Nakipaghiwalay Ako Nang Hindi Alam na Buntis—Pagdating sa Delivery Room, Ang Ex-Kong Doktor Pala ang Nakatayo sa Harap Ko
PARTE 1
“Wala pong alam ang ama ng anak ko na manganganak ako ngayon.”
Iyon ang nasabi ko habang halos mapunit ang boses ko sa sakit.
Isang malakas na contraction ang muling dumaan sa tiyan ko. Napakapit ako sa gilid ng delivery bed ng isang pribadong ospital sa Quezon City. Basang-basa ng pawis ang buhok ko, nanginginig ang mga tuhod ko, at pakiramdam ko ay wala nang natitirang lakas sa katawan ko.
“Ma’am Camille, inhale… exhale… huwag ninyong pigilan ang paghinga,” paalala ng nurse.
Sinubukan kong sundin siya.
Pero sa tindi ng sakit, parang pati paghinga kailangan kong ipaglaban.
May lalaking nakasuot ng surgical cap at mask na lumapit sa paanan ng kama.
“Nasaan ang kasama ng pasyente?”
Sinilip ng nurse ang chart ko.
“Mag-isa po siyang dumating, Doc.”
Saglit na tumahimik ang silid.
Hindi ko iyon pinansin.
Wala akong panahon para isipin kung bakit tila biglang nag-iba ang atmospera.
“Hindi darating ang tatay?” tanong ng doktor.
Umiling ako.
“Hindi.”
“Bakit?”
Pumikit ako habang hinihintay humupa ang contraction.
“Hindi niya alam.”
Biglang napatigil ang kamay ng doktor.
“Hindi niya alam?”
“Hiwalay na kami.”
Mahigit walong buwan kong itinago ang pagbubuntis ko.
Walong buwan akong nagpa-checkup nang mag-isa.
Ako ang bumili ng unang pares ng medyas ng baby.
Ako rin ang pumili ng crib, nag-ayos ng hospital bag, at pumirma sa lahat ng kailangang papeles.
Noong unang beses kong marinig ang tibok ng puso ng anak ko, gusto kong tawagan ang dating asawa ko.
Hindi ko ginawa.
Noong unang gumalaw ang baby sa tiyan ko, umiyak ako sa loob ng apartment.
Hindi ko rin siya tinawagan.
Kapag nagigising ako madaling-araw dahil sa cramps, ako lang ang bumabangon para hilutin ang sarili kong binti.
Pinili ko ito.
Dahil ayokong bumalik sa akin si Adrian Villanueva dahil lang may anak kami.
Ayokong marinig mula sa kanya ang:
“Babalik ako dahil responsibilidad ko ang bata.”
Gusto kong piliin niya ako.
Hindi obligasyon.
Hindi awa.
Ako.
Pero huli na para doon.
“Kanino ang bata?” tanong muli ng doktor.
Napakagat ako sa labi.
“Sa dating asawa ko.”
KLANG!
May metal na instrumentong nahulog sa tray.
Nagtinginan ang mga nurse.
Maging ako ay napadilat.
Pagkatapos ay narinig ko ang boses ng doktor.
“Camille…”
Nanigas ako.
Hindi dahil tinawag niya ang pangalan ko.
Kundi dahil kilala ko ang boses na iyon.
Walong taon kong narinig iyon.
Iyon ang boses na bumubulong ng “good morning” habang inaabot sa akin ang kape.
Iyon ang boses na nagsasabing “pauwi na ako” pagkatapos ng mahabang duty.
At iyon din ang boses na sumagot sa akin sa madilim naming condominium anim na buwan na ang nakalipas:
“Kung gusto mong makipaghiwalay, sige.”
Dahan-dahan kong ibinaling ang mukha ko.
Nakatayo sa harap ko ang doktor.
Surgical cap.
Mask.
Green scrub suit.
Pero ang mga mata niya—
Hindi ako maaaring magkamali.
Inalis niya ang mask.
Parang huminto ang tibok ng puso ko.
“Adrian…”
Mas payat siya kaysa dati.
May bahagyang eyebags.
Mas matalim ang panga.
Pero siya pa rin iyon.
Ang lalaking minahal ko mula noong labingwalong taong gulang ako.
Anim na taon kong nobyo.
Dalawang taon kong asawa.
At ama ng batang ilang minuto na lamang ay isisilang ko.
“Ang sinabi mo…” nanginginig ang boses niya. “Anak ng dating asawa mo?”
Hindi ako nakasagot.
Dahil ang dating asawa na tinutukoy ko ay nakatayo mismo sa harap ko.
At sa unang pagkakataon sa loob ng halos siyam na buwan, nakita kong tuluyang nawala ang kontrol sa mukha ni Adrian.
“Camille.”
Lumapit siya.
“Sabihin mong mali ang pagkakaintindi ko.”
Napapikit ako.
Pero bago ako makasagot, muling sumigaw ang nurse.
“Doc, malapit na! Kailangan nating kumilos!”
Hinawakan ko ang tiyan ko habang isa pang contraction ang dumating.
Ngunit sa gitna ng sakit, isang bagay lang ang malinaw sa isip ko.
Sa loob ng ilang minuto, malalaman ni Adrian ang sikreto na isinumpa kong hinding-hindi niya matutuklasan.
At hindi ko maisip kung ano ang gagawin niya kapag tuluyan niyang nalaman ang lahat.
PARTE 2
“Camille, ilang buwan na?”
Iyon ang unang tanong ni Adrian nang medyo kumalma ang sitwasyon.
Hindi ko siya tiningnan.
“Thirty-nine weeks.”
Parang may sumuntok sa kanya.
“Thirty-nine?”
Tumahimik siya habang mabilis na nagkuwenta.
Alam kong hindi niya kailangan ng calculator.
Doktor siya.
At higit sa lahat, alam niya kung kailan tayo huling nagsama bilang mag-asawa.
“Bago tayo naghiwalay…”
“Oo.”
Napapikit siya.
“Anak ko.”
Hindi iyon tanong.
Hindi rin ako sumagot.
Wala nang kailangang sabihin.
Lumipas ang ilang segundo bago siya bumaling sa nurse.
“Continue monitoring. Tawagin ninyo si Dr. Santos.”
“Doc?”
“Ako muna ang lalabas.”
Nagtaka ako.
Akala ko iiwan niya ako dahil galit siya.
Ngunit bago siya tuluyang lumabas, huminto siya sa tabi ko.
Nakatitig siya sa kamay kong nakahawak sa bedsheet.
Mahina niyang sinabi:
“Hindi kita puwedeng i-handle nang ako ang attending physician. Hindi ngayon. Hindi habang ganito.”
Gusto kong matawa.
Kahit sa pinakamagulong sandali ng buhay namin, si Adrian pa rin iyon.
Maingat.
Propesyonal.
Kontrolado.
Pero bago niya muling isuot ang mask niya, nakita kong namumula ang mga mata niya.
At doon bumalik sa isip ko ang simula naming dalawa.
Nagkakilala kami sa Maynila noong college.
Medicine ang kinuha niya.
Interior design naman ako.
Tahimik si Adrian.
Ako ang madaldal.
Kapag may problema, pinag-iisipan niya muna bago magsalita.
Ako naman, kadalasan ay nakakapagsalita muna bago mag-isip.
Sabi ng mga kaibigan namin, hindi raw kami tatagal.
Pero anim na taon kaming magkasintahan.
Naalala ko pa noong college, isang beses sobrang sakit ng puson ko at hindi ako makabangon sa dorm.
Tinawagan siya ng roommate ko.
May klase siya noon.
Pero bumiyahe siya mula Manila hanggang Quezon City para dalhan ako ng mainit na inumin at gamot.
Pagdating niya, hingal na hingal siya.
“Bakit ka nandito?” inis kong tanong.
“May sakit ka.”
“Hindi naman ako mamamatay.”
Hindi siya nakipagtalo.
Binuksan niya lang ang bag niya at inilabas ang thermos.
“Mainit pa ‘yan. Inilagay ko sa loob ng jacket ko para hindi lumamig.”
Doon ko unang naisip:
Gusto kong pakasalan ang lalaking ito.
Hindi ko kailangan ng malaking bahay.
Hindi ko kailangan ng bonggang kasal.
Basta sa tuwing kailangan ko ng isang tao, sana siya pa rin ang unang tatakbo papunta sa akin.
Pagkatapos naming grumaduate, naging resident doctor si Adrian sa isang malaking ospital.
Nagtrabaho naman ako sa isang design firm sa Makati.
Maliit lang ang inuupahan naming condo.
May maliit na sala.
Isang kwarto.
Munting kusina.
Pero masaya kami.
Kapag night duty siya, iniiwan kong bukas ang ilaw sa sala.
Madalas alas-dose o ala-una na siya nakakauwi.
Kapag nakikita niyang tulog ako sa sofa, bubuhatin niya ako.
“Bakit hindi ka natutulog sa kwarto?”
“Sinehintay ko matapos ang pinapanood ko.”
“Camille, dalawang oras nang infomercial ang nasa TV.”
“Maganda kasi.”
Tatawa siya.
Pareho naming alam na hinihintay ko talaga siya.
Anim na taon kaming magkasintahan bago nagpakasal.
Civil wedding lang.
Walang gown.
Walang reception.
Walang malaking handaan.
Paglabas namin ng city hall, hawak ko ang marriage certificate namin.
“Tapos na. Hindi na ako makakatakas.”
Tiningnan niya ako.
“Takot nga akong tumakas ka.”
“Bakit?”
“Mabilis kang tumakbo kapag galit.”
Natawa ako noon.
Akala namin napakahaba pa ng panahon.
Bibili kami ng bahay.
Magpapakasal ulit sa simbahan.
Magkakaanak kapag handa na.
Maraming “balang araw.”
Pero walang dumating.
Ang dahilan ng paghihiwalay namin ay hindi babae.
Hindi pagtataksil.
Hindi pera.
Isang unpaid electricity bill lang.
Pareho kaming pagod noon.
May malaking project ako.
Tatlong beses nireject ng client ang design ko.
Si Adrian naman, halos araw-araw nasa operating room.
Isang gabi, umuwi siya at walang kuryente ang condo.
Nakalimutan kong bayaran ang Meralco bill.
Bukas ang refrigerator.
Halos sira na ang mga pagkain.
Napabuntong-hininga siya.
“Camille, paano mo nakalimutan pati electricity bill?”
Simple lang ang tanong.
Pero pagod na pagod ako.
“Ako lang ba dapat nakakaalala ng lahat?”
“Hindi naman iyon ang sinabi ko.”
“Eh bakit parang kasalanan ko lahat?”
“Galing ako sa halos labing-isang oras na procedure.”
“May trabaho rin ako, Adrian!”
Napataas ang boses niya.
“Pagod din ako! Pag-uwi ko, wala nang kuryente, wala pang makain!”
Doon ako nasaktan.
“Ah. Kaya mo ako pinakasalan para may magluluto sa’yo?”
“Hindi ko sinabi ‘yan.”
“Pero iyon ang ibig mong sabihin.”
“Camille, puwede bang huwag mong baluktutin lahat?”
Galit ako.
Pagod.
Nasaktan.
At masyadong mataas ang pride ko.
Kaya nasabi ko:
“Maghiwalay na lang tayo.”
Tumahimik ang buong condo.
Walang ilaw.
Hindi ko makita nang maayos ang mukha niya.
Pero naghihintay ako.
Isang yakap lang.
Isang “huwag kang magsalita nang ganyan.”
Kahit isang hakbang papunta sa akin.
Bababawiin ko sana ang lahat.
Pero hindi siya lumapit.
Pagod din siya.
Siguro naghihintay din siyang ako ang unang magsorry.
At pagkatapos ng mahabang katahimikan, sinabi niya:
“Kung gusto mong makipaghiwalay, sige.”
Kinabukasan umalis ako.
Isang linggo matapos iyon, pumirma kami ng annulment-related separation papers at kalaunan ay inayos ang legal dissolution ng aming pagsasama.
Habang pumipirma siya, nakita kong namuti ang mga daliri niya sa pagkakahawak sa ballpen.
Alam kong ayaw niya.
Ayoko rin.
Pero walang nagsalita.
Paglabas ko, tinawag niya ako.
“Camille.”
Huminto ako.
Hindi ako lumingon.
Matagal siyang natahimik.
“Alagaan mo sarili mo.”
“Okay.”
Naglakad ako nang mabilis.
Pagliko ko sa kanto, doon ako umiyak.
Dalawang buwan pagkatapos naming maghiwalay, nagsimula akong mahilo.
Nasusuka.
Walang ganang kumain.
Akala ko gastritis.
Hanggang isang araw, tumakbo ako sa office restroom at halos mawalan ng lakas matapos magsuka.
Sinundan ako ng officemate kong si Bea.
Tinitigan niya ako.
“Camille… hindi kaya buntis ka?”
Bumili ako ng pregnancy test nang gabing iyon.
Dalawang guhit.
Malinaw.
Naupo ako sa sahig ng banyo.
Ang unang pumasok sa isip ko ay si Adrian.
Ang baby ay nabuo humigit-kumulang isang linggo bago ang gabing nawalan ng kuryente.
Noong mga panahong iyon, hinahalikan pa niya ako bago pumasok sa duty.
Naghihintay pa ako sa sofa.
Pareho pa naming inaakalang habambuhay kaming magkasama.
Kinabukasan nagpa-ultrasound ako.
May maliit na gestational sac.
Napakaliit.
Pero naroon.
Umiyak ako.
At nagpasiya ako.
Itutuloy ko ang pregnancy.
Pero hindi ko sasabihin kay Adrian.
Hindi dahil gusto kong ipagkait ang anak niya.
Kundi dahil natatakot akong bumalik siya dahil lang sa obligasyon.
Akala ko maililihim ko iyon habambuhay.
Hanggang ngayon.
Bumukas ang pinto ng labor room.
Pumasok si Adrian.
Hindi na siya nakasuot ng surgical cap.
Sa kamay niya ay hawak niya ang lumang emergency contact form mula sa admission record ko.
“Camille.”
Tumingin siya sa akin.
“May isang bagay akong kailangang malaman bago tayo umalis dito.”
Namumula ang mga mata niya.
“Bakit ako ang inilagay mong emergency contact… kung ayaw mo talagang malaman ko na may anak tayo?”
At bago pa ako makasagot, biglang tumunog nang mabilis ang fetal monitor.
Nagkagulo ang mga nurse.
At ang mukha ni Adrian ay agad na namutla.
PARTE 3
“Fetal heart rate dropping.”
Mabilis na gumalaw ang mga tao sa paligid ko.
Isang segundo lang ang nakalipas, nagtatanong pa si Adrian kung bakit pangalan niya ang nasa emergency contact ko.
Ngayon, wala nang puwang para sa nakaraan.
“Camille, makinig ka sa akin.”
Lumapit siya sa gilid ng kama.
Hindi na siya ang dating asawa kong galit at sugatan.
Doktor na siya muli.
Pero nanginginig ang kamay niyang humawak sa akin.
“Nandito ako.”
Nangingilid ang luha ko.
“Ayokong may mangyari sa baby.”
“Walang mangyayari.”
“Adrian…”
“Camille, tingnan mo ako.”
Tumingin ako.
“Huminga ka.”
Iyon din ang boses na narinig ko walong taon na ang nakalipas.
Noong masakit ang tiyan ko sa dorm.
Noong hinihintay ko siyang umuwi mula duty.
Noong iniisip kong kahit ilang taon ang lumipas, basta siya ang tumatakbo pabalik sa akin, magiging maayos ang lahat.
Hinawakan niya ang kamay ko.
“Hindi ka nag-iisa.”
At sa unang pagkakataon sa halos siyam na buwan, naniwala akong baka totoo iyon.
Mabilis akong inihanda ng medical team.
Dahil sa pagbabago ng kondisyon ng baby, sinabi ng bagong attending physician na kailangang bantayan nang mabuti ang delivery at maaaring kailanganin ang emergency intervention.
Hindi umalis si Adrian.
Hindi na siya ang pangunahing doktor ko, pero nanatili siya sa gilid.
“Pwede ka namang lumabas,” mahina kong sabi.
“Hindi.”
“Adrian…”
“Walong buwan akong wala.”
Napalunok siya.
“Hindi na ako aalis ngayon.”
Makalipas ang isang mahaba at nakakapagod na proseso, narinig ko rin ang tunog na pinakahihintay ko.
Iyak ng sanggol.
Malakas.
Buhay.
Buong-buo.
Napahagulgol ako.
“Baby boy,” sabi ng nurse.
Hindi ko mapigilan ang luha ko.
At nang ilapit sa akin ang anak ko, hindi ko muna tiningnan ang ibang tao.
Tanging siya lang.
Napakaliit niyang tao.
Mapula ang pisngi.
Nakapikit.
Kumakaway ang maliliit na daliri.
“Hi…”
Nanginginig ang boses ko.
“Hi, baby.”
Pagkatapos ay napansin kong tahimik si Adrian.
Tumingin ako sa kanya.
Nakatayo siya ilang hakbang ang layo.
Nakatingin sa anak namin.
Hindi siya umiiyak nang malakas.
Pero tuloy-tuloy ang luha niya.
Sa walong taon naming pagkakakilala, dalawang beses ko lang siyang nakitang umiyak.
Una, noong namatay ang lolo niyang nagpalaki sa kanya.
Pangalawa—
ngayon.
Lumapit ang nurse.
“Daddy, gusto n’yo po bang makita?”
Parang hindi agad naintindihan ni Adrian ang salita.
“Daddy?”
Ngumiti ang nurse.
“Opo.”
Dahan-dahan siyang lumapit.
Nang ilagay ang baby sa mga bisig niya, halos hindi siya huminga.
Napakaliit ng anak namin sa mga kamay niya.
Doktor si Adrian.
Nakakahawak siya ng mga pasyente araw-araw.
Nakakakita siya ng buhay at kamatayan.
Pero ngayon, takot na takot siyang igalaw kahit isang daliri.
“Camille…”
Hindi niya inalis ang tingin sa bata.
“Anak ko talaga.”
Napatawa ako habang umiiyak.
“Sino pa ba?”
Hindi siya ngumiti.
Sa halip, yumuko siya at marahang hinaplos ang pisngi ng bata.
“Sorry.”
Hindi ko alam kung kanino niya sinabi iyon.
Sa anak namin.
Sa akin.
O sa sarili niya.
Pagkatapos ng delivery, inilipat ako sa private room.
Halos buong araw akong natulog.
Nang magising ako kinagabihan, madilim na sa labas.
May maliit na ilaw sa tabi ng kama.
At sa sofa, nakita ko si Adrian.
Nakatulog siya habang nakaupo.
Nakayuko ang ulo.
May hawak na maliit na baby blanket.
Para akong bumalik sa dati naming condo.
Noon ako ang natutulog sa sofa habang naghihintay sa kanya.
Ngayon siya naman.
Siguro naramdaman niyang gising na ako dahil dumilat siya.
“Okay ka?”
Tumango ako.
“Nasaan ang baby?”
“Nasa nursery. Dinala nila sandali.”
Tahimik kami.
Napakaraming kailangang pag-usapan.
Pero walang marunong magsimula.
Sa huli, ako ang nagsalita.
“Bakit ka nandito?”
Tumawa siya nang mahina.
“Anong klaseng tanong ‘yan?”
“Hindi mo kailangang manatili.”
“Camille.”
“Pwede kang makita ng baby. Hindi kita pagbabawalan.”
Nagbago ang mukha niya.
“Akala mo iyon lang ang dahilan kung bakit nandito ako?”
Hindi ako sumagot.
Tumayo siya.
“Alam mo ba kung ano ang naramdaman ko kanina?”
“Adrian…”
“Pumasok ako sa delivery room dahil may pasyenteng kailangang asikasuhin.”
Lumapit siya.
“Pagkatapos narinig kong wala raw alam ang tatay.”
Huminga siya nang malalim.
“Tapos sinabi mong anak ng dating asawa mo.”
Natawa siya nang mapait.
“Hindi ko alam kung magagalit ako, matatakot, o magtanong kung gaano katagal mo akong itinago sa sarili kong anak.”
“Hindi kita gustong saktan.”
“Pero nasaktan ako.”
Napayuko ako.
“Alam ko.”
“Hindi.”
Umiling siya.
“Hindi mo alam.”
Namumula ang mata niya.
“Alam mo ba kung ilang beses akong pumunta sa dati mong office pagkatapos nating maghiwalay?”
Napatingin ako.
“Ano?”
“Three times.”
Hindi ako nakapagsalita.
“Unang beses, gusto kitang yayain magkape.”
Ngumiti siya nang walang saya.
“Hindi ako nakapasok. Nahiya ako.”
“Pangalawa, dala ko iyong paborito mong ensaymada.”
Napakagat ako sa labi.
“Sinabi ng guard na nag-field work ka.”
“Pangatlo?”
“Tinanong ko kung nagtatrabaho ka pa roon.”
“Bakit?”
“Dahil may balak akong sunduin ka.”
Tumulo ang luha ko.
“Bakit hindi ka tumawag?”
“Tawagan paano?”
Inilabas niya ang cellphone niya.
“Blocked ako.”
Natahimik ako.
“Messenger, blocked.”
Hindi ako makatingin.
“Email?”
“Tatlumpu’t dalawang draft.”
Napatingin ako sa kanya.
“Ano?”
“Hindi ko sinend.”
Umupo siya sa silya.
“Kasi naisip kong baka ayaw mo na talaga sa akin.”
Napahawak ako sa kumot.
“Akala ko ikaw ang ayaw.”
“Dahil sinabi kong ‘sige’?”
“Hindi mo ako pinigilan.”
“Hindi mo rin ako pinigilan noong pumirma ako.”
Pareho kaming natahimik.
Doon ko nakita kung gaano kababaw at kasakit ang dahilan kung bakit nasira ang lahat.
Pareho kaming naghihintay.
Pareho kaming gustong pigilan ang isa.
Pareho kaming takot maging unang umamin na ayaw naming matapos iyon.
At dahil parehong mataas ang pride—
pareho naming hinayaang matapos.
“Bakit pangalan ko ang nasa emergency contact?” tanong niya.
Napapikit ako.
“Hindi ko napalitan.”
“Walong buwan?”
“Huwag mo na.”
“Camille.”
Napaluha ako.
“Dahil wala akong ibang maisulat!”
Tumahimik siya.
“Kapag tinanong ako kung sino ang tatawagan kapag may nangyari sa akin…” nanginginig kong sabi, “ikaw pa rin ang unang pumapasok sa isip ko.”
Hindi siya gumalaw.
“Galit ako sa’yo.”
Tumulo ang luha ko.
“Nasaktan ako.”
Isa pa.
“Pinili kong itago ang pregnancy.”
Napahawak ako sa dibdib ko.
“Pero kahit binura ko number mo sa phone ko, kabisado ko pa rin.”
Napayuko si Adrian.
“Camille…”
“Ayaw kong bumalik ka dahil buntis ako.”
“Bakit mo inisip na iyon lang ang dahilan para bumalik ako?”
“Dahil iniwan natin ang isa’t isa.”
“Hindi kita iniwan.”
Napatingin ako.
“Pinakawalan kita.”
Huminga siya.
“Magkaiba iyon.”
Mas lalong sumakit ang dibdib ko.
“Hindi kita hinabol dahil akala ko iyon ang gusto mo.”
Lumuhod siya sa tabi ng kama.
“Pero araw-araw kitang hinintay.”
Napatakip ako ng bibig.
“Kapag umuuwi ako sa condo, automatic kong hinahanap kung bukas ang ilaw.”
Pumikit siya.
“Wala.”
“Kapag duty ko hanggang madaling-araw, iniisip ko kung tulog ka na ba.”
“Kapag may nakikita akong furniture store, naiisip ko kung sasabihin mong pangit ang sofa.”
Napatawa ako sa gitna ng iyak.
“Pangit naman talaga choices mo.”
Napangiti siya.
Sandali lang.
Pagkatapos bumalik ang lungkot sa mukha niya.
“Hindi ako nag-asawa ulit.”
Napatigil ako.
“Hindi rin ako nagkaroon ng girlfriend.”
Hindi ko alam kung ano ang dapat kong maramdaman.
“Hindi dahil hinihintay kitang bumalik,” dagdag niya.
“Kung hindi?”
“Dahil hindi pa ako marunong umalis.”
Tumulo ulit ang luha ko.
Bumukas ang pinto.
Pumasok ang nurse dala ang baby.
“Ma’am Camille, feeding time.”
Agad tumayo si Adrian.
Tinulungan niya akong ayusin ang unan.
Pagkatapos ay maingat niyang kinuha ang anak namin.
Sa pagkakataong iyon, mas kampante na siya.
Pero napansin kong hindi niya maalis ang tingin sa mukha ng baby.
“Anong pangalan niya?” tanong niya.
Natahimik ako.
“Wala pa.”
“Wala?”
“May choices ako.”
“Ano?”
“Tingin ko… Lucas.”
Matagal niyang tinitigan ang baby.
“Lucas Villanueva?”
Tumaas ang kilay ko.
“Lucas Reyes.”
Napaatras siya nang bahagya.
Reyes ang apelyido ko.
Kitang-kita ko ang sakit sa mukha niya.
Pero hindi siya nakipagtalo.
“Okay.”
Gulat ako.
“Okay lang?”
“Kung iyon ang gusto mo.”
Inabot niya sa akin ang baby.
“Hindi ko hihingin na baguhin mo agad ang kahit ano.”
Umupo siya.
“Hindi ko rin hihingin na bumalik tayo ngayon.”
Napatitig ako sa kanya.
“Adrian…”
“Galit pa ako.”
Napatango ako.
“Nasaktan ako dahil itinago mo siya.”
“Alam ko.”
“Siguro kailangan ko ng panahon para maintindihan iyon.”
“Oo.”
“Pero hindi kita pipilitin.”
Tumingin siya sa anak namin.
“Ang hihilingin ko lang, hayaan mo akong maging tatay niya.”
Hindi ko napigilang umiyak.
“At hayaan mong patunayan ko sa’yo…”
Nagtagpo ang mga mata namin.
“…na hindi lang dahil sa kanya kaya ako nandito.”
Wala akong naisagot.
Dahil pagkatapos ng lahat, hindi na salita ang kailangan ko.
Kailangan ko ng panahon.
At ginawa nga iyon ni Adrian.
Hindi siya biglang bumalik sa apartment ko.
Hindi niya ako pinilit makipagbalikan.
Hindi niya ginamit ang pagiging ama ni Lucas para kontrolin ako.
Pero araw-araw siyang pumupunta.
Kapag night duty siya, dumadaan muna siya bago pumasok.
Kapag off niya, siya ang nagdadala kay Lucas sa checkup.
Natuto siyang magpalit ng diaper kahit unang beses niya ay mali ang pagkakakabit at muntik nang mabasa ang buong kama.
Isang madaling-araw, nagising ako sa iyak ng baby.
Paglabas ko ng kwarto, nakita kong kinakarga ni Adrian si Lucas habang naglalakad paikot sa sala.
“Shh. Tulog na. Pagod si Mama.”
Nakatayo ako sa pintuan.
Hindi niya ako napansin.
At biglang bumalik sa isip ko ang labingwalong taong gulang na Adrian.
Iyong lalaking bumiyahe nang malayo para lang dalhan ako ng mainit na inumin.
Maraming taon ang lumipas.
Marami kaming nasirang bagay.
Pero sa gabing iyon, habang kinakarga niya ang anak namin, naisip ko:
Siya pa rin pala ang lalaking tumatakbo papunta sa akin.
Nagbago lang kami dahil natuto kaming matakot.
Tatlong buwan matapos ipanganak si Lucas, bumalik kami sa dati naming condominium para kunin ang ilan sa mga gamit ko.
Pagbukas ko ng pinto, nanatiling ganoon ang lahat.
Parehong sofa.
Parehong mesa.
Parehong kurtina.
At sa isang sulok—
isang maliit na night lamp.
Binuksan ko.
Umiilaw pa.
“Hindi mo pinalitan?”
Umiling si Adrian.
“Bakit?”
Tumingin siya sa ilaw.
“Kasi ikaw ang bumili niyan.”
“Cheap lang naman ‘yan.”
“Alam ko.”
“Then?”
Bahagya siyang ngumiti.
“Sabi mo dati, dapat may ilaw akong uuwian.”
Natahimik ako.
“After you left, hindi ko pinatay.”
Doon ako tuluyang naiyak.
Hindi dahil romantic iyon.
Kundi dahil saka ko lang naunawaan ang pinakamasakit naming pagkakamali.
Akala naming pareho na ang unang yumuko ay talo.
Akala namin kapag nagsorry ka muna, ibig sabihin ikaw ang mas mahina.
Akala namin kapag sinabi mong “huwag kang umalis,” nawawala ang dignidad mo.
Pero hindi pala.
Minsan, ang pagmamahal ay nangangailangan ng lakas para sabihin:
“Nasaktan ako.”
“Mali ako.”
“Kailangan kita.”
“At ayokong matapos tayo.”
Hindi kami agad nagbalikan.
Hindi magically nawala ang sakit.
Nag-usap kami.
Nag-away ulit.
Umiyak.
Nag-sorry.
Nag-counseling.
At natutong sabihin ang mga bagay bago pa maging sama ng loob.
Makalipas ang halos isang taon, isang gabi, nagising ako sa sofa.
May kumot sa katawan ko.
Sa kusina, naghuhugas ng bote ng gatas si Adrian.
Sa crib, mahimbing na natutulog si Lucas.
Tinawag ko siya.
“Adrian.”
“Hmm?”
“Pagod ka?”
“Medyo.”
“Tulog ka muna.”
“Tatapusin ko lang ito.”
Tinitigan ko siya nang matagal.
Pagkatapos ay sinabi ko:
“Umuwi ka na dito.”
Huminto ang kamay niya.
Hindi siya agad lumingon.
“Ano?”
“Wala kang sariling kwarto dito.”
“Camille…”
“Kaya kung lilipat ka…”
Napangiti ako habang nangingilid ang luha.
“…sa tabi ko ka matutulog.”
Hindi siya gumalaw nang ilang segundo.
Pagkatapos ay lumapit siya.
Pero hindi niya ako agad niyakap.
“Sigurado ka?”
Sa pagkakataong iyon, hindi ko hinintay na siya ang unang gumawa ng hakbang.
Ako mismo ang yumakap sa kanya.
“Sigurado.”
Humigpit ang mga braso niya sa akin.
At sa sala ng maliit kong apartment, habang natutulog ang anak naming muntik nang lumaki nang hindi kilala ang sariling ama, pareho naming natutunan ang bagay na dapat sana ay alam na namin noon pa.
Ang pinakamapanganib sa isang relasyon ay hindi palaging pagtataksil.
Hindi palaging pera.
Hindi palaging ibang tao.
Minsan, dalawang taong mahal na mahal ang isa’t isa ang nasisira dahil pareho silang naghihintay kung sino ang unang magsasabing—
“Huwag kang umalis.”
At kung mahal mo pa ang isang tao, huwag mong hayaang pride ang magsalita para sa puso mo.
Dahil may mga salitang maaaring bawiin kinabukasan.
Pero may mga taong, kapag tuluyan nang nawala, hindi mo na mababalikan kahit gaano ka pa magsisi.
