaraang buwan.
Nagsimula ang lahat kay Camille Dizon, isang single mother na lumipat sa kabilang building. May anak siyang anim na taong gulang, si Mica, payat, mahiyain, at laging nakayakap sa palda ng nanay niya.
Isang gabi, tinawag si Mateo para mag-home visit dahil nahihilo raw si Camille at inuubo si Mica. Sumama ako, bitbit ang maliit na medical kit na ako mismo ang bumili noon sa Divisoria noong nagsisimula pa lang siyang maging doktor.
Pagpasok namin sa unit nila, agad kumapit si Mica sa manggas ni Mateo.
“Doc Mateo,” mahina niyang sabi, “puwede po ba kayong madalas pumunta rito? Para po kaming may papa.”
Namula ang mata ni Camille.
“Mica, huwag mong abalahin si Doc. May asawa siya.”
Tumingin si Mateo sa akin saglit, pagkatapos ay yumuko at hinaplos ang buhok ng bata.
“Okay lang,” sabi niya. “Kapag masama ang pakiramdam ninyo, tawagan ninyo ako. Ikaw man o ang mama mo.”
Doon ko unang naramdaman ang lamig.
Hindi sa balat.
Sa loob.
Pagkatapos noon, kahit gaano na kagabi, basta tumawag si Camille, umaalis si Mateo. Minsan nasa hapag kami. Minsan nanonood kami ng balita. Minsan may lagnat ako at nakahiga, pero isang tunog lang ng cellphone niya, tatayo na siya.
“Silipin ko lang sina Camille at Mica.”
Ganoon kadali.
Parang may isa siyang pamilyang mas kailangang unahin kaysa sa amin.
Isang gabi, halos hindi na ako makahinga sa ubo. Sumakit ang dibdib ko sa bawat hinga. Hinawakan ko ang manggas ni Mateo habang nagbabasa siya ng patient records.
“Mateo,” sabi ko, “puwede mo ba akong tingnan bukas? Kahit sampung minuto lang.”
Hindi man lang niya ako tiningnan agad.
“Health center iyon, Aira. Hindi bahay. Kumuha ka ng number at pumila.”
Tumango ako.
“Sige.”
Kinabukasan, ako ang unang dumating sa health center. Kumuha ako ng number. Umupo ako sa plastic chair, yakap ang shawl ko, pinipigil ang ubo para hindi maistorbo ang matatanda at bata sa paligid.
Lumipas ang umaga.
Tinawag ang numero bago sa akin.
Lumipas pa ang isa.
Hanggang lumabas ang nurse.
“Ma’am Camille Dizon? Pinapapasok na po kayo ni Doc Mateo.”
Napatigil ako.
Walang hawak na number si Camille. May dala lang siyang kahon ng ensaymada, paborito ni Mateo.
Hindi naisara nang maayos ang pinto ng clinic.
Narinig ko ang boses niya, malambing at nag-aalala.
“Doc, hindi ba magagalit si Ate Aira?”
Sumagot si Mateo, mababa at kalmado.
“Maiintindihan niya iyon. Hindi siya nag-iinarte sa maliit na bagay.”
Napakapit ako sa papel na hawak ko.
Nalukot iyon sa pawis ng palad ko.
Nang tumunog ang bell para sa lunch break, doon lang lumabas si Mateo. Nang makita niya ako, kumunot ang noo niya.
“Bakit nandito ka pa?”
Inilapag ko ang number ko sa maliit na mesa sa tabi ng pinto.
“Nalampasan na ang turn ko.”
Ang totoo, hindi lang turn ko ang nalampasan.
Pati ako.
Pati ang anim na taong pinili kong manatili sa tabi niya.
Pag-uwi niya ng gabing iyon, nakaupo ako sa tabi ng center table, hinahanap ang natitirang gamot sa ubo. Wala na. Puro empty blister pack na lang.
“Hindi ka pa rin magaling?” tanong niya habang naghuhubad ng sapatos. “Akala ko nagpakonsulta ka na.”
“Hindi natuloy. Nalampasan ang number ko.”
“Kung masama talaga pakiramdam mo, kumuha ka ulit bukas. Hindi naman siguro sinadya ng nurse.”
Tumango ako.
“Oo. Sumunod lang sila sa proseso.”
Tumahimik siya, parang tinamaan sa sinabi ko. Lumapit siya at hinawakan ang noo ko. Amoy alcohol ang kamay niya.
At ensaymada.
Dati, gustong-gusto ko ang amoy ng disinfectant sa kanya. Pakiramdam ko, umuuwi siya mula sa pagod ng mundo, pero ako ang pahinga niya.
Ngayon, ang naamoy ko lang ay tamis na hindi para sa akin.
Biglang nag-vibrate ang cellphone niya.
Pagtingin niya, lumambot ang mukha niya.
“Si Camille. Medyo hirap huminga si Mica. Magda-drive lang ako roon.”
Tumingin ako sa medical kit sa tabi ng pinto.
Iyon ang kit na para sa bahay namin.
Iyon ang kit na sinabi niyang gagamitin niya kapag ako ang may sakit.
Kinuha niya iyon.
Saka siya tumingin sa akin, naghihintay na padaanin ko siya.
“Hindi ba sabi mo,” tanong ko, “ang health center ay hindi bahay?”
Humigpit ang hawak niya sa kit.
“Bata iyon, Aira. Huwag kang magsalita nang ganiyan.”
Ngumiti ako at tumabi.
Pagkasara ng pinto, tumahimik ang sala. Tanging ubo ko na lang ang naririnig ko.
May lugaw sa kaldero. Nang buksan ko, may manipis na balat na sa ibabaw.
Sumindi ang cellphone ko.
Sa group chat ng condo, may nagpadala ng larawan. Nasa lobby si Camille, buhat si Mica. Si Mateo, nakaluhod sa harap nila, nakadikit ang stethoscope sa likod ng bata.
May nag-comment:
“Grabe si Doc Mateo, parang family doctor. Suwerte naman nina Camille.”
Sumagot si Camille ng smiley face.
“Blessed po kami. Buti na lang nandiyan siya.”
Matagal kong tinitigan ang stethoscope ni Mateo.
May maliit na transparent tape sa gilid ng earpiece. Ako ang naglagay niyon noong board exam review niya. Wala kaming pambili ng bago, kaya inayos ko iyon sa ilalim ng ilaw habang siya ay natutulog.
Sinabi niya noon, “Kapag lisensyado na ako, unang heartbeat na pakikinggan ko, sa’yo.”
Hindi niya nagawa.
Muli akong nakatanggap ng message.
Galing kay Camille.
Larawan ng medical kit namin sa mesa niya. Katabi noon ang isang mangkok ng mainit na lugaw.
“Ate Aira, sabi ni Doc kahit inuubo ka, dapat kumain ka ng lugaw. Gumaya lang po ako. Sana hindi ka magalit.”
Pinatay ko ang screen.
At ibinuhos ang lugaw ko sa lababo.
Kinabukasan, pumunta ako sa health center para kunin ang lab result ko. Namutla ang nurse nang makita ako.
“Ma’am Aira, sorry po talaga kahapon. Tinanong din kayo ni Doc pagkatapos.”
Ngumiti ako.
“Okay lang. Proseso iyon.”
Ibinigay niya ang papel. Napatingin siya sa resulta, pero agad ding umiwas ng tingin.
“Ma’am… baka kailangan n’yo pong ipakita agad ito sa doktor.”
Hindi ko na siya pinasagot.
Sa covered court ng barangay, may libreng medical mission. Nasa gitna si Mateo, naka-white coat, habang si Camille ang tumutulong mag-check ng blood pressure.
Mali ang pagkakabit niya ng cuff.
Hinawakan ni Mateo ang kamay niya para itama.
“Dahan-dahan. Hanapin mo muna ang artery.”
Nagtawanan ang mga tao.
“Parang special assistant ni Doc ah!”
Yumuko si Camille, kunwari nahihiya.
“Hindi naman po. Mabait lang talaga si Doc Mateo.”
Hindi siya itinama ni Mateo.
Pumila ako sa likod. Nang malapit na ako, nakita ako ni Camille.
“Ate Aira, upo ka rito. Ako na lang ang tatayo.”
Tatayo na sana siya, pero pinigilan siya ni Mateo.
“Mahina pa sugar mo. Maupo ka.”
Pagkatapos ay tumingin siya sa akin.
“Aira, sa gilid ka muna maghintay. Maraming senior dito. Huwag nating agawan ng oras ang mga pasyente.”
Tumahimik ang paligid.
May bumulong, “Asawa niya iyon, di ba?”
Sumagot si Mateo, malinaw at walang pag-aalinlangan.
“Alam niya ang proseso. Hindi siya magdadagdag ng abala.”
Tiningnan ko siya.
Tiningnan ko ang lalaking minsan kong inakalang tahanan.
Akmang magsasalita ako nang biglang kumirot ang dibdib ko. Sunod-sunod ang ubo ko, hanggang sa hindi ko na makita nang malinaw ang court.
Nahulog ang lab result mula sa kamay ko.
At bago tuluyang dumilim ang paningin ko, nakita kong napulot iyon ni Mateo.
Nakita kong nagbago ang mukha niya.
Dahil sa papel, malinaw ang nakasulat:
URGENT FINDING: SEVERE PNEUMONIA. IMMEDIATE HOSPITAL EVALUATION REQUIRED.
…
“Aira!”
Iyon ang unang beses sa matagal na panahon na narinig kong tinawag niya ang pangalan ko na may takot.
Hindi inis.
Hindi pagod.
Takot.
Gusto kong tumawa, pero ang lumabas lang ay isa pang ubo na parang kumakaskas sa loob ng dibdib ko.
Lumapit si Mateo. Aabot sana siya sa akin, pero umatras ako kahit nanginginig ang tuhod ko.
“Huwag,” pabulong kong sabi.
Natigilan siya.
Si Nurse Lanie ang sumalo sa akin. “Doc, kailangan siyang dalhin sa emergency.”
“Car ko na,” mabilis na sabi ni Mateo. “Ako ang—”
“Hindi ikaw,” pinutol ko siya.
Lahat napatingin sa akin.
Huminga ako nang mababaw, nanginginig ang kamay sa braso ni Lanie.
“Tumawag kayo ng ambulance. At pakisabi kay Dr. Paolo Fernandez sa East Avenue Medical na paparating ako.”
Namutla si Mateo.
“Kilala mo si Paolo?”
Ngumiti ako nang mahina.
“Doktor siya. Kumuha ako ng number. Pumila ako. Tinawag niya ako.”
Para siyang sinampal sa gitna ng covered court.
Sa ambulance, sumunod si Mateo. Nakaupo siya sa tabi ko, hawak ang lab result na parang hindi niya matanggap na papel lang pala ang kayang gumising sa kanya.
“Aira, bakit hindi mo sinabi na ganito kalala?”
Tumingin ako sa kanya.
“Sinabi ko. Sabi ko sampung minuto lang.”
Wala siyang naisagot.
Sa ospital, pinasok ako agad sa observation room. May oxygen. May IV. May mga tanong. Ilang araw na raw ba akong inuubo? May lagnat ba? Sumisikip ba ang dibdib? Kumakain ba ako nang maayos?
Gusto kong sumagot ng oo, pero napagod akong ipaliwanag kung paano ako unti-unting naging background noise sa sariling bahay.
Dumating si Dr. Paolo Fernandez, kaklase ni Mateo noong med school. Hindi siya nagulat nang makita ako. Siya ang pinuntahan ko online noong gabing ibinuhos ko ang lugaw sa lababo. Siya ang nagsabing magpa-lab ako agad dahil hindi na normal ang ubo ko.
“Good thing pumunta ka,” sabi niya. “Hindi pa huli, pero hindi na rin dapat pinatatagal.”
Narinig iyon ni Mateo.
Ang mukha niya, para siyang unti-unting nauubusan ng dugo.
“Paolo, ako na ang titingin sa kanya,” sabi niya.
Mahinahon pero matigas ang sagot ni Dr. Paolo.
“Mateo, pasyente ko siya ngayon. At asawa mo siya. Hindi mo pwedeng ayusin ang lahat dito dahil lang guilty ka.”
Sumikip ang panga ni Mateo.
Sa labas ng kwarto, narinig kong may nag-uusap. Si Nurse Lanie at isa pang staff.
“Kawawa si Ma’am Aira,” bulong ng isa. “Matagal na pala siyang bumabalik-balik sa health center, pero lagi raw nauuna si Camille.”
“May record ba talaga si Camille?”
“Meron minsan. Pero madalas wala. Nagte-text lang daw kay Doc.”
Napikit ako.
Hindi ko na kailangang marinig pa.
Pero may mas masakit na dumating kinabukasan.
Si Camille.
May dala siyang lalagyan ng lugaw at nakangiting parang walang nangyari.
“Ate Aira,” sabi niya, “napadaan lang po kami ni Mica. Nag-alala po si Doc kagabi. Hindi siya nakatulog.”
Nasa tabi ng kama si Mateo. Agad siyang tumayo.
“Camille, hindi ito tamang oras.”
Ngumiti siya, ngunit nanigas ang gilid ng labi niya.
“Concern lang naman ako, Doc. Baka naman iniisip ni Ate na inaagaw kita. Alam naman niyang mabait ka lang.”
Hindi ako nagsalita.
Si Mica, nasa likod niya, nakayuko. May hawak na maliit na stuffed toy. Napansin kong hindi siya inuubo. Hindi siya hingal. Hindi siya mukhang batang may emergency kagabi.
Tumingin ako kay Mica.
“Mica,” mahinang sabi ko, “bakit mo tinawag na Papa si Doc Mateo noon?”
Nanigas si Camille.
“Mica, huwag kang—”
Pero bata si Mica. At minsan, ang bata ang pinakatapat sa lahat.
“Kasi sabi ni Mama,” bulong niya, “kapag tinawag ko po siyang Papa, mas madalas siyang pupunta. Tapos hindi na raw kami iiwan.”
Parang may nabasag sa loob ng kwarto.
Tumalikod si Mateo kay Camille.
“Ginamit mo ang anak mo?”
Namula ang mata ni Camille, pero hindi na iyon mukhang awa. Mukha na iyong galit na nahuli.
“Ginamit? Mateo, ikaw ang pumunta. Ikaw ang sumagot sa bawat tawag. Ikaw ang nagdala ng kit sa bahay namin. Ikaw ang umupo sa sala ko habang naghihintay akong magluto. Huwag mong ibato lahat sa akin.”
Tahimik ang kwarto.
At sa katahimikang iyon, mas malinaw ang katotohanan.
Hindi man sila nagtaksil sa kama, nagtaksil sila sa oras.
Sa atensyon.
Sa lambing.
Sa karapatang dapat sa akin muna niya ibinigay.
Hinarap ako ni Mateo. Basag ang boses niya.
“Aira, mali ako. Hindi ko napansin na nasasaktan ka na. Akala ko kaya mong intindihin.”
Tumingin ako sa kanya.
“Iyon ang problema, Mateo. Palagi mong inaakalang kaya ko.”
Lumapit siya, pero huminto bago pa man maabot ang kama.
“Bigyan mo ako ng chance. Aayusin ko. Puputulin ko lahat ng komunikasyon sa kanya. Magbabago ako.”
Dahan-dahan kong hinubad ang wedding ring ko. Matagal ko itong sinuot kahit mabigat na. Hindi dahil masaya pa ako, kundi dahil sanay akong magdala ng bigat.
Inilapag ko iyon sa maliit na mesa sa tabi ng kama.
“Hindi ko kailangan ng doktor na biglang natakot dahil nakita niya ang resulta ko,” sabi ko. “Kailangan ko ng asawa na naniwala sana noong sinabi kong masama ang pakiramdam ko.”
Napaupo siya.
Parang doon lang niya naintindihan na may sakit na hindi kayang gamutin ng stethoscope.
Pagkalabas ko ng ospital makalipas ang ilang araw, hindi na ako umuwi sa condo namin. Dumiretso ako sa bahay ng ate ko sa Marikina.
Dinala ni Mateo ang mga gamit ko kinabukasan. Kasama ang medical kit na kulay asul.
Inilagay niya iyon sa harap ko.
“Ito,” sabi niya. “Para sa’yo dapat ito.”
Tiningnan ko ang lumang kit.
Naalala ko ang araw na binili ko iyon. Pawisan ako, pagod, pero masaya. Akala ko noon, kapag mahal mo ang isang tao, sapat na ang suportahan mo siya hanggang marating niya ang pangarap niya.
Hindi ko alam na minsan, pagdating niya sa pangarap niya, ikaw naman ang iiwan niya sa pila.
“Hindi na akin iyan,” sabi ko.
“Aira…”
“Dalhin mo. Baka may ibang nangangailangan.”
Napayuko siya.
“Wala na akong pupuntahan.”
“Mayroon,” sagot ko. “Sarili mo. Doon ka magsimula.”
Lumipas ang tatlong buwan.
Gumaling ang baga ko, pero hindi na bumalik ang dating ako. Hindi na ako ang babaeng naghihintay sa pintuan, nakikinig kung kaninong tawag ang uunahin ng asawa niya.
Tinanggap ko ang trabaho sa isang community health NGO sa Cebu. Hindi ako doktor, pero mahusay ako sa patient coordination, records, at outreach. Sa unang linggo ko roon, nakakita ako ng matatandang nakapila, mga nanay na may bitbit na anak, mga trabahador na takot magpatingin dahil baka mapagalitan.
Tuwing may pasyenteng mahina ang boses, lumalapit ako.
“Kayo po ang susunod. Naririnig namin kayo.”
Parang simpleng salita.
Pero alam ko kung gaano kalaki ang kahulugan noon sa taong buong buhay nang nalalampasan.
Isang hapon, bago ako umalis papuntang Cebu, hinintay ako ni Mateo sa labas ng bahay ng ate ko. Payat siya, halatang hindi natutulog nang maayos.
“Hindi na ako nakikipagkita kay Camille,” sabi niya. “Nag-file na rin ako ng complaint sa health center tungkol sa nangyari. Tinanggap ko ang suspension ko.”
Tumango ako.
“Mabuti.”
“Legal separation ba talaga ang gusto mo?”
Tiningnan ko siya. Wala na ang galit na umaapoy noon. Ang natira na lang ay linaw.
“Ang gusto ko, Mateo, ay buhay na hindi ko kailangang magmakaawa para marinig.”
Napapikit siya.
“Mahal pa rin kita.”
“Alam ko,” sabi ko. “Pero hindi lahat ng pagmamahal ay sapat para manatili. Minsan, mahal ka ng tao sa paraang hindi ka pinipili. At kapag paulit-ulit kang hindi pinili, kailangan mong piliin ang sarili mo.”
Umiiyak na siya nang ibalik ko sa kanya ang maliit na kahon. Nasa loob ang stethoscope niya, iyong may tape pa rin sa earpiece.
“Ako ang nag-ayos nito noon,” sabi ko. “Pero hindi ibig sabihin, ako ang habambuhay na mag-aayos ng lahat ng sira sa’yo.”
Hinawakan niya ang kahon na parang iyon ang huling bagay na nag-uugnay sa amin.
Pagdating ko sa Cebu, unang umaga pa lang, nagising ako sa tunog ng dagat at tricycle sa kanto. May ubo pa rin ako minsan, pero hindi na iyon kasing sakit.
Sa bagong clinic, may batang babae na takot magpa-check. Kumapit siya sa kamay ng nanay niya.
“Baka po hindi kami tawagin.”
Lumuhod ako sa harap niya at ngumiti.
“Tatawag kami. Walang malalampasan dito.”
Nang gabing iyon, binuksan ko ang cellphone ko. May message si Mateo.
“Kamusta ang pakiramdam mo?”
Matagal kong tinitigan ang screen.
Dati, sasagot ako agad. Magpapaliwanag. Magpapagaan ng loob niya.
Ngayon, pinatay ko ang phone at itinabi.
Hindi dahil galit pa ako.
Kundi dahil sa wakas, hindi ko na kailangang patunayan na karapat-dapat akong unahin.
Sa labas, maliwanag ang buwan sa ibabaw ng dagat.
Huminga ako nang malalim.
Masakit pa rin nang kaunti.
Pero sa unang pagkakataon sa mahabang panahon, ang hangin ay akin.
Mensahe:
Huwag mong hayaang masanay ang puso mo na laging nasa huli. Ang taong tunay na nagmamahal sa’yo ay hindi ka kailangang makita munang bumagsak bago niya maalalang alagaan ka. Minsan, ang pinakamalaking paggaling ay hindi ang pagbabalik sa taong nanakit sa’yo, kundi ang paglakad palayo dala ang dignidad, tapang, at pagmamahal sa sarili.
