Bahagi 3 — Bawat Resibo at Voice Recording ay Nagpatunay na Hindi Ako Niloko ng Asawa Ko
Bahagi 3 — Bawat Resibo at Voice Recording ay Nagpatunay na Hindi Ako Niloko ng Asawa Ko
Bumalik ako sa ospital na dala ang cellphone, mga resibo, ATM card at dalawang pawn ticket.
Hindi ko muna kinausap sina Nanay at Ate Celina.
Ayokong humarap sa kanila nang puro galit lang ang hawak ko.
Kailangan kong malaman ang buong nangyari.
Pagdating ko sa kuwarto ni Mara, gising siya.
Nakahiga siya nang nakatagilid.
Mahigpit pa rin niyang yakap ang manyika.
Nasa kabilang bahagi ng silid si Gabriel, karga ng isang nurse.
Tahimik ang anak namin.
Si Mara naman ay nakatingin lamang sa kisame.
Lumapit ako at naupo sa tabi niya.
“Mahal?”
Bahagya niyang iniikot ang ulo.
Hindi siya ngumiti.
Pero sa pagkakataong iyon, parang may munting pagkilala sa mata niya.
“Ako ito.”
“Paolo…”
Isang salita lang.
Pero napayuko ako at napahawak sa kamay niya.
“Oo. Nandito ako.”
“Galit ka?”
Parang may humigpit sa lalamunan ko.
“Hindi sa iyo.”
Nanginginig ang labi niya.
“Hindi ako masamang nanay.”
Napapikit ako.
“Hinding-hindi.”
“Hindi ko sinasaktan si Gabriel.”
“Alam ko.”
Biglang kumunot ang noo niya.
“Sabi nila muntik ko raw ihulog.”
Napatigil ako.
“Sinabi sa akin ni Nanay iyon.”
“Hindi.”
Huminga siya nang mabilis.
“Hindi ganoon.”
Lumapit ako.
“Hindi mo kailangang pilitin ang sarili mong magkuwento ngayon.”
Pero hinawakan niya ang manggas ko.
“Kapag hindi ko sinabi, baka maniwala ka sa kanila.”
Iyon ang unang pagkakataong kusa siyang nagsalita nang mahaba mula nang makita ko siya.
Kaya nanahimik ako.
Hinayaan ko siyang magsalita sa sarili niyang bilis.
Ayon kay Mara, maayos pa ang lahat sa unang tatlong araw matapos silang umuwi mula sa ospital.
Masakit ang tahi niya.
Hirap siyang umupo.
Kaunti ang tulog niya dahil halos kada dalawang oras gumigising si Gabriel.
Pero masaya siya.
Ang problema ay nagsimula nang bumalik sa normal na operasyon ang maliit na tindahan ni Nanay.
Kulang daw sila sa tao.
Si Ate Celina naman ay abala sa online selling.
Kaya isang umaga, habang isang linggo pa lang mula nang manganak si Mara, iniwan ni Nanay sa kanya ang paghuhugas ng bote, pagwawalis at pagtiklop ng mga paninda.
“Nay, masakit pa po ang katawan ko,” sabi raw ni Mara.
Sumagot si Nanay.
“Nanganak din ako tatlong beses. Hindi ako nagpabebe.”
Sinubukan niyang gawin ang kaya niya.
Pero mabilis siyang mapagod.
Isang gabi, dalawang oras nang umiiyak si Gabriel.
Hindi niya mapatahan.
Namamaga ang dibdib niya.
Nilalagnat siya.
Kulang sa tulog.
Dumating si Ate Celina at inagaw ang bata mula sa kanya.
“Hindi ka marunong humawak.”
Hindi raw sumagot si Mara.
Umiyak lang.
Kinabukasan, dinala ni Nanay si Gabriel sa sala at sinabi kay Mara na matulog muna.
Pero nang bumangon siya, ayaw nang ibalik ni Nanay ang bata.
“Magpahinga ka muna. Kami na.”
Sa una, natuwa si Mara dahil akala niya tutulungan siya.
Pero nang sumunod na gabi at hingin niya si Gabriel para matulog sa tabi niya, tumanggi si Nanay.
“Baka makatulog ka nang mahimbing at madaganan mo.”
“Nay, dito lang po sa crib.”
“Hindi. Ako na.”
Kinabukasan, ganoon ulit.
Hanggang sa naging isang linggo.
Dalawang linggo.
Unti-unting naniwala si Mara na hindi ligtas sa kanya ang sariling anak.
Kapag umiiyak si Gabriel at lalapitan niya, inuunahan siya ni Ate Celina.
“Baka ma-stress ka na naman.”
Kapag gusto niyang magpalit ng lampin:
“Ako na. Ang bagal mo.”
Kapag gusto niyang magpakarga:
“Magpahinga ka na lang.”
Parang unti-unting binura ang pagiging ina niya.
Kasabay noon, lalo siyang hindi natutulog.
Minsan tatlumpung minuto lang sa buong gabi.
Minsan nakaupo lang siya at nakikinig sa pag-iyak ni Gabriel mula sa kabilang kuwarto.
Doon nagsimula ang takot.
Pakiramdam niya may masamang mangyayari sa anak niya.
Kapag pumikit siya, nagugulat siya at napapabalikwas.
Isang hapon, pumunta ang barangay health worker na si Ate Gemma para mag-follow-up.
Napansin nitong sobrang maputla ni Mara at parang lutang.
Tinanong siya kung nakakakain.
Umiyak daw siya.
Sinabi niyang minsan isang beses lang sa isang araw.
Tinanong kung nakakatulog.
Umiling siya.
Tinanong kung may mga iniisip siyang nakakatakot o kakaiba.
Doon umamin si Mara.
“Pakiramdam ko may kukuha sa anak ko.”
Sinabi ni Ate Gemma na kailangan siyang ma-assess agad ng doktor.
Nagbigay ng referral.
Pero nang umalis ang health worker, nagalit si Nanay.
“Bakit mo sinasabing hindi ka pinapakain?”
“Hindi ko po sinabi iyon.”
“Gusto mo bang isipin ng barangay na pinapabayaan ka namin?”
Kinagabihan, kinuha raw ni Ate Celina ang cellphone niya.
“Baka kung anu-ano na naman sabihin mo kay Kuya Paolo.”
Doon nagsimulang kontrolin ang pakikipag-usap niya sa akin.
Kapag tumatawag ako, tinatanong muna siya ni Nanay kung maayos ba siyang magsasalita.
Kapag umiiyak siya, hindi siya pinapasagot.
Kapag gusto niyang sabihin sa akin ang totoo, may nakatayo raw palagi sa tabi niya.
Nang tanungin ko kung sino ang lalaking narinig ko sa telepono noon, matagal siyang nag-isip.
Pagkatapos ay sinabi niya:
“Tubero.”
Napapikit ako.
Isang tubero.
Halos isang buwan kong pinagselosan ang isang tubero.
“Bakit mo pinatay ang tawag?”
“Hindi ako.”
Napatingin ako sa kanya.
“Si Ate Celina.”
Parang gusto kong masuka sa hiya.
Hindi ako niloko ng asawa ko.
Ako ang nabigo sa kanya.
Hindi dahil malayo ako.
Kundi dahil hinayaan kong lumaki ang duda ko kaysa sa tanong kung bakit biglang nagbago ang taong pinakamalapit sa akin.
“Patawad,” bulong ko.
Umiling siya.
“Hindi mo alam.”
“Dapat nalaman ko.”
Hindi niya sinagot iyon.
Maya-maya, tinanong ko ang tungkol sa manyika.
Nanigas ang mga daliri niya.
“Hindi ko maalala lahat.”
“Okay lang.”
“May isang gabi…”
Huminto siya.
“Umiiyak si Gabriel.”
Huminga siya nang malalim.
“Gusto kong kunin. Pero ayaw ni Nanay.”
Ayon kay Mara, sinubukan niyang kunin ang sanggol mula sa kuwarto ni Nanay.
Dahil ilang gabi na siyang halos walang tulog, nanginginig siya at umiiyak.
Nagkasagutan sila.
Hinawakan siya ni Ate Celina sa braso.
Nabagsak ang isang plastik na timba.
Nagising si Gabriel at lalo pang umiyak.
“Sinabi nila na nagwawala ako.”
“Anong nangyari pagkatapos?”
“Dinala nila ako sa stockroom.”
Napapikit ako.
“Kinandado?”
Tumulo ang luha niya.
“Una, sabi nila para lang kumalma ako.”
Isang oras daw.
Pagkatapos dalawang oras.
Pagkatapos isang buong gabi.
Nang sumunod na araw, sinabi ni Nanay na mas mabuting doon muna siya matulog dahil “naaabala ang bata” kapag umiiyak siya.
Ang manipis na kutson sa stockroom ang naging kama niya.
At ang dating kuwarto naming mag-asawa ay ginamit ni Ate Celina para mag-imbak ng mga produktong binebenta online.
Nang tanungin ni Mara kung kailan siya makakabalik sa kuwarto, sinabi raw ng kapatid ko:
“Kapag normal ka na.”
Napahigpit ang kamao ko.
Pero iyon pa rin ay hindi paliwanag kung bakit manyika ang yakap niya.
Nalaman ko ang sagot mula kay Ate Gemma.
Pinuntahan ko siya sa barangay health center kinabukasan.
Naalala niya agad si Mara.
“Sir, ilang beses po akong bumalik.”
“Ilang beses?”
“Tatlo.”
Tatlo.
“Bakit walang nagsabi sa akin?”
“Sinabi po ng nanay ninyo na naihatid na raw sa doktor.”
Napamura ako sa ilalim ng hininga.
Hindi kailanman nadala.
Ayon kay Ate Gemma, sa ikatlong pagbisita niya, hindi na siya pinapasok sa loob.
Sinabi ni Nanay na natutulog si Mara.
Pero bago siya umalis, nakita niya si Mara sa maliit na bintana ng stockroom.
Nakaupo.
May hawak na nakarolyong tuwalya na binalot sa kumot.
Noong una raw, akala ni Ate Gemma ay damit lamang.
Hanggang marinig niyang sinasabihan iyon ni Mara:
“Anak, huwag kang umiyak. Nandito si Mama.”
“Sinabi ko po sa nanay ninyo na kailangan na talagang dalhin sa ospital,” sabi ni Ate Gemma. “Hindi na ito simpleng lungkot pagkatapos manganak.”
“Anong sagot niya?”
Nag-alinlangan siya.
“Sinabi niyang huwag daw palakihin ang problema. Baka pag-usapan sa lugar.”
Napahawak ako sa noo.
Reputasyon.
Iyon pala ang mas mahalaga.
Hindi ang isip ng asawa ko.
Hindi ang kaligtasan niya.
Hindi ang kinabukasan ng apo niya.
Ang sasabihin ng kapitbahay.
Pagkatapos kong makausap si Ate Gemma, dumiretso ako sa pawnshop na nasa resibo.
Kinumpirma nilang si Ate Celina ang nagsangla ng gintong pulseras at pares ng hikaw.
Ipinakita ko ang litrato ni Mara na suot ang mga iyon sa kasal namin.
Regalo iyon ng yumao niyang lola.
Hindi niya kailanman ibebenta.
Hindi pera ang pinakamasakit doon.
Alaala iyon.
Pagkatapos ay pumunta ako sa bangko.
Hindi nila puwedeng basta ibigay sa akin ang lahat ng detalye ng personal account ni Mara nang wala siyang pahintulot, kaya bumalik ako sa ospital at ipinaliwanag ang sitwasyon.
Nang mas malinaw na ang isip niya makalipas ang ilang araw, siya mismo ang pumayag na i-review namin ang mga transaksiyon.
Doon lumabas ang buong pattern.
Mga halagang tig-₱5,000.
₱7,500.
₱12,000.
₱8,000.
Puro transfer sa e-wallet na ginagamit ni Ate Celina at bayad sa account ng online lender.
May ilang transaksiyon na nangyari sa mga oras na ayon sa medical notes ay nilalagnat at halos hindi makatayo si Mara.
“Hindi ako ang gumawa niyan,” sabi niya.
“Alam ko.”
“Hindi ko ibinigay ang PIN ko.”
Naalala niya pagkatapos.
May papel siyang pinagtatalaan ng PIN at password sa maliit na notebook na nasa handbag niya.
Ang bag na iyon ay naiwan sa kuwarto ni Nanay matapos siyang manganak.
Doon nagkaroon ng access si Ate Celina.
Hindi ko pa rin kinausap ang kapatid ko.
May isa pa akong kailangang malaman.
Tinawagan ko ang ospital kung saan nanganak si Mara at humingi siya ng kopya ng kanyang discharge instructions.
Nakasulat doon ang schedule ng follow-up.
Dalawang beses dapat siyang bumalik.
Hindi siya nakabalik kahit minsan.
May isang follow-up para sa kanya.
May hiwalay na checkup para kay Gabriel.
Si Gabriel lang ang dinala.
Nang tanungin ko si Nanay sa telepono kung bakit, sinabi niya:
“Wala namang reklamo si Mara noon.”
Doon ako tuluyang nawalan ng pasensiya.
“May referral na mula sa health center!”
“Akala namin arte lang.”
“Tatlong beses bumalik ang health worker!”
“Anak, huwag kang sumigaw.”
“Ano ang gusto mong gawin ko? Magpasalamat?”
“Hindi mo naiintindihan ang hirap namin dito!”
Napatawa ako.
Hindi dahil nakakatawa.
Dahil hindi ako makapaniwala.
“Ang hirap ninyo?”
“Oo! Kami ang nag-alaga sa anak mo habang nagtatrabaho ka sa Cebu!”
“At nasaan ang perang ipinapadala ko?”
Tahimik.
“Nay, nasaan ang ₱186,000?”
“Pinambili ng kailangan ninyo.”
“Nasa akin ang mga resibo.”
Walang sumagot.
“Nasa akin din ang pawn ticket ng alahas ni Mara.”
Narinig kong napasinghap siya.
“Saan mo nakuha iyon?”
“Mas gusto kong itanong kung bakit nasa pangalan ni Ate Celina.”
Mahabang katahimikan.
Pagkatapos ay narinig ko ang boses ng kapatid ko.
“Kuya, babayaran ko naman.”
Iyon lang.
Hindi “patawad.”
Hindi “nagkamali ako.”
Babayaran ko naman.
“Ginamit mo ang account ng asawa ko habang may sakit siya.”
“Nanghiram lang ako.”
“Hindi siya pumayag.”
“Kailangan ko kasi! Lubog ako sa online lending!”
“At dahil lubog ka sa utang, puwede mong kunin ang perang para sa gatas at checkup ng anak ko?”
“Hindi naman nagutom si Gabriel!”
Parang may sumabog sa loob ko.
“Ang asawa ko ang nagutom!”
Natahimik siya.
“May sinabi si Mara sa akin,” pagpapatuloy ko. “Minsan isang beses lang daw siya nakakakain.”
Sumingit si Nanay.
“Hindi totoo iyan.”
“May record ang health worker na bumaba ang timbang niya.”
“Maselan lang talaga siya.”
“Tumigil ka.”
“Anak—”
“Tumigil ka nang gawing kasalanan ni Mara ang ginawa ninyo sa kanya.”
Ibinaba ko ang tawag.
Pagbalik ko sa kuwarto, nadatnan kong nakaupo si Mara habang pinagmamasdan si Gabriel mula sa malayo.
Hindi pa rin niya kayang kargahin.
Hindi ko siya pinilit.
Sinabi ng doktor na bahagi ng paggaling ang muling pagtatayo ng pakiramdam niyang ligtas siya.
Hindi pelikula ang paghilom.
Walang isang yakap na makakapagbalik agad sa dati.
May araw na nakakausap niya ako nang maayos.
May araw na bumabalik ang takot.
May gabing nagigising siyang umiiyak at nagtatanong kung ligtas ba si Gabriel.
May pagkakataong ayaw niyang lumapit sa crib dahil natatakot siyang baka “masamang nanay” nga siya.
Sa bawat pagkakataon, iisa ang sagot ko.
“Nandito lang ako.”
Makalipas ang isang linggo, pinayagan siyang lumipat mula sa mas mahigpit na pagbabantay patungo sa regular na kuwarto habang nagpapatuloy ang gamutan at psychiatric care.
Doon unang inilapit ng nurse si Gabriel habang nakaupo ako sa tabi niya.
Hindi agad inabot ni Mara.
Nanginginig ang kamay niya.
“Paano kung ayaw niya sa akin?”
“Mahal, dalawang buwang gulang ang anak natin. Hindi siya gumagawa ng listahan ng sama ng loob.”
Bahagya siyang napangiti.
Napakaliit.
Pero totoong ngiti.
Inilapag ng nurse si Gabriel sa braso niya.
Napatigil si Mara.
Parang hindi siya huminga.
Gumalaw ang maliit na kamay ng anak namin at kumapit sa tela ng damit niya.
Biglang tumulo ang luha niya.
“Gabriel…”
Hindi siya sumigaw.
Hindi siya natawa nang walang dahilan.
Umiyak lang siya.
Tahimik.
Mahaba.
Totoo.
At sa unang pagkakataon mula nang umuwi ako, ibinaba niya sa tabi ng kama ang manyika.
Akala ko iyon na ang pinakamabigat na katotohanang malalaman ko.
Nagkamali ako.
Kinagabihan, dumating si Joel dala ang isang brown envelope.
“Paolo,” sabi niya, “may ipinabigay sa akin ang kapitbahay ninyo.”
“Sino?”
“Si Mang Nestor. Yung may CCTV sa tapat.”
Kinabahan ako.
“Ano ito?”
“May kopya raw siya ng recording noong gabing inilagay si Mara sa stockroom.”
Nanlamig ang mga kamay ko.
Isinaksak namin ang maliit na memory card sa laptop.
May timestamp.
9:47 ng gabi.
Sa video, kitang-kita ang bukas na pintuan sa gilid ng bahay.
Lumabas si Mara.
Umiiyak.
Walang tsinelas.
Nasa likod niya si Ate Celina.
Sumunod si Nanay.
Walang tunog ang recording.
Pero malinaw ang kilos.
Pilít bumabalik si Mara papasok sa bahay.
Hinaharangan siya ni Ate Celina.
Ilang segundo pagkatapos…
may ginawa ang kapatid ko na hindi ko kailanman inasahang magagawa niya sa asawa ko.
Hinawakan niya si Mara sa magkabilang balikat.
Itinulak papasok sa stockroom.
At si Nanay mismo ang nagsara ng pinto.
Pagkatapos…
siya ang naglagay ng kandado.
Nakatitig ako sa screen.
Makalipas ang isang minuto, bumalik si Ate Celina.
May hawak siyang kumot ni Gabriel.
At isang lumang manyika.
Binuksan nila sandali ang pinto.
Inihagis ni Ate Celina ang manyika sa loob.
At kahit walang audio ang CCTV…
nabasa ko sa galaw ng bibig niya ang sinabi niya.
“Eto. Yan ang alagaan mo.”
Doon ko naunawaan kung bakit mahigpit na yakap ni Mara ang manyika noong umuwi ako.
Hindi niya iyon basta nakita.
Hindi iyon random na bagay na pinili ng isip niyang nagdurusa.
Ibinigay iyon sa kanya ng sarili kong kapatid…
bilang panunuya.
At bukas ng umaga, haharap ako sa kanilang dalawa dala ang video.
