SA TUWING NAGAGALIT ANG ASAWA KO, MAY INAAALIS SIYA SA MGA GAMIT KO—PERO NANG IBIGAY NIYA SA KABABATA NIYA ANG FOLIC ACID NA INIHANDA KO PARA SA AMING MAGIGING ANAK, INILIGPIT KO ANG LAHAT AT INIWAN SIYA SA BAHAY NA WALA NANG BABAENG MAGHIHINTAY
“Hindi mo pa naman kailangan ng folic acid. Mas kailangan iyon ni Bianca dahil naghahanda na siyang magbuntis.”
Iyan ang sinabi ng kababata ng asawa ko habang hawak ang bote ng bitamina na ako mismo ang bumili para sa pangarap naming magkaroon ng anak.
Pero hindi iyon ang pinakamasakit.
Ang pinakamasakit ay nang marinig kong sabihin ng asawa ko sa telepono, “Huwag mong kalimutang uminom pagkatapos ng hapunan. Sasamahan kita sa ospital bukas.”
Sa loob ng tatlong taong pagsasama namin, hindi niya ako minsang sinamahan sa fertility consultation.
Ako si Mara Villanueva, tatlumpung taong gulang, at asawa ni Adrian Villanueva, isang matagumpay na operations manager sa Makati.
Maganda ang buhay namin sa paningin ng iba. May condominium kami sa Mandaluyong, maayos na trabaho, at sapat na ipon para bumuo ng pamilya.
Pero may kakaibang ugali ang asawa ko.
Sa tuwing nagagalit siya sa akin, may nawawalang gamit ko sa bahay.
Minsan toothbrush.
Minsan tsinelas.
Minsan unan.
Hindi niya itinatapon ang mga iyon. Itinatago lamang niya hanggang sa ako ang unang humingi ng tawad.
Noong unang nangyari iyon, dalawang buwan pa lamang kaming kasal.
Nakalimutan kong kunin ang ipinapalinis niyang amerikana dahil kinailangan kong mag-overtime sa opisina.
Kinabukasan, nawawala ang toothbrush ko.
Nakita ko siyang nakasandal sa pintuan ng banyo, nakangisi.
“May nakalimutan ka ba kahapon?”
“Adrian, male-late na ako. Pakibalik naman.”
“Mag-sorry ka muna.”
Akala ko noon ay simpleng tampuhan lamang.
Pero nang maulit nang maulit, napagtanto kong hindi iyon biro.
Parusa iyon.
Isang paraan upang ipaalala sa akin na siya ang may kontrol sa bahay.
Kapag nagsorry ako, ibinabalik niya ang gamit.
Kapag hindi, hinahayaan niya akong maghanap o bumili ng bago.
Hanggang sa nasanay na akong manahimik.
At unti-unti, pati sarili kong nararamdaman ay natuto akong itago.
Dalawang linggo bago ang araw na iyon, nag-away kami tungkol sa plano naming magkaanak.
Tatlong buwan na akong umiinom ng folic acid ayon sa payo ng doktor habang naghahanda kami para sa pagbubuntis.
Pero nang hilingin kong samahan niya ako sa susunod na konsultasyon, agad siyang nainis.
“Hindi ba puwedeng ikaw na lang? Ang dami kong trabaho.”
“Adrian, pareho naman nating pangarap ito.”
“Lahat na lang ba kailangan kong gawin para sa iyo?”
Hindi na ako nakasagot.
Kinabukasan, nawawala ang bote ng folic acid sa hapag-kainan.
Alam kong itinago niya iyon.
Pero hindi ko na hinanap.
Pagkaraan ng dalawang araw, dumating si Bianca Ramos, ang kababata niyang matagal ko nang kilala.
Maganda, palangiti, at palaging tinatawag si Adrian na “Ari.”
Dumaan daw siya para kunin ang mga dokumentong naiwan ng asawa ko.
Habang yumuyuko siya upang kunin ang susi, may maliit na bote na nahulog mula sa kaniyang handbag.
Gumulong iyon hanggang sa paanan ko.
Nakita ko ang pamilyar na etiketa.
“Pagkatapos ng hapunan — isang tableta.”
Sulát-kamay ko iyon.
Ngumiti si Bianca nang mapansing tinitingnan ko ang bote.
“Ay, kay Adrian pala galing ito. Sabi niya, hindi mo pa naman kailangan. Sayang daw kung mag-expire.”
Napatitig ako.
“Binigay niya sa iyo?”
“Oo. Naghahanda kasi akong magbuntis. Ang thoughtful talaga ni Ari, ano?”
Hindi ako nagsalita.
Ibinigay ko lamang ang bote.
Pagdating niya sa pintuan, tumunog ang cellphone niya.
Naka-speaker ang tawag habang inaayos niya ang mga dokumento.
Boses ni Adrian.
“Nakuha mo na?”
“Oo, Ari.”
“Anong oras ang appointment mo bukas? Nakita kong naka-leave ka.”
“Alas-diyes.”
“Sige. Susunduin kita ng alas-nuwebe. At huwag mong kalimutang inumin ang folic acid mamayang gabi.”
Tumawa si Bianca.
“Grabe ka, mas maalaga ka pa sa asawa!”
Hindi ko narinig ang sagot ni Adrian.
Dahil isinara na ni Bianca ang pinto.
Matagal akong nakatayo sa sala.
Pagkatapos, kinuha ko ang cellphone ko at tumawag sa isang moving company.
“Hello, puwede po bang magpa-book ng lipat-bahay bukas?”
Kinabukasan, alas-diyes ng umaga, dumating ang dalawang mover.
“Ma’am, ano po ang unang ilalagay natin sa kahon?”
Itinuro ko ang banyo.
“Yung asul na toothbrush.”
Pagkatapos ang shoe cabinet.
“Yung tsinelas ko sa pinakailalim.”
At ang kuwarto.
“Yung unan sa tabi ng bintana.”
Nagkatinginan ang dalawang lalaki.
Marahil iyon ang unang pagkakataong nakakita sila ng taong inuuna ang toothbrush, tsinelas, at unan sa paglilipat-bahay.
Pero para sa akin, mahalaga ang tatlong iyon.
Dahil iyon ang mga bagay na pinakamadalas gamitin ni Adrian para parusahan ako.
Habang nag-iimpake sila, tinanggal ko ang mga sticky note sa refrigerator.
Gatas — binuksan noong Lunes.
Ulam — nasa ikalawang lalagyan.
Gamot sa sikmura ni Adrian — paubos na.
Dental appointment — Huwebes.
Sa loob ng tatlong taon, ako ang naging memorya ng bahay na iyon.
Alam ko kung nasaan ang bawat gamit.
Alam ko kung anong gamot ang kailangan niya.
Alam ko kung kailan dapat bayaran ang condominium dues.
At alam ko rin kung paano siya patahanin kapag nagagalit.
Pero ngayong araw, tapos na akong maging tagapag-alaga ng isang lalaking hindi marunong mag-ingat ng damdamin ko.
Alas-dose, bumukas ang pinto.
Maagang umuwi si Adrian.
Napatigil siya nang makita ang mga kahon.
“Ano ito?”
“Lilipat na ako.”
Kumunot ang noo niya.
“Dahil sa folic acid?”
“Hindi.”
“E ano?”
Hindi ako sumagot.
Huminga siya nang malalim.
“Bumili na ako ng bago. Darating mamayang gabi.”
Napatingin ako sa kaniya.
“Adrian, akala mo ba ang problema ay hindi ko kayang bumili ng isang bote ng bitamina?”
“Kung hindi iyon, ano?”
Napangiti ako nang mapait.
“Tatlong taon ko nang sinasabi sa iyo.”
Hindi siya nakapagsalita.
Pagkatapos ay nakita niyang halos wala nang laman ang kalahati ng aparador.
“Seryoso ka?”
“Oo.”
“Hanggang kailan ka mawawala?”
“Isang taon ang kontrata ng apartment ko.”
Namutla siya.
“Mara, tama na ang drama.”
Nagpatuloy ako sa pagsasara ng kahon.
“Mara, ibabalik ko na lahat ng itinago ko!”
Huminto ako.
“Hindi mo na kailangan.”
“Bakit?”
“Dahil wala ka nang maitatago sa akin.”
Biglang tumunog ang cellphone niya.
Nasa mesa iyon, katabi ng isang lumang medical envelope.
Sa screen, lumitaw ang pangalan ni Bianca.
At isang mensahe.
“Ari, kailangan na nating sabihin kay Mara ang tungkol sa resulta ng fertility test mo. Hindi niya puwedeng habang-buhay sisihin ang sarili niya.”
Nanlamig ang buong katawan ko.
Dahan-dahan kong kinuha ang medical envelope.
At nang makita ko ang petsa ng pagsusuri—walong buwan na ang nakalipas—napagtanto kong may isang bagay na mas matagal pa niyang itinago kaysa sa lahat ng gamit ko.
Ang katotohanang maaaring hindi ako ang dahilan kung bakit wala pa kaming anak.
BAHAGI 2 — PARA SA WEBSITE
Nakatitig ako sa mensahe sa cellphone ni Adrian.
Walong buwan.
Walong buwan niyang alam ang isang bagay na maaari sanang nagligtas sa akin mula sa napakaraming gabing umiiyak ako nang mag-isa.
“Mara, ibaba mo iyan.”
Mabilis niyang inabot ang cellphone, ngunit umatras ako.
“Anong resulta, Adrian?”
“Hindi mo naiintindihan.”
“Kung ganoon, ipaliwanag mo.”
Tumingin siya sa dalawang mover na nasa may pintuan.
“Puwede bang mamaya na natin pag-usapan?”
Umiling ako.
“Hindi. Ngayon.”
Binuksan ko ang medical envelope.
Nasa loob ang isang laboratory report mula sa fertility clinic sa Makati.
Pangalan ni Adrian.
Petsa, walong buwan na ang nakararaan.
At sa ilalim ng resulta, malinaw na nakasulat na mayroon siyang malubhang problema sa sperm count at motility na nangangailangan ng karagdagang pagsusuri.
Hindi ibig sabihin noon na imposibleng magkaroon siya ng anak.
Pero malinaw na may problemang kailangang harapin naming dalawa.
Umupo ako sa gilid ng sofa.
“Alam mo na pala.”
Tahimik siya.
“Adrian, walong buwan akong pabalik-balik sa doktor. Walong buwan akong nagtatanong kung may mali sa katawan ko.”
“Mara—”
“Alam mo bang minsan hindi na ako makatulog dahil iniisip kong baka hindi ako maging ina?”
Napayuko siya.
“At hinayaan mo lang ako?”
Hindi siya sumagot.
Doon ko naramdaman ang kakaibang katahimikan sa dibdib ko.
Hindi na galit.
Hindi na lungkot.
Parang may isang pinto sa loob ko na tuluyan nang nagsara.
“Bakit alam ni Bianca?” tanong ko.
Napahawak siya sa kaniyang noo.
“Kasama ko siya noong nagpa-test ako.”
“Bakit siya?”
“Kasi natatakot akong sabihin sa iyo.”
Napatawa ako, pero walang saya.
“Takot kang sabihin sa asawa mo, pero hindi ka natakot sabihin sa ibang babae?”
“Kaibigan ko siya mula pagkabata.”
“At ako?”
Tumingin siya sa akin.
“Ano ako, Adrian?”
“Mag-asawa tayo.”
“Kung ganoon, bakit ako ang huling nakaalam?”
Wala siyang naisagot.
Makalipas ang ilang sandali, mahina siyang nagsalita.
“Akala ko kapag nagamot ako, hindi mo na kailangang malaman.”
Napapikit ako.
Noong nakaraang taon, halos lahat ng kaibigan naming kasal ay nagkaroon na ng anak.
Tuwing may family gathering, palaging may nagtatanong.
“Kailan naman kayo?”
“Mara, huwag masyadong magpakapagod.”
“Baka kailangan mong magpatingin.”
At sa bawat pagkakataon, tahimik lamang si Adrian.
Minsan pa nga, narinig kong sinabi niya sa kaniyang ina, “Nagpapatingin na si Mara. Hintayin na lang natin.”
Hindi niya ako ipinagtanggol.
Hinayaan niyang isipin ng lahat na ako ang may problema.
“Mas mahalaga pala sa iyo ang pride mo kaysa sa akin,” sabi ko.
“Mara, hindi ganoon.”
“Kung hindi, ano?”
Lumapit siya.
“Natakot akong baka iba na ang tingin mo sa akin.”
Tinitigan ko siya.
“Pero hindi ka natakot na mawala ang tingin ko sa sarili ko?”
Napaupo siya sa kabilang dulo ng sofa.
Sa unang pagkakataon, wala siyang maibalik na sagot.
Maya-maya, muling tumawag si Bianca.
Hindi sinagot ni Adrian.
“Ako ang kakausap,” sabi ko.
“Mara, huwag na.”
“Bakit? May iba ka pa bang itinatago?”
Hindi siya kumibo.
Tinawagan ko si Bianca mula sa sarili kong cellphone.
Agad siyang sumagot.
“Hello, Mara?”
“Alam mo ang tungkol sa fertility test ni Adrian?”
Tumahimik siya.
Pagkatapos ay mahina niyang sinabi, “Oo.”
“Bakit hindi mo sinabi sa akin?”
“Sinabihan niya akong huwag makialam.”
“Pero pumayag kang maging kasama niya sa ospital?”
Huminga siya nang malalim.
“Mara, may kailangan akong linawin. Ang appointment ko bukas ay sa fertility specialist. May mga tanong ako tungkol sa pagpaplano ng pagbubuntis. Nang malaman ni Adrian, nag-alok siyang samahan ako dahil kilala na niya ang doktor.”
Napatingin ako sa asawa ko.
“Bakit kailangan ikaw ang samahan niya?”
Hindi agad sumagot si Bianca.
“Siguro dahil mas madali para sa kaniya ang tumulong sa ibang tao kaysa harapin ang sarili niyang problema.”
Masakit ang sinabi niya.
Dahil totoo.
“Bianca, may asawa ka ba?”
“Wala. May fiancé ako. Nasa Cebu siya ngayon.”
“Alam ba niyang si Adrian ang sasama sa iyo?”
“Oo. Pero Mara, naiintindihan kong hindi iyon ang punto.”
“Hindi nga.”
Natahimik siya.
Pagkatapos ay nagsalita.
“Pasensya na sa sinabi ko tungkol sa folic acid. Akala ko sobra lang iyon at kusang ibinigay ni Adrian. Hindi ko alam na itinago niya pala sa iyo.”
Tumingin ako sa bote na hawak niya sa litrato noong nakaraang araw.
“Bianca, hindi mo kasalanang may ibinigay sa iyong bitamina. Pero alam mong may lihim siyang hindi sinasabi sa asawa niya, at tinulungan mo siyang itago iyon.”
“Alam ko,” sagot niya. “Mali ako.”
Hindi ko na pinahaba ang usapan.
“Salamat sa pagsagot.”
Pagkababa ko, tahimik ang buong sala.
Tanging ingay ng packing tape ang maririnig.
“Mara, puwede pa nating ayusin ito.”
Bumaling ako kay Adrian.
“Ano ang aayusin natin?”
“Ang pagsasama natin.”
“Paano?”
“Magpapagamot ako. Sasamahan na kita sa lahat ng appointment. Hindi na ako magtatago ng gamit mo.”
Dati, iyon lang ang gusto kong marinig.
Isang simpleng pangakong makikinig siya.
Pero ngayong sinabi na niya, wala na akong naramdamang ginhawa.
“Adrian, alam mo ba kung bakit ako naglalagay ng sticky note sa bawat sulok ng bahay?”
“Dahil gusto mong organisado ang lahat.”
“Hindi lang iyon.”
Umupo ako sa tabi ng kahon.
“Dahil noong una tayong nagsama, lagi mong nakakalimutan ang mga kailangan mo. Gamot, appointment, damit, bayarin. Gusto kong gawing madali ang buhay mo.”
Napatingin siya sa refrigerator na wala nang mga papel.
“Pero habang tumatagal, parang naging trabaho ko nang alalahanin ang lahat para sa iyo.”
Hindi siya nagsalita.
“Pati nararamdaman mo, kailangan kong hulaan. Kapag may nawawalang gamit ko, kailangan kong isipin kung anong kasalanan ang nagawa ko.”
“Mara, hindi ko sinasadyang saktan ka.”
“Pero sinabi ko nang nasasaktan ako.”
Napatigil siya.
“Maraming beses.”
Tumango siya nang bahagya.
“At tuwing sasabihin ko, ang sagot mo, ‘Alam ko na.’ Pagkatapos, uulitin mo.”
Napaluha siya.
“Akala ko hindi ka talaga aalis.”
Doon ako napangiti nang malungkot.
“Alam ko.”
“Bakit?”
“Kasi bawat pagkakataong pinatawad kita, ginawa mong patunay na kaya mo pa akong saktan nang hindi ako mawawala.”
Tinakpan niya ang mukha niya.
Sa tatlong taon naming kasal, bihira ko siyang makitang umiiyak.
Pero hindi na sapat ang mga luha upang burahin ang mga nangyari.
Bago umalis, pumasok ako sa kaniyang study room.
Nasa mesa ang medical report niya.
May maliit na sticky note na nakadikit sa sulok.
Sulát-kamay ko.
“Mataas ang uric acid. Bawasan ang alak.”
Aalisin ko sana iyon nang hawakan niya ang papel.
“Iwan mo na.”
Napatingin ako.
“Dati, lagi mong sinasabing nakakainis ang mga note ko.”
“Pero nakakatulong sila.”
“Alam ko.”
Dahan-dahan kong binitawan ang papel.
“Kung ganoon, iwan natin.”
Bahagyang lumiwanag ang mukha niya.
“Talaga?”
“Oo. Hindi naman kailangang mawala ang lahat ng ginawa kong mabuti para sa iyo.”
Napatingin siya sa akin na para bang may pag-asa pa.
Pero ipinagpatuloy ko.
“Ang kailangang mawala ay ang paniniwalang dahil minahal kita, obligado akong manatili.”
Napatungo siya.
Pagkatapos ay binuksan niya ang isang cabinet.
Isa-isang lumitaw ang mga gamit kong itinago niya noon.
Lumang toothbrush.
Tsinelas.
Isang ceramic mug na regalo ng kapatid ko.
Paborito kong kumot.
At isang maliit na picture frame mula sa unang anniversary namin.
Nang makita ko ang frame, napahawak ako sa dibdib.
Sa litrato, nakangiti kaming dalawa sa tabing-dagat sa Batangas.
Noon, hindi ko pa alam na darating ang araw na pati simpleng mga gamit ko ay magiging bahagi ng aming mga pagtatalo.
“Tinago ko ito noong nag-away tayo tungkol sa birthday ni Mama,” sabi niya.
Naalala ko iyon.
Hindi ako nakapunta sa birthday ng biyenan ko dahil may emergency sa opisina.
Tatlong araw niya akong hindi kinausap.
“Akala ko kapag nakita mong nawawala ang mga gamit mo, lalapit ka sa akin.”
“Lumalapit naman ako, Adrian.”
Tumulo ang luha ko.
“Lagi akong lumalapit.”
Hinawakan niya ang picture frame.
“Patawarin mo ako.”
“Pinapatawad kita sa abot ng kaya ko. Pero hindi ibig sabihin noon na babalik ako.”
Nang matapos ang paglilipat, halos walang laman ang kalahati ng bahay.
Naiwan ang sofa, telebisyon, dining table, at mga gamit ni Adrian.
Pero nawala ang maliliit na bagay na hindi niya kailanman pinansin.
Ang mug na lagi kong ginagamit.
Ang kumot sa sala.
Ang mga librong binabasa ko bago matulog.
Ang maliit na paso ng halaman sa bintana.
At ang mga papel na nagpapaalala sa kaniya kung paano patakbuhin ang sariling buhay.
“Nasaan ang mga susi mo?” tanong niya.
Inilapag ko ang duplicate key sa mesa.
“Diyan.”
“Mara, huwag muna tayong magdesisyon tungkol sa divorce.”
Huminga ako nang malalim.
“Hindi ko kailangang tapusin ang lahat ngayong araw. Pero kailangan kong umalis ngayon.”
Tumango siya, umiiyak.
Sa unang pagkakataon, hindi niya ako pinigilan.
Lumipat ako sa isang maliit na apartment sa Pasig.
Wala itong magandang view tulad ng dati naming condominium.
Mas maliit ang kusina.
Mas maingay ang kalsada.
At kapag umuulan, naririnig ko ang bawat patak sa bubong ng katabing gusali.
Pero sa unang gabi ko roon, may kakaiba akong naramdaman.
Kapayapaan.
Inilagay ko ang toothbrush ko sa banyo.
Ang tsinelas sa tabi ng kama.
Ang unan sa malapit sa bintana.
Kinabukasan, naroon pa rin silang lahat.
Walang nawawala.
Walang kailangang hulaan.
Walang kailangang suyuin upang maibalik ang isang bagay na sa akin naman talaga.
Napaupo ako sa sahig at umiyak.
Hindi dahil nami-miss ko ang dating bahay.
Kundi dahil ngayon ko lamang naunawaang matagal na pala akong natatakot kahit nasa sarili kong tahanan.
Pagkalipas ng dalawang linggo, nagpadala si Adrian ng mensahe.
“Nagpunta na ako sa doktor. Nagsimula na rin akong mag-counseling. Hindi ko hinihinging bumalik ka agad. Gusto ko lang malaman mong sinusubukan kong magbago.”
Sinagot ko siya.
“Mabuti iyon. Sana ipagpatuloy mo para sa sarili mo, hindi lang para bumalik ako.”
Pagkalipas ng isang buwan, nagkita kami sa isang café sa Ortigas.
Mas payat siya.
Mas tahimik.
Sinabi niyang natutuhan niyang ang pagtatago ng gamit ay hindi simpleng tampuhan, kundi isang paraan ng pagkontrol.
“Hindi ko alam kung kailan ako naging ganoon,” sabi niya.
“Pero alam mong nasasaktan ako.”
“Oo.”
“At pinili mong magpatuloy.”
Tumango siya.
“Wala akong maidadahilan.”
Iyon ang unang pagkakataong hindi niya sinubukang gawing maliit ang nangyari.
Nag-usap kami nang mahaba.
Tungkol sa fertility test.
Tungkol sa takot niya.
Tungkol sa mga pagkakataong hinayaan niya akong sisihin ang sarili ko.
At tungkol sa kung bakit hindi sapat ang pagmamahal kung wala itong kasamang paggalang.
Bago kami maghiwalay, tinanong niya ako.
“May pag-asa pa ba tayo?”
Matagal akong tumingin sa kaniya.
“Hindi ko alam, Adrian. Pero ayokong gawing pangako ang isang bagay na hindi ko nararamdaman.”
Tinanggap niya iyon.
Makalipas ang anim na buwan, nagpasya kaming simulan ang legal na paghihiwalay ng aming mga buhay at ari-arian, habang kumukuha ng angkop na payong legal tungkol sa aming kasal.
Hindi madali.
May mga gabing naaalala ko ang magagandang araw namin.
May mga pagkakataong gusto kong tawagan siya dahil sa isang simpleng balita.
Pero unti-unti kong natutuhan na puwedeng mangulila sa isang tao nang hindi kailangang bumalik sa relasyong nakasakit sa iyo.
Ipinagpatuloy ko rin ang sarili kong medical checkups, hindi dahil may kailangan akong patunayan, kundi dahil karapatan kong alagaan ang katawan at kinabukasan ko.
Isang Linggo, dumalaw ang nakababata kong kapatid.
Napansin niyang wala ni isang sticky note sa refrigerator ko.
“Ate, hindi ka na naglalagay ng reminders?”
Napangiti ako.
“Kailangan ko pa rin naman.”
Kumuha ako ng isang dilaw na papel at bolpen.
Sumulat ako ng isang pangungusap.
Idinikit ko iyon sa refrigerator.
Binasa ng kapatid ko nang malakas.
“Hindi kailangang mawala ang sarili mo para lamang mapanatili ang isang relasyon.”
Niyakap niya ako.
At sa unang pagkakataon matapos ang napakahabang panahon, hindi ko naramdaman na may kulang sa buhay ko.
Dahil ang pinakamahalagang bagay na nawala sa dati naming bahay ay hindi ang toothbrush, tsinelas, o unan.
Ako iyon.
Ang dating ako na laging humihingi ng tawad kahit hindi naman nagkasala.
Ang dating ako na natatakot magsalita.
Ang dating ako na naniwalang kailangang paghirapan ang karapatang tratuhin nang maayos.
At ngayong nahanap ko na muli ang sarili ko, hindi ko na hahayaang may sinumang magtago nito.
Mensahe ng kuwento
Ang tunay na pagmamahal ay hindi sinusukat sa dami ng beses na kaya mong magtiis, kundi sa respeto, tiwala, at kalayaang nararamdaman mo habang kasama ang isang tao.
Hindi dapat ginagamit ang katahimikan, pananakot, o pagkontrol upang pilitin ang kaparehang humingi ng tawad. At hindi mo kailangang hintaying tuluyan kang maubos bago mo piliing pangalagaan ang sarili mo.
Dahil ang isang tahanan ay hindi lamang lugar kung saan nakalagay ang mga gamit mo. Ito ay lugar kung saan ligtas ang puso mo, nirerespeto ang pagkatao mo, at hindi mo kailangang magmakaawa para lamang maramdaman na mahalaga ka.
