Bahagi 3: Nang Idawit Niya ang Pangalan Ko sa mga Sahod na Hindi Binayaran
Nang Idawit Niya ang Pangalan Ko sa mga Sahod na Hindi Binayaran
Tatlong beses kong binasa ang sinasabing bagong kasunduan.
Tatlong beses din akong napailing.
Perpektong ginaya ang pirma ko.
Pati ang maliit na kurbang ginagawa ko sa huling titik ng aking apelyido ay naroon.
Pero may isang bagay na hindi napansin ng gumawa.
Eksaktong kapareho ang hugis at pagkakahanay nito ng pirma ko sa isang lumang liham na ipinadala ko kay Danica noong nakaraang taon.
Pati ang maliit na tuldok na iniwan ng tinta sa tabi ng letra ay nasa parehong puwesto.
Hindi iyon bagong pirma.
Mukhang kinopya iyon mula sa lumang dokumento.
Agad kong kinausap ang isang abogadong sanay sa mga usaping may kaugnayan sa mga huwad na dokumento. Tinulungan niya akong tiyaking mapangalagaan ang mga orihinal na rekord at maihanda ang naaangkop na hakbang.
Hindi ko gustong magpadalos-dalos.
Alam kong kayang baligtarin ni Danica ang anumang salitang bibitiwan ko.
At hindi ako nagkamali.
Kinabukasan, kumalat sa Facebook ang video ng pagkapahiya ko sa hotel.
Ngunit hindi buong pangyayari ang ipinakita.
Pinutol ang bahagi kung saan binanggit ko ang pinirmahang kontrata.
Ang natira lamang ay ang eksenang nakatayo ako sa harap ng mesa ni Danica, habang tinatanong siya tungkol sa malaking halaga ng aking bayad.
May nakalagay na mensahe sa video:
“Abogadong gustong ubusin ang perang pinaghirapan ng isang negosyante.”
Libo-libo ang nagbahagi.
May mga nagkomento na dapat daw akong mawalan ng lisensiya.
May nagsabing kaya raw walang tiwala ang mahihirap sa mga abogado.
May mga nagpadala ng masasakit na mensahe sa pahina ng aking tanggapan.
Hindi ako umiyak dahil sa mga insulto.
Umiyak ako nang tumawag ang aking ina.
“Anak, totoo bang sinisingil mo nang sobra ang dati mong kaibigan?”
Mahina ang boses niya.
Kagagaling lamang niya sa operasyon at hindi ko gustong madagdagan ang kanyang iniisip.
“Ma, may kontrata po kami.”
“Alam ko namang hindi ka manlalamang.”
Sandali siyang tumahimik.
“Pero nakita ko ang mga komento. May mga taong nagsasabing kaya mo raw pinasok ang kaso ay dahil sa pera.”
Napapikit ako.
“Ma, dalawang taon akong lumaban para sa kanya. Hindi ko siya iniwan kahit wala na siyang pambayad sa mga gastusin. Hindi po kasakiman ang singilin ang trabahong napagkasunduan.”
“Alam ko, anak.”
Doon ako tuluyang napaluha.
Dahil sa libo-libong taong humuhusga sa akin, ang ina ko pa ang kailangang magtanong kung masama ba akong tao.
Kinagabihan, nakatanggap ako ng mensahe mula sa isang hindi kilalang numero.
Attorney, ako po si Kaye Aragon. Dating tagapagtala ng sahod sa Ledesma Garments. Kailangan po nating mag-usap. May hawak akong mga dokumentong magpapaliwanag kung bakit ayaw magbayad ni Ma’am Danica.
Hindi ako agad sumagot.
Bilang naging abogado ni Danica, may mga tungkulin akong dapat sundin kahit tapos na ang aming ugnayang propesyonal.
Hindi ko puwedeng basta gamitin ang mga impormasyong ipinagkatiwala niya sa akin para saktan siya.
Kaya ipinaliwanag ko kay Kaye na hindi ko siya maaaring gawing daan para makuha ang mga lihim ng dati kong kliyente.
Ngunit sinabi kong maaari siyang lumapit sa sariling abogado o sa naaangkop na tanggapan ng pamahalaan kung may alam siyang paglabag sa karapatan ng mga manggagawa.
Ibinigay ko ang pangalan ni Atty. Julieta Salcedo, isang abogadang matagal nang humahawak ng mga usaping paggawa.
Makalipas ang isang linggo, nagkita kami ni Julieta sa labas ng korte.
“Napakalaki ng problema ng dati mong kliyente,” sabi niya.
“Hindi mo kailangang sabihin sa akin ang mga detalye ng kaso ng mga manggagawa,” sagot ko.
Tumango siya.
“Hindi ko iyon gagawin. Pero gusto kong malaman mo na hindi nag-iisa ang anak ng namatay na mananahi. May tatlumpu’t siyam na manggagawang naghahanda nang maghabol ng hindi nabayarang sahod at mga benepisyo.”
Napatingin ako sa kanya.
“Tatlumpu’t siyam?”
“Oo. At may ilan pang natatakot magsalita dahil pinagbantaan silang hindi na makakapasok sa kahit anong pagawaan.”
Naalala ko si Danica noong gabing nanalo kami.
Ang kanyang mamahaling bestida.
Ang bulaklak sa entablado.
Ang napakaraming pagkaing halos hindi ginalaw ng mga bisita.
At ang mga mananahing ilang buwan nang hindi nababayaran.
“Julieta,” mahina kong sabi, “sana makuha nila ang para sa kanila.”
“Sisikapin namin. Pero may laban ka rin, Nika. Huwag mong pabayaang yurakan niya ang pangalan mo.”
***
Dumating ang unang pagdinig tungkol sa aking paghahabol sa bayad.
Hindi lamang ako humingi ng pera.
Hiniling kong kilalanin ng korte ang aking karapatan bilang abogado sa naaangkop na bahagi ng hatol, alinsunod sa aming kasunduan at sa mga tuntunin ng batas.
May dalang makapal na sobre ang bagong abogado ni Danica.
Si Atty. Marco Rivas.
Pagkakita niya sa akin, ngumiti siya.
“Attorney Mercado, baka gusto mo pang makipag-ayos. May alok pa rin ang kliyente ko.”
“Kung ibabayad niya ang halagang napagkasunduan, handa akong pag-usapan ang paraan ng pagbabayad.”
Umiling siya.
“Hindi ganoon kalaki. Pero mas mabuti kaysa mawalan ka ng lahat.”
Hindi ko siya sinagot.
Nang magsimula ang pagdinig, ipinakita nila ang diumano’y binagong kontrata.
Ayon kay Marco, boluntaryo ko raw ibinaba ang bayad sa ₱350 dahil malapit kaming magkaibigan ni Danica.
Tinawanan pa ni Danica ang tanong kung bakit napakaliit ng halaga.
“Mahal ko po ang kaibigan ko, Your Honor. Siya po mismo ang nagsabing hindi niya ako sisingilin nang malaki.”
Tinitigan ko siya.
Ang babaeng minsan kong pinahiram ng perang pambayad sa mga naghahatid ng dokumento ay kaya na ngayong magsinungaling habang nakatingin sa akin.
Iniharap ng aking abogado ang orihinal na kasunduan.
May lagda naming dalawa.
May mga pahinang nilagdaan nang magkahiwalay.
May tala ng pagtanggap mula sa opisina ni Danica.
May mga mensahe kung saan ilang ulit niyang kinilala ang napag-usapang bayad.
Pagkatapos, inilatag namin ang tugon ng notaryong nakapangalan sa diumano’y bagong kasunduan.
Walang tumutugmang tala sa kanyang rehistro.
Ang numerong nakalagay sa dokumento ay tumutukoy sa ibang kasulatan.
At handa siyang magpatunay tungkol dito sa wastong proseso.
Nawala ang ngiti ni Marco.
Si Danica naman ay biglang tumingin sa kanyang sekretarya.
“Hindi ko naman personal na inayos ang pagpapanotaryo,” mabilis niyang paliwanag.
Wala namang nagsabing siya mismo ang gumawa.
Ngunit hindi nawala ang tanong kung paano napunta sa kanyang panig ang isang dokumentong hindi ko kailanman pinirmahan.
Hindi agad nagbigay ng pinal na pasiya ang hukom.
Naglaan pa ng panahon para sa pagsusuri sa magkabilang panig.
Paglabas namin, lumapit si Danica.
“Nasiyahan ka na ba?” bulong niya.
“Sa alin?”
“Dahil sa iyo, pinag-uusapan na ang kompanya ko.”
Tinitigan ko siya.
“Danica, hindi ako ang nagdala ng pekeng dokumento sa korte.”
Bigla niyang hinawakan ang aking siko.
“May isang milyon kang gustong makuha? Kaya kitang bigyan niyan. Pero kapag pinilit mo pa akong labanan, sisiguraduhin kong wala nang tatanggap sa iyong kliyente.”
Marahan kong inalis ang kanyang kamay.
“Hindi ko kailangan ang pahintulot mo para magtrabaho.”
“Kung ganoon, tingnan natin kung gaano katagal ang tapang mo.”
***
Makalipas ang tatlong araw, may dumating na bagong reklamo laban sa akin.
Ipinadala ito sa kinauukulang samahan ng mga abogado.
Inaakusahan ako ni Danica ng labis na paniningil, pananakot, at paggamit umano ng mga impormasyon ng dati kong kliyente upang makipagsabwatan sa mga manggagawa.
May kasama pang sinumpaang salaysay.
Mula sa kanyang sekretarya.
Si Mylene.
Ayon sa salaysay, narinig daw niya akong nagbantang sisirain ko ang kompanya kapag hindi ako binayaran.
Hindi iyon totoo.
May mga taong nakarinig sa aming usapan sa hotel.
May video ng buong pangyayari mula sa isa sa mga bisita.
At may mga rekord ng mga sulat na ipinadala ng aking tanggapan.
Ngunit alam kong hindi sapat ang sabihing nagsisinungaling siya.
Kailangan kong sagutin ang reklamo sa tamang paraan.
Sa loob ng sumunod na dalawang linggo, halos walang pahinga ang aming maliit na opisina.
Inipon namin ang mga dokumentong nagpapatunay sa aming serbisyo, ang kasunduan sa bayad, at ang mga pangyayaring tuwirang may kaugnayan sa reklamong inihain.
May dalawang kliyenteng pansamantalang umurong dahil sa kumakalat na video.
May isang kompanyang kanselado ang pakikipagpulong sa amin.
Nakikita kong nagsisimulang mag-alala si Paolo.
“Attorney, paano kung lumala pa ito?”
“Patutunayan natin ang totoo.”
“Pero may pera po si Danica. May mga kakilala siya. Tayo, dalawa lang dito sa opisina.”
Napatingin ako sa lumang karatula sa pinto.
MERCADO LEGAL SERVICES.
Noong ipinagawa ko iyon, nanghiram pa ako sa aking ama ng pambayad.
Dating tsuper ng dyip ang ama ko.
Buong buhay niyang sinabi sa akin na hindi kailangang maging mayaman para magkaroon ng dangal.
Naalala ko ang sinabi niya noong pumasa ako sa pagsusulit para maging abogado.
“Anak, huwag mong hahayaang bilhin ng sinuman ang paninindigan mo. Pero huwag mo ring ipamimigay sa mga taong walang respeto.”
Matagal na siyang wala.
Pero sa gabing iyon, parang narinig ko ulit ang kanyang boses.
Hindi ako uurong.
***
Samantala, naghain na si Julieta ng mga kaukulang paghahabol para sa mga manggagawa.
Si Lara ang isa sa mga unang nagbigay ng salaysay.
May dalang sertipiko ng pagkamatay ng kanyang ama.
May dala rin siyang mga lumang tala ng sahod, mensahe tungkol sa mga hindi nabayarang araw, at kopya ng kasulatang may pekeng pirma.
Unti-unti ring nagsalita ang ibang manggagawa.
Isa sa kanila si Aling Nena, animnapung taong gulang, na mahigit dalawampung taon nang nagtatahi ng uniporme.
“Hindi po ako naghahanap ng limos,” sabi niya sa kanilang pagdinig. “Sahod lang po namin ang hinihingi. Ipinangako sa amin na kapag nanalo sa kaso, babayaran ang lahat.”
Hindi maalis sa isip ko ang salaysay na iyon nang ikuwento ni Julieta sa akin, sa pahintulot ni Aling Nena, ang naging epekto ng pagkakaantala ng sahod sa matanda.
Naibenta na raw nito ang kanyang makinang panahi sa bahay.
Tumigil sa pag-aaral ang apo sa loob ng isang semestre.
At ilang ulit na siyang nangutang para lamang makabili ng gamot sa altapresyon.
Gayunman, sa publiko, iba ang kuwento ni Danica.
Naglabas siya ng pahayag na ako raw ang dahilan kung bakit hindi pa nailalabas ang perang dapat mapunta sa mga manggagawa.
Ikinatwiran niyang dahil sa paghahabol ko sa bayad, naantala ang pagbabayad ng kabilang kompanya.
Maraming naniwala.
Ngunit may isang malaking problemang hindi niya masabi sa publiko.
Hindi pa talaga niya natatanggap ang labinsiyam na milyong piso.
May karapatan pang kuwestiyunin ng kabilang panig ang desisyon, at wala pang pinal na pagbabayad.
Ang magarang pagdiriwang sa hotel ay ginawa niya bago pa man tuluyang makolekta ang pera.
Mas mahalaga ang palabas kaysa sa katotohanan.
At habang sinisisi niya ako sa pagkaantala, may ginagawa pala siyang ibang paraan upang makuha ang inaasahang salapi.
Nalaman namin ito nang makatanggap ang aking abogado ng kopya ng isang kasulatang iniharap sa proseso ng kaso.
May ipinapahayag na paglilipat si Danica ng karapatang maningil sa ilalim ng hatol sa isang kompanyang tinatawag na AVD Capital Holdings.
Sa papel, hiwalay itong negosyo.
Ngunit ang nakapangalan sa pamunuan nito ay si Anton Dizon.
Kapatid ni Danica.
At ang halagang nakasaad para sa paglilipat ng karapatan sa inaasahang malaking bayad?
Tatlong milyon at dalawang daang libong piso lamang.
Hindi ibig sabihin niyon na awtomatikong labag sa batas ang anumang paglilipat.
Pero napakalaking tanong kung bakit papayag ang isang negosyante na ibenta nang napakamura ang paghahabol na ipinaglaban niya nang dalawang taon.
Lalo na kung may mga manggagawang hindi pa nasusuwelduhan.
At lalo pang kahina-hinala na sinimulan ang pag-aayos ng mga papel noong panahong tinatanggihan na niya ang bayad sa akin.
Ipinabatid namin ito sa korte sa paraang naaayon sa proseso.
Tinutulan din namin ang anumang tangkang gamitin ang kasulatan upang balewalain ang nauna ko nang ipinahayag na karapatan sa bayad.
Hindi ko hiningi na ibigay sa akin ang buong pera.
Hiningi ko lamang na huwag burahin ang kasunduang pinaghirapan kong tuparin.
***
Isang hapon, habang naghahanda kami para sa kasunod na pagdinig, tumawag ang abogado ni Danica.
Hindi si Marco.
Isa pang abogadong kinuha nila upang sumuri ng mga dokumento.
Magalang ang kanyang pananalita.
“Attorney Mercado, gusto ko lang sanang malaman kung nakita mo na ang pinakahuling kalakip na isinumite ng kliyente namin.”
“Alin doon?”
“Yung kasulatang sinasabi niyang ikaw mismo ang nagmungkahi na ipagpaliban ang sahod ng mga manggagawa.”
Napatayo ako.
“Ano?”
“May dokumentong nilagdaan daw sa iyong tanggapan. Nakalagay na ikaw ang nagpayo sa kompanya na huwag munang magbayad ng sahod hanggang makolekta ang perang ipinaglalaban sa kaso.”
Nanigas ang aking mga daliri.
Hindi iyon totoo.
Hindi ako ang abogadong humahawak sa kanilang mga usaping paggawa.
At kailanman, hindi ko pinayuhan si Danica na pigilan ang sahod ng mga empleyado niya.
“Pakipadala ang kopya sa abogado ko,” sabi ko.
Pagdating ng dokumento, halos hindi ako makahinga.
Nasa itaas ang pangalan ng aking tanggapan.
May pirma ko.
May numero ng aking pagkakarehistro bilang abogado.
At may petsang walong buwan bago pa kami nanalo sa kaso.
Hindi lamang bayad ko ang sinusubukan niyang burahin.
Sinusubukan niyang ipasa sa akin ang pananagutan sa hindi pagbabayad sa mga manggagawa.
Ipinakita ko iyon kay Paolo.
Matagal niya itong tinitigan.
Pagkatapos, bigla siyang namutla.
“Attorney…”
“Ano?”
“Alam ko po kung saan nila kinuha ang papel na ito.”
Tumingin siya sa akin na para bang natatakot sa susunod niyang sasabihin.
“Hindi po nila basta ginaya ang pirma ninyo.”
“Anong ibig mong sabihin?”
“Ginamit nila ang mismong lumang kasulatan na pinirmahan ninyo para sa kompanya.”
Itinuro niya ang isang maliit na marka sa kanang sulok.
“May tatlong tuldok dito. Ako po ang naglagay niyan noong inayos ko ang mga papeles para sa paglilitis.”
Hindi ako nakapagsalita.
Ibig sabihin, may taong kumuha ng isang totoong dokumento, binago ang nilalaman nito, at ginamit ang aking pirma para gawing kapani-paniwala ang kasinungalingan.
Ngunit iyon ay panimulang palatandaan lamang. Kailangan pa rin naming patunayan kung ano ang orihinal na dokumento at kung paano ginawa ang pagbabago.
Doon ko naalala ang isang lumang imbakan ng mga kopyang ipinadala namin noon sa pamamagitan ng opisyal na koreo.
Hiniling kong hanapin ni Paolo ang orihinal na tala ng pagpapadala.
Makalipas ang ilang minuto, may nakita siya.
Isang liham noong nakaraang taon tungkol sa iskedyul ng pagsusumite ng ebidensiya.
Parehong pagkakahanay ng pirma.
Parehong maliliit na marka.
At sa pinakailalim ng liham na iyon, may listahan ng mga taong pinadalhan ng kopya.
Kasama roon si Danica.
At si Mylene.
Ang sekretaryang nagsumite ng salaysay laban sa akin.
Hindi ko pa masabing sino ang may gawa.
Pero sa unang pagkakataon, nakita ko kung gaano katagal nang maaaring pinaghandaan ang pagsisinungaling.
Bago pa man kami manalo.
Bago pa ang pagdiriwang.
Bago pa ang sobreng may ₱350.
At nang gabi ring iyon, may ipinadalang mensahe si Mylene sa opisina ko.
Attorney, kailangan ko po kayong makausap. Hindi ko na po kayang manahimik.
May kasunod pang mensahe.
Kung may mangyari po sa akin, nasa abogado ni Atty. Julieta ang kopya ng utos na ipinagawa sa akin ni Ma’am Danica.
Nanlamig ang buo kong katawan.
Dahil sa ikatlong mensahe, isang pangungusap lamang ang nakasulat.
Hindi lang po kayo ang pinapirmahan niya sa dokumentong hindi ninyo alam. Pati ang mga taong patay na.
