Dalawang Buwan Bago ang Kasal, Narinig Kong Sabi ng Fiancé Ko, “Wala Namang Kasal na Mangyayari”—Mas Masakit ang Dahilan Dahil Tatay Ko ang Nasa Likod Nito
Bahagi 3
Kinabukasan, dinala ko ang remittance slip kay Tita Rhea, kapatid ni Mama na nakatira sa Parañaque. Hindi kami close. Sa totoo lang, ako ang lumayo sa side ng nanay ko matapos akong paulit-ulit sabihan ni Papa na kinukunsinti nila ang “pag-abandona” sa akin.
Pagkakita ni Tita sa papel, parang biglang tumanda ang mukha niya.
“Akala ko alam mo.”
“Alin?”
Tahimik niyang binuksan ang lumang laptop niya at naghanap ng folder. May scans siya ng remittance receipts, emails, at ilang litrato ng sobre. Hindi milyon ang halaga. Minsan sampung libo, minsan dalawampu, minsan mas kaunti kapag mahina ang trabaho ni Mama sa Dubai. Pero regular ang padala sa loob ng halos anim na taon.
Para sa tuition ko.
Para sa dental braces ko.
Para sa laptop na sabi ni Papa ay “pinag-ipunan niya.”
May isang email si Mama kay Tita na hindi ko kayang basahin nang isang upuan.
“Sinasabi ni Arturo na ayaw akong kausapin ni Mika. Huwag mo siyang pilitin. Bata pa siya at galit. Basta siguraduhin mong may pang-aral siya.”
Nahiya ako sa sarili kong unang reaksyon.
Galit.
Hindi agad kay Papa. Kay Mama.
“Kung gusto niya akong makita, bakit hindi siya umuwi?”
“Umuwi siya,” sagot ni Tita. “Dalawang beses.”
Hindi ko alam iyon.
Noong una, nasa Baguio raw ako sa school trip. Noong pangalawa, ako mismo ang tumangging lumabas ng bahay dahil sinabi ni Papa na dumating si Mama para lang humingi ng pera bago bumalik sa bago niyang pamilya.
Naalala ko ang gabing iyon. Labing-siyam ako. Narinig kong may babaeng umiiyak sa gate, pero hindi ako sumilip.
Ako pala ang nagpasarang muli ng pinto.
Hindi dahil masama akong anak. Hindi rin dahil wala akong isip. Pinili kong paniwalaan ang bersiyong mas madaling dalhin: may isang taong umalis at may isang taong nanatili. Mas simple iyon kaysa tanggapin na maaaring pareho silang nagkamali at ako ang naging larangan ng away nila.
“Nasaan siya ngayon?” tanong ko.
Ibinigay ni Tita ang number.
Tatlong oras kong tinitigan bago ako tumawag.
Si Mama ang unang nagsalita.
“Hello?”
Hindi ko agad nasabi ang pangalan ko.
Nang sabihin ko rin, wala siyang dramatic na sigaw. Huminga lang siya nang malalim, saka sinabi:
“Mika?”
Iyon lang.
At doon ako tuluyang naiyak.
Hindi namin inayos ang labinlimang taon sa isang tawag. Hindi niya sinisi lahat kay Papa. Inamin niyang mali ang pag-alis niya nang hindi ako inihahanda, mali ang pagpayag niyang si Papa ang maging daan ng pera at mensahe, at mali ang pag-atras niya nang paulit-ulit ko siyang tanggihan.
“Akala ko respeto ang pagbibigay sa ’yo ng space,” sabi niya. “Ngayon alam kong duwag din ako.”
Masakit marinig, pero kakaiba ang gaan ng isang taong hindi kailangang gawing santo para lang paniwalaan.
Nang sabihin ko ang tungkol sa commissary, natahimik siya.
“Yung unang mixer mo, ako ang nagpadala ng kalahati noon kay Rhea.”
Akala ko kay Papa galing iyon.
Doon ko naintindihan kung bakit parang buong buhay kong may utang na hindi ko mabayaran. Bawat tulong na natanggap ko, iisang pangalan ang inilagay ni Papa sa resibo ng alaala ko: sa kaniya.
Pero hindi ibig sabihin na akin ang Villareal Kitchen. Hindi ko rin ibig sabihin na babawiin ko ang lahat ng perang naipadala ni Mama. Ang gusto ko lang ay itigil ang kuwentong ginagamit para obligahin akong magsakripisyo.
Samantala, nagsimulang kumalat sa staff group chats ang bersiyon ni Papa.
Hindi raw ako makapag-move on sa hiwalayan kaya gusto kong isara ang supply.
Nag-aalala ang cooks at servers na mawawalan sila ng trabaho.
May dalawang empleyado pa ang nag-message sa akin nang direkta.
“Ma’am, totoo po bang bukas wala nang delivery?”
Sumagot ako sa lahat ng pareho: may tatlumpung araw na transition, bayad ang sariling staff ko, at hindi ako biglang magpuputol ng produkto habang naghahanap sila ng kapalit.
Hindi iyon dramatic. Pero iyon ang kailangan kong gawin para hindi gawing sandata ang mga taong walang kinalaman sa away namin.
Sa ikaapat na araw, dumating si Enzo sa commissary.
Wala na ang lambing sa mukha niya. Mukha siyang puyat.
“Pwede ba tayong mag-usap?”
“Kung tungkol sa kontrata, email.”
“Hindi lang kontrata.”
Pinapasok ko siya sa maliit na office, pero hindi ko isinara ang pinto.
Humingi siya ng tawad. Sinabi niyang noong una, trabaho lang daw talaga ang tingin niya sa paglapit sa akin. Si Papa ang nagpakilala sa amin at paulit-ulit na nagsabing kailangan ko ng taong “marunong humawak” sa akin. Pero habang tumatagal, naging totoo raw ang attachment niya.
“Attachment?” ulit ko.
Napayuko siya.
“Hindi ko alam kung anong tamang tawag.”
“Alam ko. Hindi pagmamahal.”
Masakit pa ring sabihin, pero hindi na ako nanginginig.
Pagkatapos ng halos sampung minutong paliwanag, inilabas niya ang tunay na dahilan ng pagpunta.
“Kahit sixty days lang sana ang supply. Hindi kaya ng thirty. Kapag nag-default yung catering commitments, malaki ang penalty.”
Napatawa ako, ngunit this time malinaw na sa akin kung bakit.
“Ayan ka na naman.”
“Ano?”
“Humihingi ka ng tawad habang may kailangan ka pa rin.”
Hindi siya nakasagot.
“Enzo, baka may parte sa ’yo na nag-care. Pero limang taon mong pinili na ang convenience ninyo ang mas mahalaga kaysa katotohanan ko. Hindi ko kailangang malaman kung ilang porsiyento ang sincere.”
Umalis siyang walang napala.
Nang gabing iyon, nag-post si Papa sa Facebook.
Mahaba ang caption. May litrato naming mag-aama noong opening ng unang branch.
Wala siyang binanggit na pangalan, pero malinaw kung sino ang tinutukoy niya: may anak daw na “nakakalimot kung saan nanggaling,” inuuna ang personal na sama ng loob kaysa kabuhayan ng pamilya, at naniningil sa sariling magulang na para bang estranghero.
Daan-daang reaction ang pumasok. May mga tiyahin akong nag-comment ng “Honor your father.” May pinsang nagsabing, “Family first.”
Hindi ako sumagot.
Makalipas ang isang oras, nag-message si Camille.
“Ate, bukas may meeting si Papa sa main branch. Tinawag niya suppliers at managers. Sabi niya ipapakita niya na ikaw ang dahilan kung bakit delayed ang opening.”
Kasunod noon ay larawan ng whiteboard mula sa office.
Sa ilalim ng heading na ANTIPOLO RECOVERY PLAN, may nakasulat:
Pressure Mika through family.
Staff statement.
Extend commissary agreement.
If no, blame supply disruption.
Matagal kong tinitigan ang apat na linya.
Pagkatapos ay binuksan ko ang folder ng receivables, ang thirty-day notice, ang purchase orders, at ang lumang remittance records.
Hindi para sirain ang tatay ko.
Para sa unang pagkakataon, pupunta ako sa isang family meeting na hindi dala ang takot na matawag na walang utang na loob.
At alam kong pagkatapos ng meeting na iyon, wala nang paraan para bumalik kami sa dati.
Bahagi 4
Kinabukasan, dumating ako sa main branch nang mas maaga kaysa sa meeting. Laptop, printed invoices, kopya ng notice, at isang brown envelope lang ang dala ko.
Nasa second floor ang meeting room. Naroon si Papa, Enzo, Camille, dalawang branch managers, purchasing officer, tatlong supplier, at ilang senior staff. May projector sa harap.
Pagpasok ko, tumahimik ang ilan.
Si Papa ang unang nagsalita.
“Buti dumating ka. Para marinig mo mismo kung ilang tao ang naaapektuhan.”
Umupo ako sa dulo ng mesa.
“Sige. Pakinggan natin.”
Nag-present siya ng cash-flow problem ng Antipolo branch. May construction delays, may dalawang catering clients na nagbigay na ng advance, at may opening date na naipangako. Pagkatapos, lumabas sa slide ang “supply risk.”
Hindi ang late na meat supplier o delayed na contractor.
Ako.
“Mula nang magkaroon ng personal na problema,” sabi ni Papa, “nagdesisyon ang commissary ni Mika na baguhin ang terms at posibleng ihinto ang supply.”
Itinaas ko ang kamay.
“Pwede ko bang ipakita ang notice?”
Ayaw niyang ibigay ang projector, pero ang purchasing officer na si Sir Noel ang nagsabing mas mabuting makita ng lahat.
Binuksan ko ang email na ipinadala ko. May date. May thirty-day transition. May kasamang inventory schedule at alok na tulungan silang mag-coordinate ng turnover sa bagong supplier.
“Wala akong sinabing bukas titigil ang delivery,” sabi ko. “Ang sinabi ko, after thirty days, matatapos ang informal arrangement natin maliban kung may bagong terms na pareho nating tatanggapin.”
Ipinakita ko rin ang overdue invoices.
Hindi ko pinalaki ang numero. Hindi ko sinabi na ninakawan ako. Delayed payments lang ang tawag ko dahil iyon ang totoo.
“Bakit ngayon ka naniningil?” tanong ni Papa.
“Dahil ngayon ko lang tinigil ang pagtrato sa receivable na parang allowance ko sa pamilya.”
May ilang yumuko.
Hindi iyon linya para palakpakan. Wala namang pumalakpak.
Ang supplier ng packaging ang nagsalita.
“Sir Arturo, kung may thirty days naman, hindi po supply stoppage ang immediate problem. Yung opening schedule po talaga.”
Napalingon si Papa sa kaniya.
Sumunod ang purchasing officer.
“May quotations na po tayo from two commissaries. Mas mahal nang kaunti, pero kaya if bawasan muna ang menu.”
Hindi alam ni Papa na ako mismo ang nagbigay kay Sir Noel ng contacts ng dalawang supplier noong nakaraang araw. Ayokong mawalan ng trabaho ang servers para lang mapatunayan kong kailangan nila ako.
Doon nagbago ang direksiyon ng meeting.
Hindi na tungkol sa “anak na nagtampo.”
Tungkol na sa desisyong magbukas ng branch bago siguraduhin ang production cost at working capital.
Inilabas ni Papa ang huling baraha.
“Pero hindi mangyayari ito kung tinupad mo ang obligasyon mo sa pamilya.”
Bago ako sumagot, nagsalita si Camille.
“Papa, tama na.”
Lahat kami napatingin sa kaniya.
Namumula ang mukha niya, pero tuloy ang boses.
“Alam kong may kasalanan ako. Alam ko yung tungkol kay Enzo na kakausapin si Ate para pumayag. Pero sinabi mo sa akin business persuasion lang. Hindi mo sinabi na limang taon na palang umaasa si Ate sa kasal.”
“Camille,” mariing sabi ni Papa.
“Hindi rin sinabi ni Ate na biglang magsasara siya. Ikaw ang nagsabi noon sa staff group.”
May manager na dahan-dahang tumingin kay Papa.
Hindi ako nakaramdam ng tagumpay. Ang naramdaman ko ay pagod.
Sa maraming taon, lagi kaming pinagtatapat ni Camille. Siya raw ang mas charming. Ako ang mas maaasahan. Siya ang dapat protektahan. Ako ang kayang tiisin ang pressure. Pareho kaming may nakuhang pabor at sugat mula sa parehong sistema, pero mas matagal kong inakala na siya mismo ang dahilan ng lahat.
Hindi noon nabura ang ginawa niya. Nakisama siya dahil pabor sa kaniya, hanggang sa makita niyang kaya rin siyang gamitin.
Natapos ang meeting nang walang dramatic na pagbagsak. Walang pulis. Walang investor na biglang umatras dahil sa isang speech.
Mas masakit ang totoong resulta.
Kinailangang ipagpaliban ang Antipolo opening.
Ibinalik ang bahagi ng advance sa isang catering client at inilipat ang isa sa existing branch. Nabayaran sa akin ang unang kalahati ng overdue invoices matapos ibenta ni Papa ang SUV na halos hindi naman niya ginagamit. Ang natitira ay ginawa naming installment na nakasulat at pirmado.
Sa loob ng tatlumpung araw, tinulungan ng commissary ko ang bagong supplier sa quantities, delivery windows, packaging sizes, at food-safety handling na kailangan nila. Hindi ko ibinigay ang sariling recipes ko, pero hindi rin ako nagtago ng impormasyon para sabotahehin sila.
Noong huling delivery namin sa Villareal Kitchen, umiyak si Beth, isa sa mga cook na kasama ko mula unang branch.
“Ma’am, parang breakup din pala ’to.”
Natawa ako kahit namumuo ang luha.
“Hindi naman tayo magkaaway.”
“Babalik pa po ba kayo?”
“Bilang customer siguro.”
Totoo iyon. Hindi ko kailangang sunugin ang lugar para makaalis.
Pero may presyo rin ang desisyon ko.
Halos kalahati ng monthly volume ng commissary ay galing sa restaurants ni Papa. Nang matapos ang supply arrangement, hindi ako biglang yumaman o naging mas successful kinabukasan. Dalawang buwan akong hindi makatulog kakahanap ng bagong clients.
Kinailangan kong ihinto muna ang planong bumili ng refrigerated van. Ako mismo ang bumalik sa pakikipag-meeting sa cafés, school canteens, at small caterers. May isang linggo na tatlong proposal ang sabay-sabay na na-reject.
Minsan, sa parking lot ng isang café sa Pasig, umiyak ako sa loob ng kotse dahil naisip kong baka tama si Papa: baka hindi ko talaga kayang tumayo kapag wala ang pamilya.
Pero umuwi ako, binuksan ko ulit ang costing sheet, at kinabukasan nagtrabaho ulit.
Doon ko natutunan ang kaibahan ng pagiging independent sa pagiging invincible.
Hindi pala sapat na sabihing “kaya ko mag-isa.” Kailangan talagang kayanin ang boring na parte—cash flow, rejection, payroll, bagong client, at pag-amin kapag mali ang presyo mo.
Si Enzo naman ay nag-resign sa Villareal Kitchen makalipas ang tatlong linggo.
Hindi dahil sinibak siya ni Papa. Siya mismo ang umalis matapos malinaw na hindi na matutuloy ang posisyong operations director na ipinangako sa kaniya kapag nag-open ang Antipolo branch.
Nalaman ko iyon kay Marco, pero hindi ako nagtanong pa.
Makalipas ang isang buwan, nag-email si Enzo sa akin.
Hindi siya humingi ng balikan. Sa unang pagkakataon, wala rin siyang hinihinging pirma, extension, o favor.
Sinabi niyang matagal niyang tinawag na “practical” ang ginawa niya dahil hindi naman daw niya ako niloko sa ibang babae at dahil may totoong masasayang bahagi ang relasyon namin. Ngayon daw niya naiintindihan na mas mabigat minsan ang pananatili sa isang tao habang alam mong iba ang dahilan mo kaysa sa dahilan niya.
Hindi ko agad sinagot.
Pagkalipas ng tatlong araw, isang pangungusap lang ang ipinadala ko.
“Nabasa ko. Sana hindi mo na gawin sa ibang tao.”
Iyon na ang huli naming personal na usapan.
Mas mahirap ang kay Papa.
Dalawang linggo pagkatapos ng meeting, pinuntahan ko siya sa bahay. Nasa dining table ang brown envelope ng remittance records.
Nang makita niya ang unang slip, napahigpit ang hawak niya sa salamin.
“Saan mo nakuha ’to?”
“Kay Tita Rhea.”
Hindi niya itinanggi na nagpadala si Mama.
Ang depensa niya ay mas komplikado.
Siya raw ang nagbayad ng bahay, pagkain, utilities, school projects, at araw-araw kong gastos. Ang remittance daw ni Mama ay bahagi lamang ng obligasyon niya bilang magulang. Kapag may kulang, siya ang sumasalo. Nang magsimula ang unang restaurant, minsan daw ay ginamit niya ang perang nasa account para sa puhunan at saka rin naman niya binayaran ang tuition ko mula sa ibang kita.
Posibleng may bahagi roong totoo.
Hindi ko kayang gumawa ng forensic accounting sa buong pagkabata ko.
Pero may isang bagay siyang hindi maipaliwanag.
“Bakit sinabi mong tumigil siyang magpadala?”
Tahimik siya.
“Bakit sinabi mong hindi siya bumalik?”
“Mika, magulo ang panahon na ’yon.”
“Bakit sinabi mong ikaw lang ang pumili sa akin?”
Doon siya napatingin sa akin.
Sa unang pagkakataon, wala akong nakitang galit. Takot ang nakita ko.
“Dahil galit ako sa nanay mo,” sabi niya. “At ayokong lumaki kang iniisip na pwede ka ring iwan.”
“Pero pinalaki mo akong iniisip na kailangan kong bayaran ang pananatili mo.”
Napayuko siya.
Hindi siya humingi agad ng tawad. Hindi ganoon ang tatay ko.
Sinabi niyang ginawa niya ang akala niyang tama. Sinabi niyang masyado kong binibigyan ng masamang kahulugan ang lahat. Sinabi niyang si Enzo naman ang pumiling mag-propose at hindi raw niya inutos iyon.
“Pero ikaw ang nagpakilala sa kaniya para impluwensiyahan ako.”
“Oo.”
“At noong nalaman mong seryoso na ako, pinatigil mo ba?”
Hindi siya sumagot.
Iyon na ang sagot ko.
Bago ako umalis, sinabi ko sa kaniya na hindi ko puputulin ang relasyon namin, pero hindi na ako babalik sa dating setup.
Wala nang personal loan na walang kasulatan.
Wala nang “pamilya naman tayo” kapalit ng business terms.
Wala nang paggamit sa akin bilang emergency fund nang hindi ko alam.
At kung gusto niya akong kausapin bilang anak, kakausapin ko siya. Kung kakausapin niya ako bilang supplier, may email at kontrata.
“Ang lamig mo na,” sabi niya.
Umiling ako.
“Mas malinaw lang.”
Hindi niya nagustuhan iyon. Pero hindi ko na kailangan na magustuhan niya.
Si Camille ang mas nakakagulat.
Isang gabi, niyaya niya akong magkape sa Greenhills. Akala ko hihingi siya ng tulong para kay Papa. Sa halip, dala niya ang sarili niyang notebook.
“Ate, aalis ako sa marketing ng restaurant.”
“Bakit?”
“Dahil sinabi ni Papa na ako na raw ang dapat mag-guarantee sa bagong loan kung ayaw mo.”
Napatawa siya nang mapait.
“Doon ko na-realize. Hindi pala ako paborito dahil mas mahal niya ako. Paborito ako habang madali akong pasunurin.”
Hindi ko sinabi na pareho kami. Hindi pa kami pareho. Mas marami siyang benepisyong natanggap, at mas maraming beses niya akong tinulak pababa para manatili roon.
“Galit pa rin ako sa ’yo,” sabi ko.
Tumango siya.
“Deserve ko.”
“Pero ayokong masira ka rin para lang gumaan pakiramdam ko.”
Iyon ang simula ng mas matinong relasyon namin. Hindi kami naging best friends. Hindi kami biglang nagyakapan at kinalimutan ang lahat.
Natutunan lang naming mag-usap nang walang tagapamagitan.
Nagtrabaho si Camille sa isang digital agency sa Makati. Mas maliit ang title kaysa “new face of the family business,” pero sarili niyang sahod at sarili niyang boss. Paminsan-minsan nagre-refer siya ng café clients sa commissary ko. Kapag hindi fit, tumatanggi ako. Kapag fit, kinukuha ko. Wala nang utang na loob ledger sa pagitan namin.
At si Mama?
Tatlong buwan matapos ang unang tawag namin, lumipad ako papuntang Cebu.
Ako ang bumili ng ticket. Hindi dahil may tinatakasan ako, kundi dahil may gusto akong harapin.
Naghintay siya sa isang maliit na café malapit sa Fuente Osmeña. Mas maikli na ang buhok niya kaysa sa mga lumang litrato. May salamin na siya. Nang makita niya ako, tumayo siya at parang hindi alam kung yayakap ba.
Ako rin.
Kaya ang una naming ginawa ay umupo.
Nagkape kami nang halos apat na oras.
May mga kuwento siyang masakit marinig. May mga bahagi rin na hindi tugma sa alaala ko. May mga desisyon siyang hindi ko pa rin kayang ipagtanggol. Pero hindi ko na kailangan ng perpektong nanay. Kailangan ko lang ng pagkakataong makilala siya nang hindi galing sa bibig ng taong galit sa kaniya.
Bago kami maghiwalay, ibinigay niya sa akin ang isang lumang recipe notebook.
Hindi iyon secret family fortune.
Mga recipe lang ng pandesal, empanada, ensaymada, at ilang sauces na sinusubukan niya noong nagtatrabaho pa siya sa isang maliit na bakery sa Dubai.
“Baka wala kang magamit diyan,” sabi niya.
Ngumiti ako.
“Baka meron.”
Pagbalik ko sa Manila, gumawa kami ng test batch ng isang chicken empanada mula sa notebook. Masyadong maalat sa unang try. Natuyo ang filling sa pangalawa. Sa pang-apat, pumasa sa staff tasting.
Hindi ko ipinangalan kay Mama ang produkto. Hindi rin ako gumawa ng dramatic post tungkol sa reunion namin.
Inilagay ko lang iyon sa bagong catering menu bilang “Roasted Chicken Empanada.”
Unti-unting dumami ang orders.
Hindi dahil may mahiwagang recipe.
Dahil natutunan ng team ko na gumawa nang consistent, nag-adjust kami ng presyo, at nakakuha kami ng dalawang regular corporate clients at apat na cafés sa sumunod na anim na buwan.
Hindi ko na binuksan ang refrigerated van plan agad. Nag-ipon muna kami.
Samantala, nanatiling bukas ang Villareal Kitchen, pero dalawang branch na lang. Hindi na itinuloy ni Papa ang Antipolo expansion. Kinailangan niyang paliitin ang menu at ayusin ang utang sa suppliers. Hindi siya nawalan ng lahat.
Mas bagay iyon sa totoong buhay.
Ang kaparusahan niya ay hindi kahirapan.
Kundi ang mawalan ng kakayahang tawaging “sakripisyo para sa pamilya” ang bawat desisyong gusto niyang sundin namin.
Dahil ngayon, nagtatanong na si Camille.
Nagsusulat na ako ng terms.
At pati ilang managers niya, humihingi na ng malinaw na approval bago gumastos.
Makalipas ang halos isang taon, nag-renew ako ng lease ng commissary—sa pangalan ko, sa terms na kaya ng negosyo ko, at walang family guarantee.
Noong araw na pinirmahan ko iyon, may lumabas na Facebook memory: litrato namin ni Enzo sa bridal fair, hawak ang sample invitation.
Dati siguro, sisikip ang dibdib ko.
Ngayon, tiningnan ko lang nang ilang segundo at pinindot ang hide.
Pagkatapos, nag-post ako ng litrato ng team namin sa bagong maliit na tasting area. Walang parinig. Walang pangalan ng ex. Walang mahabang paliwanag.
Ang caption ko lang:
“Isang taon ng mas kaunting drama, mas malinaw na kontrata, at mas maraming natutunang recipe. Salamat sa mga taong marunong magbayad on time.”
Tinawanan iyon ng staff ko.
Tinawagan ako ni Mama para sabihing corny.
Nag-heart react si Camille.
Hindi nag-react si Papa, pero kinabukasan nag-text siya.
“Pwede ba kitang ilibre ng lunch sa Sunday? Walang business.”
Matagal kong tinitigan ang mensahe bago sumagot.
“Pwede. Basta walang folder.”
Nag-reply siya ng thumbs-up.
Hindi iyon pagbabalik sa dati.
Mas mabuti.
Dahil sa wakas, may relasyon kaming kailangang buuin nang hindi ako kailangang maging collateral, supplier, fixer, o anak na laging may utang.
At sa unang pagkakataon mula nang isuot ko ang engagement ring na iyon, hindi ko naramdaman na may iniwang bakanteng puwesto sa buhay ko.
May espasyo lang.
At ako na ang magpapasya kung sino ang papapasukin.
