PINAGTAWANAN NILA ANG MATANDANG ASO NA IISA NA LANG ANG NAKIKITANG MATA—PERO NANG MAWALA ANG ISANG BATA SA GITNA NG BAGYO, SIYA LANG ANG NAKATUKLAS SA LIHIM NA DAAN SA BUNDOK
“Ilayo ninyo ang asong iyan! Baka siya pa ang kailangan naming sagipin!”
Nagtawanan ang ilang rescuer nang makita ang matandang aso na bulag ang isang mata at hirap nang maglakad.
Pero wala pang dalawang oras ang lumipas, biglang huminto ang aso sa harap ng isang bahagi ng bundok na ilang beses nang nilampasan ng rescue team.
At nang magsimula siyang kumahol at maghukay sa putikan, unti-unting nawala ang ngiti sa mukha ng lahat.
Sa liblib na Barangay San Isidro sa Nueva Ecija nakatira ang animnapu’t apat na taong gulang na si Mang Isko Villanueva.
Payak lamang ang kanyang buhay.
May maliit siyang bahay na kahoy sa gilid ng palayan, ilang puno ng mangga, at isang matandang asong nagngangalang Bagwis.
Para sa karamihan, ordinaryong askal lamang si Bagwis.
Maputi na ang paligid ng nguso nito dahil sa katandaan. Medyo pilay ang kaliwang paa. At ang kanang mata nito ay maputi na at wala nang nakikita.
Ngunit may isang bagay na hindi alam ng karamihan.
Dati siyang search-and-rescue dog.
Sa loob ng halos sampung taon, nagsilbi si Bagwis kasama ng isang provincial disaster response unit. Nakatulong siyang makahanap ng mga taong naipit sa guho, nawawala sa kabundukan, at minsan ay isang batang inanod ng baha ngunit nakasabit sa mga ugat ng punongkahoy.
Nasira ang kanyang mata sa huling rescue operation niya.
Pagkatapos noon, nagretiro siya at inalagaan ni Mang Isko, ang dati niyang handler.
“Panahon mo na para magpahinga,” madalas sabihin ng matanda habang hinihimas ang ulo niya.
Sa mga bagong volunteer ng barangay rescue team, alamat na lamang ang mga kuwentong iyon.
Mas gusto nilang pag-usapan ang kanilang bagong drones, thermal cameras, GPS trackers at dalawang batang Belgian Malinois na sina Rex at Bruno.
Isang araw, nakita ng batang rescuer na si Paolo si Bagwis na natutulog sa ilalim ng acacia.
“Yan ang dating rescue dog?” natatawang tanong niya.
“Parang isang malakas na hangin na lang, tutumba na.”
Nagtawanan ang iba.
Narinig iyon ni Mang Isko ngunit hindi siya sumagot.
Tiningnan lamang niya si Bagwis.
Alam niyang may mga bagay na hindi nasusukat sa bilis ng paa o talas ng mata.
Dumating ang pagsubok isang Sabado ng hapon.
Masaya sana ang buong barangay dahil naghahanda sila para sa pista.
May mga banderitas sa plaza. May nagluluto ng pancit at kaldereta. Nag-eensayo ang mga batang sasayaw sa programa.
Ngunit alas-kuwatro pa lamang, biglang nagdilim ang langit.
Humampas ang malakas na hangin.
Ilang minuto ang lumipas, bumuhos ang napakalakas na ulan.
Umalingawngaw ang kulog sa kabundukan.
Lumaki ang maliit na ilog sa likod ng barangay hanggang umapaw ito sa mababang bahagi ng kalsada.
Pagkalipas ng halos isang oras, isang babaeng basang-basa ang damit ang tumakbo patungo sa barangay hall.
“Ang anak ko!”
Si Liza Mercado, isang biyudang nagtitinda ng gulay sa palengke.
“Hindi ko makita si Maya!”
Si Maya ay anim na taong gulang.
Bago bumuhos ang ulan, nakikipaglaro raw ito sa dalawang pinsan malapit sa lumang waiting shed sa paanan ng bundok.
Nakauwi ang dalawang pinsan.
Si Maya, hindi.
Agad na tumunog ang alarm ng barangay.
Pinangunahan ni Rescue Chief Arman Delgado ang operasyon.
Dalawang grupo ang ipinadala sa magkabilang gilid ng ilog.
Pinalipad nila ang drone.
Ginamit ang thermal camera.
Inilabas sina Rex at Bruno.
Pero halos burado na ng ulan ang amoy at bakas ng bata.
Pagsapit ng alas-siyete ng gabi, lalong lumakas ang hangin.
Madulas na ang bundok.
May mga lugar na hanggang bukung-bukong ang putik.
Bumalik ang unang grupo na walang nakita.
Pagod na rin ang dalawang tracking dog.
“Chief,” sabi ng isang rescuer, “delikado nang pumasok sa hilagang bahagi. May landslide doon noong nakaraang taon.”
Napayuko si Arman.
“Mag-focus tayo sa ilog. Baka naanod ang bata.”
Nang marinig iyon ni Liza, napahagulgol siya.
“Hindi… pakiusap… hanapin ninyo pa!”
Nakatayo lamang sa di-kalayuan si Mang Isko.
Kasama niya si Bagwis.
Lumapit siya sa ina.
“May damit ba si Maya na hindi pa nalalabhan?”
Nagmadaling kumuha si Liza ng maliit na dilaw na jacket mula sa bag ng anak.
Kinuha iyon ni Mang Isko.
Ngunit bago niya maipaamoy kay Bagwis, humarang si Chief Arman.
“Mang Isko, huwag na po.”
“Subukan lang natin.”
Tumingin ang opisyal sa matandang aso.
“Hindi ito laro. Madilim, maputik at delikado sa bundok.”
“Alam ko.”
“Bulag ang isang mata ng aso ninyo. Pilay pa.”
May ilang volunteer na napangiti.
“Mang Isko,” dagdag ni Arman, “malalakas na aso nga namin nahirapan. Baka madagdagan lang ang kailangan naming iligtas.”
Tahimik na yumuko si Mang Isko.
Hindi dahil nahihiya.
Kundi dahil inilalapit niya ang jacket sa ilong ni Bagwis.
Mabagal itong suminghot.
Minsan.
Dalawang beses.
Tatlong beses.
Pagkatapos ay may kakaibang nangyari.
Ang aso na ilang sandali kanina ay tila pagod at matanda ay biglang tumuwid.
Nakatayo ang mga tainga nito.
Umiikot ang ilong sa hangin.
At pagkatapos—
humakbang ito patungo sa bundok.
“Bagwis?”
Muli itong suminghot.
Pagkatapos ay bumilis.
Hindi ito nagtungo sa ilog.
Hindi rin sa landas na dinaanan ng rescue team.
Dumiretso ito sa hilagang bahagi ng bundok—ang lugar na iniwasan ng lahat dahil sa panganib ng pagguho ng lupa.
“Kabaliwan iyan!” sigaw ni Arman.
Pero sinundan ni Mang Isko ang aso.
Napilitan ang ilang rescuer na sumunod.
Sa loob ng halos isang oras, umakyat sila sa madilim na kakahuyan.
Nadudulas si Mang Isko.
Sumasabit ang kanyang kapote sa mga sanga.
Minsan ay halos mahulog siya sa mababaw na bangin.
Ngunit si Bagwis ay hindi tumitigil.
Paminsan-minsan ay ibinababa niya ang ilong sa lupa.
Minsan naman ay itinataas niya ito sa hangin.
Parang may sinusundan siyang bagay na hindi maramdaman ng mga tao.
“Wala namang daan dito,” reklamo ni Paolo.
Hanggang biglang huminto si Bagwis.
Nasa harap nila ang isang malaking bunton ng putik, ugat at mga natumbang kawayan.
Sa unang tingin, dead end iyon.
Walang bahay.
Walang kuweba.
Walang bakas ng bata.
Napailing si Chief Arman.
“Sabi ko sa inyo—”
Hindi niya natapos ang sasabihin.
Biglang kumahol si Bagwis.
Isang beses.
Dalawang beses.
Pagkatapos ay sinimulan niyang hukayin ang putik sa ilalim ng mga ugat.
“Bagwis!” sigaw ni Mang Isko.
Lumuhod ang matanda at itinapat ang flashlight sa maliit na puwang na nahukay ng aso.
May malamig na hangin na lumabas mula sa loob.
Hindi iyon bunton lang ng lupa.
May nakatagong lagusan sa ilalim nito.
At mula sa malalim na kadiliman…
may narinig silang napakahinang boses.
“Tulong…”
Natigilan ang lahat.
Napatingin si Mang Isko kay Chief Arman.
Ngunit bago pa sila makakilos, biglang may umalingawngaw na malakas na pagbitak mula sa itaas ng bundok.
At nagsimulang gumalaw ang lupa sa ilalim ng kanilang mga paa.
ITUTULOY…
PARTE2
“TULONG…”
Mahina ngunit malinaw ang boses mula sa loob ng lagusan.
Kasunod niyon ay dumagundong ang bundok.
“Lahat umatras!” sigaw ni Chief Arman.
May ilang bato at putik na gumulong mula sa itaas.
Mabilis na hinila ng dalawang rescuer si Mang Isko palayo sa bungad.
Pero si Bagwis ay hindi gumalaw.
Nakatayo ito sa tabi ng maliit na siwang, patuloy na kumakahol.
“Bagwis! Dito!”
Hindi sumunod ang aso.
Sa halip, lalo nitong hinukay ang putik.
Doon napagtanto ni Mang Isko ang ginagawa nito.
“Hindi tayo puwedeng umatras,” sabi niya. “Nasa loob ang bata.”
“Tama kayo,” sagot ni Arman, ngayon ay wala nang yabang sa boses. “Pero kung basta tayo maghuhukay, baka lalo nating tabunan ang lagusan.”
Mabilis na kumilos ang grupo.
Gamit ang mga lubid, pala at kahoy na nakita sa paligid, gumawa sila ng pansamantalang suporta sa bungad.
May dalawang rescuer na nagbantay sa taas ng slope upang agad silang mabalaan kung muling gagalaw ang lupa.
Habang abala ang lahat, patuloy na nakadikit ang ilong ni Bagwis sa maliit na puwang.
Paminsan-minsan ay umuungol ito.
Parang sinisiguradong naroon pa rin ang batang hinahanap nila.
“Maya!” sigaw ni Arman.
Ilang segundo ang lumipas.
“Dito po…”
Mahina ang sagot.
Napapikit si Paolo.
“Buhay siya.”
“Anak,” sigaw ni Mang Isko, “huwag kang matakot. Lalapitan ka namin.”
Unti-unti nilang pinaluwag ang butas.
Makalipas ang dalawampung minuto, sapat na ang laki nito para makapasok ang isang tao.
Pero may problema.
Makitid ang lagusan.
Madilim.
At hindi nila alam kung gaano ito katatag.
“Ako ang papasok,” sabi ni Paolo.
Umiling si Mang Isko.
“Hindi mo alam kung saan siya eksaktong naroon.”
“Pero alam ni Bagwis.”
Napatingin silang lahat sa matandang aso.
At sa unang pagkakataon, walang tumawa.
Itinali ni Mang Isko ang manipis na rescue rope sa harness ni Bagwis.
“Hanapin mo siya, bata.”
Marahang hinimas ng matanda ang ulo ng aso.
Parang biglang bumalik sa kanilang dalawa ang maraming taon ng pagsasanay.
Ang mga lumang utos.
Ang mga gabing magkasama silang naghahanap ng nawawala.
Ang mga panahong mas bata at mas malakas pa silang pareho.
“Search.”
Tahimik na pumasok si Bagwis sa lagusan.
Hawak ni Paolo ang lubid habang sinusundan ang direksiyon nito.
Pagkaraan ng ilang sandali, narinig nila ang dalawang tahol mula sa loob.
Signal iyon.
May natagpuan.
“Ako na,” sabi ni Paolo.
Gumapang siya papasok.
Halos tatlong metro mula sa bungad ay bumuka ang lagusan sa isang maliit na silid na bato.
Doon niya nakita si Maya.
Basang-basa.
Putik ang mga paa.
Nanginginig sa lamig.
Pero gising.
Nakasiksik siya sa isang bahagi ng kuweba habang nakaupo sa tabi niya si Bagwis.
Nakasandal ang maliit na kamay ng bata sa leeg ng aso.
“Kuya…”
“Ligtas ka na,” sabi ni Paolo.
Pero bago niya mabuhat si Maya, napansin niyang may malalim na bitak sa ibabaw ng kuweba.
“Chief!” sigaw niya palabas. “Kailangan nating bilisan!”
Maingat niyang inilagay ang bata sa rescue blanket.
Pagkatapos ay ginabayan niya itong gumapang patungo sa bungad.
Si Bagwis ang nasa likuran.
Ilang segundo bago makalabas si Maya, may panibagong ugong mula sa loob.
“Bilisan!”
Hinila ng mga rescuer ang bata palabas.
Sumunod si Paolo.
Pagkatapos—
bumagsak ang bahagi ng kisame ng lagusan.
“Bagwis!”
Biglang tumigil ang lahat.
Ang rescue rope na nakakabit sa aso ay hindi na gumagalaw.
“Mang Isko…” bulong ng isang rescuer.
Hindi sumagot ang matanda.
Hinawakan niya ang lubid.
Hinila nang bahagya.
Walang tugon.
Kanina, si Maya ang nawawala.
Ngayon, ang asong nakahanap sa kanya naman ang naiwan sa loob.
“Aalis tayo rito,” sabi ng isang rescuer. “Delikado na.”
Tumingin si Mang Isko kay Arman.
“Chief…”
Hindi niya kailangang tapusin ang sasabihin.
Matagal na nakatitig si Arman sa lagusan.
Pagkatapos ay hinubad niya ang kanyang helmet at lumuhod.
“Hindi.”
Napatigil ang grupo.
“Hindi natin siya iiwan.”
Nagkatinginan ang mga rescuer.
Siya mismo ang opisyal na tumawa kay Bagwis ilang oras lamang ang nakalipas.
Ngayon, siya ang unang kumuha ng pala.
“Kung hindi dahil sa asong iyon, hindi natin makikita si Maya.”
Sinimulan niyang alisin ang maliliit na bato.
“Kung buhay pa siya, ilalabas natin siya.”
Isa-isang sumali ang buong rescue team.
Sa labas ng bundok, dinala muna si Maya sa barangay health center.
Nang makita siya ni Liza, halos bumigay ang mga tuhod ng ina.
“Anak!”
Mahigpit niyang niyakap ang bata.
“Akala ko hindi na kita makikita.”
Umiiyak rin si Maya.
Pero makalipas ang ilang sandali, bigla itong lumingon.
“Nasaan po si Bagwis?”
Natahimik ang lahat.
“Siya po ang lumapit sa akin sa dilim,” sabi ng bata. “Hindi na po ako natakot nang makita ko siya.”
Doon nalaman ni Liza na nasa bundok pa rin ang aso.
At sa halip na umuwi, nanatili siya sa command center.
Lumipas ang tatlumpung minuto.
Isang oras.
Halos dalawang oras.
Walang balita.
Bumalik na ang ulan.
Tahimik na nagdasal ang ilang residente.
Sa bundok, halos mawalan na ng pag-asa ang grupo nang biglang nagsalita si Paolo.
“Chief!”
Tumigil ang lahat.
“May narinig ako.”
Inilapit nila ang tenga sa maliit na puwang na kanilang nahukay.
Mahina.
Halos hindi marinig.
Isang ungol.
“Bagwis!”
Muling naghukay ang mga rescuer.
Makalipas ang ilang minuto, nakita nila ang dulo ng harness.
“Dahan-dahan!”
Inalis nila ang mga bato sa paligid nito.
At doon nila nakita si Bagwis.
Nakahiga ito sa ilalim ng isang malaking ugat na naging parang proteksiyon laban sa bumagsak na bato.
Marumi.
Pagod.
May maliit na galos sa paa.
Pero buhay.
“Diyos ko…”
Napaupo si Mang Isko sa putikan.
Nang makita siya ng aso, dahan-dahan nitong iginalaw ang buntot.
Parang sinasabing tapos na ang trabaho.
Hinubad ni Arman ang kanyang jacket at ibinalot iyon sa katawan ng aso.
“Ako ang magbubuhat sa kanya.”
Walang nagsalita habang bumababa sila ng bundok.
Nasa unahan si Chief Arman, buhat ang asong ilang oras lamang ang nakaraan ay tinawag niyang pabigat.
Pagdating nila sa plaza, palakpakan ang sumalubong sa kanila.
Lumapit si Maya kay Bagwis.
May kumot na nakabalot sa katawan ng bata.
Lumuhod siya sa tabi ng aso.
“Salamat, Bagwis.”
Dinilaan ng aso ang kanyang kamay.
At doon napaiyak si Mang Isko.
Hindi dahil nasaktan ang kanyang matandang kasama.
Kundi dahil matapos ang maraming taon, muli niyang nakita ang parehong Bagwis na minsang nakasama niya sa pinakamahihirap na rescue mission.
Matanda na ang katawan.
Bulag ang isang mata.
Pero hindi kailanman nawala ang puso ng isang tagapagligtas.
Kinabukasan, dumalaw si Chief Arman sa bahay ni Mang Isko.
Wala siyang kasamang reporter.
Wala ring barangay officials.
Mag-isa lang siya.
Nasa ilalim ng mangga si Mang Isko habang pinapakain si Bagwis.
Lumapit si Arman.
“Mang Isko…”
Tumayo ang matanda.
“Chief.”
Sandaling hindi makapagsalita ang opisyal.
Pagkatapos ay yumuko siya.
“Pasensya na po.”
Tahimik si Mang Isko.
“Hindi lang kay Bagwis,” patuloy ni Arman. “Pati sa inyo.”
“Akala ko dahil bago ang kagamitan namin at bata ang mga aso namin, alam na namin ang lahat.”
Napatingin siya kay Bagwis.
“Pero kagabi, ang asong pinagtawanan namin ang nagturo sa amin kung ano ang tunay na rescue work.”
Ngumiti nang bahagya si Mang Isko.
“Hindi naman mali ang bagong kagamitan, Chief.”
“Opo.”
“Malaking tulong ang teknolohiya. Malaking tulong ang lakas.”
Tumigil siya.
“Pero may mga bagay na natututuhan lang sa karanasan. At may mga bagay na ginagawa mo hindi dahil madali—kundi dahil may umaasa sa iyong hindi ka susuko.”
Mula noon, maraming nagbago sa Barangay San Isidro.
Hindi na itinuring si Mang Isko na isang matandang nakatira lamang sa gilid ng palayan.
Inanyayahan siya ni Chief Arman bilang volunteer adviser sa disaster response team.
Tuwing Sabado, tinuturuan niya ang mga batang rescuer tungkol sa tracking, pagbabasa ng terrain, kilos ng nawawalang tao at pakikipagtrabaho sa rescue dogs.
Hindi niya ipinagmamalaki ang sarili.
Madalas niyang sabihin:
“Hindi ninyo kailangang kopyahin ang lumang paraan. Ang mahalaga, huwag ninyong kalimutang pakinggan ang karanasan.”
Si Paolo naman ang naging pinakamadalas dumalaw kay Bagwis.
Minsan ay dinadalhan niya ito ng dog treats.
“Sorry, Lolo Bagwis,” biro niya. “Hindi na kita pagtatawanan.”
Sa pista ng barangay makalipas ang isang buwan, nagkaroon ng simpleng programa.
Hindi medalya ang pinakamahalaga.
Hindi sertipiko.
Hindi kahit ang malaking larawan ni Bagwis na inilagay sa barangay hall.
Ang pinakamahalaga ay nang akayin ni Liza si Maya patungo sa entablado.
May hawak ang bata na isang maliit na pulang kuwelyo na may simpleng metal tag.
Nakaukit doon:
BAGWIS — TAGAPAGLIGTAS NG SAN ISIDRO
Ikinabit iyon ni Maya sa leeg ng aso.
Nagpalakpakan ang buong plaza.
Ngunit si Bagwis?
Humiga lamang siya sa tabi ni Mang Isko at ipinatong ang ulo sa sapatos ng matanda.
Wala siyang pakialam sa palakpak.
Wala siyang pakialam sa medalya.
Ang mahalaga sa kanya, natapos niya ang tungkulin.
At ligtas ang batang hinanap niya.
Lumipas ang ilang taon.
Mas bumagal pa ang paglakad ni Bagwis.
Mas mahaba na rin ang oras na ginugugol niya sa ilalim ng puno ng mangga.
Pero tuwing dumadaan si Maya papunta sa paaralan, palagi siyang humihinto.
“Bye, Bagwis!”
At kahit mahina na ang pandinig ng matandang aso, halos palagi nitong naigagalaw ang buntot.
Isang hapon, naupo si Maya sa tabi niya.
“Lolo Isko,” tanong niya, “bakit po ako nakita ni Bagwis kahit bulag ang isa niyang mata?”
Ngumiti ang matanda.
Hinaplos niya ang ulo ng aso.
“Dahil, Maya, hindi mata ang pinakamahalagang ginagamit ng isang tunay na tagapagligtas.”
“Ano po?”
“Puso.”
Tumingin ang bata kay Bagwis.
At tila naunawaan niya.
Dahil minsan, ang mga nilalang na mabilis nating husgahan bilang mahina, luma o wala nang silbi ang siya palang may lakas na hindi kayang ibigay ng kabataan, magandang anyo o makabagong kagamitan.
MENSAHE SA MGA MAMBABASA
Huwag nating sukatin ang halaga ng isang tao—o kahit ng isang hayop—sa edad, kapansanan, hitsura o kung gaano pa siya kabilis kumilos. May mga sugat na patunay ng mga laban na nalampasan, at may mga kahinaang nakikita natin na hindi kailanman nakababawas sa tapang ng puso.
Minsan, ang taong minamaliit natin ngayon ang siya palang magiging unang kamay na aabot sa atin kapag dumating ang pinakamadilim nating oras.
Kaya bago tayo tumawa sa kakulangan ng iba, alalahanin natin si Bagwis: maaaring humina ang katawan, maaaring lumabo ang paningin, ngunit ang pusong marunong magmahal, maglingkod at hindi sumuko ay hindi kailanman nawawalan ng halaga.
