Bahagi 3 — Sa CCTV Ko Nakitang Hindi Lang Pala Tatay Niya ang Kumuha

Bahagi 3 — Sa CCTV Ko Nakitang Hindi Lang Pala Tatay Niya ang Kumuha

**Bahagi 3 — Sa CCTV Ko Nakitang Hindi Lang Pala Tatay Niya ang Kumuha**

Hindi nagsalita si Noel habang umaandar ang video.

Sa unang minuto, makikita si Papa Ernesto na pumapasok sa gate.

May dala siyang dalawang eco bag na berde.

Sa susunod na clip, lumabas siyang puno na ang mga iyon.

Normal lang sana iyon kung hindi ako ang may-ari ng mga laman.

Pero ang sumunod ang nagpabago sa lahat.

Alas-dos y medya ng hapon.

Bumalik si Papa Ernesto.

Kasama na si Noel.

Binuksan ng asawa ko ang likod na pinto.

Maya-maya, lumabas silang dalawa, may bitbit na isa pang malaking cooler at tatlong supot.

Hindi ko narinig ang usapan dahil walang audio ang camera.

Pero hindi ko na kailangan.

Sapat nang makita kong walang pagtutol sa katawan ng asawa ko.

Walang pilit.

Walang alangan.

Siya pa ang nagsara ng takip ng cooler.

Siya pa ang naglagay nito sa sidecar ng tricycle.

Matagal akong nakatingin sa screen.

“Akala ko ba hindi mo napigilan?”

Hindi sumagot si Noel.

“Akala ko ba dumating si Papa, nakita ang longganisa, at kinuha niya lahat habang hindi mo kayang pigilan?”

“Liza—”

“Iyan ang sinabi mo.”

“Hindi naman gano’n kasimple.”

“Simple lang. Totoo o hindi?”

Huminga siya nang malalim.

“Totoo.”

“Alin ang totoo?”

“Tinulungan ko siya.”

Hindi ko alam kung bakit, pero mas masakit pala ang marinig ang aminado kaysa makita ang ebidensya.

Parang may maliit na bahagi sa akin na umaasang may ibang paliwanag.

Wala.

“Bakit?”

“Dahil sinabi ni Papa na kailangan ni Kuya.”

“Kailangan?”

“Oo.”

“Longganisa?”

“Hindi lang naman para kay Anton. May mga bisita sila noon.”

Napatawa ako.

“May mga bisita sila kaya kinuha ninyo pati ’yong may label na bayad na ng customer?”

“Tanggalin mo na ’yong customer-customer na ’yan. Babayaran naman sana kita.”

“Sino?”

Tahimik.

“Sino ang magbabayad?”

Walang sumagot.

Iyon ang problema sa mga taong mahilig mamigay ng hindi kanila.

Napakadali nilang maging mapagbigay kapag ibang tao ang gumastos.

Lumapit si Mama Cora.

“Liza, isang taon na iyon. Huwag na nating halukayin.”

“Hindi ko po hinahalukay. Kayo ang bumalik ngayong taon para utusan akong gumawa ulit.”

“Hindi naman utos.”

“Tatlumpung kilo. Ako bibili ng dalawampu’t walo. Bayaran ako kapag may sobra. Ano po ang tawag n’yo roon?”

Napailing si Papa Ernesto.

“Sobra ka nang nagsasalita.”

“Ngayon lang po.”

“Anong ngayon lang?”

“Ngayon lang ako nagsasalita nang buo.”

Tahimik ang kusina.

Sa labas, may dumaan na motor.

May batang tumawa sa kabilang bahay.

Normal ang buong barangay.

Pero sa maliit naming kusina, parang unang beses kong hinila ang kurtinang matagal nang nakatakip sa totoong sistema ng pamilya.

Hindi lang pala longganisa ang problema.

Naalala ko ang refrigerator na binili ko tatlong taon ang nakaraan.

Isang buwan pagkatapos, sinabi ni Noel na hiramin muna nina Ramon ang lumang refrigerator namin dahil sira ang kanila.

Hanggang ngayon, nasa kanila pa rin.

Naalala ko ang portable videoke na binili ko para sa birthday ni Jiro.

“Pahiram lang sa fiesta,” sabi ni Papa Ernesto.

Pagkatapos ng fiesta, hindi na bumalik.

Nang itanong ko, sabi ni Noel, “Hayaan mo na. Lagi naman nilang ginagamit.”

Naalala ko ang dalawang kahon ng imported na gatas na bigay ng kapatid kong OFW.

Tatlong araw matapos dumating, kalahati na lang.

“Kinuha ni Mama. Para kay Anton.”

Naalala ko ang electric fan.

Rice cooker.

Isang set ng bagong bedsheet.

Pati tatlong eco bag ng grocery noong bagyo.

Isa-isa, maliit.

Kapag pinagsama-sama, malinaw ang pattern.

Hindi sila humihingi.

Nagdedesisyon sila.

At si Noel, hindi basta tahimik.

Kasabwat siya sa katahimikan.

“May tanong ako,” sabi ko.

Tumingin siya.

“Ilang beses mo nang ibinigay ang gamit natin nang hindi ko alam?”

“Hindi ko maalala.”

“Subukan mo.”

“Liza, huwag ngayon.”

“Kailan?”

“Hindi sa harap nila.”

Napatingin ako kina Papa Ernesto at Mama Cora.

“Ako pala ang dapat mahiya?”

Tumayo si Papa Ernesto.

“Tama na. Uuwi na kami. Noel, kausapin mo ang asawa mo. Hindi maganda ang asal.”

Tumayo rin ako.

“Papa.”

Huminto siya.

“Dalhin ninyo ang baboy.”

Tinitigan niya ako.

“Kung iiwan n’yo rito, ilalagay ko sa freezer pero hindi ko gagawing longganisa.”

Hindi niya kinuha.

Si Mama Cora ang kumuha.

Pagkaalis nila, kami ni Noel na lang.

At ang katahimikan namin ay mas mabigat pa sa sigawan.

Umupo siya.

“Sorry.”

Hindi ako agad sumagot.

“Anong sorry?”

“Doon sa longganisa.”

“Lang?”

“Sa pagsisinungaling.”

“Lang?”

Napapikit siya.

“Sa ibang gamit din.”

“Anong ibang gamit?”

Doon siya nagsimulang magsabi.

Ang dating rice cooker namin, ibinigay niya kay Mama Cora dahil luma na raw ang kanila.

Ang camping tent na regalo sa amin ng kumpare niya, ipinahiram kay Ramon at hinayaan nang manatili roon.

Ang dalawang monoblock table na binili ko para sa birthday ni Jiro, nasa bahay nina Ramon dahil ginamit sa binyag at hindi na kinuha pabalik.

Ang maliit kong oven toaster, na akala ko nasira at itinapon, ibinigay pala ni Noel kay Sheila dahil gusto raw nitong mag-bake.

Napapikit ako.

“Pati oven?”

“Hindi mo naman madalas gamitin.”

Doon ako natawa.

“Ah.”

“Hindi ko ibig sabihin—”

“Hindi ko madalas gamitin. Kaya puwede mong ipamigay.”

“Hindi gano’n.”

“Pero iyon ang ginawa mo.”

Tumayo ako at pumunta sa kwarto.

Sumunod siya.

“Saan ka pupunta?”

Kinuha ko ang laptop.

“Wala.”

Binuksan ko ang spreadsheet na ginagamit ko sa budget.

Gumawa ako ng bagong tab.

“Anong ginagawa mo?”

“Inventory.”

“Liza.”

“Relax. Hindi ako aalis.”

Hindi pa.

Iyon ang hindi ko sinabi.

Sa mga sumunod na araw, hindi ako nakipag-away.

Mas nakakabahala iyon kay Noel kaysa kung nagsisigaw ako.

Naglista ako.

Kung ano ang binili ko.

Kung nasaan.

Kung sino ang gumamit.

Kung kanino napunta.

Hindi para singilin ang bawat kutsara.

Kundi para makita ko kung gaano karaming beses kong tinanggap ang salitang “pamilya” bilang dahilan para mawala ang karapatan kong magdesisyon sa sarili kong pinaghirapan.

Tatlong araw pagkatapos ng insidente, dumating si Sheila.

Hindi siya pumasok agad.

Nakatayo lang sa gate.

“Ate.”

Lumabas ako.

May hawak siyang cellphone.

“May oras ka?”

“Oo.”

Mukhang hindi siya komportable.

“Ano ’yong CCTV na sinasabi ni Noel?”

Diretso.

Kaya naging diretso rin ako.

Ipinakita ko.

Tahimik siyang nanood.

Pagkatapos, napailing siya.

“Hindi namin alam.”

“Alin?”

“Na may orders pala.”

“Hindi rin ninyo alam na para kina Mama ko ang iba?”

Umiling siya.

“Ate, ang sabi ni Papa, sobra-sobra raw ginawa mo. Sabi niya ayaw mo raw punuin ang freezer kaya pinapadala mo sa amin.”

Napatingin ako sa kanya.

“Talaga?”

“Oo.”

“Lahat?”

“Oo.”

May kakaibang pakiramdam kapag nalaman mong ang taong kumuha ng gamit mo ang siya pang gumawa ng kuwento para magmukhang bukal sa loob mo ang pagbibigay.

“Bakit iyong post mo?”

Namula siya.

“Dahil sinabi ni Papa ngayong taon na ayaw mong gumawa kasi nagdadamot ka na raw.”

Napakagat siya sa labi.

“Hindi ko sana pupuntahan. Pero kagabi, nag-away kami ni Ramon.”

“Ano ang kinalaman?”

May binuksan siyang album sa cellphone.

Mga screenshot.

GC ng pamilya.

Nakita ko pangalan ni Papa Ernesto.

Ramon.

Noel.

Mga tiyuhin.

Mga pinsan.

At doon ko nabasa ang mga mensaheng hindi para sa akin.

Papa Ernesto: “Huwag n’yo nang bilhan si Anton ng pang-Pasko na longganisa. Si Liza na bahala.”

Ramon: “Sigurado ba? Baka magbilang na naman.”

Papa Ernesto: “Hayaan mo. Noel naman ang bahala diyan.”

May laughing emoji.

Sumunod ang mensahe ni Noel.

“Gagawa ’yan. Ako kakausap.”

Nanlamig ang kamay ko.

Tiningnan ko ang petsa.

Dalawang linggo bago dalhin nina Papa Ernesto ang dalawang kilong baboy sa bahay namin.

Dalawang linggo bago ako tanungin.

Napatingin ako kay Sheila.

“Bakit mo ipinapakita sa akin?”

“Dahil napag-awayan namin ni Ramon. Sabi ko mali ’to. Sabi niya huwag akong makialam dahil pamilya raw nilang magkakapatid.”

Huminga siya.

“At dahil may isa pa.”

Nag-scroll siya.

Mas lumang messages.

Halos isang taon na.

Araw pagkatapos kong umalis papuntang Baliwag.

Noel: “Nakaalis na si Liza.”

Papa Ernesto: “Kunin natin bukas.”

Ramon: “Isama n’yo lahat para isang biyahe.”

Noel: “May pula lang na tali para sa biyenan ko.”

Papa Ernesto: “Tanggalin na lang.”

Hindi ako gumalaw.

Hindi ako makahinga nang maayos.

Hindi pala biglaang nakita ni Papa Ernesto ang longganisa.

Hindi pala “napadaan lang.”

Pinag-usapan nila.

Hinintay nila akong umalis.

Alam nilang may parte para sa pamilya ko.

At pinagdesisyunan nilang tanggalin ang label.

Doon ko naintindihan kung bakit walang pulang tali sa mga natira.

Dahil walang natira.

“Ate,” mahina ang boses ni Sheila, “sorry.”

Umiling ako.

“Hindi ikaw ang dapat magsorry sa lahat.”

“Ako ’yong nag-post.”

“Oo. Doon, may kasalanan ka.”

Tumango siya.

“Buburahin ko.”

“Huwag.”

Nagulat siya.

“Hayaan mo muna.”

“Ate?”

“Kailangan ko lang ng screenshot.”

Hindi ko siya pinagbantaan.

Hindi ko balak mag-viral sa barangay.

Hindi ko rin gustong gumawa ng eskandalo.

Ang gusto ko lang ay huwag na akong ma-gaslight sa sarili kong bahay.

Kinagabihan, umuwi si Noel nang alas-nuwebe.

May dala siyang fried chicken.

Paborito ko dati.

“Peace offering,” sabi niya.

Tumingin ako sa paper bag.

“Noel.”

“Hmm?”

“Kailan n’yo pinlanong kunin ang longganisa?”

Natigil ang kamay niya.

“Anong ibig mong sabihin?”

“Kailan?”

“Sinabi ko na sa ’yo.”

“Hindi. Sinabi mong dumaan si Papa.”

“Dumaan naman talaga.”

“Matapos n’yong pag-usapan sa GC?”

Nawala ang kulay ng mukha niya.

Hindi ko ipinakita ang screenshots.

Hindi ko kailangan.

Ang mukha niya ang unang umamin.

“May nagsend sa ’yo?”

“Hindi mahalaga.”

“Si Sheila?”

“Hindi mahalaga.”

“Liza, listen—”

“Sinabi mo sa kanila na nakaalis na ako.”

Tahimik.

“Sinabi mong may pulang tali para sa biyenan mo.”

Tahimik.

“Tapos hinayaan mong sabihin ni Papa na tanggalin na lang.”

Naupo siya.

“Hindi ko akalaing magiging ganito kalaki.”

“Hindi malaki ang longganisa.”

Tumingin ako sa kanya.

“Malaki ang pagsisinungaling.”

“Gusto lang naman ni Papa na may maiuwi si Kuya.”

“Then bumili kayo.”

“Wala silang budget noon.”

“May budget ba ako?”

“May trabaho tayo pareho.”

“Ah.”

Doon lumabas ang tunay na tingin niya.

Dahil may trabaho ako, puwedeng kunin ang binili ko.

Dahil may kaunting ipon ako, mas obligasyon kong saluhin ang gusto ng pamilya niya.

Dahil marunong akong gumawa, libre ang oras ko.

Dahil hindi ako maingay, puwede akong lampasan.

“Magkano gusto mong ibalik ko?”

tanong niya.

Tinignan ko siya nang matagal.

“Hindi pera ang hinihingi ko.”

“E ano?”

“Hangganan.”

“Pamilya ko sila.”

“Asawa mo rin ako.”

“Hindi ko naman sinasabing hindi.”

“Pero sa isang taon, ilang beses mo akong piniling lokohin para hindi sila madisappoint?”

Hindi siya nakasagot.

“Bukas,” sabi ko, “papalitan ko ang lock ng storage cabinet at chest freezer.”

Napataas ang ulo niya.

“Ha?”

“Maglalagay ako ng sarili kong padlock.”

“Bakit kailangan?”

“Dahil hindi gumagana ang salita.”

“Bahay ko rin ’to.”

“Exactly. At bahay ko rin.”

“Para namang magnanakaw pamilya ko.”

Hindi ko siya sinagot agad.

Pagkatapos, mahinahon kong sinabi:

“Kung ayaw mong matawag na pagnanakaw, huwag kayong kumuha nang walang pahintulot.”

Tumayo siya.

“Grabe ka.”

“Oo.”

“Longganisa lang—”

“Huwag mong uulitin.”

Napahinto siya.

“Longganisa lang ang nawala,” sabi ko. “Pero respeto ang pinag-uusapan natin.”

Kinabukasan, bumili ako ng dalawang lock.

Isang maliit para sa storage cabinet.

Isang heavy-duty para sa freezer.

Hindi ko itinago ang susi.

Nasa keychain ko.

Nakita ni Noel.

Hindi siya nagsalita.

Tatlong araw bago Noche Buena, tumawag si Mama Cora.

“Liza, pupunta ba kayo sa bahay?”

“Opo. Dadalhin namin si Jiro.”

“May dala ka bang longganisa?”

“Wala po.”

Saglit na katahimikan.

“Kahit konti?”

“Wala po talaga akong ginawa.”

Narinig kong may bumulong sa tabi niya.

Pagkatapos, boses ni Papa Ernesto.

“Sabihin mo sa kanya bumili na lang.”

Kinuha yata niya ang telepono.

“Liza.”

“Opo?”

“Bumili ka sa palengke. Mga sampung kilo.”

“Para saan po?”

“Para sa Noche Buena. Hahatiin natin.”

“Hindi po ako bibili.”

“Babayaran kita.”

“Magkano po ang budget ninyo?”

Tahimik.

“Basta bumili ka muna.”

“Hindi po.”

“Ang tigas ng ulo mo.”

“Papa, kung gusto ninyo, maraming nagbebenta sa palengke. Maaari kayong bumili.”

“Ang dami mong dahilan.”

“Wala po akong dahilan. Sagot ko po ay hindi.”

Ibinaba niya ang telepono.

Akala ko iyon na ang huli.

Nagkamali ako.

Noong Noche Buena, dumating kami sa bahay nina Papa Ernesto bandang alas-sais.

May dala akong mango graham, fruit salad, at isang tray ng baked macaroni.

Tatlong putahe.

Sarili kong gastos.

Sarili kong kusang loob.

Pagpasok ko sa sala, tahimik ang ilang tao.

May mga tiyahin.

Pinsan.

Nandoon sina Ramon at Sheila.

Nakita kong umiwas ng tingin si Ramon.

Si Sheila naman, bahagyang ngumiti sa akin.

Umupo kami.

Pagkatapos ng dasal, nagsimula ang kainan.

Maya-maya, si Papa Ernesto ang tumayo.

May hawak siyang baso ng softdrinks.

“Bago tayo kumain,” sabi niya, “may sasabihin lang ako.”

Napatingin ang lahat.

“Sa pamilya, hindi dapat puro sarili. Kapag meron ang isa, dapat marunong magbahagi.”

Naramdaman kong humigpit ang panga ni Noel sa tabi ko.

Hindi niya tinitingnan ang tatay niya.

Nagpatuloy si Papa Ernesto.

“Kaya nalulungkot ako kapag may taong nakakalimot na pamilya ang dahilan kung bakit umaasenso ang tao.”

May isang tiyahin na tumango.

“True.”

“May ibang tao kasi,” dagdag niya, “kapag sila ang may pera, gusto nila kanila lang. Kapag sila ang gumagawa, akala mo hindi na puwedeng tikman ng iba.”

Tahimik ako.

Si Sheila napayuko.

Si Ramon, walang reaksyon.

Pagkatapos, tumingin sa akin si Papa Ernesto.

Diretso.

“Liza, may gusto ka bang sabihin?”

Mabagal kong ibinaba ang kutsara.

Tumingin ako sa kanya.

“Opo.”

At sa unang pagkakataon sa walong taon kong pagiging manugang nila, tumayo ako sa harap ng buong pamilya na wala nang balak protektahan ang kasinungalingang hindi naman ako ang gumawa.

Kinuha ko ang cellphone ko.

Binuksan ko ang screenshot.

At sinabi ko:

“Kung pag-uusapan po natin ang pagbabahagi, mas mabuting sabihin muna natin kung alin ang ibinigay—at alin ang kinuha habang wala ang may-ari.”

Biglang tumahimik ang buong mesa.