Bahagi 3: Ang Presyo ng Tatlong Taong Pagsisinungaling at ang Paglabas ng Katotohanan sa Harap ng Lahat
Bahagi 3: Ang Presyo ng Tatlong Taong Pagsisinungaling at ang Paglabas ng Katotohanan sa Harap ng Lahat
“Nasaan ang orihinal niyan?”
Iyon ang una kong naitanong.
Hindi ko alam kung paano ko nagawang panatilihing kalmado ang boses ko.
Sa harap ko, nakatayo ang lalaking anim na taon kong tinawag na asawa.
May hawak siyang dokumentong nagsasabing ibinigay ko ang pahintulot na gamitin ang tanging pamana sa akin ng nanay ko.
Pero alam kong hindi totoo iyon.
Noong petsang nakalagay sa papel, nasa isang pribadong ospital ako sa Quezon City.
Sumailalim ako sa operasyon upang alisin ang isang ovarian cyst.
Dalawang araw akong nanatili roon.
May hospital records ako, medical certificate, at mga resibong nagpapatunay nito.
At higit sa lahat, naaalala ko kung sino ang hindi ko katabi noong araw na iyon.
Si Nico.
Sinabi niyang hindi siya maaaring umabsent dahil may mahalagang meeting.
Ang kapatid ko sa pinsan na si Bea ang nagbantay sa akin.
“Nic, paano ako nakapirma sa papel na iyan habang nasa recovery room ako?”
Hindi siya agad sumagot.
Tinitigan niya ang dokumento bago sinabing, “Baka hindi mo lang maalala. Marami kang pinirmahan noon.”
“Anong papel ang pinirmahan ko sa ospital na may kinalaman sa panaderya?”
“Maris, huwag mo nang palakihin.”
“Hindi mo sinagot ang tanong ko.”
Bigla niyang hinampas ang mesa gamit ang palad.
“Anim na taon na tayong mag-asawa! Sa tingin mo ba wala akong karapatang makinabang sa ari-arian mo?”
Napaatras ako.
Hindi dahil natakot ako sa lakas ng boses niya.
Kundi dahil doon ko unang narinig ang tunay niyang iniisip tungkol sa pamana ko.
Hindi iyon alaala ng nanay ko para sa kanya.
Hindi iyon pangarap kong buhayin muli.
Isang ari-ariang maaari niyang pagkakitaan.
“Kung may karapatan ka,” sagot ko, “bakit kailangan mong gumamit ng pirma na hindi ko ginawa?”
Namula ang mukha niya.
“Ang dami mong sinasabi. Negosyo lang ito.”
“Kaninong negosyo?”
Hindi siya sumagot.
“Kaninong negosyo, Nico?”
Malamig siyang tumingin sa akin.
“Sa amin ni Rhea.”
Apat na salita.
Pero parang may pader na gumuho sa loob ng dibdib ko.
“At ako?”
Napabuntong-hininga siya.
“Ikaw, Maris, may trabaho ka naman. May bahay tayo. Hindi ka naman naghihirap.”
Tiningnan ko siya nang matagal.
May trabaho ako.
May bahay kami.
Hindi raw ako naghihirap.
Parang sapat na ang mga iyon para tanggapin kong may ibang babaeng gumagamit ng pagmamahal, oras, pera, at pangarap ng asawa ko.
Parang kailangan ko pang magpasalamat.
“Bakit siya?” tanong ko.
Tumahimik siya bago umupo.
“Magkakilala na kami bago pa tayo ikasal. Nagkita ulit kami tatlong taon na ang nakaraan. Mahirap ang pinagdaanan niya. Iniwan siya ng ama ng anak niya.”
“So?”
“Kailangan niya ng taong aalalay.”
“At ako, hindi?”
Hindi siya sumagot.
Naalala ko ang gabing nilagnat ako nang halos tatlumpu’t siyam na digri.
Humingi ako ng lugaw.
Sinabi niyang umorder na lang ako online dahil pagod siya.
Kinabukasan, nakita kong gumagawa siya ng homemade chicken soup sa kusina.
Akala ko para sa kanya.
Ngayon, alam ko na kung saan iyon napunta.
Naalala ko rin noong anniversary namin.
Nag-book ako ng hapunan sa isang restaurant sa BGC.
Kinansela niya dahil may overtime.
Kinabukasan, nakita kong may bagong food processor siyang binili.
Ang sabi niya, kailangan daw sa bahay.
Pero ni minsan, hindi niya iyon ginamit para magluto para sa akin.
“May relasyon kayo?” direkta kong tanong.
Pumikit siya.
“Hindi ganoon kasimple.”
“Simple lang ang tanong ko.”
“Oo.”
Wala akong naramdaman sa unang ilang segundo.
Pagkatapos, parang may mabigat na bato na dahan-dahang inilagay sa dibdib ko.
“Matagal na?”
“Halos tatlong taon.”
Tatlong taon.
Tatlong taon siyang may ibang babae.
Tatlong taon niyang tinatanggap ang mga bayarin sa bahay na ako ang sumasalo habang ginagastos ang malaking bahagi ng pera niya para sa ibang pamilya.
Tatlong taon niyang ginagamit ang kusina namin para maghanda ng pagkain na hindi niya kailanman inalok sa akin.
“Yung batang kasama niya sa pictures?”
“Anak niya. Anim na taong gulang.”
“Tinatawag ka ba niyang Papa?”
Tumungo siya.
“Paminsan-minsan.”
Napatawa ako nang mahina.
Hindi iyon masayang tawa.
“Hindi ka pa nga naging mabuting asawa, gusto mo nang maging ama sa ibang bahay.”
“Maris, huwag mong idamay ang bata.”
“Hindi ko siya dinadamay. Ikaw ang naglagay sa kanya sa sitwasyong ito.”
Tumayo ako.
“Aalis ka muna rito.”
Agad siyang tumutol.
“Bahay ko rin ito.”
“Hindi ko sinasabing maglalayas ka nang walang usapan. Sinasabi kong hindi tayo puwedeng magpatuloy na parang walang nangyari. Bukas, makikipag-usap ako sa abogado. Ngayong gabi, sa kabilang kuwarto ka.”
Nakita kong gusto pa niyang makipagtalo.
Pero tumalikod na ako.
Kinabukasan, maaga akong nakipagkita kay Camille.
Dinala ko ang kopya ng dokumentong ipinakita ni Nico, ang mga bank statement, medical records, screenshots, at mga litrato ng panaderya.
May dala rin akong sertipikadong kopya ng titulo ng lupa at mga dokumento tungkol sa pamanang naiwan sa akin.
Maingat na sinuri ni Camille ang lahat.
“Maris, hindi natin kailangang hulaan ang mga legal na epekto nito,” sabi niya. “May proseso para tiyakin kung tunay ang dokumento at kung may bisa ito. Pero malinaw na kailangan mong tutulan agad ang anumang paggamit ng pirma mo nang walang pahintulot.”
Tinulungan niya akong magpadala ng pormal na sulat kay Nico at Rhea.
Malinaw ang nakasaad.
Wala silang pahintulot na gamitin ang panaderya.
Wala silang pahintulot na magpakilalang kinatawan ko.
At tinututulan ko ang dokumentong may pirma na hindi ko kinikilala.
Nakipag-ugnayan din kami sa mga kinauukulang tanggapan upang alamin kung may naihain na aplikasyon para sa business permits at kung ano ang maaaring gawin upang maitama ang maling impormasyon.
May lumabas na aplikasyon sa ilalim ng pangalan ni Rhea.
Pero hindi pa iyon nangangahulugang may karapatan siyang gamitin ang ari-arian.
Habang inaasikaso namin iyon, tumawag ang biyenan kong si Aling Cora.
“Maris, anak, bakit mo pinahihirapan si Nico?”
Napapikit ako.
“Ano po ang sinabi niya sa inyo?”
“Nagnenegosyo lang naman ang anak ko. Tutulong pa nga raw sa iyo. Bakit kailangan mong kumuha ng abogado?”
“Alam ninyo bang may iba siyang babae?”
Tumahimik siya.
“Ano po, Ma? Alam ninyo?”
Mahina siyang sumagot.
“Matagal nang nahihirapan si Rhea. May anak siyang pinapalaki. Kawawa rin.”
Parang may sumiklab na apoy sa loob ko.
“At hindi ninyo ako naawaang niloloko ng anak ninyo?”
“Maris, huwag kang magsalita nang ganyan. Hindi naman kayo nagkaanak ni Nico. Natural lang na matuwa siyang may batang nagmamahal sa kanya.”
Napakapit ako sa gilid ng mesa.
Noong ikalawang taon ng aming kasal, dalawang beses akong nagkaroon ng komplikasyon sa pagbubuntis.
Sa huling pagkakataon, sinabi ng doktor na kailangan kong magpahinga at magpagamot bago muling sumubok.
Nico had once held my hand—hindi, noong panahong iyon, hinawakan niya ang kamay ko at sinabing hindi mahalaga kung gaano katagal kaming maghintay.
Kami raw ang mahalaga.
Ngayon, ginagamit ng sarili niyang ina ang sugat na iyon para bigyang-katwiran ang pagtataksil niya.
“Ma, hindi kasalanan ng batang iyon ang ginawa ni Nico. Pero hindi rin lisensiya ang paghihirap nila para lokohin ako.”
“Kung mahal mo ang asawa mo, matuto kang magparaya.”
“Bakit po ako lang ang kailangang magparaya?”
Ibinaba ko ang telepono.
Kinagabihan, dumating si Nico na may dalang grocery bag.
May laman iyong chicken breast, broccoli, at mga prutas.
“Maris, magluluto ako para sa iyo.”
Hindi ko siya pinansin.
“Yung paborito mong creamy chicken. Gagawin ko.”
Huminto ako sa pag-aayos ng mga dokumento.
“Alam mo ba kung ano ang paborito kong pagkain?”
Natigilan siya.
“Chicken…”
“Sinampalukang manok,” putol ko. “Yung may maraming luya. Yun ang niluluto ni Mama kapag umuulan.”
Hindi siya nakapagsalita.
Anim na taon kaming kasal.
Pero hindi niya alam ang paborito kong pagkain.
Samantalang alam niya kung gaano karaming asin ang gusto ni Rhea sa kaldereta.
Alam niyang ayaw nito ng taba.
Alam niyang gusto nito ng dagdag na carrots.
Minsan, hindi mo kailangang makakita ng halikan para malaman kung sino ang pinili ng isang tao.
Sapat nang makita kung kaninong maliliit na pangangailangan niya binibigyang-pansin araw-araw.
“Nic, magkano ang ginastos mo mula sa emergency fund natin?”
Nagulat siya.
“Ano?”
“Tatlong daan at apatnapung libong piso ang nawala. May breakdown ka ba?”
“Investment iyon.”
“Kanino?”
“Sa negosyo.”
“Negosyong nakapangalan sa inyong dalawa ni Rhea?”
Nanatili siyang tahimik.
“Akala ko magkakaroon tayo ng sariling anak at gagamitin ang perang iyon para sa panganganak, gamot, o anumang emergency,” sabi ko. “Iyon ang sinabi mong dahilan kung bakit kailangan nating mag-ipon.”
Tumitig siya sa sahig.
“Hindi ko naman sinabing hindi kita babayaran.”
Napatawa ako.
“Kailan? Pagkatapos mong patayuan ng bagong kusina ang kabit mo?”
Hindi na siya sumagot.
Makalipas ang dalawang araw, nakakuha kami ng mahalagang impormasyon mula sa isang supplier na kinontak ni Camille matapos magbigay ng pahintulot itong makipag-usap.
May order si Nico ng stainless-steel counters, industrial oven, at dalawang refrigerator.
Ang delivery address ay ang panaderya ko.
Ang pambayad, malaking bahagi ay nanggaling sa joint emergency fund namin.
Pero may isa pang problema.
Nakapag-advance payment na pala ang ilang customer sa Rhea’s Home Kitchen.
May labingpitong order para sa mga party trays at packed meals.
Kabuuang halos isandaan at walumpu’t walong libong piso ang tinanggap nilang deposito, ayon sa mga resibong ipinakita ng ilang customer.
Ang pinangakong pickup point ay ang panaderya ni Mama.
Ang ilan sa orders ay nakatakda sa susunod na linggo.
Wala akong kinalaman sa mga kontratang iyon.
Wala rin akong natanggap na kahit piso.
Pero ang address at lumang litrato ng panaderya ang ginagamit nilang panghikayat.
“Kung hindi nila matutupad ang mga order, kailangang maabisuhan ang mga customer,” sabi ni Camille. “Huwag nating hayaan na may ibang taong mapahamak.”
Pumayag ako.
Sa tulong niya, naghanda kami ng pormal na abiso tungkol sa kawalan ng pahintulot na gamitin ang lugar.
Hindi namin inilabas ang personal na detalye ng mga customer.
Ang gusto ko ay maipaliwanag ang sitwasyon, hindi manira ng mga taong walang kasalanan.
Ngunit bago pa namin matapos ang lahat, tumawag si Mang Iking.
“Maris, pumunta ka rito. May ginagawang hindi maganda ang asawa mo.”
Pagdating ko, nakita kong may dalawang trabahador na nag-aalis ng lumang karatula.
Ang kahoy na karatulang ginawa ni Papa.
PANADERYA NI ESTER
May kupas na dilaw na pintura at maliit na bulaklak sa gilid.
Dalawampu’t limang taon iyong nakasabit doon.
Nang makita kong ibinababa nila, parang may humawak sa lalamunan ko.
“Sandali!” sigaw ko.
Napalingon ang mga trabahador.
“Huwag ninyong galawin iyan!”
Lumabas si Rhea mula sa loob.
Maayos ang buhok niya, may gintong hikaw, at nakasuot ng puting blazer.
Napatingin siya sa akin mula ulo hanggang paa.
“Ah, ikaw pala si Maris.”
“Oo. Ako ang may-ari ng lugar na ito.”
Ngumiti siya.
“Alam ko. Pero hindi ba pinag-usapan na ninyo ni Nico?”
“Hindi.”
Nawala ang ngiti niya.
“May dokumento kami.”
“May dokumento kayong may pirma na hindi ko ginawa. Tinututulan na iyon sa pamamagitan ng abogado ko.”
Namula ang mukha niya.
“Ako ang nagplano ng negosyo. Ako ang kumausap sa suppliers. Ako ang kumuha ng mga customer. Hindi mo puwedeng basta sirain ang lahat!”
“Hindi ko sinira ang negosyo ninyo. Kayo ang nagtangkang itayo iyon sa lugar na hindi ninyo pag-aari.”
Dumating si Nico.
Agad siyang pumagitna.
“Maris, huwag kang gumawa ng eksena.”
Tiningnan ko ang lumang karatula ni Mama.
“Ikaw ang nagpagawa ng eksenang ito, Nico.”
May ilang kapitbahay nang lumapit.
Hindi ako sumigaw.
Hindi ko hinawakan si Rhea.
Hindi ko rin inagaw ang anumang kagamitan.
Tahimik kong ipinakita ang dokumentong hawak ng abogado ko at ipinaliwanag sa mga trabahador na may pagtatalo tungkol sa pahintulot sa paggamit ng lugar.
Huminto sila at kinausap ang kanilang supervisor.
Pagkatapos, muling ikinabit ang lumang karatula habang nililinaw ang sitwasyon.
Ngunit tila hindi matanggap ni Rhea ang nangyari.
Kinuha niya ang telepono at nagsimulang mag-live sa Facebook.
“Ito ang babaeng gustong sirain ang kabuhayan namin!” sigaw niya habang itinutok ang camera sa mukha ko. “May anak akong kailangang buhayin! Pero dahil nagseselos siya, gusto niyang mawalan kami ng trabaho!”
May mga tao nang nakatingin.
Si Nico, sa halip na pigilan siya, ay tumayo sa tabi niya.
“Maris, kung mahal mo talaga ako, hindi mo gagawin ito sa amin.”
Natigilan ako.
“Sa inyo?”
“Oo,” sagot niya. “Sa amin ni Rhea at sa batang umaasa sa akin.”
Sa likuran ko, narinig kong may bumuntong-hininga.
Napatingin ako sa asawa ko.
“Anim na taon mo akong asawa, Nico. Pero sa harap ng mga tao, sila pa rin ang pinagtatanggol mo.”
Hinawakan ni Rhea ang braso niya.
“Hayaan mo na, love. Ilabas mo ang papel.”
Dahan-dahang kumuha si Nico ng isang folder.
Inilabas niya ang dokumentong may pekeng pirma ko.
Itinaas niya iyon sa harap ng mga tao.
“Narito ang pahintulot niya! Siya mismo ang pumirma! Ngayon, gusto niyang bawiin dahil sa selos!”
Tumahimik ang paligid.
Nakatutok pa rin ang camera ni Rhea.
May mga kapitbahay na nagbulungan.
At doon ko nakita ang isang detalyeng hindi ko napansin sa unang kopya.
Sa ibabang bahagi ng dokumento, may pangalan ng isang notaryo.
Kasama ang isang notarial reference number.
At ang petsa ay ang mismong araw na nasa ospital ako.
Lumapit sa akin si Camille, na kadarating lang matapos kong tawagan.
Tiningnan niya ang papel at mahinang sinabi:
“Maris, makukuha natin sa opisina ng notaryo at sa kaukulang rekord kung ano talaga ang nangyari rito.”
Pagkatapos, tumingin siya kay Nico.
“Sigurado ka bang iyan ang dokumentong gusto mong ipakita sa lahat?”
Hindi sumagot si Nico.
Pero sa unang pagkakataon, nakita kong nawala ang kulay sa mukha niya.
Dahil ang dokumentong ginagamit niyang panakot sa akin ay maaaring maging pinakamabigat na ebidensiya laban sa kanya.
At hindi pa niya alam na may isa pang taong handang magsabi kung sino talaga ang nagdala ng papel na iyon para pirmahan.
