Noong Ibinigay Ko sa Kambal Kong Ate ang Lalaking Dapat Pakasalan Ko, Akala Nila Talo Na Ako—Hanggang Umuwi Ako Makalipas ang Tatlong Taon at Nalaman Kong May Isa Pang Nakabalik sa Simula
Noong gabi ng engagement ko, binuksan ko ang pinto ng guest room at nakita ko ang lalaking dapat kong pakasalan na nakahiga sa iisang kama kasama ang kambal kong ate.
Hindi siya nasa sarili.
Siya naman, gising na gising.
Kaya tinanong ko lang siya ng isang bagay.
“Enzo, alam mo ba ang ginagawa mo noong pumasok ka rito?”
Matagal siyang natahimik. Pagkatapos, sa harap ng magulang ko, ibinaba niya ang tingin at mahina niyang sinabi:
“Alam ko. Huwag mong sisihin si Mira.”
Sa sandaling iyon, alam ko.
Hindi lang ako ang bumalik sa simula.
Ako si Althea Salazar. Kambal kami ni Mira, pero sa bahay namin, siya palagi ang “mas kailangang alagaan.” Mahina raw ang katawan niya. Madaling mapagod. Madaling masaktan. Kaya kahit pareho kaming anak, ako ang laging kailangang umintindi.
Si Enzo Villafuerte naman ang kababata naming dalawa.
Lumaki kaming tatlo sa Ayala Alabang, magkakatabi ang bahay, magkakasama sa school service, magkakasama sa birthday, Pasko, at summer sa Tagaytay.
Pero kahit magkamukha kami ni Mira, hindi kailanman nagkamali si Enzo.
Kapag tinatanong siya ng mga matatanda, “Paano mo nalalaman kung sino si Althea at sino si Mira?” tatawa lang siya at sasabihin:
“Hindi naman sila magkapareho. Si Thea ang mas cute.”
Noon, akala ko sapat na iyon para mahalin ako habang buhay.
Hanggang sa gabi ng engagement namin.
Sa unang buhay ko, natagpuan ko ang phone ni Enzo na umiilaw sa mesa. Mensahe iyon ni Mira:
“Enzo, may nainom ako. Kung hindi ka pupunta, kung sino-sino na lang ang hahanapin ko. Sagipin mo ako.”
Natakot ako.
Hindi para kay Mira.
Natakot akong mawala sa akin si Enzo.
Kaya binura ko ang mensahe.
Kinabukasan, may nangyaring hindi na namin nabura kailanman. Si Mira, suot ang puting nightdress, umakyat sa balcony ng bahay namin. Bago siya tuluyang nawala sa buhay namin, tumingin siya sa akin at ngumiti nang mapait.
“Masaya ka na, Althea?”
Pagkatapos noon, hindi na naging pareho ang mundo ko.
Sinampal ako ni Mama. Halos itakwil ako ni Papa. Si Enzo lang ang humarang sa kanila.
“Ako ang may kasalanan,” sabi niya. “Ako ang paulit-ulit na tumanggi kay Mira.”
Ikinasal pa rin kami ni Enzo. Nagkaanak kami. Lumipas ang dalawampung taon.
Pero sa loob ng dalawampung taon, may bahagi sa kanya na hindi ko kailanman nahawakan.
Nang mamatay siya sa ospital, hawak ko ang kamay niya. Umiiyak ako na parang mauubos ang hininga ko. Pero hinatak niya ang kamay niya palayo.
Nakatingin siya sa bintana, hindi sa akin.
“Althea,” bulong niya, “sa susunod na buhay… huwag mong burahin ang mensahe ni Mira.”
Doon ko lang naintindihan.
Ang buong buhay na akala ko ay pag-ibig, naging kulungan pala ng pagsisisi.
Pagmulat ko ulit ng mata, bumalik ako sa gabi ng engagement.
Nasa kamay ko ang phone ni Enzo.
Nandoon ulit ang mensahe ni Mira.
Sa pagkakataong iyon, hindi ko binura.
Minarkahan ko lang itong unread at ibinalik sa mesa.
Pero bago ko pa maibaba nang maayos, hinawakan ni Enzo ang pulso ko.
“Thea! Anong ginagawa mo?”
Magulo ang buhok niya. Tabingi ang tie na ako mismo ang nag-ayos kanina. Pula ang mga mata niya, parang galing sa isang bangungot na hindi pa tapos.
Tumingin ako sa kanya. Ngumiti ako, kahit may kung anong humihiwa sa loob ko.
“Umiilaw phone mo. Ibibigay ko lang sana.”
Agad niyang inagaw ang phone. Nang makita niya ang mensahe, namutla siya.
Wala siyang ipinaliwanag.
Hindi siya humingi ng tawad.
Tumakbo siya palabas.
Tumama ang balikat niya sa akin, pero hindi man lang siya lumingon.
Ilang oras matapos iyon, nakita ko silang dalawa ni Mira sa guest room. Magulo ang kama. Umiiyak si Mira. Nakatayo si Enzo sa gilid, mukha namang handang akuin ang buong mundo basta huwag lang siyang masisi.
Kinabukasan, nagpatawag ng family meeting sina Mama at Papa.
“Thea,” sabi ni Mama habang nanginginig ang boses, “nangyari na ang nangyari. Si Mira ang mas nasira dito. Ikaw ang mas matatag. Baka puwedeng… ikaw na ang umatras.”
Tiningnan ko si Enzo.
“Gusto mo ba ito?”
Hindi siya sumagot agad.
Pagkatapos, sinabi niya ang parehong sagot na nagpatunay sa lahat.
“Huwag mong sisihin si Mira.”
Tumango ako.
Noong araw na dapat sana ay kasal ko, si Mira ang nagsuot ng gown ko.
Ako naman, bumili ng ticket palabas ng Pilipinas.
Sa NAIA, hindi ako umiyak. Sa unang pagkakataon, magaan ang pakiramdam ko.
Tatlong taon akong naglakbay. Singapore. Seoul. Sydney. Queenstown. Kung saan-saan. Sa Facebook stories ni Mira, araw-araw niyang ipinapakita ang “perpektong asawa” niya.
Kape sa bedside table.
Apron ni Enzo habang nagluluto.
Bouquet tuwing monthsary.
Caption niya palagi:
“Buti na lang hindi ko na siya kailangang mahalin sa malayo.”
Alam kong para sa akin iyon.
Kaya ni-like ko.
Ang pinakahuli niyang post ay larawan ng isang kahon ng folic acid.
Caption:
“Preparing for baby.”
Sa post na iyon, nag-heart sina Mama, Papa, mga kamag-anak, mga kaibigan.
Pero may isang comment na biglang tumusok sa katahimikan:
“Wait, hindi ba si Althea dapat ang ikinasal kay Enzo noon? Kailan naging asawa si Ate Mira?”
Kaibigan namin iyon sa college. Nasa Canada siya noong kasal kaya hindi nakadalo.
Makalipas ang ilang minuto, nabura ang comment.
Pagkatapos, may bago siyang comment:
“Congrats, Ate Mira. Padala na lang ako ng wedding gift.”
Napatawa ako nang mahina.
Ganoon pala kadali para sa lahat na magpanggap na walang nangyari.
Pinatay ko ang phone at tumingin sa malamig na tubig ng Lake Wakatipu mula sa maliit kong inuupahang apartment. Sa gitna ng katahimikan, ako rin ay parang punong mag-isa—nakatanim, buhay, pero walang sinasandalan.
Kinagabihan, tumawag si Mama.
Unang tawag niya iyon sa loob ng tatlong taon.
“Thea,” sabi niya, alanganin ang boses. “Kumusta ka sa Switzerland?”
“Ma, nasa New Zealand ako.”
Natahimik siya.
“Ay… akala ko kasi sa posts mo…”
“Six months ago pa iyon. Ano po ang kailangan ninyo?”
Sumingit si Papa sa kabilang linya, matigas pa rin ang boses.
“Umuwi ka na. May ipapakilala kami sa’yo. Anak ng mga Cuevas. Si Gabriel. Kakauwi lang galing US. Maganda ang pamilya, kilala natin. Panahon na para mag-asawa ka.”
Napahinto ang daliri ko sa railing.
Gabriel Cuevas.
Tahimik na batang laging sumusunod sa amin noon. Kaibigan ni Enzo sa tennis. Madalas nakasimangot. Madalas hindi nagsasalita. Akala ko, ayaw niya sa akin.
“Pumayag siya?” tanong ko.
“Oo,” mabilis na sagot ni Mama. “Pumayag siya.”
Kinabukasan, lumipad ako pabalik ng Maynila.
Halos hatinggabi na nang makarating ako sa bahay namin sa Alabang.
Walang naghintay sa sala.
Sa garden, wala na ang mga iris na ako mismo ang nagtanim bago ako umalis. Pinalitan iyon ng pulang rosas, maingat na natanggalan ng tinik.
Sabi ng bagong kasambahay, “Si Sir Enzo po ang nag-aalaga niyan para kay Ma’am Mira. Ayaw niya pong magasgasan ang kamay ni Ma’am.”
Ngumiti lang ako.
Pag-akyat ko sa ikatlong palapag, may aninong nakatayo sa dulo ng hallway.
Akala ko si Papa.
Pero nang umangat ang ilaw, nakita ko ang mukha ng lalaking hindi ko inaasahang sasalubong sa akin.
Si Gabriel Cuevas.
At ang unang sinabi niya ay nagpahinto sa tibok ng puso ko.
“Althea, sa wakas umuwi ka na. Sa buhay na ito, hindi na kita hahayaang umalis nang mag-isa.”
…
“Sa buhay na ito?”
Halos hindi ko mailabas ang boses ko.
Nakatayo si Gabriel sa ilalim ng madilim na ilaw ng hallway. Suot niya ang simpleng black shirt at slacks, pero kahit ganoon, dala niya pa rin ang dating lamig sa mukha—parang taong sanay magtago ng bagyo sa likod ng katahimikan.
Lumapit siya nang isang hakbang.
“Naalala mo rin,” sabi niya.
Hindi iyon tanong.
Nanlamig ang palad ko. Sa loob ng tatlong taon, inakala kong kami lang ni Enzo ang may dala ng alaala mula sa nakaraang buhay. Inakala kong ang katahimikan ni Gabriel noon ay simpleng pagkamahiyain. Pero ngayon, habang nakatingin siya sa akin, malinaw sa mga mata niya ang parehong bigat.
“Bakit ngayon ka lang nagsalita?” tanong ko.
May pait na sumilay sa labi niya.
“Dahil noong unang buhay, hindi ako nagkaroon ng karapatan.”
Bumaba ang tingin niya sa maleta ko.
“Noong unang buhay, pinakasalan mo si Enzo. Naging asawa ka niya. Kahit nakita kong unti-unti kang nauubos, wala akong nagawa. Akala ko, kung mahal mo siya, ang pinakamabuting magagawa ko ay huwag manggulo.”
Napatawa ako nang walang saya.
“Romantic ba dapat iyon?”
“Hindi,” sagot niya agad. “Kaduwagan iyon.”
Hindi ko alam kung bakit, pero sa lahat ng taong humingi sa akin ng pag-unawa, siya ang unang umamin ng sariling mali.
“Pagbalik ko sa buhay na ito,” patuloy niya, “nasa US pa ako. Nalaman ko lang ang nangyari sa engagement mo kinabukasan. Sinubukan kong tawagan ka, pero nakasakay ka na palabas ng bansa.”
“Tapos pumayag ka sa arranged date?”
“Hindi date ang pinayagan ko.”
Tiningnan niya ako nang diretso.
“Pinayagan kong makauwi ka nang may dahilan. Dahil alam kong kung ako ang dahilan, hindi ka nila puwedeng piliting manatili para kay Enzo.”
Bago ako makasagot, bumukas ang pinto sa dulo ng hallway.
Lumabas si Mira.
Suot niya ang silk robe na kulay champagne. Maputla ang mukha, pero pulido ang ngiti. Sa loob ng tatlong taon, parang walang nagbago. Maganda pa rin siya sa paraang gustong-gusto ng mga tao: marupok, banayad, madaling kaawaan.
“Thea,” sabi niya, parang matagal kaming hindi naghiwalay nang masaya. “Umuwi ka na pala.”
Tumingin siya kay Gabriel.
“Ang bilis naman. Hindi pa nga namin naihahanda ang dinner, nagkita na kayo.”
Hindi ko siya niyakap.
Hindi rin siya lumapit.
Sandaling dumaan ang tingin niya sa pagitan naming dalawa. May kumislap na inis sa mga mata niya, mabilis pero hindi nakaligtas sa akin.
“Mira,” sabi ni Gabriel, malamig ang boses.
Nagulat siya. Marahil hindi siya sanay na may hindi naaakit sa hina ng boses niya.
“Gab,” sabi niya, ngumiti nang pilit. “It’s been years.”
“Tatlong taon,” sagot niya. “Pero may mga bagay na hindi nabubura kahit ilang taon pa.”
Sa sandaling iyon, bumaba sina Mama at Papa mula sa kabilang kwarto. Mukhang nagising sila sa ingay. Sumunod si Enzo.
Nang makita niya ako, tumigil siya.
Tatlong taon.
Tatlong taon ko siyang hindi nakita sa personal.
Mas payat siya. Mas tahimik. Pero ang pinakamasakit, nang magtama ang mga mata namin, nakita ko ang parehong takot na nakita ko noong gabing binasa niya ang mensahe ni Mira.
“Thea,” bulong niya.
Agad na humakbang si Mira at kumapit sa braso niya.
“Hon, nahihilo ako.”
Parang automatic ang katawan ni Enzo. Inalalayan niya ito.
Pero ang mga mata niya, nasa akin pa rin.
Doon ko naintindihan kung bakit ako pinauuwi.
Hindi dahil nag-aalala sila sa akin.
Pinauuwi nila ako para ikulong sa panibagong kasal, para mapanatag si Mira, para matiyak na hindi na muling lilingon si Enzo.
Si Mama ang unang nagsalita.
“Since nandito na tayong lahat, mabuti na ring pag-usapan. Thea, bukas may lunch kami kasama ang mga Cuevas. Hindi ka na bata. Maganda si Gabriel. Matino. May business. Maswerte ka na.”
“Maswerte?” tanong ko.
Naiwas siya ng tingin.
Sumingit si Papa. “Huwag ka nang umarte. Matagal ka nang nawala. Hindi kami mapapanatag habang wala kang sariling pamilya.”
“Hindi kayo mapapanatag,” ulit ko, “o hindi mapapanatag si Ate?”
Namula ang mata ni Mira.
“Thea, bakit ganyan ka magsalita? Gusto ko lang naman na maging masaya ka rin.”
Ngumiti ako.
“Katulad ng saya mo noong kinuha mo ang kasal ko?”
Natahimik ang buong hallway.
Humigpit ang kapit ni Mira sa braso ni Enzo.
“Thea,” sabi ni Enzo, mahina pero masakit pa rin pakinggan, “tama na.”
Tiningnan ko siya.
“Bakit? Baka marinig niya ang totoo?”
Sumingit si Gabriel. “Hayaan mo siyang magsalita, Enzo.”
Nagtagis ang panga ni Enzo.
“Wala kang alam.”
“Meron,” sagot ni Gabriel. “Mas marami kaysa iniisip mo.”
Mula sa bulsa niya, inilabas ni Gabriel ang maliit na envelope. Inabot niya iyon sa akin, hindi sa kanila.
“Hindi ko ito ibibigay kung ayaw mong buksan,” sabi niya. “Pero sa tingin ko, panahon na para makita mo kung anong parte ng kuwento ang itinago nila sa’yo.”
Binuksan ko ang envelope.
Nandoon ang printed screenshots.
Hindi lang isang message ni Mira noong engagement night. Marami pala.
“Kapag hindi ka dumating, sisiguraduhin kong hindi matutuloy ang kasal ninyo.”
“Kapag hindi ako ang pinili mo, walang magiging masaya.”
“At kung kailangan kong magmukhang kawawa, gagawin ko.”
May isa pang papel.
Medical record. May nakasulat na oras, gamot, at note ng doktor: self-administered substance, stable, no evidence of external harm.
Nanginginig ang kamay ko.
Sa unang buhay, naniwala akong ang binura kong mensahe ang dahilan ng lahat. Sa ikalawang buhay, inakala kong si Enzo ang nagligtas sa kanya kaya sila na ang dapat magsama.
Pero ang totoo pala, pareho kaming ginamit.
Ako, para maging kontrabida.
Si Enzo, para maging bayani.
At si Mira, para manatiling sentro ng mundo.
“Paano mo nakuha ito?” tanong ni Papa kay Gabriel.
“Sa ama ko,” sagot ni Gabriel. “Siya ang tumulong magbayad ng private doctor noong gabing iyon. Pinakiusapan ninyo siyang manahimik para hindi masira ang pangalan ng pamilya.”
Napaatras si Mama.
“Mira was fragile,” sabi niya, parang iyon ang sapat na sagot sa lahat. “Hindi namin alam kung ano ang gagawin.”
“Tama,” sabi ko. “Kaya ako ang ginawa ninyong bayad.”
Napaluha si Mama, pero sa unang pagkakataon, hindi ako lumambot.
Humakbang si Enzo palapit.
“Thea, hindi ko alam ang lahat.”
“Pero alam mong gising ka,” sabi ko. “Alam mong may choice ka. At pinili mong huwag akong ipagtanggol.”
Napaawang ang labi niya.
“Akala ko kung pakakasalan ko siya, mababago ko ang nangyari noon. Akala ko kung hindi siya mawawala, magiging okay na lahat.”
“Pero hindi mo ako tinanong kung okay ako.”
Tumigil siya.
Sa likod niya, ngumiti si Mira nang basag.
“Kasi kahit anong mangyari, ako pa rin ang pipiliin niya kapag umiiyak ako.”
Iyon ang unang pagkakataong nagsalita siya nang walang maskara.
Hindi siya mahina.
Hindi siya inosente.
Pagod lang siyang hindi maging una.
“Buong buhay ko,” sabi ni Mira, nanginginig ang boses, “ikaw ang nakukuha ni Enzo kahit pareho tayo ng mukha. Ikaw ang hinahanap. Ikaw ang pinipili. Isang beses lang akong humingi ng kanya, at lahat kayo umarte na parang ninakaw ko ang langit.”
“Mira,” sigaw ni Mama, “tama na!”
Pero huli na.
Narinig na ng lahat.
Si Enzo mismo ang unang bumitaw sa braso niya.
“Mira… sinabi mong hindi mo sinadya.”
Tumawa siya, may luha sa pisngi.
“Kung hindi ko sinadya, pakakasalan mo ba ako?”
Hindi siya nakasagot.
Doon, parang gumuho ang bahay na matagal nang nakatayo sa kasinungalingan.
Lumabas ako sa hallway papunta sa veranda. Malamig ang hangin ng Alabang, pero mas magaang kaysa sa loob.
Sumunod si Gabriel, pero hindi siya lumapit agad.
“Hindi mo kailangang pakasalan ako,” sabi niya.
Napatingin ako sa kanya.
“Akala ko ba iyon ang plano?”
“Plano iyon ng mga magulang mo. Hindi sa akin.”
“E bakit ka pumayag?”
“Para bigyan ka ng pintuan palabas,” sabi niya. “Hindi para palitan ang kulungan mo.”
Sa unang pagkakataon sa gabing iyon, may kung anong lumuwag sa dibdib ko.
“Gabriel, hindi ako sigurado kung kaya kong magmahal ulit.”
“Hindi ko hinihingi ngayon.”
“Paano kung hindi kailanman?”
Ngumiti siya nang mahina.
“Then I’ll still be glad you got free.”
Kinabukasan, hindi ako dumalo sa lunch ng mga Cuevas bilang babaeng ipapakasal. Dumalo ako bilang sarili ko.
Sinabi ko sa harap nila na hindi ako papasok sa kahit anong kasal dahil lang kailangan ng ibang tao ng katahimikan.
Hindi nagalit ang pamilya ni Gabriel.
Ang mama niya pa ang humawak sa kamay ko at nagsabing, “Good. A woman should never be offered like apology.”
Pagkalipas ng isang buwan, umalis ako sa bahay ng mga Salazar. Hindi na ako bumalik doon para humingi ng permiso.
Nagtayo ako ng maliit na design studio sa BGC gamit ang naipon ko sa tatlong taon ng freelancing habang naglalakbay. Si Gabriel ang unang client ko, pero binayaran niya ako nang doble sa invoice.
“Sobra ito,” sabi ko.
“Hindi,” sagot niya. “Matagal ka nang underpaid sa sarili mong buhay.”
Hindi kami agad naging magkasintahan.
Hindi iyon love story na gumaling sa isang yakap.
May mga gabing nagigising pa rin ako sa alaala ng ospital, ng bintana, ng boses ni Enzo na humihiling na huwag kong burahin ang mensahe. May mga araw na nagte-text si Mama, humihingi ng tawad, pero hindi ko muna sinasagot.
Hindi dahil galit ako habang buhay.
Kundi dahil natutunan kong ang pagpapatawad ay hindi dapat minamadali para lang gumaan ang konsensya ng nanakit.
Si Mira at Enzo, ayon sa balita, naghiwalay makalipas ang ilang buwan. Wala palang baby. Wala palang paghahandang totoo. May folic acid, may captions, may hearts, pero walang pamilyang nabuo sa kasinungalingan.
Isang gabi, nagpunta si Enzo sa studio ko.
Hindi ko siya pinapasok sa loob. Sa labas kami nag-usap, sa ilalim ng ilaw ng parking area.
“Thea,” sabi niya, “sorry.”
Dati, baka ang isang sorry niya lang ay sapat na para gumuho ako.
Ngayon, tahimik ko lang siyang tiningnan.
“Minahal kita,” dagdag niya.
“Alam ko,” sagot ko. “Pero mas minahal mo ang pagsisisi mo.”
Napaluha siya.
“May chance pa ba tayo?”
Hindi ko siya sinaktan. Hindi ko siya sinigawan.
Umiling lang ako.
“Enzo, ang pangalawang buhay ay hindi ibinigay sa akin para bumalik sa unang sakit.”
Matagal siyang nakatayo roon bago umalis.
Pagkalipas ng isang taon, sa isang maliit na art gallery sa Makati, nag-propose si Gabriel.
Walang malaking crowd.
Walang pilit na palakpakan.
Walang pamilya na kailangang pagbigyan.
May singsing lang, may tahimik na lalaki, at may tanong na matagal kong hinintay marinig sa tamang paraan.
“Althea, gusto mo bang piliin ako—hindi dahil kailangan, hindi dahil may nawala, kundi dahil malaya ka?”
Tumawa ako habang umiiyak.
“Oo,” sabi ko. “Sa buhay na ito, pipiliin ko ang taong hindi ako ginawang kapalit.”
Hindi na ako ang kambal na kailangang umintindi.
Hindi na ako ang anak na kailangang magsakripisyo.
Hindi na ako ang babaeng kailangang magpatawad para lang matawag na mabait.
Ako si Althea.
At sa wakas, ako naman ang pinili ko.
Mensahe:
Minsan, ang pamilya o pag-ibig na minahal natin ang siya ring unang nagturo sa atin kung paano magtiis. Pero hindi ibig sabihin noon, doon na tayo dapat manatili. Ang tunay na pagmamahal ay hindi humihingi na burahin mo ang sarili mo para mabuo ang iba. Piliin mo ang kapayapaang hindi ka kailangang saktan muna bago ka pahalagahan.
