Huling Habilin ni Mama
Bahagi 2: Ang Huling Habilin ni Mama
Binuksan ko ang sobre sa gitna ng katahimikang halos makabingi.
Walang sinuman sa loob ng private room ang gumalaw.
Kahit ang tunog ng monitor sa tabi ng kama ni Papa ay tila naging mas malinaw, bawat tibok ay parang martilyong pumapalo sa dibdib naming lahat.
Si Marissa ay nakatayo sa paanan ng kama, maputla ang mukha. Ang mga daliri niya ay nakapulupot sa gilid ng kanyang palda, mahigpit, nanginginig, para bang iyon na lang ang pumipigil sa kanya upang hindi tuluyang bumagsak.
Si Adrian naman ay nanlaki ang mata. Sa unang pagkakataon mula nang makita namin siya sa airport, nawala ang kayabangan sa mukha niya.
“Ano’ng ibig sabihin ni Papa?” tanong niya, ngunit ang boses niya ay hindi na matigas. “Mama… ano’ng ibig sabihin no’n?”
Hindi sumagot si Marissa.
Dahan-dahan kong inilabas ang papel mula sa sobre.
Makapal ang papel. Luma na, naninilaw na ang gilid, ngunit maingat itong naitago. Sa ibaba ng unang pahina ay may pirma ni Mama.
Kilala ko ang pirma niyang iyon.
Noong bata ako, madalas ko siyang panoorin habang pumipirma sa mga resibo ng negosyo, sa mga kontrata sa pantalan, sa mga tseke para sa empleyado. Matapang at malinaw ang bawat guhit ng pangalan niya, tulad ng pagkatao niya.
Napahinga ako nang malalim bago basahin ang unang talata.
“Ako, si Clara, nasa malinaw na pag-iisip at kusang-loob na isinusulat ang huling habilin na ito. Ang lahat ng ari-ariang nakapangalan sa akin, kabilang ang bahagi ko sa negosyo, ang dalawang paupahang bahay, ang lupa sa may pantalan, at ang perang naipon mula sa aking sariling kita, ay iiwan ko sa aking tatlong anak: Elena, Miguel, at Sofia.”
Tumigil ako.
Pakiramdam ko ay may malamig na kamay na humawak sa puso ko.
Hindi ko namalayan na nanginginig na pala ang mga daliri ko.
Si Sofia ang lumapit sa akin at marahang kinuha ang dokumento. Bilang abogado, sanay siyang magbasa ng mga kasulatan, ngunit nang makita niya ang mga pirma at notary seal sa huling pahina, nagbago ang kulay ng mukha niya.
“Ate…” mahina niyang sabi. “Legal ito.”
Tumingin ako sa kanya.
“Kumpirmado?”
Tumango siya, ngunit hindi niya inalis ang tingin sa papel.
“May pirma ni Mama. May pirma ng dalawang testigo. May notary seal. Kung totoo ang dokumentong ito at mapapatunayan natin ang chain of custody, malaking bagay ito. Hindi lang simpleng liham. Huling habilin ito.”
Biglang humakbang si Marissa.
“Peke iyan.”
Napalingon kaming lahat sa kanya.
Mabilis niyang inayos ang ekspresyon niya, ngunit huli na. Narinig naming lahat ang takot sa unang salitang lumabas sa bibig niya.
“Peke iyan,” ulit niya, mas malakas na ngayon. “Matagal nang patay si Clara. Hindi ninyo alam kung sino ang gumawa niyan. Baka kayo pa nga ang nagdala niyan dito para manggulo.”
Tumawa si Sofia.
Hindi malakas.
Ngunit matalim.
“Tita Marissa, kami ang kararating lang galing abroad. Ang dokumentong ito ay galing mismo sa drawer sa tabi ng kama ni Papa. Ikaw ang nagbabantay sa kuwartong ito. Kung may dapat magpaliwanag kung paano ito napunta rito, ikaw iyon.”
“Wala akong alam diyan!”
“Ano kung gano’n ang alam mo?” tanong ni Miguel, mababa ang boses. “Alam mo ba kung bakit sinabi ni Papa na ikaw ang pumatay kay Mama?”
“Hindi!” sigaw ni Marissa. “Hindi niya alam ang sinasabi niya. Na-stroke siya. Nalilito siya. Hindi dapat paniwalaan ang taong ganyan ang kondisyon!”
Sa kama, muling gumalaw si Papa.
Mahina siyang umungol.
Lumapit si Miguel sa kanya, sinuri ang pulso, saka tiningnan ang monitor.
“Huwag n’yong sigawan ang pasyente,” malamig niyang sabi. “Pero hindi ibig sabihin no’n ay malaya kayong magtago ng ebidensya.”
Tumalikod si Sofia at agad na kinuha ang cellphone niya. Kinunan niya ng litrato ang bawat pahina ng dokumento, ang sobre, ang lumang kuwaderno, pati ang drawer kung saan ito nakuha.
“Anong ginagawa mo?” tanong ni Adrian.
“Documenting evidence,” sagot ni Sofia. “Bago pa ito biglang mawala.”
Napatingin si Adrian sa kanyang ina.
“Mama, sabihin mo naman sa kanila na wala kang tinatago.”
Tahimik pa rin si Marissa.
At doon nagsimulang mabasag ang mundo ni Adrian.
Sa loob ng tatlumpung taon, siya ang anak na naiwan sa malaking bahay. Siya ang batang binilhan ni Papa ng sapatos, kotse, negosyo, magandang edukasyon. Siya ang lumaki sa mga silid na minsang amin. Siya ang tinuruan na kami ang mga walang utang na loob na anak, ang mga umalis at hindi na lumingon.
Ngunit sa gabing iyon, sa loob ng kuwartong amoy gamot at takot, nakita niya ang unang bitak sa kuwento ng kanyang ina.
Binuklat ni Sofia ang kuwaderno ni Mama.
Hindi iyon diary.
Ledger iyon.
Isa-isang nakatala roon ang perang pumasok at lumabas sa negosyo noong huling dalawang taon bago namatay si Mama. May mga petsa, pangalan, halaga, at maikling paliwanag.
Habang binabasa ni Sofia, lalong lumalim ang kunot sa noo niya.
“May malalaking withdrawal dito,” sabi niya. “Sunod-sunod. Hindi normal.”
Lumapit ako.
Nakita ko ang mga pangalan.
Isa sa mga pangalan ay kay Marissa.
Hindi pa siya asawa ni Papa noon.
“Bago pa siya ikasal kay Papa, tumatanggap na siya ng pera mula sa negosyo,” sabi ko.
Tumigas ang panga ni Marissa.
“Utang iyon. Tinulungan lang ako ng Papa ninyo.”
“Tinulungan?” tanong ko. “Bakit kailangang itago kay Mama?”
Walang sagot.
Si Sofia ay patuloy na nagbuklat.
Sa huling bahagi ng kuwaderno, nagbago ang sulat-kamay ni Mama. Hindi na ito parang talaan ng negosyo. Mas personal na ang dating.
Binasa ni Sofia nang malakas:
“Napansin kong may mga halagang nawawala sa account ng kumpanya. Nang tanungin ko si Roberto, umiwas siya. Ilang beses kong nakita si Marissa sa paligid ng opisina. Hindi siya empleyado, ngunit parang malaya siyang nakakapasok sa records room.”
Nanlamig ang balat ko.
Roberto.
Iyon ang pangalan ni Papa.
Nagpatuloy si Sofia.
“Kung may mangyari sa akin, huwag hayaang mapunta ang mga bata sa kamay niya. Hindi ako natatakot para sa sarili ko. Natatakot ako para kina Elena, Miguel, at Sofia.”
Napahawak si Miguel sa gilid ng kama.
Ako naman ay hindi makapagsalita.
Sa loob ng tatlumpung taon, inisip kong namatay si Mama dahil sa biglaang sakit. Sabi ni Papa noon, inatake raw siya sa puso habang natutulog. Wala nang imbestigasyon. Wala nang tanong. Mabilis ang libing. Mabilis ding pumasok si Marissa sa bahay namin.
Noon ko lang naisip:
Masyado palang mabilis ang lahat.
Masyado palang tahimik si Papa.
At masyadong handa si Marissa.
Biglang binuksan ni Adrian ang pinto.
“Kuya!” tawag niya sa isang lalaking nakatayo sa labas. “Tawagin n’yo ang security.”
Tumalim ang tingin ni Sofia.
“Security? Para saan?”
“Para palabasin kayo rito.”
Tumayo ako nang tuwid.
“Subukan mo.”
Napahinto si Adrian.
Hindi na ako ang labing-anim na taong gulang na batang kayang palayasin mula sa sariling bahay. Hindi na rin si Miguel ang batang kayang tapakan ang laruan. Hindi na si Sofia ang batang nanginginig sa likuran ko.
Sa harap nila ngayon ay tatlong taong nabuhay nang tatlumpung taon na walang kinuhang kahit isang sentimo mula sa kanila.
At iyon ang dahilan kung bakit wala na silang hawak sa amin.
Biglang pumasok ang isang doktor kasama ang nurse. Nataranta sila sa dami ng tao sa kuwarto.
“Please, kailangan pong kumalma ang lahat,” sabi ng doktor. “Hindi maganda para sa pasyente ang ganitong stress.”
Lumapit si Miguel at mabilis na nagpakilala bilang doktor. Nag-usap sila nang tahimik tungkol sa kondisyon ni Papa. Habang abala sila, hinawakan ni Sofia ang braso ko.
“Ate,” bulong niya. “Kailangan nating ilabas ang dokumento rito ngayon din. Kailangan natin ng certified copy, forensic examination ng pirma, at kailangan kong hanapin ang notary record.”
“Tingin mo buhay pa ang notaryo?”
“Hindi ko alam. Pero may record dapat.”
Tumingin ako kay Papa.
Nakatingin siya sa akin.
Hindi ko alam kung gaano kalinaw ang pag-iisip niya. Hindi ko alam kung nauunawaan niya ang lahat ng nangyayari.
Ngunit sa kanyang mga mata, nakita ko ang isang bagay na hindi ko nakita noon.
Pagsisisi.
Mahina niyang iginalaw ang labi.
Lumapit ako.
“Elena…” halos hangin lang ang boses niya.
Hindi ako sumagot.
“Patawad…”
Matagal kong tiningnan ang mukha niya.
Noong bata ako, ang salitang iyon ang pinakahihintay ko.
Patawad.
Isang salitang sana ay sinabi niya noong gabing pinalayas niya kami sa buhay niya.
Isang salitang sana ay sinabi niya noong tinanggal ang litrato ni Mama sa sala.
Isang salitang sana ay sinabi niya noong dinala ko sina Miguel at Sofia palabas ng gate habang halos wala kaming pera.
Ngunit dumating ito pagkaraan ng tatlumpung taon, sa pagitan ng tubo ng oxygen at tunog ng makina.
Hindi ko alam kung sapat iyon.
Kaya ang sinabi ko lang ay:
“Magpahinga ka muna.”
Sa labas ng kuwarto, tumawag si Sofia sa dati niyang kakilala sa legal field. Kahit nasa ibang lungsod siya nagtatrabaho, may mga koneksyon siya sa bansa. Sa loob ng isang oras, may dumating na dalawang abogado, isang independent nurse, at isang taong eksperto sa document preservation.
Nakita kong nanlaki ang mata ni Marissa nang dumating sila.
Akala niya siguro, uuwi kami bilang mga batang minsang itinapon.
Hindi niya alam, ang tatlumpung taong pagkawala namin ang mismong naghanda sa amin para sa gabing ito.
“Hindi ninyo puwedeng kunin iyan!” sigaw niya nang ilagay ng document specialist ang will at kuwaderno sa protective envelope.
Ngumiti si Sofia.
“Hindi namin kinukuha. Pinapangalagaan namin ang ebidensya. Kung wala kang tinatago, dapat matuwa ka.”
Hindi sumagot si Marissa.
Sa halip, bigla siyang tumalikod at naglakad palayo.
Sinundan siya ng tingin ni Adrian.
“Mama?”
Hindi siya lumingon.
“Uuwi ako,” malamig niyang sabi. “Hindi ako makikipagtalo sa mga taong walang utang na loob.”
Pagkalabas niya, nanatiling nakatayo si Adrian sa pintuan.
Sa unang pagkakataon, hindi niya alam kung susunod sa ina niya o mananatili sa tabi ng lalaking tinawag niyang Papa sa loob ng tatlumpung taon.
Tiningnan niya kami.
Pagkatapos ay tumingin siya kay Papa.
“Ate Elena…” mahina niyang sabi.
Hindi ako sumagot agad.
Tatlumpung taon niyang ginamit ang bahay namin. Tatlumpung taon siyang tumanggap ng mga bagay na dapat sana ay para sa amin. Ngunit sa gabing iyon, nakita ko rin ang takot sa mukha niya.
Takot ng isang taong unti-unting nauunawaan na ang buong buhay niya ay maaaring itinayo sa kasinungalingan.
“Ano?” tanong ko.
“Kung totoo ang lahat…” Napalunok siya. “Ano ang mangyayari sa amin?”
Tumahimik ako.
Pagkatapos ay sinabi ko:
“Depende sa kung gaano karami ang alam mo.”
Namula ang mukha niya.
“Wala akong alam.”
“Kung gano’n,” sabi ni Sofia mula sa likuran ko, “simulan mong alamin.”
Kinabukasan, bago pa sumikat ang araw, nakatanggap kami ng tawag mula sa isang matandang babae na dating kasambahay namin.
Ang pangalan niya ay Aling Rosa.
Siya ang nagpalaki sa amin noong bata pa kami. Siya rin ang biglang nawala pagkatapos mamatay ni Mama.
Nang marinig niya sa balita ng mga kamag-anak na bumalik kami, siya mismo ang naghanap ng paraan para makontak kami.
Ang unang sinabi niya sa telepono ay:
“Señorita Elena, kung hawak n’yo na ang kuwaderno ng inyong ina, may isa pa kayong kailangang makita.”
Nanlamig ang kamay ko sa cellphone.
“Ano iyon?”
Sa kabilang linya, nanginginig ang boses ni Aling Rosa.
“Ang liham na iniwan niya sa akin bago siya namatay.”
Huminto siya sandali.
Pagkatapos ay idinagdag:
“At ang bote ng gamot na pinilit niyang itago ko.”