Bahagi 3 — Sa CCTV ng Sanglaan, Nakita Kong Hindi Kailanman Nagulat ang Asawa Ko
Bahagi 3 — Sa CCTV ng Sanglaan, Nakita Kong Hindi Kailanman Nagulat ang Asawa Ko
Kinabukasan, alas-diyes ng umaga, nakipagkita ako kay Nena sa isang maliit na café sa tapat ng St. Catherine Medical Center.
Mas maliit siya kaysa sa naaalala ko mula sa lumang litrato ni Mama.
Puting-puti na ang buhok niya.
May hawak siyang transparent envelope na nakabalot pa sa lumang plastic cover.
Hindi niya agad ibinigay.
Tinitigan muna niya ako.
“Kamukha mo ang mama mo kapag pinipigilan niyang umiyak.”
Napangiti ako kahit masakit.
“Ayokong umiyak ngayon.”
“Ganiyan din siya.”
Inilapag niya ang envelope.
Sa loob ay may apat na bagay.
Una, photocopy ng lumang litrato ni Mama na nakaupo sa kusina namin sa Antipolo.
Nasa dibdib niya ang sampaguita brooch.
Suot niya ang gintong pulseras.
At nakapatong sa mesa ang maliit na kahon ng pearl earrings.
May petsa sa likod.
Pangalawa, isang handwritten inventory na ginawa ni Mama dalawang linggo bago siya ma-confine.
“Gold bracelet, engraved E.V.”
“Pearl earrings, anniversary gift.”
“Sampaguita brooch from Nanay.”
“Cash savings for Mara — ₱168,000.”
May pirma niya.
May pirma rin ni Nena bilang saksi.
Pangatlo, hospital payment receipts.
Hindi lang isang resibo.
Labindalawang gabi.
Lahat bayad ni Mama.
Pang-apat, isang maikling sulat.
Hindi ko agad binasa.
Tinanong ko muna si Nena tungkol kay Corazon.
Ayon sa kanya, ilang buwan bago maospital si Mama, lumapit si Corazon at humingi ng ₱80,000.
May problema raw noon si Paolo sa unang maliit niyang construction project.
Hindi pumayag si Mama.
Hindi dahil galit siya kay Paolo.
Kundi dahil ang pera raw ay para sa retirement niya at para sa akin.
“Narinig kong sinabi ng mama mo,” kuwento ni Nena, “‘Kung nangangailangan sila, sabihin nila kay Mara. Huwag silang kukuha nang hindi niya alam.’”
Parang may bagay na biglang lumapat sa tamang lugar sa isip ko.
Hindi unang pagkakataon na naisip ni Corazon na puwedeng gawing solusyon ang pera ni Mama.
Limang taon na niya iyong iniisip.
“Alam ba ni Paolo na humingi ang mama niya?”
“Hindi ko alam.”
“May nangyari pa po ba?”
Tumango si Nena.
“Noong huling bisita ni Corazon, tinanong niya kung nasaan daw ang mga alahas. Sabi ng mama mo, nasa bahay na. Ibinigay na raw niya sa’yo.”
Napatingin ako sa sulat.
Binuksan ko.
Maikli lang.
Hindi dramang parang pelikula.
Walang malaking habilin.
Ganiyan si Mama.
Diretso.
“Mara, kung binabasa mo ito, malamang hindi na ako ang makakapagpaliwanag. Ang mga gamit na inilista ko ay para sa’yo. Hindi utang ang pag-aaruga. Hindi rin utang ang pagiging pamilya. Kapag may tumulong sa’yo, magpasalamat ka. Pero huwag mong hayaang gamitin ang salitang pamilya para kunin ang hindi mo ibinigay. — Mama.”
Doon ako umiyak.
Tahimik lang.
Walang hikbi.
Pinunasan ni Nena ang mesa sa harap niya gamit ang tissue kahit wala namang natapon.
Binigyan niya ako ng ilang minuto.
Pagkatapos, tumawag ako sa pinsan kong si Bea.
“May oras ka?”
“Para saan?”
“Samahan mo ako sa Cubao.”
Hindi ako pumunta sa sanglaan nang mag-isa.
Kasama ko si Bea at si Atty. Camille de la Cruz, kaibigan niya mula pa sa college.
Hindi kami pumunta para manggulo.
Hindi kami sumigaw.
Dinala namin ang death certificate ni Mama, copies ng inventory, mga lumang litrato, pawn ticket, at proof na ako ang may-ari ng mga bagay.
Maayos kausap ang manager.
Hindi rin niya ipinagtanggol si Paolo o Corazon.
Ipinaliwanag niyang dalawang item—ang pulseras at pearl earrings—ay pawned transaction.
Ang brooch naman ay binili ng shop bilang scrap-and-resale item dahil sinabi raw ng nagdala na lumang family jewelry iyon na kanila na at gusto na nilang ibenta.
“Sino ang nagsabi?” tanong ko.
Binuksan ng manager ang transaction record.
Customer: Paolo M. Santos.
Kasamang tao sa CCTV: Corazon Santos.
“Puwede ko bang makita?”
Hindi nila basta puwedeng kopyahin ang buong footage nang walang formal request.
Pero pinayagan akong makita ang relevant clip sa monitor.
At sa loob ng tatlong minuto, tuluyan nang namatay ang huling dahilan para paniwalaan ang asawa ko.
Nakita ko si Paolo.
Hindi siya nakatayo sa tabi na parang hindi alam ang nangyayari.
Siya mismo ang naglatag ng pulseras sa counter.
Siya ang nag-abot ng pearl earrings.
At nang hawakan ng staff ang sampaguita brooch, yumuko siya para tingnan ang timbangan.
May isang bahagi pa na tumawa si Corazon at may sinabi.
Hindi marinig sa CCTV.
Pero ngumiti si Paolo.
Hindi mukha ng lalaking pinilit.
Hindi mukha ng lalaking nagulat.
Hindi mukha ng lalaking walang alam.
Mukha iyon ng taong may ginagawa nang sadya.
“Magkano ang nakuha nila?”
Sinuri ng manager.
₱36,000 sa pulseras.
₱22,000 sa pearl earrings.
₱47,500 sa brooch.
Mahigit isang daang libo.
Idagdag ang ₱168,000 cash.
Mahigit ₱270,000 ang kinuha nila sa akin nang hindi ako tinatanong.
At higit pa roon ang halaga ng nawala.
Agad kong tinubos ang pulseras at hikaw gamit ang sarili kong pera.
Ayokong umasa sa pangakong “babalikan” iyon ni Paolo.
Habang pinipirmahan ko ang release forms, nanginginig ang kamay ko.
Pagkalabas namin, inilagay ni Bea ang maliit na velvet pouch sa palad ko.
“Dalawa na.”
“Isa pa.”
“Makukuha natin.”
Hindi ko sinabi na sana.
Ayokong umasa sa sana.
Nagpadala si Atty. Camille ng formal written demand kay Paolo at Corazon.
Nakalagay roon ang kumpletong listahan ng property, halaga ng cash, redemption expenses, at demand na ibigay ang impormasyon tungkol sa sampaguita brooch.
Binibigyan sila ng pagkakataong isauli at bayaran ang lahat bago kami magpatuloy sa susunod na legal na hakbang.
Bago mag-alas-singko, tumawag si Paolo.
Hindi ko sinagot.
Tumawag ulit.
Hindi ko sinagot.
Labing-apat na missed calls.
Pagkatapos ay sunod-sunod na mensahe.
“Mara, bakit may abogado na?”
“Pwede naman natin pag-usapan.”
“Hindi kailangan umabot dito.”
“Pinapahiya mo si Mama.”
Binasa ko nang dalawang beses ang huling mensahe.
Pinapahiya ko si Mama.
Hindi niya sinabing nahihiya siya sa ginawa nila.
Nahihiya siya dahil may nakakaalam na.
Doon ko naunawaan ang tunay na problema sa maraming pamilyang sanay magtago ng abuso sa ilalim ng salitang respeto.
Hindi nila kinatatakutan ang maling ginawa.
Kinatatakutan nila ang ebidensiya.
Hindi muna ako umuwi sa townhouse.
Nakitulog ako kay Bea sa Pasig.
Kinabukasan, nalaman kong tinawagan ni Corazon ang ilang kamag-anak ni Paolo.
May tumawag sa akin na tita niya mula Bulacan.
“Anak, matanda na si Corazon. Huwag mo nang ipaabogado.”
May pinsan si Paolo na nag-message.
“Family issue lang sana.”
May isa pang nagsabi:
“Babalik din naman ang pera.”
Wala ni isang nagtanong kung bakit kinuha.
Kaya iisa lang ang sagot ko sa lahat.
“Hindi ko hinihingi ang opinyon ninyo. Hinihingi ko ang akin.”
Noong Linggo, bumalik ako sa townhouse para kunin ang passport ko, employment records at iba pang personal documents.
Kasama ko si Bea.
Pagbukas namin ng pinto, parang may reunion.
Nandoon si Corazon.
Si Paolo.
Dalawang kapatid ni Corazon.
Isang tiyuhin.
At isang pinsan.
Anim silang nakaupo sa sala.
Para akong inimbita sa sarili kong paglilitis.
“Mabuti at dumating ka,” sabi ni Corazon.
Hindi ako umupo.
“Kukunin ko lang ang mga dokumento ko.”
“Hindi ka ba nahihiya?” tanong niya.
Napatingin ako sa kanya.
“Sa alin?”
“Abogado? Demand letter? CCTV? Para kang nakikipaglaban sa kaaway.”
“Hindi ko kayo ginawang kaaway.”
“Eh ano itong ginagawa mo?”
“Kumukuha ako ng ebidensiya tungkol sa gamit kong kinuha ninyo.”
Tumayo ang isang tito ni Paolo.
“Dahan-dahan ka sa pananalita.”
Ngumiti ako.
“Mas dahan-dahan po sana silang kumuha sa kahon ko.”
Namula si Corazon.
“Mara!”
Doon tumayo si Paolo.
“Enough.”
Akala ko ako na naman ang patatahimikin niya.
Pero lumingon siya sa mga kamag-anak.
“Umalis muna kayo.”
Nagkatinginan sila.
“Paolo—”
“Please.”
Isa-isang lumabas ang mga tao.
Pero nanatili si Corazon.
Tumayo ako sa tapat ng asawa ko.
“May gusto kang sabihin?”
“Mara, alam kong nagkamali ako.”
“Alam mong may CCTV?”
Napapikit siya.
“Pinakita sa’yo?”
“Lahat.”
“Hindi ko intensiyong mawala iyon.”
“Pero intensiyon mong kunin.”
Tahimik.
“Ibabalik ko.”
“Hindi na nasa inyo ang brooch.”
“Hinahanap namin.”
“Hindi. Ako ang naghahanap.”
Lumapit si Corazon.
“Eh di bayaran ka na lang namin!”
Humarap ako sa kanya.
“Kapag sinunog ninyo ang litrato ng nanay ninyo, papalitan ninyo ba ng bagong frame at sasabihing pareho lang?”
“Alahas lang iyon!”
“At dahil hindi mahalaga sa inyo, puwede ninyong kunin?”
Napaatras siya.
Inilabas ko ang photocopy ng inventory ni Mama.
“Ito ang listahan niya.”
Namutla si Corazon.
Hindi ko inaasahan iyon.
Nakilala niya ang sulat-kamay.
“Kanino mo nakuha?”
“Kay Nena.”
Biglang nanigas ang mukha niya.
Si Paolo ang unang tumingin sa ina niya.
“Sino si Nena?”
Hindi sumagot si Corazon.
Ako ang sumagot.
“Caregiver ni Mama. Iyong caregiver na binayaran mismo ni Mama habang sinasabi ng nanay mo sa akin na siya ang nagpupuyat sa ospital.”
Napalingon si Paolo sa kanya.
“Ma?”
“Matagal na iyon.”
“Tinanggap ninyo iyong ₱25,000 na ibinigay ko pagkatapos ng libing.”
“Pamasahe ko rin iyon!”
“Dalawang beses lang kayong pumunta.”
“Sinungaling ang babaeng iyon!”
“May resibo.”
Tumahimik ang sala.
Nakita kong unang beses na nagbago ang ekspresyon ni Paolo.
Hindi dahil sa ginawa sa akin.
Kundi dahil ngayon, siya naman ang may nalalamang itinago sa kanya ng sarili niyang ina.
Pero wala na akong lakas para maawa sa kanya.
Kinuha ko ang passport at mga dokumento ko.
Bago ako lumabas, sinabi ko:
“Pitumpu’t dalawang oras. Ibigay ninyo sa abogado ko ang kumpletong settlement proposal at impormasyon tungkol sa brooch.”
“Mara,” sabi ni Paolo, “uuwi ka pa ba?”
Tumingin ako sa bahay.
Sa dining table kung saan ilang taon kaming naghapunan.
Sa sofa na sabay naming pinili.
Sa wedding photo sa pader.
“Hindi ko alam.”
Pagbalik namin sa kotse, may bagong email si Atty. Camille.
Galing sa manager ng pawnshop.
May development.
Nahanap nila ang reseller na bumili ng sampaguita brooch.
May maliit itong antique jewelry page.
Binuksan ko ang link.
At nandoon iyon.
Ang brooch ni Lola.
Nilinis.
Pinakintab.
Kinuhanan ng magandang litrato sa puting tela.
Presyo: ₱89,500.
Sa ilalim ng post ay may pulang label.
RESERVED.
Pickup: Bukas, 10:00 AM.
San Fernando, Pampanga.
May isang gabi ako bago tuluyang mapunta sa ibang tao ang huling bagay na iniwan sa pamilya namin sa loob ng tatlong henerasyon.
