Bahagi 3 — Nang Kunin ng Kapatid Ko ang Mikropono, Bumagsak ang Mukha ng Nanghamak sa Akin
Bahagi 3 — Nang Kunin ng Kapatid Ko ang Mikropono, Bumagsak ang Mukha ng Nanghamak sa Akin
Hindi ko agad nakita ang mensahe.
Pero nakita ko ang pagbabago sa mukha ni Alyssa.
Mula sa galit, naging parang hindi makapaniwala.
Pagkatapos ay naging malamig.
“Basahin mo,” sabi niya kay Mica.
Nag-alangan ang coordinator.
“Ma’am…”
“Basahin mo.”
Tumingin si Mica kay Celeste bago binasa ang mensahe.
“‘Kapag dumating ang kapatid ng bride, huwag ninyong ihatid sa pangunahing entrada. Sa likod siya. Huwag siyang isama sa pagtanggap ng bisita at huwag ilagay sa harap hangga’t hindi nagsisimula ang seremonya.’”
Tahimik ang lahat.
Nagpatuloy si Mica.
“‘Kung magtanong siya, sabihin ninyong bilin iyon ng bride.’”
Napatingin ako kay Celeste.
Hindi na siya ngumiti.
“Ano naman?” sabi niya. “Ginawa ko iyon para hindi masira ang sorpresa.”
Umiling si Rafael.
“Tita, hindi mo alam ang sorpresa.”
“Alam kong may kung anong drama kayong pinaplano.”
“Drama?”
Si Alyssa na ang sumagot.
“Pagbibigay-galang sa taong nagpalaki sa akin, drama para sa inyo?”
“Alyssa, makinig ka. Ikakasal ka sa Mendoza. Dapat iniisip mo rin kung paano ka makikilala ng pamilya.”
“Hindi ko kailangang ikahiya ang pamilya ko para tanggapin ng pamilya ninyo.”
“Ako ang tumulong sa reception na ito.”
“Ayan na naman.”
Napalingon kaming lahat kay Rafael.
Mahinahon siyang magsalita, pero ramdam ko ang galit.
“Sa bawat desisyon namin, ibinabato mo ang pera mo.”
“Dahil kung hindi ako tumulong, saan kayo ikakasal? Sa barangay covered court?”
Napapikit si Alyssa.
Ako naman ang nahiyang lalo.
Hindi dahil sa covered court.
Kung doon sila ikakasal, pupunta pa rin ako.
Kahit sa bakuran ng bahay.
Kahit simpleng hapag lang.
Ang nakakahiya ay iyong perang ibinibigay na may kasamang karapatang manakit.
Hinila ko nang kaunti ang braso ni Alyssa.
“Hayaan mo na.”
Bigla siyang humarap sa akin.
“Huwag.”
“Alyssa.”
“Kuya, labindalawang taon kang ‘hayaan mo na.’”
Napatahimik ako.
“Nang iwan tayo ni Papa, ‘hayaan mo na.’ Nang hindi ka bayaran nang tama sa trabaho, ‘hayaan mo na.’ Nang hindi ka makabili ng gamot sa likod mo, ‘hayaan mo na.’ Hindi ngayon.”
Hindi ko alam na alam niya ang tungkol sa gamot.
Hindi ko alam kung kanino niya nalaman.
Marahil kay Aling Nena sa tindahan.
O kay Mang Boy sa bagsakan.
Masyado pala akong kampante na walang nakakapansin.
Kinuha ni Rafael ang telepono ni Mica.
“May iba pa?”
Tumango si Mica.
“May pagbabago rin po sa seating plan.”
“Ano?”
“Si Sir Marco po dapat nasa mesa ng immediate family. Pero kagabi po, ipinapalipat siya sa mesa malapit sa kusina.”
Napatawa si Celeste nang maikli.
“Napakaliit na bagay.”
“Hindi maliit iyon,” sagot ni Alyssa.
“Isang upuan lang.”
“Hindi upuan ang pinag-uusapan natin.”
“Ano pala?”
“Kung sino ang tingin ninyong karapat-dapat makita.”
Tumahimik si Celeste.
Sa unang pagkakataon, parang wala siyang mabilis na sagot.
Lumapit sa amin ang ama ni Rafael, si Ginoong Ernesto.
Hindi ko namalayang nakalabas na pala siya mula sa loob.
Narinig niya ang huling bahagi.
“Celeste,” sabi niya.
“Kuya, huwag kang makisali.”
“Kasal ng anak ko ito.”
“Eksakto. Kaya inaayos ko.”
“Hindi ka inatasang baguhin ang mga bilin nila.”
“Kung hindi ako kikilos, kung anu-ano ang gagawin ng dalawang batang iyan.”
Tumawa nang walang saya si Ernesto.
“Batang? Tatlumpu na ang anak ko.”
“Hindi iyon ang punto.”
“Ang punto ay akala mo dahil nagbigay ka ng pera, binili mo pati desisyon nila.”
“Hindi mo ba naiintindihan? Mga kliyente ninyo ang narito! Mga tao sa negosyo!”
“Ano ngayon?”
Itinuro niya ako.
“Gusto mong ipakilala siyang ganyan?”
Napatingin lahat sa akin.
Bigla akong naging sobrang mulat sa suot kong simpleng polo.
Sa lumang pantalon.
Sa sapatos kong pinakintab ko nang tatlong beses noong madaling-araw.
Pero bago ako yumuko, tumabi sa akin si Ernesto.
Hindi niya ako hinawakan.
Hindi niya kailangang gawin iyon.
Sapat nang tumayo siya sa tabi ko.
Sabi niya sa kapatid:
“Kung may bisitang mababawasan ang tingin sa anak ko dahil kargador ang kuya ng asawa niya, hindi ko kailangan ang negosyong manggagaling sa taong iyon.”
Hindi ko inaasahan iyon.
Lalong hindi inaasahan ni Celeste.
“Kuya Ernesto—”
“Hindi ako tapos.”
Tahimik siyang nagsalita.
“Alam mo ba kung bakit ko nirerespeto si Marco?”
Wala siyang sagot.
“Dahil noong una ko siyang nakilala, hindi niya ako tinanong kung magkano ang kita ng anak ko. Ang tinanong niya lang kay Rafael ay kung kaya niyang manatili kapag mahirap na.”
Napalingon ako kay Ernesto.
Naalala niya pala iyon.
“Hindi lahat ng lalaking may pera marunong bumuo ng pamilya,” dagdag niya. “At hindi lahat ng lalaking marumi ang kamay ay mababang tao.”
Napakagat-labi si Alyssa.
Si Rafael naman ay yumuko sandali na parang pinipigilan ang emosyon.
Ako?
Gusto ko nang umalis.
Hindi dahil galit ako.
Kundi dahil hindi ako sanay na may dumedepensa sa akin.
Sa buhay ko, ako iyong laging nasa unahan kapag may problema.
Ako ang pumipirma.
Ako ang nangungutang.
Ako ang nakikipag-usap sa guro.
Ako ang naghahanap ng doktor.
Ako ang nagsasabing “ako na.”
Nakakapanibago palang marinig ang ibang tao na sabihing “kami naman.”
Hinawakan ako ni Alyssa sa siko.
“Halika.”
“Saan?”
“May kailangan kang makita.”
Dinala niya ako sa isang maliit na silid malapit sa hardin.
Pagbukas ng pinto, tumigil ako.
Sa dingding ay may nakasabit na sampung larawan.
Hindi mamahaling litrato.
Hindi propesyonal.
Mga lumang litrato namin.
Isang larawan ko habang tinuturuan ko si Alyssa magbisikleta.
Isang litrato naming dalawa sa graduation niya sa elementarya.
Isang litrato ko sa labas ng unibersidad niya, natutulog habang nakaupo dahil galing ako sa madaling-araw na trabaho.
Hindi ko alam kung sino ang kumuha noon.
May litrato ring hawak ko ang payong sa kanya habang siya ay naka-toga sa kolehiyo.
Sa gitna ng dingding, may simpleng nakasulat sa karton:
“Sa taong unang naniwala na kaya ko.”
Napaubo ako.
“Alyssa…”
“Hindi pa iyan lahat.”
Sa mesa ay may bagong barong.
Hindi hiniram.
Hindi mumurahin.
Kulay krema, may simpleng burda.
“Para sa iyo.”
“Hindi kailangan.”
“Kailangan.”
“Mahal ito.”
“Kuya.”
“Alyssa, nagastos ka na sa kasal.”
“Labindalawang taon kang gumastos sa akin.”
“Huwag mong bilangin iyon.”
“Kung hindi mo binilang, bakit bawal kong tandaan?”
Hindi ako nakasagot.
Lumapit siya at binuksan ang butones sa manggas ng barong.
“Si Rafael ang nagpa-sukat nang hindi mo alam.”
Napatingin ako sa bayaw ko.
Ngumiti siya.
“Ang hirap n’yong lokohin, Kuya. Tatlong beses kong tinanong kung anong size n’yo. Ang sagot n’yo lagi, ‘Bakit?’”
Napatawa ako.
Sa gitna ng lahat ng tensyon, natawa rin si Alyssa.
Sandali kaming parang walang ibang tao sa labas.
Pagkatapos ay naging seryoso ulit siya.
“Kuya.”
“O?”
“Ikaw ang sasama sa akin papunta sa altar.”
Napaatras ako.
“Alyssa, nandito ang mga tiyuhin mo. Nandito ang ninong mo.”
“Hindi sila ang naghintay sa labas ng principal’s office nang apat na oras noong muntik akong ma-suspend dahil ipinagtanggol ko ang kaklase ko.”
“Matagal na iyon.”
“Hindi sila ang naglakad mula Cubao hanggang bahay dahil ibinigay sa akin ang huling pamasahe.”
Napatitig ako sa kanya.
“Paano mo nalaman iyon?”
“Sinabi ni Mang Boy.”
Napailing ako.
“Daldal talaga.”
“Hindi sila ang nagbenta ng motorsiklo para mabayaran ang review center ko.”
“Luma na iyong motorsiklo.”
“Kuya.”
“Sige na.”
“Hindi ko kailangan ng tatay na ipahiram para sa litrato. May kuya ako.”
Doon na ako napatingin sa kisame.
Ayaw kong umiyak.
Hindi dahil nakakahiya.
Dahil alam kong kapag nagsimula ako, mahirap tumigil.
Lumapit si Rafael at iniabot sa akin ang barong.
“Magpalit na po kayo.”
Pagkatapos ay tumingin siya kay Alyssa.
“May kailangan pa tayong ayusin.”
Alam kong si Celeste ang tinutukoy niya.
Pero inakala kong tapos na roon.
Nagkamali ako.
Habang nagpapalit ako, narinig naming may pagtatalo sa labas.
Paglabas namin, nasa harap na ng pinto si Celeste.
Kasama niya ang dalawa pang kamag-anak.
Galit na galit.
“Sinasabi ko na sa inyo,” aniya, “kung ipagpapatuloy ninyo itong pagpapahiya sa akin, babawiin ko ang lahat ng binayad ko.”
Tahimik si Alyssa.
“Magkano po?”
Parang nagulat si Celeste.
“Ano?”
“Magkano ang ibinayad ninyo?”
“Alyssa, hindi ito tungkol sa—”
“Magkano?”
“Tatlong daan at walumpung libong piso.”
Napasinghap ako.
Malaking halaga iyon.
Alam kong hindi kayang ilabas agad nina Alyssa at Rafael ang ganoong pera.
Pero si Rafael ay kalmado.
Kinuha niya ang telepono niya.
“Hindi po tatlong daan at walumpu.”
“Ano?”
“Dalawang daan at apatnapu’t limang libo.”
“Anong kalokohan iyan?”
“May kopya kami ng lahat ng resibo.”
Tumigil si Celeste.
May kakaiba sa reaksiyon niya.
Napansin din iyon ni Alyssa.
“Rafael?”
Hindi sumagot agad ang bayaw ko.
Binuksan niya ang isang dokumento sa telepono.
“Tita, iyong sinasabi n’yong ₱380,000 na binayaran ninyo… may ₱135,000 na hindi namin makita kung saan napunta.”
Namuti ang mukha ni Celeste.
“Maling oras para pag-usapan iyan.”
“Hindi po. Mukhang eksaktong oras.”
“Pinagbibintangan mo ako?”
“Hindi pa.”
Napatingin ako kay Rafael.
May diin ang dalawang salitang iyon.
Hindi pa.
Lumapit si Ernesto.
“Ano iyang ₱135,000?”
“Ayos lang iyan,” mabilis na sabi ni Celeste. “May service charges, dagdag na dekorasyon, kung anu-ano.”
Umiling si Mica.
“Ma’am, wala pong ganoong singil mula sa amin.”
“Hindi ikaw ang kausap ko.”
“Ako po ang coordinator. Ako ang may kontrata.”
Biglang lalong naging tahimik ang hallway.
Si Alyssa ay hindi na galit lang.
Naghihinala na siya.
“May resibo po ba kayo, Tita?”
“Nasa bahay.”
“Kanina sabi ninyo kayo ang nagbayad. Ngayon hindi ninyo maipakita kung saan napunta ang pera.”
“Hindi mo ba ako pinagkakatiwalaan?”
Sumagot si Alyssa:
“Pagkatapos ninyong magsinungaling sa kuya ko gamit ang pangalan ko, hindi ko alam kung bakit dapat.”
Parang sinampal sa hangin si Celeste.
“Napakawalang utang na loob mo.”
Doon ako sumingit.
“Alyssa, tama na muna. Kasal mo ngayon.”
“Kuya—”
“Hindi mababawi ang araw na ito. Huwag mong hayaang siya ang maalala mo.”
Matagal niya akong tiningnan.
Pagkatapos ay tumango.
Akala ko umurong na siya.
Pero sabi niya:
“Okay. Hindi ngayon ang pera.”
Tumingin siya kay Celeste.
“Pero ngayon natin aayusin ang isang bagay.”
“Ano?”
“Kayo ang aalis sa programa.”
Nanlaki ang mga mata ng tiyahin ni Rafael.
“Ano’ng ibig mong sabihin?”
“Hindi na kayo magbibigay ng mensahe. Hindi na rin kayo kasama sa principal sponsors na nasa entablado.”
“Hindi mo puwedeng gawin iyon.”
“Kasal ko ito.”
“Ako ang gumastos!”
“Kung pera ang nagbibigay sa inyo ng karapatang apihin ang kuya ko, ibabalik namin ang pera ninyo.”
Napalingon ako kay Alyssa.
Alam kong wala siyang ganoong halaga.
Pero hindi siya kumurap.
“Hindi ngayon,” dagdag niya. “Pero ibabalik namin bawat sentimo. May kasulatan. May resibo. At pagkatapos niyon, wala na kayong puwedeng isumbat.”
“Rafael!” sigaw ni Celeste.
Tumabi si Rafael sa asawa niyang hindi pa niya napapakasalan.
“Tama si Alyssa.”
“Pamilya mo ako!”
“At si Alyssa ang pipiliin kong pamilya araw-araw pagkatapos ng kasal na ito.”
Tahimik.
Napakasakit ng katahimikan kapag wala nang palusot.
Hindi umalis si Celeste.
Marahil dahil mas nakakahiya para sa kanya ang lumabas sa harap ng mga bisita.
Umupo siya sa isang dulong mesa.
Hindi na siya nasa harap.
Hindi na siya nasa entablado.
At makalipas ang dalawampung minuto, nagsimula ang seremonya.
Nang bumukas ang pinto papunta sa hardin, nakahawak si Alyssa sa braso ko.
“Kinakabahan ka?” bulong ko.
“Hindi.”
“Sinungaling.”
“Mana sa iyo.”
Napangiti ako.
Huminga siya nang malalim.
Nagsimula kaming maglakad.
Sa bawat hakbang, may mga mukhang hindi ko kilala.
Mga taong nakaamerikana.
Mga babaeng magaganda ang bihis.
Mga kasosyo sa negosyo.
Mga kamag-anak.
Pero makalipas ang ilang segundo, hindi ko na sila nakita.
Si Alyssa lang.
Ang batang siyam na taong gulang na minsang yumakap sa baywang ko habang sinasabing ayaw niyang ipadala sa ibang bahay.
Ngayon ay nakaputing damit pangkasal.
Sa dulo ng daan, naghihintay si Rafael.
Nang makarating kami sa kanya, inilagay ko ang kamay ni Alyssa sa kamay niya.
May inihanda akong mahabang sasabihin sana.
Nakalimutan ko lahat.
Kaya sinabi ko:
“Alagaan ninyo ang isa’t isa. Pareho.”
Tumango si Rafael.
“Opo.”
Pagkatapos ng seremonya at bago magsimula ang kainan, tumayo ang emcee.
“May espesyal na mensahe po ang bride.”
Napalingon ako kay Alyssa.
Hindi niya sinabi sa akin iyon.
Kinuha niya ang mikropono.
Sa screen sa likod niya, lumabas ang unang litrato sa maliit na silid.
Ako at siya sa lumang bisikleta.
“May isang tao rito,” simula niya, “na ayaw kong pasalamatan nang palihim.”
Napalunok ako.
“Dahil halos buong buhay niya, palihim siyang nagsakripisyo.”
Isa-isang lumabas ang mga litrato.
“Kapag sinasabi niyang busog siya, kadalasan ako ang kumain ng ulam.”
May ilang tumawa nang mahina.
“Kapag sinasabi niyang may pera pa siya, madalas pamasahe na lang pauwi ang hawak niya.”
Napayuko ako.
“Kapag sinasabi niyang hindi siya pagod, ibig sabihin may trabaho pa siyang papasukan kinabukasan nang alas-tres ng umaga.”
Narinig kong suminghot si Ernesto sa mesa.
“Hindi ko siya tatawaging kapalit ng tatay ko.”
Tumigil si Alyssa.
“Dahil hindi niya kailangang palitan ang kahit sino.”
Tumingin siya sa akin.
“Kuya ko siya.”
Doon ako tuluyang napaluha.
“Siya ang taong nanatili nang may taong piniling umalis.”
Walang nagsalita.
Alam ng lahat kung sino ang tinutukoy niya.
“Hindi perpekto ang buhay namin. Hindi rin perpekto si Kuya. Makulit siya. Matigas ang ulo. Kapag binigyan mo ng pera, itatago para ibalik sa iyo sa ibang paraan.”
Nagtawanan ang mga bisita.
Napangiti rin ako kahit umiiyak.
“Pero kung may isang bagay akong gustong malaman ng lahat ngayon, ito iyon.”
Huminga siya.
“Hindi ko ikinahihiya kung saan ako nanggaling.”
Tapos tumingin siya sa dulong mesa kung saan nakaupo si Celeste.
“At lalong hindi ko ikinahihiya ang taong nagbuhat sa akin papunta rito.”
Walang pangalan.
Walang direktang insulto.
Pero alam ng lahat kung para kanino ang huling pangungusap.
Nagsimulang pumalakpak si Rafael.
Sumunod ang mga magulang niya.
Pagkatapos, ang buong bulwagan.
Hindi ako marunong humarap sa ganoong atensiyon.
Gusto kong magtago sa ilalim ng mesa.
Pero lumapit si Alyssa at niyakap ako.
Sa tenga ko, mahina niyang sinabi:
“Kuya, huwag ka nang tatayo sa likod para lang komportable ang ibang tao.”
Hinawakan ko ang likod ng ulo niya.
“Sige.”
Akala ko iyon na ang pinakamabigat na mangyayari sa araw na iyon.
Pero bago matapos ang reception, lumapit sa amin si Mica.
May dala siyang folder.
“Sir Rafael, Ma’am Alyssa… may problema po.”
“Ano?”
“Tumawag ang supplier ng bulaklak. May tanong tungkol sa isang bayad.”
Napatingin si Rafael kay Celeste.
Ang tiyahin niya ay biglang tumayo mula sa mesa.
At sa unang pagkakataon, hindi galit ang nakita ko sa mukha niya.
Takot.
