Unang Linya ng Testamento
Bahagi 2: Ang Unang Linya ng Testamento
Binuksan ng babaeng may dalang dokumento ang makapal na folder.
Ang tunog ng papel na hinawi niya ay tila mas malakas pa kaysa sa ulan sa labas. Walang nagsasalita sa loob ng bahay. Kahit si Gabriel, na kanina ay nakataas pa ang paa sa sofa na parang siya ang may-ari ng mundo, ngayon ay nakatayo nang tuwid, maputla ang labi.
Si Miguel naman ay hindi na yumuko para pulutin ang basong nabitawan niya. Ang mga piraso ng salamin ay nagkalat sa sahig, kumikislap sa ilalim ng ilaw, pero tila wala nang may pakialam.
Ang lahat ng mata ay nasa folder.
At ang lahat ng mata, pagkatapos, ay napunta sa akin.
Ako.
Si Althea Sobra.
Ang batang tinawag nilang dagdag.
Ang batang walang apelyido ng kahit anong angkan.
Ang batang buong buhay ay pinaniwalang walang puwesto sa mesa, walang parte sa bahay, walang karapatang magtanong.
Mahigpit kong hawak ang lumang litrato. Sa sobrang higpit, halos malukot na ang gilid nito. Nasa litrato ang nanay na kilala ko, mas bata, mas maganda, mas payapa ang mukha. Pero ang lalaking katabi niya ang hindi ko kilala.
May kamay siya sa tiyan ni Nanay.
May ngiti siyang parang sigurado siyang mahal niya ang batang nasa loob ng sinapupunan.
Ako ba iyon?
O kami ni Gabriel?
Hindi ko alam.
Hindi ko alam kung alin sa mga alaala ko ang totoo, at alin ang matagal nang itinahi ng mga matatanda para hindi ko makita ang butas.
Tumikhim ang babae.
“Ang pangalan ko ay Atty. Lourdes Villanueva,” sabi niya. “Ako ang legal representative ng yumaong si Don Rafael Santillan.”
Sa sandaling marinig ang pangalang iyon, nakita kong nanginig ang mga daliri ni Nanay.
Hindi malakas.
Hindi halata kung hindi mo siya tititigan.
Pero tinititigan ko siya.
At ngayon, bawat galaw niya ay parang kumpisal.
Si Tatay naman ay napahawak sa gilid ng mesa.
“Hindi ito ang tamang oras,” paos niyang sabi. “Bata pa si Althea.”
Tumingin sa akin ang abogado.
“Labinlimang taong gulang na siya,” sagot nito. “At ayon sa dokumentong hawak ko, sapat na ang edad niya para malaman ang unang bahagi ng katotohanan. Lalo na ngayong may pagtatangkang itago o kontrolin ang mga ari-ariang dapat sana ay protektado para sa kanya.”
“Protektado?” napatawa si Lola sa ina, na hindi ko namalayang bumalik pala at nakatayo na sa may pinto kasama si Lolo. “Anong pinagsasabi mo? Ang batang iyan ay anak ng anak ko. Wala siyang kinalaman sa Santillan.”
Pero hindi niya kayang tingnan ang litrato sa kamay ko.
Hindi niya rin kayang tingnan si Nanay.
Binasa ni Atty. Lourdes ang unang linya ng testamento.
“Ako, si Rafael Santillan, nasa malinaw na pag-iisip at kusang loob, ay ipinapahayag na ang batang isisilang mula kay Marissa Dizon sa pagitan ng buwan ng Hunyo at Hulyo ay aking kinikilala bilang sariling dugo, sariling anak, at tanging lehitimong tagapagmana ng mga ari-ariang nakalista sa dokumentong ito.”
Hindi ako makahinga.
Marissa Dizon.
Iyon ang pangalan ni Nanay bago siya nagpakasal.
Rafael Santillan.
Ang lalaking nasa litrato.
Sariling anak.
Tanging tagapagmana.
Ang mga salitang iyon ay lumutang sa hangin na parang usok. Nakikita ko sila, naririnig ko sila, pero hindi ko mahawakan.
Tumawa si Tatay.
Isang maikli, basag, at halos baliw na tawa.
“Kalokohan.”
Pero ang mukha niya ay hindi mukhang natatawa.
Mukha siyang lalaking nahuling may hawak na posporo sa tabi ng nasusunog na bahay.
Si Nanay ay lumuhod pa rin sa sahig. Nakatingin siya sa akin, umiiling.
“Althea, hindi ganyan kasimple.”
“Kung hindi ganyan kasimple,” sabi ko, at doon ko napansin na nanginginig pala ang boses ko, “bakit hindi ninyo sinabi sa akin?”
Walang sumagot.
Kaya tumingin ako kay Atty. Lourdes.
“Ako po ba ang anak ng lalaking iyon?”
Hindi agad siya sumagot. Saglit siyang tumingin kay Nanay, pagkatapos kay Tatay, at saka bumalik sa akin.
“Batay sa mga dokumentong hawak namin, may matibay na dahilan para paniwalaang ikaw ang anak ni Don Rafael. Ngunit kailangan pa ring kumpirmahin sa legal na proseso. May nakahandang DNA order at petition sa korte.”
“Hindi!” sigaw ni Nanay.
Lahat kami napatingin sa kanya.
Bumangon siya mula sa pagkakaluhod at halos madapa sa pagmamadali. Lumapit siya sa akin, pero umatras ako.
Parang may pader na biglang tumayo sa pagitan namin.
Isang pader na gawa sa lahat ng gabing sinabihan niya akong sana hindi na ako ipinanganak.
“Anak,” sabi niya, umiiyak na naman. “Pakinggan mo muna ako. Hindi ko sinadyang itago sa iyo.”
“Hindi sinasadya?” tanong ko. “Labinlimang taon po akong tinawag na Sobra. Labinlimang taon akong pinaniwalang wala akong parte kahit saan. Labinlimang taon akong pinapanood ninyo habang tumatayo ako sa gilid.”
Lumapit si Tatay.
“Althea, anak—”
“Anak?” Tumingin ako sa kanya. “Anak n’yo po ba talaga ako?”
Parang sinampal siya.
Nakita kong namula ang mga mata niya. Pero hindi iyon sapat para maawa ako.
Kasi naalala ko ang katahimikan niya kanina.
Nang sinabi ni Nanay na wala akong parte sa bahay.
Nang sinabi niyang nakikitira lang ako.
Tumahimik siya.
At ngayon, gusto niyang tawagin akong anak?
Si Atty. Lourdes ay naglabas ng isa pang dokumento.
“May dahilan kung bakit kami pumunta ngayon,” sabi niya. “Noong nakaraang linggo, may attempt na ilipat ang titulo ng ilang property na dating pag-aari ni Don Rafael sa pangalan ng dalawang menor de edad na sina Miguel at Gabriel.”
Biglang namutla si Lolo sa ama.
“Hindi kami magnanakaw!” sigaw niya.
Hindi nagtaas ng boses ang abogado.
“Wala pa po akong sinasabing ganoon. Ang sabi ko, may transaction na kailangan naming siyasatin.”
“Imposible,” sabi ni Lola sa ina. “Matagal nang amin ang lupa sa kabilang bayan.”
“Dating nakapangalan kay Don Rafael ang lupang iyon,” sagot ni Atty. Lourdes. “At ang tindahang ginagamit ngayon ng pamilya sa ama ay itinayo sa lote na bahagi rin ng estate niya.”
Tumingin ako kay Tatay.
Ang tindahan ng pamilya niya?
Ang ipinagmamalaki nilang ipamamana kay Miguel?
Tumingin ako kay Lolo sa ina.
Ang lupang para kay Gabriel?
Lahat sila umiwas ng tingin.
Unti-unti kong naramdaman ang lamig na gumagapang mula sa dibdib ko hanggang sa dulo ng mga daliri ko.
“Alam n’yo,” sabi ko nang mahina.
Walang sumagot.
Pero sapat na ang katahimikan nila.
Alam nila.
Matagal na nilang alam.
Hindi lang ako anak na hindi nila gusto.
Ako ang anak na kailangan nilang burahin para manatili sa kanila ang lahat.
Umupo ako sa sofa.
Hindi dahil kalmado ako.
Kundi dahil parang bibigay na ang mga tuhod ko.
“Althea,” sabi ni Nanay, lumalapit muli. “Noon, wala akong magawa. Bata pa ako. Pinilit ako ng pamilya ko. Nang mamatay si Rafael, natakot ako. Akala ko kung malalaman ng lahat, mawawala ang lahat sa atin.”
“Sa atin?” tanong ko.
Tumingin ako sa paligid.
Sa sala kung saan bawal akong magreklamo.
Sa bahay na hindi raw akin.
Sa mga ari-ariang hinati para kina Miguel at Gabriel.
“At kasama po ba ako sa ‘atin’ na sinasabi n’yo?”
Nanahimik siya.
Iyon ang pangalawang sagot.
Mas masakit kaysa sa una.
Lumapit si Miguel sa akin. Sa unang pagkakataon, wala sa mukha niya ang kayabangan ng panganay. Para siyang batang hindi sigurado kung saan tatayo.
“Althea…” mahina niyang sabi. “Hindi ko alam.”
Tumingin ako sa kanya.
“Kung hindi mo alam, bakit buong buhay kang tumanggap ng lahat na parang natural lang?”
Napayuko siya.
Si Gabriel naman ay hindi nagsalita. Pero nakita kong namumuo ang galit sa mukha niya.
Hindi galit para sa akin.
Galit dahil baka may mawala sa kanya.
At iyon ang pinakamasakit na bahagi.
Sa gabing iyon, kahit nabunyag na ako pala ang nawalan, sila pa rin ang mukhang ninakawan.
Tumayo si Atty. Lourdes.
“Kailangan kong dalhin si Althea sa opisina bukas. May mga dokumento siyang kailangang pirmahan, kasama ang temporary protection petition. Hanggang hindi natatapos ang imbestigasyon, walang maaaring magbenta, maglipat, o gumamit ng mga property na nakalista sa estate.”
“Hindi siya aalis,” sabi ni Tatay.
Sa unang pagkakataon, matigas ang boses niya.
Pero hindi ako natuwa.
Kasi hindi ko alam kung pinipigilan niya ako dahil anak niya ako.
O dahil kapag umalis ako, tuluyan nang mawawala ang kontrol nila.
Tumayo ako.
“Pupunta ako.”
“Althea!” sigaw ni Nanay.
Tiningnan ko siya.
“Ngayon n’yo lang po ako pinipigilan.”
Hindi siya nakasagot.
Kinuha ko ang birth certificate ko sa mesa, ang litrato, at ang sobre.
Pagkatapos ay tumingin ako sa babaeng nagdala ng bagyong iyon sa buhay ko.
“Atty. Lourdes,” sabi ko, “may isa pa po akong tanong.”
“Ano iyon?”
“Kung si Don Rafael ang tunay kong ama…”
Huminga ako nang malalim.
“Bakit Sobra ang apelyido ko?”
Sa tanong kong iyon, hindi ang abogado ang unang nagbago ang mukha.
Kundi si Nanay.
At doon ko naintindihan.
May isa pang lihim.
Mas luma.
Mas marumi.
At mas malalim kaysa sa akala ko.