Bahagi 3 — Sa Harap ng Dalawang Lalaking Tinatawag na “Tatay,” Si Nico ang Nagpasya Kung Ano ang Ibig Sabihin ng Pamilya sa Litrato
Bahagi 3 — Sa Harap ng Dalawang Lalaking Tinatawag na “Tatay,” Si Nico ang Nagpasya Kung Ano ang Ibig Sabihin ng Pamilya sa Litrato
“Sino ang nagdesisyong ako ang dapat tumayo roon?”
Hindi malakas ang boses ni Paolo, pero sapat para tumahimik pati ang photographer.
Napatingin si Kuya Art sa mga bisita sa likod na parang mas problema sa kaniya na may nakakarinig kaysa sa mismong tanong.
“Paolo, huwag mo nang palakihin,” sabi niya. “Family picture lang. Ikaw ang tatay ni Nico. Natural lang na—”
“Natural?”
Pinutol siya ni Paolo.
Tumawa siya nang isang beses, pero walang saya.
“Anim na taon akong hindi nakapunta sa birthday ng anak ko nang maayos. Dalawang recognition day ang na-miss ko. Noong naospital siya dahil sa dengue, video call lang ako. Tapos ngayon gusto mong tumayo ako sa tabi niya para magmukhang kompletong pamilya?”
Hindi ko inaasahan iyon.
Sa lahat ng posibleng mangyari nang makita ko si Paolo sa pinto, handa akong magalit. Handa akong marinig siyang sabihing karapatan niya ang pwesto dahil siya ang biological father. Handa akong ipagtanggol si Romy.
Pero si Paolo mismo ang unang tumanggi sa puwestong inihanda para sa kaniya.
Tumingin siya kay Nico.
“Anak, sinabi mo ba kay Tito Art na gusto mo akong pumunta para sa picture?”
Umiling si Nico.
“Hindi.”
“Gusto mo ba akong tumabi sa ’yo?”
Huminga nang malalim ang anak ko.
“Gusto kitang makilala ulit, Pa. Pero hindi kapalit ni Tito Romy.”
Parang may biglang bumigat sa buong silid.
Naramdaman kong humigpit ang kapit ni Mama sa likod ng upuan.
Si Romy naman ay tumingin sa sahig.
Lumapit si Paolo sa kaniya.
“Romy, tama?”
Tumango ang asawa ko.
“Inimbita ako rito na hindi ko alam na may aalisin palang tao,” sabi ni Paolo. “Kung alam ko, hindi ako pumunta nang ganito.”
“Okay lang,” sagot ni Romy, awtomatiko na naman ang pagiging mahinahon.
Umiling si Paolo.
“Hindi okay. At huwag mong gawing okay para sa amin.”
Iyon ang unang pagkakataong nakita kong napatingin nang diretso si Romy sa kaniya.
Sa likod namin, nagsimulang magbulungan ang ilang kamag-anak. May tita kaming nagtanong kung puwedeng ituloy na lang ang picture para hindi masayang ang oras. Mabilis siyang sinagot ni Mama.
“Mas madaling ulitin ang picture kaysa ulitin ang respeto kapag nasira.”
“Ma,” sabi ni Kuya Art, “parang ako na ang pinakamasamang tao rito.”
“Huwag mong ilipat ang usapan,” sagot ni Mama. “Ang tinatanong namin ay bakit mo ginawa.”
Hindi pa rin siya sumagot.
Si Liza ang huminga nang malalim.
“Dahil sa post.”
Lumingon kaming lahat sa kaniya.
“Anong post?” tanong ko.
Pinisil niya ang mga daliri niya bago magsalita.
“May bagong regional head si Art. Kasama niya rito ang dalawang officemate niya. Ilang araw na siyang naghahanda ng birthday post ni Mama. Gusto niya iyong parang… family success story. Maayos ang venue, maayos ang damit, lahat naka-line up.”
“Liza,” babala ni Kuya.
“Hindi ko na kayang manahimik.”
Namula ang mukha niya.
“Noong tinanong ko kung bakit ayaw niyang kasama si Romy sa first photo, sabi niya mas malinis daw tingnan kung si Paolo ang katabi ni Nico. Kasi si Paolo raw ang totoong tatay. Tapos…” Huminto siya.
“Tapos ano?” tanong ni Ate Mercy.
Tumingin si Liza kay Romy.
“Sabi niya ayaw niyang tanungin ng mga officemate niya kung sino iyong naka-uniform ng repair shop sa formal family picture.”
Hindi ko agad naintindihan ang narinig ko.
Tapos napatingin ako sa damit ni Romy.
Hindi naman marumi. Malinis ang dark blue polo niya. May maliit lang na burdang pangalan ng appliance-repair shop namin sa dibdib dahil diretso siyang galing sa isang emergency service call bago pumunta sa handaan.
Hindi pala dugo ang totoong problema.
Imahe.
Trabaho.
Kung sino ang magandang ipakita.
“Kuya,” sabi ko, “si Romy ang tinatawagan mo kapag ayaw umandar ang aircon mo. Siya ang nag-aayos ng refrigerator ni Mama nang libre. Siya ang naghatid sa anak mo sa ER noong nasa seminar ka. Pero sa picture, nakakahiya siya?”
“Hindi ko sinabi na nakakahiya!”
“Hindi mo kailangang sabihin.”
Si Nico ang nagsalita.
Napalingon kami sa kaniya.
“Alam na namin.”
Hindi siya umiiyak. Iyon ang mas masakit.
Lumapit siya kay Romy at tumayo sa tabi nito.
“Kung kailangan ninyong pumili ng mukhang bagay sa picture, huwag na ninyo akong isama.”
“Nico,” sabi ni Kuya, “hindi mo naiintindihan ang context.”
“Hindi, Tito. Naiintindihan ko.”
Tinuro niya si Paolo, pero hindi galit ang mukha niya.
“Si Papa ang biological father ko. Totoo iyon.”
Pagkatapos, hinawakan niya sa braso si Romy.
“Si Tito Romy ang gumising nang alas-dos ng umaga noong hindi ako makahinga. Siya ang naghintay sa labas ng school kapag late ang practice ko. Hindi niya sinabi na palitan ko si Papa. Hindi rin niya sinabi na kalimutan ko siya.”
Napayuko si Paolo.
“Correct,” mahina niyang sabi. “At wala akong karapatang kunin ang credit na hindi ko pinaghirapan.”
Tumitig si Nico sa kaniya.
“Pero gusto ko pa rin kayong makilala ulit.”
“Kung papayag ka,” sagot ni Paolo. “Sa paraang hindi ko kailangang burahin ang ibang taong nag-alaga sa ’yo.”
Hindi ko alam kung sino ang unang huminga nang maluwag sa silid.
Siguro ako.
Siguro si Mama.
Siguro si Romy, na anim na taon nang maingat na hindi tapakan ang puwestong iniwan ng ibang lalaki.
Iniabot ni Paolo ang kamay niya kay Romy.
“Salamat sa mga araw na wala ako.”
Matagal bago iyon tinanggap ni Romy.
Nang magkamay sila, walang pumalakpak. Mabuti iyon. Hindi iyon eksenang kailangan ng palakpak.
Pagkatapos ay humarap si Mama kay Kuya Art.
“Anak kita,” sabi niya.
Parang bahagyang lumuwag ang mukha ni Kuya, pero hindi pa tapos si Mama.
“Kaya sasabihin ko sa ’yo kapag mali ka.”
Napayuko siya.
“Hindi ka masamang tao dahil gusto mong maging proud sa pamilya. Pero mali ang ginawa mong gawing props ang mga tao para gumanda ang kwento mo.”
“Mama, sorry.”
“Hindi sa akin unang kailangan ang sorry.”
Tahimik na tumingin si Kuya kay Romy.
Pero bago siya makapagsalita, itinaas ni Romy ang kamay.
“Kuya Art, ayokong pilitin mo ang apology dahil nanonood ang lahat.”
Tumigil si Kuya.
“Kapag gusto mo talagang kausapin ako, bukas. O sa susunod na araw. Iyong wala nang photographer.”
Iyon ang unang pagkakataon buong gabi na nakita kong hindi umatras si Romy para maging komportable ang ibang tao.
Tumango si Mama.
“Tama.”
Pagkatapos, hinarap niya ang photographer.
“Pwede pa ba tayong kumuha ng picture?”
“Of course po, Ma’am.”
“Pero ako ang mag-aayos.”
Tinawag niya si Romy at pinatayo sa kanan niya.
Ako at si Nico sa tabi ni Romy.
Si Ate Mercy at Ben sa kabilang side.
Si Liza kasama ang mga anak nila.
Pagdating kay Paolo, tumigil si Mama at tumingin kay Nico.
“Iho, gusto mo ba siyang kasama?”
Hindi si Kuya ang tinanong niya.
Hindi ako.
Si Nico.
Tumango ang anak ko.
“Opo. Pero dito lang siya sa likod ko.”
Ngumiti nang kaunti si Paolo.
“Fair.”
Tumayo siya sa likod ni Nico, hindi sa puwestong inalis kay Romy.
Si Kuya Art naman ay nanatili sa gilid.
“Hindi ka sasali?” tanong ni Mama.
“Baka mas okay kung hindi muna.”
Umiling si Mama.
“Ang pag-amin ng mali ay hindi kapareho ng pagkawala ng lugar mo sa pamilya. Halika. Pero huwag mong kalimutang ayusin ang ginawa mo pagkatapos nito.”
Lumapit si Kuya.
Hindi siya pinatayo sa gitna.
Nasa dulo siya, katabi ni Liza.
“Ready po?” tanong ng photographer.
Bago magbilang, nagsalita si Mama.
“Walang aalis.”
Pumutok ang flash.
Sa pangalawang kuha, hindi pa rin perpekto ang ngiti ng lahat.
Mas gusto ko iyon.
Pagkatapos ng litrato, akala ko babalik na sa normal ang programa. Pero nang buksan ni Kuya ang laptop para sa inihanda niyang slideshow, pinasara iyon ni Mama.
“Cellphone ko na lang.”
Kinuha niya ang lumang phone niya at ipinasa kay Nico para ikonekta sa screen.
Lumabas ang mga litrato na hindi planado.
Si Romy, nakaluhod sa kusina habang inaayos ang tumutulong refrigerator.
Si Ben, tulog sa sofa habang bantay sa apo ni Mama.
Si Liza, naglalagay ng gamot sa pill organizer.
Ako at Ate Mercy, magulo ang buhok habang naglilinis pagkatapos ng bagyo.
May litrato rin ni Kuya Art na nakapambahay, hawak ang dalawang supot ng groceries.
“Ma!” reklamo niya. “Bakit ’yan ang pinili mo?”
Ngumiti si Mama.
“Kasi ganyan naman talaga tayo.”
Walang matching outfit.
Walang maayos na anggulo.
Walang kailangang alisin.
Kinabukasan, alas-diyes ng umaga, tumunog ang phone ni Romy habang nagbubukas kami ng repair shop.
Si Kuya Art.
Hindi group chat.
Hindi voice note para marinig ng lahat.
Direktang mensahe.
Humingi siya ng tawad sa sinabi at ginawa niya. Inamin niyang matagal na siyang insecure sa trabaho at sa tingin sa kaniya ng mga taong mas mataas ang posisyon. Akala raw niya kapag mukhang “successful” ang pamilya sa post, parang kasama na rin siya roon.
Hindi agad sumagot si Romy.
Makalipas ang halos isang oras, nag-type siya.
“Tinanggap ko ang apology. Pero huwag mong isali si Nico sa ganitong setup ulit. Bata siya, hindi pang-ayos ng image.”
Iyon lang.
Walang mahabang sermon.
Walang pagyayabang na siya ang tama.
Pagkaraan ng ilang linggo, may intramurals si Nico.
Dumating si Paolo.
Hindi siya nangako ng kung anu-ano. Nag-message muna siya kung puwede siyang pumunta, saka talagang dumating bago magsimula ang laro.
Pagdating niya sa bleachers, si Romy ang unang nakita niya.
May bakanteng upuan sa tabi.
“Okay lang?” tanong ni Paolo.
Umusog si Romy.
“Umupo ka.”
Walang photographer.
Walang formal picture.
Dalawang lalaking tahimik na sumigaw nang maka-three points si Nico.
At nang lingunin sila ng anak ko, pareho silang nandoon.
Isang buwan matapos ang birthday, pinakuha ni Mama ang printed copy ng family portrait.
Hindi iyong unang shot bago siya tumayo.
Iyong pangalawa.
Iyong may maling ngiti, may taong nasa likod, may taong nasa gilid, at walang eksaktong symmetry.
Isinabit niya iyon sa sala.
“Ma,” biro ni Ate Mercy, “ang dami namang mas magandang kuha.”
Pinunasan ni Mama ang salamin ng frame gamit ang dulo ng damit niya.
“Kasi dito,” sabi niya, “walang taong pinapanggap na wala.”
Sa litrato, walang label kung sino ang biological father, stepfather, asawa, ex, o kadugo.
Pero sa araw na iyon, malinaw kung sino ang marunong manatili.
