INIWAN NIYA AKO PARA KAY ROSALIA—PERO NANG MAGLABASAN ANG MGA PASA SA KATAWAN KO, NABUKSAN ANG LIHIM NA ITINAGO NG LOLA KO SA LOOB NG 25 TAON
Tatlong linggo matapos akong iwan ng lalaking minahal ko nang limang taon para sa babaeng matagal nang nakaaligid sa amin, nagising akong may limang pasa sa braso na hugis mga daliri.
Walang pumasok sa bahay ko. Wala akong natatandaang pagkakabangga. At ayon sa doktor, normal ang lahat ng resulta ng pagsusuri ko.
Pero nang buksan ko ang lumang kahon ng yumao kong lola, nakita ko ang litrato ng babaeng umagaw sa nobyo ko—kuhang dalawampu’t limang taon bago ko pa siya nakilala.
Sa bayan ng Taal, Batangas, kilala halos ng lahat si Rosalia Manalo.
Maganda siyang makitungo kapag kaharap ka, ngunit kapag nakatalikod ka na, para bang alam na niya pati mga bagay na hindi mo pa naikukuwento.
Mahilig siyang magtanong.
Mahilig siyang makinig.
At higit sa lahat, bihira siyang makalimot kapag pakiramdam niya ay may taong nakalamang sa kanya.
Hindi inakala ni Amihan Reyes, dalawampu’t siyam na taong gulang at nagtatrabaho sa isang maliit na accounting office sa Lipa, na si Rosalia rin ang magiging dahilan para matapos ang limang taon nilang relasyon ni Gabriel Santos.
Matagal nang napapansin ni Amihan na palaging may dahilan si Rosalia para mapalapit kay Gabriel.
Kapag may pista, naroon siya.
Kapag may birthday, siya ang unang bumabati.
Kapag may problema sa motorsiklo si Gabriel, bigla siyang may kakilalang mekaniko.
Minsan ay biniro pa ni Amihan ang nobyo.
—Mukhang mas alam pa ni Rosalia ang schedule mo kaysa sa akin.
Tumawa lamang si Gabriel noon.
—Selosa ka lang.
Pero ilang buwan bago sila maghiwalay, nagbago si Gabriel.
Mas tahimik.
Mas madalas nakatitig sa cellphone.
Kapag tinatanong ni Amihan, lagi niyang sagot:
—Pagod lang ako.
Hanggang isang Martes ng hapon, habang pauwi si Amihan mula sa trabaho, tumunog ang cellphone niya.
Isang mensahe mula kay Gabriel.
“Patawad. Ayoko nang patagalin. May iba na akong mahal.”
Huminto si Amihan sa gilid ng kalsada.
Binasa niya iyon nang paulit-ulit.
Tinawagan niya si Gabriel.
Hindi sumagot.
Makalipas ang tatlong araw, nalaman niya kung sino ang babae.
Rosalia.
At para bang sadyang gusto nitong ipamukha sa kanya ang lahat.
May litrato silang kumakain sa Tagaytay.
May selfie sa tabi ng lawa.
May litrato silang magkahawak-kamay na may caption na:
“Minsan, kailangan mo lang hintayin ang taong para talaga sa iyo.”
Maraming kaibigan ang nagsabi kay Amihan na puntahan niya si Rosalia.
Sigawan.
Sampalin.
Gumanti.
Pero hindi niya ginawa.
Tinanggal niya si Gabriel sa social media.
Binura ang mga litrato.
At nangako sa sariling hindi siya magmamakaawa sa lalaking kusang umalis.
Akala niya, iyon na ang pinakamasakit na bahagi.
Nagkamali siya.
Dalawang linggo pagkaraan, nagising siyang may maliit na pasa sa kaliwang pulsuhan.
Inisip niyang baka natamaan niya ang gilid ng kama.
Pagkaraan ng dalawang araw, may panibago sa hita.
Sumunod ang isa sa balikat.
Pagkatapos ay sa likod.
Wala siyang maalalang aksidente.
Wala rin siyang ginagawang mabigat na trabaho.
Nang isang umaga ay makita niyang may apat na pasa sa paligid ng kanyang braso na tila bakas ng pagkakahawak, napaupo siya sa harap ng salamin.
Nagpunta siya sa doktor.
Nagpa-blood test.
Nagpa-checkup.
Walang nakita.
—Kung magpatuloy, bumalik ka agad —sabi ng doktor.—Posibleng stress, kakulangan sa tulog, o may ibang dahilan na kailangan nating bantayan.
Pero lalo lamang lumala ang takot ni Amihan.
Isang gabi, pasado alas-dos, nagising siya sa tunog ng mabagal na yabag sa labas ng kanyang kwarto.
Isa.
Dalawa.
Tatlo.
Nanigas siya.
Bumangon at binuksan ang pinto.
Walang tao.
Naka-lock ang bahay.
Kinabukasan, may mapusyaw na pasa naman sa may leeg niya.
Doon niya naalala ang lola niyang si Lola Pilar, na dalawang taon nang patay.
Noong bata pa si Amihan, madalas itong magsabi:
—Hija, huwag mong minamaliit ang kutob mo. Minsan, may napapansin ang puso bago pa maunawaan ng isip.
Dahil desperado nang makahanap ng sagot, binuksan ni Amihan ang lumang aparador ng lola.
Sa ilalim ng mga kumot ay naroon pa rin ang kahong kahoy na iniwan nito.
May mga lumang rosaryo.
Mga liham.
Mga litrato.
At saka niya nakita iyon.
Isang kupas na litrato mula pa noong dekada nobenta.
Nakatayo sa harap ng lumang bahay si Lola Pilar.
At katabi nito…
si Rosalia.
Mas bata.
Mas payat.
Ngunit imposibleng magkamali.
Binaligtad ni Amihan ang litrato.
May sulat-kamay sa likod.
“Dumating si Rosalia matapos siyang iwan ni Ernesto. Hindi niya matanggap na pinili ng lalaki ang iba. Mula noon, hindi na siya tumigil sa paghahanap ng taong masisisi.”
Nanginig ang kamay ni Amihan.
May isa pang linya sa ibaba.
“Kung balang araw ay bumalik siya sa buhay ng pamilya natin, huwag mo siyang haharapin nang galit. Iyon ang hinihintay niya.”
Napaupo si Amihan.
Ngunit hindi pa iyon ang pinakakakatakot.
May nakita siyang isa pang lumang sobre sa pinakailalim ng kahon.
Isang liham mula sa babaeng nagngangalang Corazon.
Binuksan niya iyon.
At sa unang talata pa lamang, nanlamig na ang buong katawan niya.
“Pilar, matapos akong iwan ni Ernesto para kay Rosalia, nagsimula akong magising na may mga pasa sa katawan na hindi ko maipaliwanag…”
Nabitawan ni Amihan ang liham.
Eksaktong pareho.
Ang lalaki.
Si Rosalia.
Ang mga pasa.
At bago pa niya mabasa ang susunod na pahina—
may tatlong marahang katok sa pinto ng bahay niya.
Tok.
Tok.
Tok.
Pagtingin niya sa oras, 2:17 ng madaling-araw.
Pagkatapos ay tumunog ang cellphone niya.
Isang mensahe mula sa numerong hindi naka-save.
“Amihan, huwag mong basahin ang natitirang sulat ng lola mo.”
At kasunod noon ang isa pang mensahe.
“Alam kong hawak mo na ang kahon.”
PARTE2
Nanatiling nakatitig si Amihan sa screen ng cellphone.
Pakiramdam niya ay nawalan ng hangin ang buong bahay.
Walang ibang nakakaalam na binuksan niya ang kahon.
Wala siyang pinagsabihan.
Hindi niya ipinost.
Hindi niya tinawagan kahit ang pinakamatalik niyang kaibigan.
Paano nalaman ng nagpadala?
May panibagong katok.
Tok.
Tok.
Tok.
Hindi niya binuksan ang pinto.
Sa halip, pinatay niya ang ilaw, isinara ang mga bintana at tumawag sa nakatatandang kapatid niyang si Marco, na nakatira lamang dalawang barangay ang layo.
—Kuya, puwede ka bang pumunta rito?
Narinig agad ni Marco ang takot sa boses niya.
—Anong nangyari?
—Huwag ka nang magtanong. Basta pumunta ka.
Labinlimang minuto ang lumipas bago dumating si Marco kasama ang asawa niya.
Wala silang nakitang tao sa labas.
Pero sa tabi ng gate ay may isang maliit na papel na nakatiklop.
Binuksan iyon ni Marco.
Dalawang salita lamang ang nakasulat.
“Tumigil ka.”
Gusto ni Marco na agad silang pumunta sa barangay hall at mag-report.
Pumayag si Amihan.
Ayaw na niyang isipin kung kababalaghan ba iyon, pananakot, o kung sino man ang may kagagawan.
Mas mahalaga, may totoong taong nakakaalam sa kilos niya.
Kinabukasan, bumalik silang magkapatid sa bahay at itinuloy ang pagbabasa sa liham ni Corazon.
Doon unti-unting lumabas ang nakaraan.
Mahigit dalawampu’t limang taon na ang nakalipas, naging kasintahan ni Corazon ang lalaking si Ernesto.
Ngunit lumapit sa lalaki si Rosalia.
Nagsimula raw sa simpleng pakikipagkaibigan.
Pagdadala ng pagkain.
Pakikinig sa problema.
Pag-aalok ng tulong.
Hanggang unti-unting lumayo si Ernesto kay Corazon.
Makalipas ang ilang buwan, iniwan niya ito.
Hindi nagtagal, naging sila ni Rosalia.
Ayon sa liham, pagkatapos ng breakup ay nagsimulang magkaroon ng pasa si Corazon.
Una sa braso.
Pagkatapos sa hita.
Minsan ay may mga bakas na tila hinawakan siya nang madiin.
Nagpatingin din siya sa doktor.
Wala ring malinaw na dahilan.
Dahil magkaibigan noon sina Corazon at Pilar, humingi siya rito ng tulong.
Ngunit may isang mahalagang detalye sa huling pahina.
Hindi kailanman naniwala si Lola Pilar na may “mahiwagang kapangyarihan” si Rosalia.
Ang pinaghihinalaan niya ay mas simple—at mas mapanganib.
May taong minamanmanan si Corazon.
May gumagalaw sa paligid ng bahay niya.
May nag-iiwan ng mga sulat.
May nagsisikap na kumbinsihin siyang nababaliw siya.
At habang lalong natatakot si Corazon, lalo siyang naging mahina, kulang sa tulog, at halos hindi na maalala kung saan siya nababangga o kung paano siya nasusugatan.
May huling sulat si Lola Pilar sa ibaba ng pahina.
“Hindi ko napatunayan kung sino ang nananakot kay Corazon. Pero nang tuluyan siyang lumipat ng Maynila at putulin ang lahat ng koneksiyon kay Rosalia at Ernesto, tumigil ang lahat.”
Napahawak si Amihan sa noo.
Ibig sabihin, maaaring hindi paranormal ang nangyayari.
Maaaring may taong sadyang nagpaparamdam sa kanya na wala siyang kontrol.
At ngayong may nagpapadala na ng mensahe sa kanya, naging mas malinaw ang isang bagay:
May totoong pananakot na nangyayari.
—Kailangan nating alamin kung sino ang nagpadala nito —sabi ni Marco.
Kumuha sila ng kopya ng mga mensahe at ini-report iyon sa barangay at pulisya.
Nagpakabit din si Marco ng dalawang security camera sa labas ng bahay.
Tatlong araw na walang nangyari.
At sa loob ng tatlong araw na iyon, wala ring bagong pasa kay Amihan.
Sa ikaapat na araw, dumating si Gabriel.
Nakatayo siya sa labas ng gate.
Payat.
Puyat.
At tila ilang gabi nang hindi natutulog.
Hindi agad lumabas si Amihan.
Mula sa loob ng gate, sinabi niya:
—Ano’ng ginagawa mo rito?
—Kailangan nating mag-usap.
—Wala na tayong kailangang pag-usapan.
—Tungkol kay Rosalia.
Natahimik si Amihan.
—Ano tungkol sa kanya?
Napatingin si Gabriel sa paligid bago lumapit sa gate.
—Alam niya ang tungkol sa kahon.
Parang may malamig na tubig na ibinuhos sa likod ni Amihan.
—Paano?
Napapikit si Gabriel.
—May nakita siyang lumang litrato mo at ng lola mo noon sa phone ko. Nagtanong siya kung may naiwan bang gamit si Lola Pilar. Hindi ko alam kung bakit mahalaga sa kanya.
—At sinabi mong may kahon?
Hindi sumagot si Gabriel agad.
Iyon na ang sagot.
Napailing si Amihan.
—Ikaw ang nagsabi.
—Hindi ko alam na—
—Hindi mo alam? Gabriel, iniwan mo ako para sa kanya. Pagkatapos pati mga gamit ng pamilya ko ikinuwento mo?
—Amihan, makinig ka. Nagkamali ako.
Tumawa siya nang mapait.
—Hindi sapat ang salitang “nagkamali.”
Doon tuluyang bumigay si Gabriel.
Sinabi niyang noong una ay mabait si Rosalia.
Laging naroon kapag may problema siya.
Laging nakikinig.
Laging pinaparamdam na siya lamang ang nakakaunawa.
Hanggang sa unti-unting pinagdudahan niya si Amihan.
Sasabihin ni Rosalia na hindi siya pinahahalagahan.
Na masyadong kontrolado siya.
Na kung tunay siyang mahal, hindi siya kukuwestiyunin.
Hanggang dumating ang araw na pinili niyang makipaghiwalay.
Pero pagkatapos maging sila ni Rosalia, nagbago ang lahat.
Binabantayan ang cellphone niya.
Pinagbabawalang makipag-usap sa dating mga kaibigan.
Kapag sinusubukan niyang umalis, nagagalit ito at nagbabanta na sisirain ang reputasyon niya.
—Bakit ka bumalik dito? —tanong ni Amihan.
—Kasi dalawang araw na ang nakalipas, nakita kong may hawak siyang lumang litrato ng lola mo.
Biglang tumibok nang mabilis ang puso ni Amihan.
—Anong litrato?
—’Yung pareho sa nakita mo sa kahon.
Napatitig siya kay Gabriel.
—Paano mo alam kung ano ang nakita ko?
Doon natigilan ang lalaki.
At sa isang iglap, may naunawaan si Amihan.
—Ikaw ba ang nagpadala ng mensahe?
Namula ang mukha ni Gabriel.
—Hindi.
—Sigurado ka?
—Oo.
Bago pa sila makapagpatuloy, lumabas si Marco mula sa bahay.
May hawak siyang cellphone.
—Amihan.
Ipinakita niya ang screen.
Nakuha ng security camera ang taong lumapit sa gate noong 2:17 ng madaling-araw.
Babae.
May takip ang ulo.
Hindi malinaw ang mukha.
Pero nang i-zoom ni Marco ang video, may makikitang pulseras sa kaliwang kamay nito.
Isang malapad na pilak na pulseras na may hugis sampaguita.
Namutla si Gabriel.
—Kay Rosalia ‘yan.
Hindi agad nagsalita si Amihan.
Biglang nagkaroon ng hugis ang lahat ng takot niya.
Hindi pa rin nito ipinapaliwanag nang eksakto ang bawat pasa.
Pero pinatunayan nitong may taong pumupunta sa bahay niya sa gabi.
May taong nananakot sa kanya.
At maaaring sinasadyang palakihin ang takot niyang nagsimula dahil sa stress at puyat.
Ipinasa nila ang video sa pulisya.
Nang malaman ni Rosalia na may CCTV footage, siya mismo ang pumunta kina Amihan kinabukasan.
Hindi siya galit nang dumating.
Ngumingiti pa siya.
—Amihan, nagkakamali ka ng iniisip.
Hindi siya pinapasok ni Amihan.
Nasa likod niya si Marco.
—Bakit ka pumunta sa bahay ko nang madaling-araw?
Nawala ang ngiti ni Rosalia.
—Gusto lang kitang kausapin.
—Bakit kailangan mong magtakip ng ulo?
—Malamig.
—Bakit nag-iwan ka ng sulat na “Tumigil ka”?
Hindi sumagot si Rosalia.
—At paano mo nalaman na binuksan ko ang kahon ng lola ko?
Doon nag-iba ang tingin ng babae.
—Maraming bagay ang mas mabuting hindi na binubuhay.
—Tulad ng ginawa mo kay Corazon?
Parang sinampal ng pangalan si Rosalia.
Nanigas siya.
Nakita iyon ni Gabriel.
At sa wakas, parang may nabasag sa loob niya.
—Totoo pala —bulong niya.
Biglang humarap si Rosalia sa kanya.
—Tumahimik ka.
—Ginawa mo rin ito noon?
—Wala kang alam!
Lumakas ang boses niya.
Nawala ang mahinahong mukha na matagal niyang ipinapakita sa bayan.
—Palagi na lang may babaeng kumukuha ng dapat para sa akin! Noon si Corazon! Ngayon ikaw!
Napaatras si Gabriel.
Pero nanatiling kalmado si Amihan.
—Gabriel was never “yours” to take. At hindi rin siya “akin.” Tao siya. Siya ang gumawa ng desisyon niyang umalis.
Hindi iyon ang sagot na inaasahan ni Rosalia.
Marahil inaasahan nitong sisigaw si Amihan.
Manunumbat.
Makikipag-agawan.
Pero hindi.
—At hindi kita hahayaang gawin akong bahagi ng kuwento mong paulit-ulit mong inuulit —dagdag ni Amihan.—Tapos na ako.
Nang araw ding iyon, pormal na isinampa ni Amihan ang reklamo kaugnay ng pananakot at pagpunta ni Rosalia sa kanilang bahay sa dis-oras ng gabi. Hindi niya kailangang patunayan ang anumang kababalaghan. Ang kailangan lang niyang harapin ay ang mga bagay na totoo at may ebidensya.
Si Gabriel naman ay tuluyang nakipaghiwalay kay Rosalia.
Pero hindi ibig sabihin noon ay bumalik siya kay Amihan.
Makalipas ang isang linggo, muling pumunta si Gabriel sa bahay.
May dala siyang maliit na kahon.
Mga lumang larawan nila.
Mga sulat.
Mga regalong iniwan noon ni Amihan sa apartment niya.
—Ibabalik ko lang —sabi niya.
Tinanggap iyon ni Amihan.
—Salamat.
Nagtagal ang katahimikan.
—Kung puwede lang ibalik ang panahon…
Napangiti si Amihan nang bahagya.
—Kahit maibalik, baka pareho pa rin ang piliin mo. Kasi noong panahong iyon, iyon ang klase ng tao na ikaw.
Napayuko si Gabriel.
—At ngayon?
—Ngayon, kailangan mong matutong maging mas mabuting tao. Pero hindi na ako ang kailangang maghintay para makita iyon.
Masakit ang sagot.
Pero hindi malupit.
Dahil sa kauna-unahang pagkakataon, naintindihan ni Gabriel na may mga pagkakamaling maaaring patawarin ngunit hindi na kailangang balikan.
Lumipas ang mga buwan.
Lumipat ng trabaho si Amihan sa Batangas City.
Nag-aral siya ng weekend baking classes, bagay na matagal na niyang gustong gawin ngunit palaging ipinagpapaliban dahil inuuna niya ang plano nila ni Gabriel.
Mas madalas niyang bisitahin ang nanay niya.
Naglakbay siya mag-isa sa Baguio.
At higit sa lahat, natuto siyang matulog nang hindi chine-check kung may bagong mensahe mula sa nakaraan.
Wala nang bagong pasa.
Wala nang yabag sa gabi.
Wala nang anonymous na mensahe.
Hindi niya kailanman nalaman nang buong-buo kung paano nagsimula ang bawat marka sa kanyang katawan.
Maaaring epekto ng matinding stress, puyat at walang malay na pagkakabangga.
Maaaring may ibang paliwanag na hindi na niya kailangang habulin.
Pero alam niya kung ano ang totoong sugat.
Ang paniniwalang ang pag-iwan sa kanya ni Gabriel ay patunay na may kulang sa kanya.
At iyon ang sugat na tuluyan niyang napagaling.
Isang taon matapos ang lahat, habang nag-aayos siya ng lumang gamit, muli niyang nakita ang huling sulat ni Lola Pilar.
Ngayon lamang niya napansin na may maliit pang pangungusap sa pinakailalim.
“Hija, huwag mong gugulin ang buhay mo sa pag-unawa kung bakit may taong nanakit sa iyo. Minsan, ang pinakamahalagang sagot ay ang malaman kung bakit pinapayagan mo pa silang manatili sa isip mo.”
Napaluha si Amihan.
Hindi dahil nami-miss niya si Gabriel.
Kundi dahil naiintindihan na niya ang ibig sabihin.
Kinagabihan, inilagay niya ang mga liham ni Lola Pilar sa isang bagong kahon.
Hindi niya sinunog ang mga iyon.
Hindi niya itinapon.
Dahil bahagi pa rin iyon ng kasaysayan ng pamilya niya.
Pero hindi na iyon isang kahong kinatatakutan niyang buksan.
Isa na lamang itong paalala.
Na minsan, ang tunay na sikreto ay hindi kung sino ang umagaw sa taong mahal mo.
Hindi rin kung bakit ka iniwan.
Ang tunay na sikreto ay kung paano mo muling pipiliin ang sarili mo pagkatapos kang hindi piliin ng iba.
MENSAHE
Kapag may taong kusang umalis sa buhay mo, huwag mong ubusin ang sarili mo sa pakikipaglaban para mapili ka niya muli. Ang tunay na pagmamahal ay hindi paligsahan, at ang halaga mo ay hindi nababawasan dahil may taong hindi marunong kumilala nito. Minsan, ang pintong pinakamahirap isara ang siya ring pintong kailangang isara upang makabalik ka sa sarili mong buhay.
