38 Linggo Na Akong Buntis Nang Utusan Ako ng Asawa Kong Alagaan ang Nanay Niyang Nabalian ng Binti—Nang Sabihin Kong Paano Kung Unahin Ko Munang Alisin ang Dinadala Ko, Nagalit Siya, Pero Hindi Niya Inasahan ang Susunod na Mangyayari
“Buntis ka lang, hindi ka naman may sakit!”
Iyan ang sinabi ng asawa ko nang tumanggi akong magbantay sa nanay niyang nabalian ng binti.
Tatlumpu’t walong linggo at dalawang araw na akong buntis. Hirap na akong yumuko, namamaga ang mga paa ko, at anumang oras ay maaari na akong manganak.
Pero para sa asawa ko, mas mahalaga ang meeting niya kaysa sa kaligtasan naming mag-ina.
At nang tanungin ko siya kung mas madali bang alagaan ang nanay niya kung wala na ang sanggol sa tiyan ko, tinawag niya akong walang puso.
Hindi niya alam, may isang taong makakarinig sa ginawa niya—at ang taong iyon mismo ang magpapamukha sa kanya ng katotohanan.
Alas-otso ng umaga nang tumunog ang cellphone ko.
Nakaupo ako sa maliit na bangko sa may pintuan ng condo namin sa Mandaluyong, pilit na isinusuot ang medyas sa namamaga kong paa.
Ako si Andrea Reyes, tatlumpu’t isang taong gulang, limang taon nang kasal kay Carlo Reyes.
Apat na araw pa lang akong naka-maternity leave.
Sa totoo lang, kahit simpleng pagsuot ng sapatos ay para na akong nakikipagbuno. Kailangan kong huminto paminsan-minsan dahil sumasakit ang likod ko.
Nang makita ko ang pangalan ni Carlo sa screen, agad kong sinagot.
“Andrea! Pumunta ka agad sa ospital! Nadulas si Mama at nabalian ng binti!”
Napahawak ako sa dingding.
“Ano? Kumusta siya? Nasaan ka?”
“Nasa ospital na siya sa Quezon City. Na-X-ray na. Baka kailangan operahan. Papunta na ako.”
Nag-alala ako.
Hindi kami sobrang malapit ng biyenan kong si Aling Lourdes, pero hindi naman siya naging malupit sa akin.
Mula nang mabuntis ako, madalas siyang magdala ng gulay, itlog, at prutas sa bahay.
Lagi niyang sinasabi, “Huwag ka nang tumayo, hija. Ako na ang bahala.”
Kaya natural lang na gusto ko siyang dalawin.
“May prenatal checkup ako ngayong umaga,” sabi ko. “Pagkatapos, pupuntahan ko siya.”
Biglang nagbago ang tono ni Carlo.
“Hindi ba puwedeng ipagpaliban muna ‘yang checkup mo?”
Napakunot ang noo ko.
“Bakit?”
“Kasi kailangan ni Mama ng magbabantay. May project meeting ako mamayang hapon. Ikaw muna ang mag-asikaso sa kanya.”
“Anong ibig mong sabihin?”
“Bantayan mo siya. Bilhan ng pagkain, painumin ng tubig, tulungan kapag mag-CR. Kung kailangan, mag-overnight ka muna.”
Napatingin ako sa tiyan ko.
Nasa tabi ng kama namin ang hospital bag ko.
Kagabi ko lang natapos tiklupin ang maliliit na damit ng anak namin.
“Carlo,” mahinahon kong tanong, “alam mo ba kung ilang linggo na akong buntis?”
“Oo naman! Malapit ka nang manganak. Pero hindi ka pa naman nanganganak, di ba?”
Para akong sinampal.
“Ang nanay ko, nabalian na ng binti,” dagdag niya. “Ikaw, nasa bahay ka lang. Naka-leave ka na. Ano bang masama kung tumulong ka?”
Hindi ako agad nakapagsalita.
Sa limang taon naming pagsasama, ngayon ko lang lubos na naramdaman kung gaano kaliit ang tingin niya sa pagod ko.
Para sa kanya, ang maternity leave ay bakasyon.
At dahil nasa bahay ako, wala akong karapatang mapagod.
Huminga ako nang malalim.
“Carlo, may naisip akong solusyon.”
“Ano?”
“Paano kung unahin ko munang alisin ang dinadala ko?”
Tumahimik siya.
“Kung wala na itong malaking tiyan ko, mas madali akong makakakilos. Makakatulong akong buhatin si Mama, makakapagpuyat, at makakapag-asikaso sa kanya.”
“ANDREA! NABABALIW KA NA BA?!”
Napailayo ako ng cellphone sa tenga.
“Anak natin ‘yan! Paano mo nasasabi ang ganyang bagay?!”
“Ginagawa ko lang na malinaw kung ano ang hinihingi mo sa akin.”
“Ang hinihingi ko lang ay alagaan mo ang nanay ko!”
“Habang anumang oras ay maaari na akong manganak?”
“Napakawalang-puso mo!”
Pagkasabi niyon, ibinaba niya ang tawag.
Naiwan akong nakaupo sa may pintuan.
Maya-maya, gumalaw ang sanggol sa tiyan ko.
Dahan-dahan kong hinaplos ang bahaging sinipa niya.
“Anak,” bulong ko, “hindi kita pababayaan.”
Alas-nuwebe y medya, nasa clinic na ako para sa prenatal checkup.
Pagkatapos tingnan ang kondisyon ko, seryosong nagsalita ang OB-GYN.
“Thirty-eight weeks ka na, Andrea. Puwede kang mag-labor anumang oras. Iwasan ang pagbubuhat, matagal na pagtayo, at pagpunta sa malayo nang mag-isa.”
Nag-atubili ako bago nagtanong.
“Doc, puwede po ba akong magbantay ng pasyenteng nabalian ng binti?”
“Anong klaseng pagbabantay?”
“Tutulungan pong mag-CR, magpapakain, mag-aasikaso, at baka kailangan ding mag-overnight.”
Ibinaba ng doktor ang hawak niyang papel.
“Mag-isa mong gagawin lahat?”
Tumango ako.
“Hindi ko irerekomenda ‘yan. Bukod sa maaari kang mag-labor, delikado kung mawalan ng balanse ang pasyente habang inaalalayan mo. Pareho kayong maaaring masaktan.”
Napayuko ako.
“Kung kailangan ng magbabantay, puwedeng kumuha ng caregiver o magpalitan ang mga kapamilya. Pero hindi dapat sa iyo ibigay ang mabibigat na gawain.”
Paglabas ko ng clinic, nakita ko ang tatlong mensahe ni Carlo.
Nasaan ka na?
Ililipat na si Mama sa ward.
Huwag mong pabayaan ang matanda dahil lang galit ka sa akin.
Matagal kong tinitigan ang huling mensahe.
Pagkatapos ay sumagot ako.
Pupuntahan ko si Mama pagkatapos ng checkup.
Agad siyang nag-reply.
Good. Doon ka na muna buong hapon. Hindi talaga ako makakaalis sa meeting.
Hindi na ako sumagot.
Halos alas-onse nang makarating ako sa ospital.
Nakahiga si Aling Lourdes malapit sa bintana. May suporta ang kanang binti niya at halatang namumutla siya.
Pagkakita sa akin, kumunot ang noo niya.
“Andrea? Bakit ka nandito?”
“Dinalaw ko po kayo, Ma.”
“Si Carlo ang nagsabi sa iyong pumunta rito?”
“Galing po ako sa checkup. Dumaan na rin ako.”
Napatingin siya sa tiyan ko.
“Ang laki na ng tiyan mo! Bakit ka pa bumiyahe?”
“Okay lang po ako.”
“Huwag kang masyadong maglakad. Umupo ka.”
Napangiti ako nang bahagya.
Kahit masakit ang binti niya, siya pa ang nag-aalala sa akin.
Ikinuwento niyang nadulas siya sa basang sahig habang bumibili ng gulay.
“Ang tanda ko na talaga,” mahinang sabi niya.
Inabutan ko siya ng tubig.
Dalawang higop lang ang ginawa niya bago tumanggi.
“Ayoko nang uminom. Baka maihi ako. Mahirap mag-CR.”
May kung anong kumirot sa dibdib ko.
Alam kong ayaw niyang maging pabigat.
Bandang alas-dose, tinanong ko kung gusto niyang kumain.
“Hindi pa ako gutom,” sagot niya.
Pero nang dumating ang pagkain ng pasyente sa katabing kama, napatingin siya.
“Anak, alam mo ba kung saan ang cafeteria?”
Tumayo ako.
Biglang nanigas ang tiyan ko.
Napahawak ako sa sandalan ng upuan.
Hindi matinding sakit, pero kakaiba ang paninikip.
“Andrea!” tawag niya. “Umupo ka!”
“Sandali lang po, Ma.”
“Hindi! Huwag ka nang pumunta.”
Umupo akong muli at umorder ng lugaw at tinapay sa cellphone.
Pagdating ng rider, tumawag siya.
“Ma’am, nasa lobby na po ako. Hindi po kami pinapayagang umakyat.”
Tumayo akong muli.
Pero bago pa ako makahakbang, nagsalita ang babaeng nagbabantay sa katabing kama.
“Miss, ako na ang kukuha ng pagkain mo.”
Napatingin ako sa kanya.
“Naku, nakakahiya naman po.”
“Huwag kang mahiya. Kita namang hirap ka nang kumilos.”
Kinuha niya ang cellphone ko para makita ang order number.
Pagbalik niya, dala na niya ang pagkain.
“Salamat po,” sabi ko.
Ngumiti siya.
“Walang anuman. Pero bakit ikaw ang nagbabantay dito? Nasaan ang asawa mo?”
Hindi ako nakasagot.
Si Aling Lourdes ang unang nagsalita.
“Nasa trabaho raw ang anak ko.”
Tumingin sa akin ang babae.
“Hindi ba malapit ka nang manganak?”
“Opo. Thirty-eight weeks na.”
Napailing siya.
“Diyos ko. Bakit ka hinayaang magbantay nang mag-isa?”
Bago ako makasagot, tumunog ang cellphone ko.
Si Carlo.
Sinagot ko.
“Andrea, kumain na ba si Mama?”
“Oo, kakadating lang ng pagkain.”
“Good. Pakitanong kung kailan siya ooperahan. At huwag kang aalis diyan. Baka gabihin ako.”
Napatingin ako kay Aling Lourdes.
Nakatitig siya sa akin.
“Carlo,” mahinahon kong sabi, “sinabi ng doktor na hindi ako puwedeng magbantay nang matagal.”
Biglang tumaas ang boses niya.
“Doktor na naman? Andrea, simpleng pagbabantay lang ‘yan! Bakit ang dami mong dahilan?”
“Hindi simpleng pagbabantay ang pag-alalay sa taong may bali.”
“Kung ayaw mong tumulong, sabihin mo na lang!”
Biglang inunat ni Aling Lourdes ang kamay niya.
“Ibigay mo sa akin ang telepono.”
“Ma?”
“Ibigay mo.”
Iniabot ko ang cellphone.
Idinikit niya iyon sa tenga.
“Carlo,” sabi niya sa mababang tinig, “ako ito.”
Narinig kong biglang bumait ang boses ng asawa ko.
“Ma! Kumusta ka? Nandiyan na si Andrea, di ba? Siya muna ang bahala sa’yo.”
Sandaling tumahimik si Aling Lourdes.
Pagkatapos, may sinabi siyang hindi ko kailanman inaasahang maririnig mula sa kanya.
“Carlo, makinig kang mabuti. Kung kailangan mong mamili sa pagitan ng meeting mo at ng asawa mong maaaring manganak anumang oras, ano ang pipiliin mo? Dahil kapag mali ang sagot mo, ako mismo ang magpapaliwanag sa’yo kung anong klaseng asawa at ama ka.”
BAHAGI 2 — PARA SA WEBSITE
“Ma, ano bang sinasabi mo?”
Iyon ang unang sagot ni Carlo.
Hindi galit ang boses niya. Mas nangingibabaw ang pagkagulat.
Marahil hindi niya inaasahang ang sarili niyang ina ang unang kokontra sa kanya.
Hawak pa rin ni Aling Lourdes ang cellphone.
“Sinabi ko, sumagot ka.”
“Ma, may importante lang talaga akong meeting. Nandiyan naman si Andrea para tumulong.”
“Alam mo bang thirty-eight weeks na siyang buntis?”
“Oo naman.”
“Alam mo bang namamaga ang mga paa niya at hirap na siyang maglakad?”
“Ma, alam ko naman, pero—”
“Alam mo bang kanina, nang tumayo siya para bumili ng pagkain ko, napahawak siya sa upuan dahil nanigas ang tiyan niya?”
Tumahimik ang kabilang linya.
Nagpatuloy ang biyenan ko.
“Anak, ako ang nabalian ng binti. Hindi ako nawalan ng isip. Nakikita kong hirap na hirap ang asawa mo.”
“Hindi ko naman siya pinapabuhat ng kung ano-ano.”
“Sinabi mong tutulungan niya akong mag-CR, di ba?”
“Oo, pero—”
“Paano kung matumba ako habang inaalalayan niya? Paano kung madamay siya at ang apo ko?”
Walang sagot.
Humigpit ang hawak ko sa gilid ng upuan.
Hindi ako sanay na may taong nagsasalita para ipagtanggol ako.
Sa limang taon naming pagsasama, madalas kong piliing manahimik kapag may hindi kami pinagkakasunduan ni Carlo.
Ayokong lumaki ang problema.
Ayokong matawag na reklamadora.
Pero sa pagkakataong iyon, habang pinakikinggan ko ang biyenan ko, unti-unti kong naunawaan kung gaano katagal kong itinago ang sarili kong pagod.
“Ma, hindi ko naman sinabing pabayaan niya ang sarili niya,” paliwanag ni Carlo.
“Pero iyon ang ginagawa mo,” sagot ni Aling Lourdes.
“Hindi mo man direktang sabihin, pinipilit mo siyang kumilos na parang wala siyang dinadalang bata.”
“Ma, asawa ko siya. Siyempre nag-aalala ako.”
“Kung nag-aalala ka, bakit siya ang pinapapunta mo rito nang mag-isa?”
Napayuko ako.
Tama ang tanong.
Sa umagang iyon, mas marami pang sinabi si Carlo tungkol sa pagkain, pag-ihi, at pagbabantay sa nanay niya kaysa sa kalagayan ko.
Hindi man lang niya tinanong kung kumusta ang prenatal checkup.
Hindi niya tinanong kung ligtas ba kaming mag-ina.
Hindi niya tinanong kung nakauwi ba sana akong maayos pagkatapos bumiyahe.
“Ma, hindi naman ako puwedeng basta umalis sa trabaho.”
“Hindi ko sinasabing pabayaan mo ang trabaho mo. Ang sinasabi ko, humanap ka ng maayos na paraan. May mga nurse rito. May puwedeng kuning caregiver. Puwede mong kausapin ang opisina mo.”
Huminga nang malalim ang biyenan ko.
“Pero ang unang naisip mo, ipasa ang lahat sa asawa mong malapit nang manganak.”
“Hindi ko naisip na ganoon kaseryoso.”
“Diyan ka nagkakamali, anak. Hindi mo kailangang hintaying may masamang mangyari bago mo seryosohin ang kalagayan ng asawa mo.”
Pagkasabi niyon, ibinalik niya sa akin ang cellphone.
“Narinig mo?” tanong niya kay Carlo.
“Oo, Ma.”
“Pumunta ka rito kapag naayos mo na ang trabaho mo. At humingi ka ng tawad sa asawa mo.”
Natapos ang tawag.
Matagal kaming walang imikan.
Sa labas ng kuwarto, may dumaraang mga nurse. May umiiyak na bata sa malayong pasilyo. May mahinang tunog ng mga gulong ng hospital bed.
Pero sa loob ng dibdib ko, parang may malaking bagay na unti-unting lumuluwag.
“Andrea,” tawag ni Aling Lourdes.
“Opo, Ma?”
“Bakit hindi mo sinabi sa akin na pinipilit ka pala ni Carlo?”
Napakagat ako sa labi.
“Ayoko po kasing isipin ninyong ayaw kong tumulong.”
Napabuntong-hininga siya.
“Hija, magkaiba ang ayaw tumulong at hindi kayang tumulong.”
Hindi ko napigilang mapaluha.
“Pero anak ninyo po siya.”
“Oo. Kaya responsibilidad kong pagsabihan siya kapag mali siya.”
Tumingin siya sa tiyan ko.
“At anak ka rin ng ibang magulang. Hindi ka ipinanganak para lang pagsilbihan ang pamilya namin.”
Lalo akong napaiyak.
Hindi dahil masama ang loob ko sa biyenan ko.
Kundi dahil iyon ang mga salitang matagal ko nang gustong marinig.
Mula nang mabuntis ako, palagi kong sinasabi sa sarili kong kailangan kong maging matatag.
Kahit masakit ang likod ko, kaya ko.
Kahit hindi ako makatulog, kaya ko.
Kahit hirap na akong maglakad, kaya ko.
At kahit pagod na pagod ako, kapag may nangangailangan, kailangan kong tumulong.
Pero wala palang nagsabing kailangan kong patunayan ang pagmamahal ko sa pamamagitan ng pagpapahirap sa sarili.
Hinawakan ni Aling Lourdes ang kamay ko.
“Hindi ako magagalit kung uuwi ka na.”
“Pero sino pong magbabantay sa inyo?”
“Bahala si Carlo na ayusin iyon. Ako ang nanay niya.”
Ngumiti siya nang bahagya.
“At mas gusto kong makita kang ligtas na nanganganak kaysa makitang nakatayo rito buong gabi para lang maalagaan ako.”
Makalipas ang ilang minuto, pumasok ang nurse para tingnan ang kondisyon ng biyenan ko.
Ipinaliwanag niyang hindi pa tapos ang pagsusuri kung kailangan ng operasyon.
Maaari pa raw maghintay hanggang hapon ang pinal na desisyon ng doktor.
Tinanong ni Aling Lourdes kung may maaaring tumulong sa kanya habang wala pang permanenteng bantay.
Ipinaliwanag ng nurse ang mga puwedeng gawin ng ward staff at ang posibilidad na kumuha ng pribadong caregiver kung kailangan ng tuloy-tuloy na pag-aalaga.
Pagkaalis ng nurse, tumingin sa akin ang biyenan ko.
“O, narinig mo? May paraan.”
Tumango ako.
“Hindi pala kailangang ikaw ang gumawa ng lahat,” dagdag niya.
Napangiti ako sa kabila ng luha.
Maya-maya, muling nanigas ang tiyan ko.
Napahawak ako rito.
Napansin agad ni Aling Lourdes.
“Andrea?”
“Sandali lang po, Ma. Humihigpit lang.”
“Masakit?”
“Hindi naman po gaano.”
Pero hindi siya nakampante.
Pinatawag niya ang nurse at sinabi ang nangyari.
Pinayuhan akong magpatingin agad kung magpatuloy o maging regular ang paninikip, lalo na kung may iba pang palatandaan ng labor.
Nang humupa ang pakiramdam, naupo muna ako at nagpahinga.
Sa pagkakataong iyon, hindi ko na pinilit tumayo.
Hindi ko na sinabi ang nakasanayan kong, “Okay lang ako.”
Sa halip, inamin ko ang totoo.
“Ma, natatakot po ako.”
Hinaplos niya ang kamay ko.
“Sa panganganak?”
Tumango ako.
“Sa panganganak. Sa pagiging nanay. At minsan, natatakot din po akong baka ako lang ang kailangang umintindi sa lahat.”
Tahimik siyang nakinig.
“Akala ko po kapag naging mabuting asawa ako, kailangan kong laging mag-adjust.”
Umiling siya.
“Ang mabuting pagsasama, hindi dapat isang tao lang ang laging nag-aadjust.”
Bandang alas-tres ng hapon, dumating si Carlo.
Naka-office polo pa siya, may dalang laptop bag at mukhang nagmamadali.
Pagpasok niya, una niyang tiningnan ang nanay niya.
“Ma, kumusta ka?”
“Mas mabuti na,” sagot ni Aling Lourdes. “Nakausap mo na ba ang opisina mo?”
“Oo. Nagpaalam akong umalis nang maaga. May ilang trabaho akong tatapusin mamaya.”
“May nakausap ka na tungkol sa caregiver?”
“May tinawagan na ako. Titingnan nila kung may available ngayong gabi.”
Tumango ang biyenan ko.
Pagkatapos, itinuro niya ako.
“Ngayon, kausapin mo ang asawa mo.”
Napatingin si Carlo sa akin.
“Andrea…”
Hindi ko siya sinalubong ng galit.
Hindi rin ako ngumiti para gawing magaan ang sitwasyon.
Tahimik lang akong naghintay.
“Sorry,” sabi niya.
Isang salita.
Pero hindi pa iyon sapat.
“Carlo,” tanong ko, “alam mo ba kung bakit ako nasaktan kanina?”
“Dahil pinapunta kita rito kahit buntis ka.”
“Hindi lang iyon.”
Umupo siya sa kabilang upuan.
Nagpatuloy ako.
“Nasaktan ako dahil kailangan ko pang ipaliwanag sa’yo kung bakit hindi ko kayang gawin ang isang bagay na halatang delikado para sa akin.”
Hindi siya nagsalita.
“Alam mong malapit na akong manganak. Alam mong namamaga ang mga paa ko. Alam mong ilang gabi na akong hindi makatulog nang maayos.”
Pinunasan ko ang luha ko.
“Pero nang sinabi kong may checkup ako, ang unang sagot mo ay ipagpaliban ko.”
Napayuko siya.
“Akala ko kasi puwede namang mamaya.”
“Iyon nga ang problema. Lagi mong iniisip na puwedeng mamaya ang pangangailangan ko.”
Nakita kong nagbago ang ekspresyon niya.
Hindi na siya mukhang nagmamadaling tapusin ang usapan.
Ngayon, nakikinig na siya.
“Alam mo ba kung ano ang sinabi ng doktor ko kanina?” tanong ko.
Umiling siya.
“Puwede akong mag-labor anumang oras. Hindi ako dapat magbuhat o umalalay sa taong maaaring mawalan ng balanse.”
Napatingin siya sa tiyan ko.
“Hindi ko talaga naisip iyon.”
“Pero sinabi ko na sa’yo na mahirap para sa akin.”
“Oo.”
“Bakit hindi sapat ang sinabi ko?”
Matagal bago siya sumagot.
“Siguro… dahil nasanay akong lagi mong kinakaya.”
Parang may tumusok sa puso ko.
Hindi dahil mali ang sinabi niya.
Kundi dahil iyon mismo ang katotohanan.
Nasanay siyang kaya ko.
Kaya kahit hindi ko na kaya, inaasahan niyang kakayanin ko pa rin.
“Carlo,” sabi ko, “hindi ibig sabihin na hindi ako nagrereklamo ay hindi ako nahihirapan.”
Tumango siya.
“Alam ko na.”
“Hindi ko kailangan ng asawang magsasabing mahal niya ako kapag maayos ang lahat. Kailangan ko ng asawang makakakita kapag nahihirapan na ako.”
Huminga siya nang malalim.
“Patawarin mo ako. Mali ako.”
Tumingin siya sa nanay niya.
“Ma, sorry rin. Pati sa’yo, hindi ko naisip ang maayos na pag-aalaga. Basta ipinasa ko kay Andrea.”
Tumango si Aling Lourdes.
“Mabuti at naiintindihan mo na. Pero ang paghingi ng tawad, dapat may kasamang pagbabago.”
Nang gabing iyon, si Carlo ang nanatili sa ospital.
Nakausap niya ang staff tungkol sa pagkuha ng caregiver at inayos ang mga kailangang asikasuhin para sa nanay niya.
Ako naman ay umuwi para magpahinga, matapos matiyak na maayos ang pakiramdam ko at wala nang nagpapatuloy na paninikip.
Bago ako umalis, tinawag ako ni Aling Lourdes.
“Andrea.”
Lumapit ako sa kama niya.
“Huwag mong isipin na kailangan mong suklian ang lahat ng ginagawa ko para sa’yo.”
“Ma…”
“Kapag nagdadala ako ng gulay at itlog sa bahay ninyo, ginagawa ko iyon dahil mahal ko kayo. Hindi dahil may utang kang serbisyo sa akin.”
Hindi ko napigilang yakapin siya nang maingat.
“Salamat po.”
“Alagaan mo ang apo ko,” bulong niya.
“At alagaan mo rin ang sarili mo.”
Kinabukasan, nag-message si Carlo habang nasa ospital.
Andrea, kumain ka na ba? Kumusta ang pakiramdam mo?
Napatingin ako sa mensahe.
Simple lang iyon.
Pero sa unang pagkakataon mula nang mangyari ang lahat, hindi tungkol sa kung ano ang kailangan kong gawin ang tanong niya.
Tungkol iyon sa akin.
Sumagot ako.
Okay kami ni baby. Nakapagpahinga ako.
Agad siyang nag-reply.
Salamat. Tatawag ako mamaya. Huwag kang magpapagod.
Hindi ko alam kung magiging perpekto ang asawa ko pagkatapos ng araw na iyon.
Hindi rin ako naniniwalang nababago ang limang taong nakasanayan sa isang paghingi lamang ng tawad.
Pero may isang bagay na nagbago.
Hindi na ako handang manahimik kapag isinasantabi ang kalusugan ko.
At si Carlo, sa wakas, ay nagsimulang umunawa na ang pagiging asawa at ama ay hindi lang tungkol sa paghahanapbuhay.
Tungkol din iyon sa pagiging naroroon kapag kailangan ka.
Sa mga sumunod na araw, patuloy na inasikaso ni Carlo ang kalagayan ng nanay niya at ang paghahanda namin sa pagdating ng aming anak.
Hindi ko na kailangang pumili sa pagitan ng pagiging mabuting manugang at pagiging responsableng ina.
Dahil hindi naman dapat magkalaban ang dalawang iyon.
Isang gabi, habang nakahiga ako at pinagmamasdan ang hospital bag sa tabi ng kama, muling gumalaw ang sanggol sa tiyan ko.
Napangiti ako.
“Anak,” bulong ko, “malapit na tayong magkita.”
Hinaplos ko ang tiyan ko.
“At pangako, tuturuan kitang magmahal nang hindi kinakalimutan ang sarili mo.”
Sa limang taon naming pagsasama, marami akong natutuhan tungkol sa pagpapasensya.
Pero sa araw na nabalian ng binti ang biyenan ko, may natutuhan akong mas mahalaga.
Ang pagmamahal ay hindi nasusukat sa dami ng sakripisyong kaya mong tiisin. Nasusukat din ito sa kakayahan ng mga taong mahal mo na igalang ang mga limitasyon mo.
At kung minsan, ang pinakamahalagang salitang kailangang matutuhan ng isang babae ay hindi “kaya ko.”
Kundi…
“Hindi ko kaya ngayon. At karapat-dapat pa rin akong mahalin.”
Mensaheng nais kong ipaabot
Sa bawat asawa, anak, ina, at manugang na laging inuuna ang pangangailangan ng iba: hindi pagiging makasarili ang magpahinga, humingi ng tulong, o tumanggi sa isang bagay na maaaring makasama sa iyo.
Ang tunay na pamilya ay hindi naghahanap ng taong kayang magtiis nang pinakamatagal. Nagtutulungan sila upang walang isang taong kailangang magdala ng lahat.
Dahil ang taong tunay na nagmamahal sa iyo ay hindi lamang nagtatanong kung ano pa ang kaya mong ibigay. Tinatanong din niya kung kumusta ka na.
