Bahagi 3 — Nang Mawala ang Pera sa Regalo, Pati ang Pag-aasawa Nila ay Nabitak
Bahagi 3 — Nang Mawala ang Pera sa Regalo, Pati ang Pag-aasawa Nila ay Nabitak
Hindi ko malilimutan ang mukha ng anak ko nang araw na iyon.
May mga pagkakataong galit ang nakikita sa tao.
May mga pagkakataong lungkot.
Kay Paolo, pareho.
Pero higit sa dalawang iyon, ang pinakamatindi ay ang pagkadismaya.
Parang may biglang bumagsak na larawan ng taong akala niya ay kilala niya.
Isang daan at walumpung libong piso.
Iyon ang kabuuang perang naipon mula sa ilang cash gifts sa kasal, dagdag sa inilagay nilang sariling pera para sana sa honeymoon at emergency fund.
Hindi iyon pera ko.
Hindi rin ako ang may karapatang magdikta kung paano nila gagastusin.
Pero malinaw ang napagkasunduan nilang dalawa bago ang kasal.
Walang gagalaw ng higit sa dalawampung libong piso mula sa joint account nang hindi nagpapaalam sa isa.
“Bakit mo tinransfer kay Marco?” tanong ni Paolo.
Umiyak na si Bianca.
“Reservation lang.”
“Reservation ng ano?”
“Printing equipment.”
Napahawak sa ulo ang anak ko.
“Galing sa pera natin?”
“Babalik din iyon!”
“Hindi iyon ang punto!”
Napahiyaw siya sa unang pagkakataon.
Napaatras si Bianca.
Agad kong hinawakan ang braso ni Paolo.
“Anak.”
Huminga siya nang malalim.
Hindi siya marahas na tao.
Pero sa galit, may mga salitang puwedeng sabihin na hindi na mababawi.
Lumayo siya sa mesa.
Naglakad papunta sa bintana.
“Sabihin mo sa akin ang lahat ngayon,” sabi niya nang hindi lumilingon. “Wala nang kalahating katotohanan.”
Tahimik si Bianca.
“Lahat.”
Makalipas ang halos isang minuto, nagsimula siyang magsalita.
Ang kuya niyang si Marco ay may maliit na printing at packaging business sa Valenzuela.
Noong una, maganda raw ang kita.
Nakakuha ng dalawang malaking corporate clients.
Dahil doon, kumuha ito ng equipment sa installment at nag-rent ng mas malaking warehouse.
Pagkatapos ay hindi nag-renew ang isa sa mga pangunahing kliyente.
Na-delay naman ang bayad ng isa pa.
Nagsimulang maipit ang cash flow.
May supplier debts.
May equipment installments.
May salaries.
May post-dated checks.
Gusto ni Marco ng panibagong loan para makabili ng mas modernong makina at makakuha raw ng mas maraming contracts.
Pero hindi sapat ang existing assets ng negosyo para sa gusto nilang amount.
Doon pumasok ang nanay nilang si Celia.
“Sinabi ni Mama na kapag kasal na tayo, baka puwedeng gawing family property ang bahay.”
Napapikit si Paolo.
“Family property?”
“Hindi ko naman alam noon na kay Mama Elena lang nakapangalan.”
“Tatlong taon kang pumupunta rito.”
“Hindi naman natin pinag-uusapan ang titulo!”
“Dahil bakit natin pag-uusapan? Hindi atin ang bahay!”
Napatahimik si Bianca.
Sa cellphone, hindi na nagsasalita si Celia.
Akala ko nakikinig lamang.
Mali pala ako.
Makalipas ang ilang sandali, nagsalita ito.
“Paolo, baka puwedeng huwag tayong masyadong dramatic. Pera lang naman ang pinag-uusapan.”
Napalingon ako sa screen.
“Pera lang?”
“Oo. Kung hindi ninyo kayang tumulong, sabihin n’yo. Pero huwag n’yong gawing kriminal ang anak ko.”
“Walang tumatawag sa kanya na kriminal.”
“Kung makapaglatag kayo ng mga dokumento, akala mo may kaso!”
“Celia,” mahinahon kong sagot, “kung wala kayong balak gamitin ang bahay ko, bakit kailangan ninyong pag-usapan ang titulo bago pa sila ikasal?”
Tahimik siya.
“Bakit kailangan kayong magtanong sa financing agent kung puwedeng collateral?”
Wala pa ring sagot.
“Bakit hindi sinabi kay Paolo ang dalawang daan at walumpung libong utang?”
Nag-iba ang ekspresyon niya.
“Utang ng anak ko iyon. Hindi na dapat problema ng nanay ng asawa niya.”
“Eksakto.”
Tumango ako.
“Kaya hindi rin dapat problema ng bahay ko ang negosyo ng anak mo.”
Pinatay ni Celia ang tawag.
Biglang tahimik ang dining room.
Umupo si Bianca at tinakpan ang mukha.
“Akala ko maiintindihan n’yo.”
“Maiintindihan ang alin?” tanong ni Paolo.
“Na gusto kong tulungan pamilya ko.”
“Tutulong din ako kung sinabi mo.”
“Baka tumanggi ka.”
Napatawa si Paolo.
Walang saya sa tawa niya.
“Iyon mismo ang dahilan kaya hindi mo sinabi.”
“Hindi ganoon.”
“Ganoon.”
Lumapit siya sa mesa.
“Bianca, hindi ito tungkol sa pera lang. Hindi ito tungkol sa bahay lang. Bago tayo ikasal, tinanong kita kung may malaking utang ka. Sabi mo wala. Tinanong kita kung may financial obligation ka sa pamilya mo. Sabi mo paminsan-minsan ka lang tumutulong.”
“Hindi ko naman planong lokohin ka.”
“Pero niloko mo ako.”
Napaluha ulit si Bianca.
“Paolo…”
“Tapos kagabi, ilang oras matapos tayong ikasal, kumuha ka ng isang daan at walumpung libo mula sa account natin nang hindi ko alam.”
“Emergency iyon kay Kuya!”
“Emergency para sa kanya. Pero bakit pera natin ang automatic mong sagot?”
Hindi makasagot si Bianca.
Sa gitna ng lahat, ako naman ang nakaramdam ng kakaibang pagod.
Ayaw kong maging dahilan ng pagkasira ng bagong kasal.
Kahit galit ako, alam kong buhay nila iyon.
Hindi sa akin.
Kaya nagsalita ako.
“Paolo, Bianca.”
Pareho silang tumingin sa akin.
“Ayaw kong pagdesisyunan ninyo ang kasal ninyo dahil lang galit kayo ngayong umaga.”
Napakunot ang noo ni Paolo.
“Ma—”
“Makinig ka muna.”
Umupo ako sa tapat nila.
“Hindi ko ibibigay ang bahagi ng bahay ko. Maliwanag iyon.”
Tumingin ako kay Bianca.
“Hindi dahil ayaw kita. Hindi dahil gusto kitang parusahan. Kundi dahil may malinaw nang ebidensiya na may ibang planong nakakabit sa property.”
Tumango ako sa dokumento.
“Pero kung ang totoong dahilan mo ay security bilang asawa, may ibang paraan.”
Hindi siya nagsalita.
“Bumukod kayo.”
Pareho silang napatitig sa akin.
“Ma?” sabi ni Paolo.
“Bumukod kayo. Mag-rent kayo ng sarili ninyong lugar. Gumawa kayo ng budget. Mag-ipon kayo. Kapag handa na kayong bumili ng sarili ninyong bahay, tutulungan ko kayo sa abot ng kaya ko.”
“Pero Ma—”
“Tama na ang pagdepende sa bahay na ito.”
Napalingon ako sa anak ko.
“Kasama ka rin doon.”
Tumahimik si Paolo.
Hindi ko gustong ang buong problema ay ibagsak kay Bianca.
May pagkukulang din ang anak ko.
Masyado siyang komportable sa bahay ko.
Masyado siyang sanay na ako ang gumagawa ng mahihirap na desisyon.
At marahil iyon ang dahilan kung bakit naisip ni Bianca na bahagi na agad ng kanilang kinabukasan ang bahay.
“May sariling trabaho kayong dalawa,” sabi ko. “May kakayahan kayong magsimula.”
Si Paolo ay software engineer.
Si Bianca naman ay interior designer sa isang maliit na firm sa Makati.
Hindi sila walang kakayahan.
Hindi sila naghihirap.
Ang problema ay gusto ng ilan sa paligid nila ang mas mabilis na paraan.
“Kung gusto n’yo ng bahay na pareho ang pangalan ninyo,” pagpapatuloy ko, “bumili kayo ng bahay na pareho ninyong pinaghirapan.”
Napatingin si Bianca sa akin.
“Paano kung hindi namin kaya agad?”
“Hindi kahihiyan ang mag-rent.”
“Pero sayang ang pera sa renta.”
Ngumiti ako nang bahagya.
“Mas malaking sayang ang isang pamilya kung pera ang unang dahilan ng away.”
Tumayo si Bianca.
“Mukhang napagdesisyunan n’yo na lahat.”
“Wala akong desisyon sa kasal n’yo.”
“Pero pinalalayas n’yo kami.”
“Hindi.”
Tumayo rin ako.
“Ang sabi ko, kung gusto ninyong maging tunay na mag-asawa, matuto kayong tumayo sa sarili ninyong paa.”
“Madali para sa inyo sabihin dahil may bahay kayo.”
Napahinga ako nang malalim.
“Bianca, dalawampu’t limang taon naming binayaran ang bahay na ito.”
Wala siyang naisagot.
Naglakad siya paakyat.
Maya-maya, narinig naming bumukas ang aparador.
May zipper ng maleta.
Sumunod si Paolo.
Hindi ako sumama.
Hindi ko alam ang sinabi nila sa itaas.
Mga dalawampung minuto ang lumipas bago bumaba si Bianca na may dalang maliit na maleta.
Namamaga ang mata niya.
“Uuwi muna ako kina Mama.”
Lumapit si Paolo.
“Kailangan nating pag-usapan pa ito.”
“Wala akong kayang pag-usapan habang kinakampihan mo siya.”
Napaatras ang anak ko.
“Ano?”
“Nanay mo.”
“Hindi ito tungkol sa pagkampi.”
“Simula pa lang, siya na ang pinili mo.”
“Bianca, perang pinagsaluhan natin ang kinuha mo nang hindi nagpapaalam.”
“Para sa pamilya ko!”
“At asawa mo ako. Hindi ba pamilya mo rin ako?”
Tumigil siya.
Saglit kong nakita sa mukha niya na tinamaan siya sa tanong.
Pero pinili pa rin niyang kunin ang maleta.
Bago lumabas ng pinto, humarap siya sa akin.
“Masaya na po kayo?”
Napasakit ang dibdib ko.
Pero hindi ako sumagot nang galit.
“Hindi.”
Tumitig ako sa kanya.
“Walang nanay na magiging masaya na ganito ang unang araw ng kasal ng anak niya.”
Napakagat siya sa labi.
Pagkatapos ay umalis.
Hindi siya hinabol ni Paolo.
Umupo lang siya sa sofa.
Matagal.
Tahimik.
Bandang alas-dos ng hapon, nagsalita siya.
“Ma.”
“Hmm?”
“May mali rin ako.”
Umupo ako sa tabi niya.
“Bakit?”
“Maraming beses kong napansin na may pressure sa kanya galing sa pamilya niya.”
Hindi ako sumagot.
“Kapag may problema kuya niya, siya lagi ang inaasahan. Kapag kulang pambayad ng Mama niya sa credit card, siya. Kapag may emergency pinsan, siya.”
“Alam mo pala.”
“Oo. Pero akala ko after marriage, magkakaroon siya ng boundaries.”
“Hindi gumagawa ang kasal ng boundaries para sa tao, anak.”
Tumingin siya sa akin.
“Siya ang gumagawa niyon.”
Tumango siya.
Kinagabihan, hindi natulog nang maayos si Paolo.
Ako rin.
Akala ko matatapos muna roon ang gulo.
Kinabukasan, may tumawag sa cellphone ko mula sa hindi kilalang numero.
Isang financing representative.
Magalang siyang nagpakilala at sinabing may kailangan lamang silang i-verify tungkol sa isang “business expansion inquiry.”
Nang marinig ko ang address ng bahay ko, nanlamig ang kamay ko.
“Ma’am,” sabi ko, “wala akong ibinigay na authorization para gamiting collateral ang property.”
Agad siyang humingi ng paumanhin.
Clarification lamang daw.
Wala pang loan approval.
Wala pang mortgage.
Pero mayroon silang naunang application profile na nagsasabing posibleng magkaroon ng ownership interest sa property ang isang applicant matapos ang kasal.
Pagkatapos ng tawag, kinausap ko agad ang abogado kong kakilala.
Pinayuhan niya akong itabi ang lahat ng dokumento at huwag magbigay ng anumang kopya o pirma kaugnay ng property.
Ginawa ko iyon.
Naisip kong sapat na ang lahat.
Hindi pa pala.
Kinagabihan, bandang alas-siyete, bumalik si Bianca.
Kasama ang nanay niyang si Celia at kuya niyang si Marco.
Hindi na sila nakangiti.
Pinapasok ko sila.
Ayaw kong may eksena sa gate.
Umupo kami sa sala.
Si Marco ang unang nagsalita.
“Tita Elena, gusto ko lang linawin na wala akong planong agawin ang bahay ninyo.”
“Hindi ko sinabing aagawin mo.”
“Business loan lang talaga.”
“At bakit bahay ko ang pinag-uusapan?”
Napabuntong-hininga siya.
“Dahil sayang naman po ang asset kung nakatengga.”
Napatingin ako sa kanya.
Hindi ako makapaniwalang iyon mismo ang sinabi niya.
Nakatengga.
Ang bahay na tinitirhan ko.
Ang tahanang pinaghirapan naming mag-asawa.
Para sa kanya, “asset na nakatengga.”
Napangiti si Paolo nang mapait.
“Kuya Marco, kung gusto mong mangutang para sa negosyo mo, gamitin mo ang asset mo.”
Namula si Marco.
“Madaling sabihin dahil mataas sweldo mo.”
“Hindi kita pinilit mag-expand.”
“Paolo,” sabat ni Celia, “pamilya na tayo.”
“Noong wedding lang ba tayo naging pamilya o noong kailangan ninyo ng collateral?”
“Bastos ka.”
“Hindi po.”
Tumayo ang anak ko.
“Ngayon lang ako malinaw magsalita.”
Napaiyak si Bianca.
“Paolo, tama na.”
“Hindi. Kailangan matapos ito.”
Humarap siya rito.
“Bumalik ka ba para ayusin natin ang kasal natin?”
Tumango si Bianca.
“O para kumbinsihin ulit si Mama tungkol sa titulo?”
Hindi agad sumagot ang asawa niya.
At iyon na mismo ang sagot.
Nakita ko ang mukha ni Paolo.
May kung anong tuluyang nabasag sa loob niya.
Lumapit si Celia.
“Anak, huwag kang matakot. Karapatan mong magkaroon ng seguridad.”
Tumingin si Paolo rito.
“Tita, hindi security ang hinihingi ninyo. Leverage.”
Napahawak si Marco sa tuhod.
“Grabe naman.”
“Hindi ba totoo?”
Walang sumagot.
Kaya inilabas ko ang dokumentong inihanda ko.
“May alok ako.”
Natahimik silang lahat.
“Hindi ko ilalagay si Bianca sa titulo.”
Tumigas ang mukha ni Celia.
“Pero,” pagpapatuloy ko, “kung gusto nina Paolo at Bianca ng sariling property, magbibigay ako ng hanggang tatlong daang libong piso bilang tulong sa down payment pagkatapos nilang makapag-ipon ng pareho o mas malaking halaga.”
Napatingin sa akin ang anak ko.
“Ma…”
“Hindi regalo ngayon. Hindi reward. Support iyon kapag napatunayan ninyong marunong kayong magplano.”
Tumingin ako kay Bianca.
“Kung security ang gusto mo, bibigyan kita ng pagkakataong magtayo niyon kasama ng asawa mo.”
Tahimik siya.
“Pero hindi galing sa bahay ko.”
Makalipas ang ilang segundo, si Celia ang sumagot para sa anak niya.
“Tatlong daang libo lang?”
Napatingin kaming lahat sa kanya.
Nang sandaling iyon, pati si Bianca ay napalingon sa sariling ina.
“Ma.”
“Ano? Totoo naman.”
Hindi niya pinansin ang anak.
“Ang halaga ng bahay na ito ngayon, ano, mahigit sampung milyon? Tapos tatlong daan lang ang iaambag ninyo para sa bahay ng mag-asawa?”
Hindi ako nagalit.
Mas lalo akong naging kalmado.
“Hindi ko obligasyong pondohan ang buhay nila.”
“Anak n’yo si Paolo.”
“Oo.”
“At si Bianca, asawa niya.”
“Oo.”
“So?”
“Nasaan ang punto mo?”
Napatigil siya.
Si Bianca naman ay namumutla na.
Parang ngayon lamang niya narinig nang malinaw ang iniisip ng nanay niya.
Bumaling si Celia sa anak.
“Sabihin mo sa kanila. Hindi ka dapat pumayag na walang pangalan mo sa property.”
“Ma…”
“Bakit? Takot ka?”
“Hindi.”
“Kung hindi mo ipaglalaban ngayon, habang buhay kang walang laban sa pamilyang ito.”
Tumayo si Bianca.
“Ma, tama na.”
Pero hindi tumigil si Celia.
“Anak, isipin mo ang sarili mo. Kapag may nangyari sa marriage ninyo, saan ka pupulutin?”
Sumagot si Paolo.
“Kung takot siyang mawalan ng tirahan, mag-iipon kami para sa sarili naming bahay.”
“Hindi mo naiintindihan.”
“Naiintindihan ko nang husto.”
Lumapit siya sa asawa.
“Bianca, sabihin mo sa kanila.”
“Ano?”
“Na hindi natin gagalawin ang bahay ni Mama.”
Nanginginig ang labi niya.
“Paolo…”
“Sabihin mo.”
Tumulo ang luha niya.
Pero hindi lumabas ang mga salitang hinihintay ng asawa.
Sa halip, bigla niyang sinabi:
“Kung ayaw mong ipaglaban ang security ko, baka mali nga na nagpakasal ako sa iyo.”
Napatigil ang lahat.
Maging si Celia.
Nakita kong parang may dumaan na sakit sa mukha ni Paolo.
Ngunit hindi na siya umatras.
“Kung ang ibig sabihin ng security para sa iyo ay kailangan kong kunin ang ari-arian ng nanay ko para patunayan na mahal kita…”
Huminga siya nang malalim.
“…baka hindi titulo ng bahay ang pinakamalaki nating problema.”
Pinahid ni Bianca ang luha niya.
“At ano?”
Tiningnan siya ng anak ko nang diretso.
“Kung may kasal pa ba tayong kayang buuin pagkatapos ng lahat ng itinago mo.”
At doon, sa sala kung saan tatlong araw lamang ang nakaraan ay nagbukas kami ng mga regalo mula sa kanilang kasal, tuluyang napaupo si Bianca at humagulgol.
Pero hindi pa iyon ang katapusan.
Dahil bago sila umalis nang gabing iyon, may isa pang bagay na ipinagtapat si Marco.
Ang isang daan at walumpung libong piso mula sa wedding fund ay hindi na buo.
Isang daan at dalawampung libo roon ang naibayad na niya bilang non-refundable reservation deposit sa supplier ng makina.
At ayon sa kanya, ginawa niya iyon dahil isang linggo bago ang kasal, si Bianca mismo ang nagsabi:
“Okay lang. Pagkatapos ng kasal, makakahanap tayo ng paraan.”
