Bahagi 4 — Nang Bumalik Siya Para Bawiin Ako, Huli Na ang Lahat
Bahagi 4 — Nang Bumalik Siya Para Bawiin Ako, Huli Na ang Lahat
Walang nagsalita.
Kahit ang musikang mahina kanina ay biglang pinatay ng staff.
Narinig ko ang tunog ng mga upuang gumagalaw habang ang mga tao ay nagbubulungan.
Tumingin si Arturo Ramos kay Paolo.
Pagkatapos ay kay Celine.
“Ano ang sinasabi ng babaeng ito?”
Si Celine ang unang nakabawi.
“Papa, ipapaliwanag ko.”
“Kilalang-kilala mo siya?”
“Opo.”
“Girlfriend ni Paolo?”
Hindi nakasagot si Celine.
Si Paolo ang lumapit.
“Tito, complicated lang.”
Tumawa nang maikli si Arturo.
“Anong complicated sa tanong kung may nobya ka o wala?”
Tahimik si Paolo.
Doon ako tuluyang natauhan sa isang bagay.
Sa loob ng apat na taon, kapag ako ang nagtatanong, laging komplikado ang sagot.
Kapag ibang tao ang nagtanong nang diretso—
wala pala siyang maisagot.
Lumapit si Celine sa ama niya.
“Papa, hindi naman talaga sila okay ni Mara.”
Napatingin ako sa kanya.
Iyon pala ang kuwento nila.
“Hindi kami okay?” tanong ko.
“Mara, huwag dito.”
“Bakit? Dito ninyo ako binura.”
“Mara—”
Tinaas ni Arturo ang kamay.
“Hayaan mong magsalita.”
Binuksan ko ang folder.
Hindi ko kailangan ng mahabang talumpati.
Ang totoo, kapag may dokumento, petsa at numero, hindi na kailangang sumigaw.
Una kong inilabas ang screenshots.
Mga mensahe ni Celine sa akin.
Mara, pahiram ulit kay Paolo sa birthday ni Lola.
Promise, last na talaga.
Kailangan lang sa family reunion.
Huwag kang magalit, ha? Ibabalik ko rin agad ang boyfriend mo.
Walong magkakaibang petsa.
Labingwalong buwan.
Kinuha ni Arturo ang mga printout.
Hindi gumagalaw ang mukha niya.
“Alam mong may girlfriend siya?” tanong niya kay Celine.
“Papa…”
“Alam mo?”
“Opo.”
Narinig ko ang malakas na paghinga ng ina ni Celine.
“Celine!”
“Ma, makinig muna kayo!”
Pero hindi pa ako tapos.
Inilabas ko ang bank statement.
“Ang ₱180,000 na down payment po sa wedding venue ay kinuha sa joint savings account namin ni Paolo.”
Napalingon si Arturo kay Paolo.
“Akala ko pera mo iyon.”
Sinagot siya ni Paolo.
“Ibabalik ko naman po.”
“Tinanong kita noon kung kaya mo ang gastos. Sinabi mong oo.”
Tahimik si Paolo.
Inilabas ko ang susunod na papel.
“At ayon kay Celine, nagbigay po kayo kay Paolo ng ₱200,000 bilang reimbursement.”
Parang namutla si Arturo.
“Dalawang daan?”
Tumango ako.
“Nakuha niya po. Pero hindi niya ibinalik ang bahagi ko sa joint account.”
Lumingon si Arturo kay Paolo.
“Nasaan ang pera?”
“May pinaglaanan lang po ako pansamantala.”
“Anong pinaglaanan?”
Hindi sumagot si Paolo.
Sumingit si Celine.
“Papa, pera lang ‘yan. Mababalik.”
Doon tuluyang nagbago ang mukha ng ama niya.
“Pera lang?”
Hindi sumagot si Celine.
“Ako ang nagtrabaho ng tatlumpung taon para sa negosyong ito. Hindi kita gustong bigyan ng branch dahil gusto kitang kontrolin. Gusto kong malaman kung kaya mong humawak ng responsibilidad.”
“Papa—”
“Ang sagot mo pala sa akin ay gumawa ng pekeng fiancé?”
“Natatakot akong isipin ninyong hindi ako seryoso.”
“Kaya nagsinungaling ka nang isang taon?”
“Hindi ko inakalang lalaki nang ganito.”
“Pero lumaki.”
Tahimik.
“At hindi ka tumigil.”
Nakita kong namumula na ang mata ng ina ni Celine.
Si Lola Pilar naman ay nakaupo sa pinakaharap.
Matanda na siya, pero alerto ang tingin.
Dahan-dahan siyang tumayo.
Tinulungan siya ng isang babae.
“Celine.”
Mahina ang boses niya.
Pero dahil tahimik ang buong garden, narinig ng lahat.
Lumapit si Celine.
“La…”
“Hindi mo kailangang gumawa ng nobyo para mapasaya ako.”
Napaiyak si Celine.
“Lola, ayoko lang kayong mag-alala.”
“Mas nag-aalala ako ngayon.”
Hindi sumagot si Celine.
“Akala mo ba gusto kong magpakasal ka dahil iyon lang ang halaga ng babae?”
Umiling si Celine.
Hinawakan ni Lola Pilar ang kamay niya.
“Gusto kong maging masaya ka. Hindi ko sinabing manloko ka ng ibang babae para mapatunayan iyon.”
Hindi ko inaasahang iyon ang pinakamasakit na bahagi para kay Celine.
Hindi ang sigaw ng ama niya.
Hindi ang pagkawala ng branch.
Kundi ang simpleng pagkadismaya ng matandang babaeng ginamit niyang dahilan sa lahat.
Bumaling si Arturo kay Paolo.
“Ikaw.”
Tumuwid si Paolo.
“Sir.”
“Huwag mo akong tawaging Tito.”
Parang may humampas sa kanya.
“Sir.”
“Alam kong kaibigan ka ng anak ko. Tinanggap kita sa bahay namin. Pinakain. Isinama sa pamilya. Ipinakilala sa mga supplier ko. Pinagkatiwalaan.”
“Opo.”
“Alam mong may girlfriend ka.”
“Opo.”
“Alam mong hindi alam ng pamilya namin.”
“Opo.”
“At pumayag kang magpanggap na mapapangasawa ng anak ko?”
“Opo.”
“Bakit?”
Matagal bago sumagot si Paolo.
“Gusto ko lang po siyang tulungan noong una.”
“At pagkatapos?”
Walang sagot.
“Pagkatapos?” ulit ni Arturo.
Napatingin si Paolo kay Celine.
Pagkatapos ay sa akin.
“Ako na rin po ang nahirapang umatras.”
“Bakit?”
Tahimik.
Hanggang sa nagsalita si Trisha mula sa gilid.
“Kasi may branch na.”
Napalingon ang lahat sa kanya.
Namula siya pero ipinagpatuloy.
“Narinig ko po sila dati sa kusina.”
“Trisha,” babala ni Celine.
“Hindi na, Ate.”
Tumayo siya.
“Sinabi ni Kuya Paolo noon na sayang kung aatras pa siya dahil tutulungan naman siya ni Tito Arturo sa operations at baka magkaroon pa siya ng share kapag lumaki ang branch.”
Parang bumagsak ang huling piraso ng depensang ginawa ni Paolo.
Tumingin ako sa kanya.
Kaya pala.
Hindi lang ito katapatan sa kaibigan.
Hindi lang awa.
May oportunidad.
May posisyon.
May pera.
May pamilyang humahanga sa kanya.
At habang ako ang tumutulong mag-ipon para sa tunay naming hinaharap, may isa pa siyang hinaharap na binubuo sa ibang bahay.
“Hindi ganoon ang ibig kong sabihin,” sabi ni Paolo.
Pero mahina na ang boses niya.
Lumapit si Arturo sa mesa.
Kinuha niya ang folder.
“May iba pa?”
Tumango ako.
Inilabas ko ang huling dokumento.
Ang pekeng supplier agreement gamit ang pangalan ng kumpanyang pinagtatrabahuhan ko.
Nakita ni Paolo ang papel.
At doon siya talagang namutla.
“Mara…”
“Tinanong ko na ang kumpanya.”
“Mara, sandali.”
“Wala kaming authorization na ibinigay.”
Kinuha ni Arturo ang dokumento.
“Kanino galing ito?”
Hindi sumagot si Celine.
“Celine?”
“Si Paolo ang nagbigay sa akin.”
Biglang napatingin sa kanya si Paolo.
“Ano?”
“Paolo, huwag mo akong isama rito. Ikaw ang gumawa niyan.”
“Sinabi mong kailangan ng document para maniwala ang Papa mo sa supplier discount.”
“Pero ikaw ang gumawa ng pirma!”
“Celine!”
At sa loob ng ilang segundo, ang dalawang taong labingwalong buwang nagtutulungan para panatilihin ang isang kasinungalingan ay nagsimulang magsisihan.
Hindi ko kailangang gumawa ng kahit ano.
Sila na mismo ang sumisira sa kuwentong binuo nila.
“Kayo ang humarap dito,” sabi ko.
Isinara ko ang folder.
“Mara!”
Hinabol ako ni Paolo nang lumakad ako palayo.
Naabutan niya ako sa parking area.
Hinawakan niya ang braso ko.
Agad ko itong binawi.
“Bitawan mo ako.”
“Please.”
“Ano?”
“Hindi ganito dapat.”
Napatingin ako sa kanya.
“Ano dapat?”
“Hahayaan mo lang akong magpaliwanag.”
“Apat na taon kitang hinayaang magpaliwanag.”
“Mara, hindi ko mahal si Celine.”
Napangiti ako nang mapait.
“Akala mo iyon pa rin ang pinakamahalagang tanong?”
“Ano pa ba?”
“Kung minahal mo ba ako nang sapat para huwag akong gawing tanga.”
Tumahimik siya.
Hindi ko alam kung bakit, pero doon ko gustong marinig ang isang bagay.
Hindi depensa.
Hindi dahilan.
Katotohanan.
“Kailan ka nagsimulang mag-enjoy?”
Kumunot ang noo niya.
“Sa ano?”
“Sa pagiging nobyo niya.”
“Mara—”
“Huwag kang magsinungaling.”
Matagal siyang tahimik.
Sa huli, napaupo siya sa konkretong harang sa gilid ng parking lot.
“Hindi ko alam.”
“Alam mo.”
Napahawak siya sa mukha.
“Siguro noong nagsimula akong isama ni Tito Arturo sa business meetings.”
Tumango ako.
“At?”
“Parang… may respeto sila sa akin.”
“Wala sa pamilya ko?”
“Hindi ganoon.”
“Sa akin?”
“May respeto ka.”
“Pero?”
Hindi siya makatingin sa akin.
“Sa kanila, parang kailangan ako.”
Naramdaman kong may huling piraso sa loob ko na tuluyang kumalas.
Kailangan siya.
Iyon pala.
Sa bahay namin, kailangan niyang maghugas ng pinggan.
Magbayad ng bahagi sa kuryente.
Mag-ipon.
Tumupad sa pangako.
Harapin ang tunay na problema ng relasyon.
Sa pamilya ni Celine, siya ang huwarang lalaki.
Ang matalinong future son-in-law.
Ang tutulong sa negosyo.
Ang lalaking pinapalakpakan.
Wala silang alam sa mga gabing ako ang nagbayad ng rent dahil kapos siya.
Wala silang alam sa credit card debt na tinulungan kong ayusin.
Wala silang alam sa mga panahong ako ang sumalo sa kanya nang wala siyang komisyon.
Ang nakita nila ay bersyong maayos.
At nagustuhan niya iyon.
“Ngayon naiintindihan ko na,” sabi ko.
“Mara…”
“Hindi mo kailangang mahalin si Celine para ipagpalit ako.”
Napaiyak siya.
Unang beses ko siyang nakitang umiyak mula noong nagsimula ang lahat.
“Please. Ayusin natin.”
“Hindi na.”
“Four years, Mara.”
“Alam ko.”
“Hindi mo ba ako nami-miss?”
Masakit ang tanong.
Dahil oo.
Sa mga unang gabi sa bahay ni Ate Liza, hinahanap ko ang tunog ng susi niya sa pinto.
Hinahanap ko ang baso niyang laging naiiwan sa coffee table.
Ang paghilik niya.
Ang amoy ng kape niya.
Hindi nawawala ang pagmamahal kasabay ng respeto.
Minsan, nauuna lang mawala ang dahilan para manatili.
“Namimiss kita,” sagot ko.
Umangat ang mukha niya.
Pero tinapos ko.
“Hindi ibig sabihin noon na babalik ako.”
Iniwan ko siya sa parking lot.
Kinabukasan, kinansela ni Arturo ang transfer ng branch.
Hindi niya isinara ang negosyo kay Celine habambuhay.
Pero sinabi niyang kailangan niyang magsimula muli bilang regular employee sa isang branch sa Calamba kung gusto niyang patunayan na kaya niyang humawak ng responsibilidad.
Walang managerial title.
Walang espesyal na pabor.
Walang bagong branch.
Kinansela rin ang engagement ceremony at wedding package.
Dahil lagpas na sa refundable period, malaking bahagi ng deposit ang nawala.
Hindi ko binayaran kahit piso.
Tungkol naman sa dokumentong may ginayang pirma, pinili ng kumpanya ko na huwag agad magsampa ng kaso matapos humingi ng pormal na written apology at undertaking sina Paolo at Celine na hindi na gagamitin ang pangalan o branding ng kumpanya.
Pero malinaw ang babala ng abogado:
Kapag naulit, legal action na.
Pagdating sa pera ko, hindi ako umatras.
Sa tulong ng abogado, nagpadala ako ng formal demand.
₱180,000 mula sa joint savings.
Dagdag ang ₱42,600 na ilang buwan palang sinisingil sa card ko para sa mga hotel reservation at event expenses na sinabi ni Paolo noon na “work reimbursements.”
Kabuuan:
₱222,600.
Noong una, galit siya.
Sinabi niyang pinapahiya ko siya.
Sinabi niyang para akong hindi naging nobya.
Pero nang makita niyang kumpleto ang records ko, nagbago ang tono.
Humingi siya ng tatlong buwan.
Pumayag ako basta nakasulat.
Ibinenta niya ang motorsiklo niyang bihira naman niyang gamitin.
Kumuha ng salary advance.
At sa loob ng tatlong buwan, nabayaran niya ang buong halaga.
Walang drama.
Walang pagkikita.
Bank transfer lang.
Pagkatapos ng huling bayad, nag-message siya.
Bayad na lahat. Sana balang araw mapatawad mo ako.
Matagal kong tinitigan ang mensahe.
Pagkatapos ay sumagot ako.
Pinapatawad na kita. Pero hindi ibig sabihin noon na may babalikan pa tayo.
Iyon ang huling personal naming usapan.
Lumipas ang anim na buwan.
Lumipat ako mula sa bahay ni Ate Liza papunta sa sarili kong maliit na apartment sa Quezon City.
Hindi kasing laki ng dati naming condominium.
Walang malaking balcony.
Walang dalawang bathroom.
Pero bawat bagay sa loob ay pinili ko.
Dilaw na lamp.
Kahoy na mesa.
Dalawang halaman sa bintana.
Maliit na sofa.
Sa unang gabi ko roon, bumili ako ng isang slice ng chocolate cake.
Hindi birthday.
Hindi anniversary.
Walang espesyal na okasyon.
Gusto ko lang.
At habang kumakain ako sa sahig dahil hindi pa dumarating ang dining chairs ko, napagtanto kong matagal ko palang hindi ginagawa ang isang bagay dahil gusto ko lang.
Palagi kong iniisip kung ano ang gusto ni Paolo.
Ano ang kaya ng budget namin.
Ano ang schedule niya.
Ano ang magiging reaksyon niya.
Ngayon—
sarili ko lang ang kailangan kong tanungin.
Isang taon pagkatapos naming maghiwalay, na-promote ako bilang design project lead.
Ako ang humawak sa renovation ng isang boutique hotel sa Clark.
Doon ko mas madalas nakasama sina Mama at Papa.
Si Papa, na dati ay bihirang magsalita tungkol kay Paolo, isang araw ay biglang nagtanong habang nagkakape kami.
“Anak.”
“Po?”
“Masaya ka ba?”
Tumingin ako sa kanya.
“Opo.”
Tumango siya.
“Mabuti.”
Iyon lang.
Pero bago siya bumalik sa sala, sinabi niya:
“Hindi ko kailangan ng manugang na magaling magsalita. Gusto ko lang ng lalaking hindi ka paghihintayin sa bakanteng upuan.”
Napangiti ako.
Naalala pala niya.
Lahat.
Makalipas pa ang ilang buwan, nalaman ko mula sa dating kaibigan namin na hindi rin naging maayos ang relasyon nina Paolo at Celine pagkatapos ng iskandalo.
Hindi sila naging magkasintahan.
Sa katunayan, halos hindi na sila nag-uusap.
Dahil nang mawala ang kasinungalingang pinagsasaluhan nila, lumabas ang lahat ng sama ng loob.
Sinisi ni Celine si Paolo sa pekeng dokumento.
Sinisi ni Paolo si Celine sa paghatak sa kanya sa problema ng pamilya.
Wala nang pekeng engagement na kailangang protektahan.
Wala nang audience.
Wala nang dahilan para magkampihan.
Nakakatawa.
Akala ko noon baka kapag umalis ako, sila rin ang magkakatuluyan.
Hindi pala.
Dahil minsan, hindi pag-ibig ang nagdudugtong sa dalawang tao.
Minsan, sekreto lang.
At kapag nawala ang sekretong iyon, wala na ring natitira.
Isang hapon, mahigit isang taon at kalahati matapos ang hiwalayan namin, nakita ko si Paolo sa isang coffee shop sa Makati.
Hindi ko siya agad napansin.
Siya ang lumapit.
“Mara?”
Napalingon ako.
Mas payat siya.
Mas maikli ang buhok.
Mukha namang maayos.
“Hi.”
“Pwede?”
Itinuro niya ang bakanteng upuan.
Saglit akong nag-isip.
Pagkatapos ay tumango.
Umupo siya.
“Kumusta ka?”
“Okay.”
“Nabalitaan kong project lead ka na.”
“Oo.”
“Congrats.”
“Salamat.”
Tahimik.
Pagkatapos ay napangiti siya nang malungkot.
“Ang weird.”
“Alin?”
“Dati alam ko lahat tungkol sa araw mo. Ngayon parang kailangan kitang kapanayamin.”
Hindi ko alam ang isasagot.
Kaya tumango lang ako.
“Mara…”
Huminga siya nang malalim.
“May isang bagay akong gustong sabihin matagal na.”
Hindi ako nagsalita.
“Hindi ako pumunta rito para hilinging bumalik ka.”
Mabuti.
“Gusto ko lang sabihin na tama ka.”
Bahagya akong napakunot.
“Noong sinabi mong matagal na akong pumipili… tama ka.”
Tumingin siya sa tasa niya.
“Hindi ko napansin dahil lagi kong sinasabi sa sarili ko na wala naman akong relasyon kay Celine.”
Tumango ako.
“Pero habang iniisip ko ngayon… bawat beses na pinabayaan kitang maghintay, pumili ako.”
Tahimik ako.
“Bawat beses na pinagtanggol ko siya kaysa pakinggan ka, pumili ako.”
Lumunok siya.
“Bawat beses na sinabi kong insecure ka, para lang hindi ko kailangang aminin na mali ako… pumili ako.”
Sa unang pagkakataon, hindi ako nakaramdam ng galit.
Wala ring saya.
Parang may lumang sugat na matagal nang nagsara.
Naroon pa ang marka.
Pero hindi na masakit hawakan.
“Salamat sa pagsabi,” sagot ko.
Tumango siya.
“May boyfriend ka na?”
Napangiti ako.
“Huwag na nating pag-usapan.”
Napatawa siya nang mahina.
“Fair.”
Tumayo siya makalipas ang ilang minuto.
Bago umalis, tumingin siya sa akin.
“Pasensya na sa lahat.”
“Alam ko.”
“Bye, Mara.”
“Bye, Paolo.”
Pinanood ko siyang lumabas ng coffee shop.
Hindi ako umiyak.
Hindi ko siya hinabol.
Hindi ko rin naisip kung paano sana kung nagbago siya noon.
Dahil may mga paghingi ng tawad na hindi dumarating para ayusin ang relasyon.
Dumarating lang sila para tuluyang maisara ang pinto.
Dalawang taon matapos kong dalhin palabas ng condominium ang dalawang maleta ko, nasa Angeles City ako para sa ika-62 kaarawan ni Papa.
Mas maliit ang handaan kaysa retirement dinner niya.
Nasa bahay lang kami.
May pancit.
Inihaw na liempo.
Lumpiang shanghai.
At cake na pinili ni Mama kahit ayaw ni Papa ng matamis.
May katabi akong lalaki habang inaayos ko ang mga plato.
Si Rafael.
Architect siya sa isang kumpanyang nakatrabaho ko sa Clark project.
Hindi kami nagmadali.
Ilang buwan muna kaming magkaibigan.
At noong naging kami, isang bagay ang agad kong sinabi:
“May trauma ako sa lalaking laging nawawala kapag kailangan ko.”
Hindi siya nangakong hindi niya ako masasaktan.
Hindi siya nagsabi ng malalaking salita.
Ang sagot niya lang:
“Kapag hindi ako makakapunta, sasabihin ko. Kapag kaya kong pumunta, pupunta ako. Hindi kita paghihintayin nang walang sagot.”
Simple.
Pero pagkatapos ng lahat ng pinagdaanan ko, natutunan kong ang totoong pagmamahal ay madalas simple.
Hindi kailangan ng pekeng engagement.
Hindi kailangan ng lihim.
Hindi kailangan ng sampung dahilan.
Kailangan lang ng taong malinaw kung nasaan ka sa buhay niya.
Tinawag kami ni Papa mula sa sala.
“Rafael! Halika rito. Picture na!”
Agad inilapag ni Rafael ang hawak niyang baso.
“Coming po, Tito!”
Napatingin sa akin si Papa.
Ngumiti siya.
At nang pumuwesto kami para sa litrato, napansin ko ang isang bagay.
Walang bakanteng upuan sa tabi ko.
Walang name card na naghihintay sa taong hindi darating.
Walang cellphone na kailangan kong tingnan kada limang minuto.
Walang ibang babaeng kailangang “humiram” ng taong mahal ko.
Nandoon lang siya.
Sa tabi ko.
At doon ko tuluyang naunawaan kung bakit kinailangan kong umalis noong gabing iyon.
Hindi dahil natalo ako kay Celine.
Hindi dahil mas pinili siya ni Paolo.
Kundi dahil sa loob ng napakahabang panahon, ako mismo ang patuloy na pumipili sa lalaking hindi marunong pumili sa akin.
Noong inilabas ko ang dalawang maleta ko sa condominium, akala ko buhay naming dalawa ang iniiwan ko.
Hindi ko alam—
ang talagang dinadala ko pala palabas ay ang sarili kong matagal ko nang nakalimutang ipaglaban.
At iyon ang pinakamahalagang bagay na nabawi ko.
