SA ARAW NG AMING KASAL, INIWAN NIYA AKO PARA SA IBANG BABAE—KAYA SA HALIP NA MAGHINTAY, TINANGGAP KO ANG TRABAHONG MAGBABAGO SA BUONG BUHAY KO
“May nangyari kay Patricia. Pupuntahan ko muna siya.”
“Hintayin mo ako, ha?”
Iyan ang mensaheng natanggap ko habang hawak ko ang numero namin para sa civil wedding registration.
Sa dati kong buhay, hinintay ko siya hanggang magsara ang opisina.
Sa buhay na ito, tumayo ako, itinapon ang numero sa basurahan, at pinili kong huwag nang maghintay kahit isang minuto pa.
“A037!”
Muling tumawag ang staff sa counter ng Quezon City Civil Registry.
Nasa kamay ko ang maliit na folder na naglalaman ng lahat ng requirements namin ni Adrian Villareal—birth certificates, IDs, application forms, at photocopies na ilang araw kong pinagtiyagaang ayusin.
Dapat iyon na ang araw na magiging legal na kaming mag-asawa.
Dapat iyon ang simula ng buhay na matagal kong pinangarap.
Pero sa screen ng cellphone ko, iisa lang ang nakikita ko.
Hintayin mo ako, ha?
Napangiti ako nang mapait.
Sa unang buhay ko, ganiyan din ang eksaktong nangyari.
Nakasuot ako noon ng puting dress na binili ko dalawang linggo bago ang appointment. Alas-nuwebe pa lang ng umaga, nakaupo na ako sa waiting area, paulit-ulit na inaayos ang buhok ko dahil gusto kong maganda ako sa litrato namin pagkatapos.
Pero hindi dumating si Adrian.
Lumampas ang numero namin.
Nag-lunch break ang staff.
Nagpalit ang tao sa counter.
Alas-dos.
Alas-kuwatro.
Hanggang alas-singko ng hapon.
Labimpitong beses ko siyang tinawagan.
Wala ni isang tawag ang sinagot niya.
Nang magsara na ang opisina, saka lang siya nag-message.
“Kakahiwalay lang ni Patricia sa asawa niya. Hindi siya okay.”
“Next time na lang tayo mag-register. Hindi naman mawawala ang kasal.”
At ang pinakamasakit?
Pinatawad ko siya.
Pinakasalan ko pa rin siya makalipas ang ilang linggo.
Akala ko noon, isang beses lang siyang pumalya.
Hindi ko alam na rehearsal lang pala iyon ng buong magiging pagsasama namin.
Kapag lilipat ng condo si Patricia, si Adrian ang pupunta para tumulong.
Kapag sumakit ang tiyan ni Patricia, si Adrian ang maghahatid sa ospital.
Kapag lasing si Patricia sa birthday niya, si Adrian ang susundo.
Isang gabi, naka-confine ako dahil sa mataas na lagnat.
Nasa tabi ko si Adrian nang tumunog ang cellphone niya.
Isang mensahe lang mula kay Patricia.
“Nasira ilaw ko sa kusina. Natatakot ako.”
Tumayo agad ang asawa ko.
Kinuha ang jacket niya.
“Sandali lang ako.”
Hinawakan ko ang braso niya.
“Adrian, naka-IV ako.”
Napabuntong-hininga siya na para bang ako pa ang mahirap intindihin.
“Mara, matanda ka na. Nasa ospital ka naman. Maraming nurse.”
“Si Patricia, mag-isa.”
Pagkatapos ay sinabi niya ang linyang daan-daang beses kong narinig sa aming pagsasama.
“Maghintay ka lang.”
At ginawa ko.
Buong buhay ko.
Hanggang sa huli, ako pa rin ang naghihintay.
Kaya nang muling magising ako sa araw na dapat kaming magparehistro ng kasal, dala ko ang lahat ng alaala ng babaeng minsang isinuko ang sarili para sa isang lalaking hindi kailanman natutong pumili sa kaniya.
“A037!”
Napatingin sa akin ang babaeng staff.
“Ma’am, kayo na po.”
Tumayo ako.
Ngunit imbes na lumapit sa counter, isinara ko ang folder.
“Hindi na po.”
Napatigil siya.
“Hindi na kayo magpaparegister?”
“May pupuntahan daw po ang boyfriend ko.”
Mukhang naawa siya sa akin.
Ngumiti siya nang bahagya.
“Okay lang ’yan. Pwede naman kayong bumalik ibang araw.”
Hindi ko na ipinaliwanag.
Dahil alam kong hindi na ako babalik.
Paglabas ko ng gusali, tumama sa mukha ko ang maliwanag na araw ng Quezon City.
Parang masyadong maliwanag.
Parang ngayon ko lang ulit nakita ang mundo pagkatapos ng napakahabang pagkakakulong.
Huminga ako nang malalim.
Saktong nag-vibrate ang cellphone ko.
Akala ko si Adrian.
Pero ang nag-message ay ang assistant principal ng paaralang pinagtuturuan ko.
“Mara, hanggang alas-dose lang ang confirmation para sa one-year teacher exchange program sa Baguio.”
“Noong una sinabi mong hindi ka sasama dahil ikakasal ka.”
“Last chance. Sigurado ka bang ayaw mo?”
Napatigil ako sa gitna ng sidewalk.
Ang exchange program na iyon ang isa sa pinakamalaking pagkakataon sa career ko.
Isang taon sa partner school sa Baguio.
Sagót ng school ang accommodation.
Pagbalik, eligible ako sa leadership training at promotion track.
Noong unang buhay ko, gustong-gusto kong tanggapin iyon.
Pero sinabi ni Adrian,
“Mag-aasawa na tayo. Plano nating magka-baby ngayong taon.”
“Anong klaseng marriage kung nasa Baguio ka at nasa Manila ako?”
Hindi ako nagdalawang-isip noon.
Tinanggihan ko ang pagkakataon.
Dahil akala ko ang pag-ibig ay tungkol sa pagsasakripisyo.
Hindi ko naitanong kung bakit ako lang ang laging nagsasakripisyo.
Tumingin ako sa oras.
9:27 a.m.
May halos tatlong oras pa ako bago matapos ang deadline.
Nag-type ako.
“Ma’am, sasama po ako.”
Halos agad dumating ang sagot.
“Sigurado ka?”
Ngumiti ako.
“Siguradong-sigurado.”
Pagkapindot ko ng send, parang may malaking batong nawala sa dibdib ko.
Bumalik ako sa conversation namin ni Adrian.
Nandoon pa rin ang huling message niya.
Hintayin mo ako, ha?
Pinindot ko iyon nang matagal.
Delete.
Pagkatapos, umuwi ako.
Eksaktong 12:43 p.m. nang tumawag si Adrian.
Unang tawag.
Hindi ko sinagot.
Pangalawa.
Hindi pa rin.
Sa ikatlo, kasalukuyan kong hinihila palabas ng closet ang malaking maleta ko.
Tinitigan ko ang screen nang ilang segundo bago sumagot.
“Mara, nasaan ka?”
Pagod ang boses niya.
Walang sorry.
Walang paliwanag.
Walang kahit isang,
“Pasensya na, pinaghintay kita.”
“Bahay.”
“Bakit ka umalis sa Civil Registry?”
Napatingin ako sa maleta.
“Dahil hindi ka dumating.”
Tahimik siya sandali.
Pagkatapos ay napabuntong-hininga.
“Mara, sinabi ko namang may nangyari kay Patricia.”
“Hindi siya okay. Kakahiwalay lang nila ni Carlo. Halos hindi siya makakain.”
Napangiti ako.
Eksaktong-eksakto.
Pati dahilan, hindi nagbago.
“So?”
“Anong so?”
“Anong gusto mong gawin ko?”
Natahimik siya.
Marahil hindi siya sanay na hindi ko agad sabihing, Okay lang. Naiintindihan ko.
“Mara, huwag mo namang palakihin. Pwede tayong bumalik bukas o sa susunod na linggo.”
“Hindi na.”
“Ano?”
“I said, hindi na tayo babalik.”
Biglang tumigas ang boses niya.
“Galit ka lang.”
“Hindi.”
“Then stop being dramatic.”
Napahinto ang kamay ko sa pagtupi ng damit.
Noong unang buhay ko, sa tuwing tatawagin niya akong dramatic, lagi akong nagdududa sa sarili ko.
Ngayon, wala akong naramdaman kundi pagod.
“Adrian.”
“Ano?”
“Hindi na ako magpapakasal sa ’yo.”
Matagal siyang hindi nagsalita.
Pagkatapos, natawa siya.
Hindi masaya.
Parang hindi makapaniwala.
“Dahil lang hindi ako nakapunta ngayong umaga?”
“Hindi dahil hindi ka nakapunta.”
Isinara ko ang zipper ng maleta.
“Dahil alam kong kahit dumating ka ngayon, bukas, o sa susunod na buwan… kapag tumawag ulit si Patricia, iiwan mo pa rin ako.”
“Mara—”
“Bye.”
Pinatay ko ang tawag.
At sa unang pagkakataon sa loob ng maraming taon, hindi ako natakot sa katahimikan.
Pero wala pang sampung minuto ang lumipas nang bumukas nang malakas ang pinto ng condo.
Pumasok si Adrian.
At hindi siya nag-iisa.
Nasa likod niya si Patricia.
Namumugto ang mata nito, pero suot ang jacket ni Adrian sa balikat.
Pagkakita nito sa maleta ko, bigla siyang napahawak sa braso ni Adrian.
“Adrian… baka ako ang dahilan?”
Hindi ako sumagot.
Pero si Adrian ang sumagot para sa akin.
“Hindi. Nag-iinarte lang siya.”
Pagkatapos ay tumingin siya sa akin.
“Mara, iligpit mo ang maleta.”
“Pag-usapan natin ’to nang maayos.”
Hinawakan niya ang handle ng maleta ko.
Pero bago niya iyon mahila palayo, tumunog ang cellphone ko.
Message mula sa school division office.
“Congratulations, Ms. Mara Villanueva. Your transfer and one-year exchange assignment in Baguio has been approved. Please report on Monday.”
Nabasa ni Adrian ang notification.
Namutla ang mukha niya.
“Ano ’yan?”
Kinuha ko ang cellphone.
“Trabaho.”
“Sa Baguio?”
“Oo.”
“Tinanggap mo?”
“Oo.”
Tinitigan niya ako na parang ngayon lang niya naisip na posible pala akong gumawa ng desisyon nang hindi hinihingi ang pahintulot niya.
At pagkatapos, mahigpit niyang hinawakan ang braso ko.
“Hindi ka aalis.”
Ngumiti ako.
“Bakit?”
At sa harap ni Patricia, sinabi ni Adrian ang mga salitang nagpapatunay na tama ang lahat ng desisyon ko.
“Dahil dalawang buwan na lang…”
Huminga siya nang malalim.
“…at nakaplano na ang kasal natin. At hindi puwedeng malaman ng pamilya ko na iniwan mo ako.”
PARTE2
Tinitigan ko si Adrian.
“Hindi puwedeng malaman ng pamilya mo?”
Hindi niya agad sinagot.
Sa gilid ng paningin ko, nakita kong bahagyang yumuko si Patricia.
Parang gusto nitong lumiit.
Pero sa unang buhay ko, ilang taon kong pinagmasdan ang babaeng iyon.
Alam ko kung kailan siya totoong nahihiya.
At alam ko rin kung kailan siya nagpapanggap.
Ngayon, nagpapanggap siya.
Binitiwan ni Adrian ang braso ko.
“Mara, alam mo namang nakapag-reserve na si Mama ng venue.”
“Bayad na rin ang catering.”
“Nasabihan na lahat ng kamag-anak.”
“Kung bigla kang aalis, mapapahiya kami.”
Napatawa ako.
Hindi ko napigilan.
“Ah.”
“So hindi pala ang iniisip mo ay mawawala ako.”
“Ang iniisip mo ay mapapahiya kayo.”
Kumunot ang noo niya.
“Bakit ba kailangan mong baluktutin lahat?”
“Hindi ko binabaluktot.”
Lumapit ako sa mesa at kinuha ang folder na naglalaman ng wedding receipts.
“Ako ang nagbayad ng down payment sa venue.”
“Half ng catering, ako.”
“Photographer, ako.”
“Souvenirs, ako rin.”
“Pati reservation ng condo na lilipatan natin pagkatapos ng kasal, galing sa savings ko.”
Tinignan ko siya.
“Kung may mapapahiya rito, hindi pamilya mo.”
“Ako.”
Biglang namutla ang mukha niya.
“Mara, babayaran naman natin ’yan together after the wedding.”
“Hindi na magkakaroon ng wedding.”
Tumayo si Patricia.
“Mara, please. Huwag mo akong gawing dahilan.”
Napatingin ako sa kaniya.
“Hindi ikaw ang dahilan.”
Kita ko ang pagkagulat niya.
“Si Adrian.”
“Siya ang dahilan.”
Tahimik ang sala.
Nagpatuloy ako.
“Kung hindi ikaw, baka ibang babae.”
“Kung hindi ibang babae, baka trabaho.”
“Kung hindi trabaho, baka tropa.”
“Hindi ang problema kung sino ang pinupuntahan niya.”
“Ang problema, palagi niyang iniisip na ako ang taong puwedeng paghintayin.”
Napatigil si Adrian.
Sa wakas, parang may tumama sa kaniya.
Pero huli na.
Kinagabihan, natulog ako sa bahay ng kaibigan kong si Lea sa Mandaluyong.
Kinabukasan, nag-file ako ng leave at inayos ang lahat para sa paglipat ko.
Akala ko magwawala si Adrian.
Pero sa unang dalawang araw, wala siyang ginawa kundi mag-message.
“Kapag kumalma ka, mag-usap tayo.”
“Hindi kita pipilitin habang emosyonal ka.”
“Hindi ka naman talaga aalis.”
Binasa ko lahat.
Hindi ako sumagot.
Dahil iyon ang pinakamatinding pagkakamali niya.
Hindi niya pa rin ako pinaniwalaan.
Hanggang sa Linggo ng gabi.
Nasa bus terminal na ako sa Cubao.
Isang maleta.
Isang backpack.
At isang bagong simula.
Saka siya dumating.
Halos tumatakbo.
“Mara!”
Lumingon ang ilang pasahero.
Huminto siya sa harap ko, hingal na hingal.
“Sumakay ka sa kotse.”
“Hindi.”
“Pag-usapan natin.”
“Napag-usapan na natin.”
“No. Ikaw lang ang nagsalita.”
Tumango ako.
“Tama.”
“Dahil ilang taon na ikaw lang ang nagsasalita.”
Nahigpit ang panga niya.
“Hindi ka puwedeng basta umalis dahil sa isang hindi pagkakaintindihan.”
“Tama.”
Napangiti ako.
“Kaya hindi ako umaalis dahil sa isang araw.”
“Umaalis ako dahil nakita ko na kung ano magiging buhay ko kapag nanatili ako.”
Hindi niya naintindihan ang ibig kong sabihin.
At hindi ko kailangang ipaliwanag ang tungkol sa dati kong buhay.
Sapat nang alam kong minsan ko nang dinaanan ang dulo ng kalsadang iyon.
Hindi ko na kailangang ulitin.
Hinawakan niya ang pulso ko.
“Mahal kita.”
Doon ako talagang napatawa.
“Adrian, sa isip mo, baka mahal mo nga ako.”
“Pero ang mahal mo ay isang Mara na naghihintay.”
“Isang Mara na laging nandiyan.”
“Isang Mara na puwedeng iwan sa ospital dahil nasira ang ilaw ni Patricia.”
Namula ang mukha niya.
“Ano bang pinagsasabi mo? Hindi pa nangyayari ’yan.”
Napahinto ako.
Tama.
Sa buhay na ito, hindi pa.
Tiningnan ko siya sa mata.
“Then let’s make sure it never does.”
Pumarada ang bus.
Pumasok ako.
Hindi siya nakasunod.
Sa loob ng unang buwan ko sa Baguio, halos araw-araw tumatawag si Adrian.
Hindi ko siya bina-block.
Hindi ko rin sinasagot.
May kakaibang gaan sa pakiramdam na nakikita mong may tumatawag pero hindi mo na responsibilidad na sagutin.
Mahirap ang trabaho.
Mas maraming klase.
Mas mataas ang expectations.
Pero unti-unting bumalik ang babaeng matagal kong nakalimutan.
Ang Mara na mahilig magbasa hanggang madaling araw.
Ang Mara na gustong magturo.
Ang Mara na may sariling pangarap bago pa niya ginawang sentro ng mundo ang isang lalaki.
Makalipas ang tatlong buwan, napili akong mag-present ng teaching innovation project sa regional educators’ conference.
Pagkatapos ng presentation ko, nilapitan ako ni Dr. Rafael Mendoza, isa sa mga school administrators mula sa Manila.
“Ms. Villanueva, may plano ka bang mag-apply sa leadership program next year?”
Napangiti ako.
“Ngayon, meron na.”
Hindi iyon romantic moment.
Hindi rin siya agad naging love interest.
At iyon ang pinakamagandang bahagi.
Sa wakas, natutunan kong puwedeng may lalaking humanga sa akin nang hindi ko kailangang ibigay ang buhay ko sa kaniya.
Samantala, tila nagsimula namang mabasag ang mundo ni Adrian.
Isang gabi, tumawag sa akin ang kapatid niyang si Bea.
“Mara, hindi ko alam kung dapat ko bang sabihin.”
“Ano ’yon?”
“Si Patricia…”
Tumigil siya.
“May boyfriend na.”
Hindi ako nagulat.
“Okay.”
“Hindi si Adrian.”
Tahimik ako.
“Matagal na raw. Bago pa siya maghiwalay sa asawa niya.”
“Ginagamit lang pala niya si Adrian kapag kailangan niya ng attention.”
“Alam na ni Kuya.”
Huminga nang malalim si Bea.
“Grabe sila nag-away.”
Napatingin ako sa labas ng staff housing.
Umuulan nang mahina.
Sa una kong buhay, ilang taon kong pinagselosan si Patricia.
Akala ko kapag nawala siya, magiging maayos kami ni Adrian.
Ngayon ko naintindihan.
Hindi naman si Patricia ang ugat.
Choices ni Adrian ang ugat.
Kahit gamitin siya ni Patricia, siya pa rin ang pumiling pumunta.
Siya ang pumiling iwan ako.
Siya ang pumiling gawing permanente ang paghihintay ko.
“Salamat sa pagsabi,” sabi ko.
“Ikaw… okay ka lang?”
“Oo.”
At totoo iyon.
Makalipas ang dalawang buwan, bumalik ako sa Manila para sa Christmas break.
Nagkita kami ni Adrian sa isang café sa Quezon City.
Hindi dahil gusto ko siyang balikan.
May ilang gamit lang akong kailangan kunin sa dati naming condo.
Pag-upo niya sa harap ko, halos hindi ko siya nakilala.
Pumayat siya.
Pagod ang mga mata.
“Mara.”
“Hi.”
“Ang ganda mo.”
“Salamat.”
Natahimik siya.
“Hindi na kami nag-uusap ni Patricia.”
Tumango ako.
“Okay.”
“Hindi mo ako tatanungin kung bakit?”
“Hindi ko na kailangang malaman.”
Kitang-kita ang sakit sa mukha niya.
“Ginamit niya ako.”
“Alam ko.”
Nagulat siya.
“Sinabi ni Bea?”
“Oo.”
Humawak siya sa tasa niya.
“Akala ko…”
Napahinto siya.
“Akala ko kailangan niya ako.”
“Siguro kailangan ka niya.”
Sabi ko.
“Pero hindi ibig sabihin noon kailangan mo siyang piliin palagi.”
Napapikit siya.
“Mali ako.”
Hindi ako sumagot.
“Mara, may chance pa ba?”
Ngayon, ako naman ang tumingin sa kaniya nang matagal.
Sa unang buhay ko, iyan ang mga salitang pinangarap kong marinig.
Isang pag-amin.
Isang pagsisisi.
Isang pagkakataong ako naman ang piliin.
Pero ngayong narinig ko na, wala akong naramdamang saya.
Tahimik lang.
“Adrian.”
“Mahal pa rin kita.”
“Naniniwala ako.”
Nagningning ang mga mata niya.
Pero nagpatuloy ako.
“Pero hindi lahat ng pagmamahal kailangang sagutin.”
Parang unti-unting nawala ang kulay sa mukha niya.
“Masakit ’yung ginawa mo.”
“Pero mas masakit ’yung ginawa ko sa sarili ko.”
“Paulit-ulit kong tinuruan ang sarili kong sapat nang mahal mo ako kahit hindi mo ako inuuna.”
“Tinuruan ko ang sarili kong normal lang maghintay.”
“Normal lang mag-adjust.”
“Normal lang laging ako ang mawawalan.”
Huminga ako nang malalim.
“Hindi ko na gustong maging ganoong babae.”
“Pwede akong magbago.”
“Siguro.”
“Then why won’t you give me a chance?”
Ngumiti ako nang malungkot.
“Dahil hindi lahat ng pagbabago kailangang gantimpalaan ng pagbabalikan.”
“Magbago ka dahil gusto mong maging mas mabuting tao.”
“Huwag dahil gusto mong makuha ulit ako.”
Hindi siya nakasagot.
Makalipas ang ilang minuto, tumayo ako.
“Mara.”
Lumingon ako.
“Sorry.”
Sa wakas.
Ang salitang matagal kong hinintay.
Ngayon lang niya nasabi nang wala nang kapalit.
Tumango ako.
“Tinanggap ko.”
Napatingin siya sa akin.
“Pero hindi ibig sabihin na babalik ako.”
Pagkatapos noon, talagang natapos kami.
Walang malaking eskandalo.
Walang eksenang hinabol niya ako sa ulan.
Walang himalang nagbalik ng relasyon.
At minsan, iyon ang tunay na happy ending.
Hindi ang pagbabalikan.
Kundi ang pagtigil sa isang kuwentong matagal nang dapat natapos.
Lumipas ang isang taon.
Natapos ko ang exchange program.
Na-promote ako bilang department coordinator pagbalik sa Manila.
Makalipas pa ang isang taon, natanggap ako sa isang national leadership program para sa public school educators.
At doon ko muling nakasalamuha si Rafael.
Dahan-dahan ang lahat sa amin.
Walang grand gestures.
Walang pangako agad.
Sa una naming dinner, dalawang beses niyang tinanong kung okay lang ba sa akin ang restaurant.
Nang kailangan kong kanselahin ang isang date dahil may school event, ang sagot niya lang:
“Okay. Good luck sa program. Sabihin mo kung kailan ka free.”
Walang guilt.
Walang tampo.
Walang pagbilang ng sakripisyo.
At nang minsang ma-late siya dahil sa emergency meeting, tumawag siya bago pa ang oras ng usapan namin.
“Sorry, Mara. Ayokong paghintayin ka nang walang balita.”
Napahinto ako.
Simpleng pangungusap lang iyon.
Pero halos maluha ako.
Hindi dahil sobrang espesyal niya.
Kundi dahil ngayon ko lang lubos na naunawaan kung gaano kababa ang standard na tinanggap ko noon.
Makalipas ang tatlong taon, bumalik ako sa Quezon City Civil Registry.
Pero ibang numero na ang hawak ko.
At ibang lalaki na ang nakaupo sa tabi ko.
Nang lumabas sa screen ang numero namin, sabay kaming tumayo ni Rafael.
Tumingin siya sa akin.
“Ready?”
Hindi ko na kailangang maghintay.
Hindi ko na kailangang magmakaawa.
Hindi ko na kailangang magtaka kung may ibang babaeng tatawag at bigla niya akong iiwan.
Ngumiti ako.
“Ready.”
Habang pinipirmahan ko ang marriage certificate, naalala ko ang sarili kong minsang nakaupo sa parehong uri ng waiting area, nakatitig sa oras habang unti-unting nauubos ang araw.
Akala ko noon, ang pinakamalaking takot ko ay hindi dumating ang lalaking mahal ko.
Mali pala.
Ang mas nakakatakot ay dumating siya sa huli, tanggapin mo pa rin, at gugulin mo ang buong buhay mo sa paghihintay sa susunod na pagkakataong piliin ka niya.
Paglabas namin ng gusali, hinawakan ni Rafael ang kamay ko.
“Lunch?”
Tumango ako.
At sa unang pagkakataon, wala akong iniwang bahagi ng sarili ko sa loob ng gusaling iyon.
Buong-buo akong lumabas.
Mensahe
May mga taong patuloy tayong paghihintayin hindi dahil hindi nila alam na nasasaktan tayo, kundi dahil kampante silang hindi tayo aalis.
Pero ang pagmamahal ay hindi dapat sinusukat sa kung gaano katagal kang kayang maghintay.
Minsan, ang pinakamahalagang taong kailangan mong piliin ay ang sarili mong matagal mo nang pinapahuli.
Kapag paulit-ulit kang inilalagay sa dulo ng pila ng isang tao, tandaan mong may karapatan kang umalis—at magsimulang mamuhay sa isang buhay kung saan hindi mo kailangang maghintay para lang maramdaman na mahalaga ka.
