Bahagi 3: Ang lihim na kasunduan sa lupa at ang gabing tinangka nilang agawin ang anak namin
Bahagi 3: Ang lihim na kasunduan sa lupa at ang gabing tinangka nilang agawin ang anak namin
Nang mabasa ko ang mensahe ni Victor, gusto kong umalis sa ospital at harapin siya mismo.
Gusto kong itanong kung paano niya nagawang pagbantaan ang asawa kong walong buwan nang buntis.
Gusto kong hilahin siya palabas ng bahay namin at ipakita sa lahat ang ginawa nila.
Pero naramdaman ko ang kamay ni Isa sa braso ko.
“Raf, huwag kang aalis.”
Hindi malakas ang kaniyang boses.
Halos hindi ko nga marinig dahil sa ingay ng mga kagamitan sa silid.
Pero sapat iyon para mapigilan ako.
“Kung pupunta ka sa kanila ngayon, ikaw ang magmumukhang marahas,” sabi niya. “Iyon ang gusto nila.”
Napatitig ako sa asawa ko.
Kahit siya ang nakahiga sa ospital, siya pa rin ang nag-iisip kung paano kami makakaligtas.
Umupo ako sa tabi niya.
“Ano ang gusto mong gawin natin?”
“Gusto kong mabuhay ang anak natin. Pagkatapos, gusto kong managot silang lahat sa ginawa nila.”
Doon ko naintindihan na hindi sapat ang magalit.
Kailangan naming kumilos nang maingat.
At sa unang pagkakataon, kailangan kong ihinto ang pagiging anak na laging sumusunod sa kaniyang ina.
Kailangan kong maging asawa at ama.
Kinabukasan, kinausap namin ang isang abogadang inirekomenda ng kaibigan naming si Carlo.
Si Atty. Miriam Valdez ay matagal nang humahawak ng mga kasong may kinalaman sa pananakot, pamemeke ng dokumento, at alitan sa ari-arian.
Dumating siya sa ospital na may dalang maliit na notebook.
Hindi siya agad nagbigay ng pangako.
Maingat siyang nakinig habang ikinukuwento ni Isa ang lahat.
Nang matapos, tinanong niya kung mayroon kaming ebidensiya.
Ipinakita ko ang mga litrato.
Ang kandado sa labas ng silid-imbakan.
Ang basag na baso.
Ang duguang damit.
Ang mga marka sa pulso ni Isa.
Ang dokumentong naiwan sa sahig.
At ang mga screenshot ng usapan ng aking pamilya.
Matagal na tiningnan ni Atty. Miriam ang mga iyon.
“May mga seryosong bagay dito,” sabi niya. “Pero kailangan nating ingatan ang orihinal na ebidensiya. Hindi sapat ang mga screenshot kung kukuwestiyunin ang pinagmulan ng mga ito.”
Ipinaliwanag niyang dapat naming panatilihin ang mga cellphone, orihinal na mensahe, dokumento, at anumang record na maaaring magpatunay sa nangyari.
Mahalaga rin ang medical findings at ang sariling salaysay ni Isa.
Hindi namin kailangang magkunwaring alam na namin ang lahat.
Kailangan naming patunayan ang bawat mahalagang pangyayari.
Agad naming ipinagbigay-alam sa hospital security na walang sinumang kamag-anak ko ang maaaring dumalaw kay Isa nang walang pahintulot niya.
Nagpaayos din ako ng seguridad sa bahay at pinapalitan ang lahat ng kandado.
Sa pagkakataong iyon, hindi ko na binigyan ng ekstrang susi ang nanay ko.
Nagpasya kaming huwag munang bumalik doon si Isa pagkatapos niyang makalabas sa ospital.
May kapatid siyang nakatira sa Pasig.
Si Andrea, isang guro, ang unang taong tinawagan namin.
Nang malaman ni Andrea ang nangyari, halos hindi siya makapagsalita.
“Bakit hindi mo sinabi sa akin, Ate?” umiiyak niyang tanong.
Napayuko si Isa.
“Akala ko kaya ko pang ayusin.”
Iyon ang paulit-ulit kong narinig sa mga sumunod na araw.
Akala niya kaya niyang ayusin.
Akala niya kapag mas naging mabait siya kay Mama, titigil ang pang-iinsulto.
Akala niya kapag hindi siya sumagot, mawawala ang galit.
Akala niya kapag pinatunayan niyang mabuti siyang asawa, matatanggap siya ng pamilya ko.
Pitong taon niyang sinubukan.
At sa loob ng pitong taon, hindi ko nakita kung gaano kalaki ang ibinayad niya para sa kapayapaang akala kong mayroon kami.
Noong ikalawang araw sa ospital, nagkaroon ng unang malaking pagbabago.
Tumawag sa akin ang isang dating empleyado ng kompanya ni Victor.
Si Dennis, apatnapu’t dalawang taong gulang, ay dating accounting supervisor ng Del Rosario Development Corporation.
Matagal na siyang hindi nagtatrabaho roon.
Hindi kami malapit.
Kaya nagtaka ako nang marinig ko ang kaniyang pangalan.
“Sir Rafael, may kailangan po akong sabihin. Baka may kinalaman ito sa nangyayari sa misis ninyo.”
Tinanong ko kung paano niya nalaman.
“May mga taong nagtatanong na po tungkol sa titulo ng lupa ni Ma’am Isabel.”
Napaupo ako nang tuwid.
“Sinong mga tao?”
“Mga tauhan po ng isang financing company. May loan application na ginagamit ang lupang iyon bilang collateral.”
Hindi ako nakasagot.
Alam kong may problema ang negosyo ni Victor.
Pero hindi ko alam kung gaano kalaki.
Ikinuwento ni Dennis na dalawang malalaking proyekto ang hindi natapos ng kompanya.
May mga supplier na hindi nabayaran.
May mga kontratang naputol.
At may mga pautang na malapit nang singilin.
Ayon sa kaniya, umaabot na sa mahigit ₱148 milyon ang mga obligasyong kailangang isaayos sa loob ng susunod na ilang buwan.
Nang tanungin ko kung bakit hindi sinabi sa akin ni Mama, may mapait siyang sagot.
“Dahil ikaw po ang pinakahuling taong gusto nilang makaalam.”
Hindi ko maintindihan.
“Bakit?”
“Dahil alam nilang hindi ninyo hahayaan na gamitin ang lupa ng asawa ninyo.”
Noon ko naalala ang mga nakaraang buwan.
Bigla-bigla akong binibigyan ni Mama ng mga dagdag na gawain sa kompanya.
May mga pagkakataong pinapapunta niya ako sa malalayong proyekto kahit may ibang engineer namang puwedeng mag-asikaso.
Minsan, pinakiusapan pa niya akong bumiyahe patungong Cebu para sa isang meeting na kalaunan ay nalaman kong puwede palang gawin online.
Inakala kong nagtitiwala lang sila sa kakayahan ko.
Ngayon, iba na ang kahulugan ng lahat.
Habang inilalayo nila ako sa bahay, pinipilit nilang mapag-isa si Isa.
Sinabi ni Dennis na mayroon pang mas dapat kong malaman.
“May nakita po akong kopya ng isang draft na mortgage agreement. May attached na authorization letter.”
“Kanino galing?”
“May pangalan ninyo, Sir.”
Napapikit ako.
Isa na namang pekeng dokumento.
Nang itanong ko kung mayroon siyang kopya, sinabi niyang may ilang file siyang naitabi mula sa kaniyang huling linggo sa kompanya.
Hindi niya alam noon kung gaano kahalaga ang mga iyon.
Ngunit nang marinig niyang may insidenteng kinasangkutan ang asawa ko, naalala niya ang mga papeles.
Hiniling kong ipasa niya ang anumang maaari niyang ibahagi sa aming abogado sa wastong paraan.
Ayokong gumawa ng panibagong problemang legal habang sinusubukan naming ipaglaban ang katotohanan.
Pumayag siya.
Noong gabing iyon, nakita namin ang dokumentong matagal nang ipinaghahanda ni Mama.
Isang kasunduang magpapahintulot sa kompanya ni Victor na gamitin ang lupang nagkakahalaga ng humigit-kumulang ₱260 milyon upang makakuha ng malaking financing arrangement.
Ang lupa ay nakapangalan lamang kay Isa.
Ipinamana iyon sa kaniya ng kaniyang lola bago pa kami ikasal.
Wala akong karapatang ipagkaloob iyon sa aking pamilya.
Lalong walang karapatan si Mama.
Pero mayroon silang plano.
Pipilitin nilang pumirma si Isa sa isang Special Power of Attorney.
Kapag nakuha nila iyon, gagamitin nila ang dokumento upang makipagtransaksiyon sa mga nagpapautang.
Kung hindi papayag si Isa, gagamit sila ng pananakot.
At kung hindi pa rin siya susunod, may mas malupit silang hakbang.
Gagamitin nila ang aming anak.
Nang marinig iyon ni Atty. Miriam, hindi siya agad nagkomento.
Sinuri niya ang mga papeles.
Pagkatapos ay sinabi niyang hindi basta-basta nagkakaroon ng karapatan ang isang lola sa sanggol dahil lamang sa isang sulat.
Hindi rin maaaring mailipat ang kustodiya ng bata sa pamamagitan lamang ng pekeng pahintulot.
Pero hindi iyon dahilan para maliitin ang panganib.
“Ang mas nakababahala,” sabi niya, “ay ang kanilang intensiyong ilayo ang bata sa mga magulang upang makakuha ng isang pirma.”
Naramdaman kong humigpit ang hawak ni Isa sa kumot.
“Atty., posible po bang talagang kunin nila ang anak ko?”
“Hindi sila basta may legal na karapatang gawin iyon,” sagot niya. “Pero kailangan nating seryosohin ang banta at protektahan ang mag-ina.”
Doon nagsimulang maging malinaw ang isang bagay.
Ang mga dokumentong ginagawa nila ay hindi lamang para magmukhang legal ang kanilang plano.
Ginagawa nila iyon para takutin si Isa.
Para iparamdam na wala siyang kakampi.
Para isipin niyang mas mabuting sumunod kaysa mawala ang kaniyang anak.
Noong ikatlong araw, may tumawag mula sa isang numerong hindi ko kilala.
Babae ang sumagot.
“Rafael, si Tita Lourdes ito.”
Napahigpit ang hawak ko sa telepono.
Isa siya sa mga taong tahimik na nanood habang nasasaktan si Isa.
“Ano ang kailangan ninyo?”
Huminga siya nang malalim.
“Hindi lahat ng nangyari ay gusto ko.”
Napatawa ako sa galit.
“Pero nandoon kayo.”
“Oo.”
“At wala kayong ginawa.”
Tahimik siya.
Pagkatapos ay nagsalita.
“Alam ko. Kaya ako tumatawag.”
Sinabi niyang may ipinangako si Victor sa ilang kamag-anak na tumulong sa pagpapapirma kay Isa.
May makukuha raw silang bahagi ng perang mailalabas kapag naaprubahan ang loan.
Para kay Tita Lourdes, ₱1.8 milyon ang ipinangako.
Para sa pinsan kong si Marissa, mas maliit na halaga.
Ang ibang kamag-anak ay pinangakuang babayaran ang kani-kanilang utang.
Pakiramdam ko ay nasusuka ako.
Hindi lamang pala sila nandoon dahil nakisama sila sa hapunan.
May kapalit ang kanilang katahimikan.
“Alam ba ninyo na nakakandado si Isa?” tanong ko.
“Oo.”
“Alam ba ninyong nagdurugo siya?”
Matagal bago siya sumagot.
“Akala namin…”
“Huwag ninyong sabihin ang salitang iyan.”
Napahikbi siya.
“Akala namin tinatakot lang siya.”
Tumayo ako at lumayo sa silid ni Isa.
“Buntis siya, Tita. Walong buwan. Hindi siya laruan na puwede ninyong takutin kapag kailangan ninyo ng pera.”
Humingi siya ng tawad.
Pero sa oras na iyon, hindi ko kayang tanggapin.
Bago ko ibaba ang tawag, sinabi niyang may hawak siyang isang audio recording.
Nirecord niya raw ang usapan sa bahay ilang oras bago ako dumating.
Noong una, ginawa niya iyon dahil nag-aalala siyang baka hindi ibigay ni Victor ang perang ipinangako.
Ngunit nang marinig niyang naospital si Isa, natakot siya sa maaaring maging resulta.
Hiniling kong huwag niyang burahin o baguhin ang orihinal na recording.
Ipinaliwanag kong maaaring makipag-ugnayan sa kaniya ang abogado at mga imbestigador kung handa siyang tumestigo.
Kinabukasan, pumunta siya sa opisina ni Atty. Miriam.
Doon namin unang narinig ang boses ni Mama sa recording.
Malinaw.
Malamig.
Walang bahid ng pag-aalinlangan.
“Hindi naman natin kailangang saktan ang bata,” sabi niya.
Sumagot si Victor.
“Ang kailangan lang, mailabas siya sa ospital nang tayo ang may hawak. Kapag nakita ni Isa na hindi niya agad makukuha ang anak niya, pipirma iyon.”
May narinig na tunog ng papel.
Pagkatapos ay muling nagsalita si Mama.
“Siguraduhin mong kumpleto ang authorization. Huwag mong kalilimutan ang pirma ni Rafael.”
Tinanong ni Tita Lourdes kung paano kung hindi umayon ang ospital.
Sumagot si Victor.
“May kakilala akong puwedeng magdala ng mga dokumento. Hindi naman lahat ng tao ay nagtatanong basta may papel at ID.”
Hindi ko alam kung ang mas masakit ay ang katotohanang pinaghandaan nilang ilayo sa amin ang aming anak o ang kalmadong paraan ng pag-uusap nila tungkol dito.
Para silang nagpaplano ng paglilipat ng isang gamit.
Hindi ng isang sanggol.
Nang matapos ang recording, napansin kong nakapikit si Isa.
May mga luha sa kaniyang pisngi.
“Ako ang nanay,” sabi niya.
Hindi siya sumisigaw.
Hindi siya galit.
Parang pinapaalala lamang niya sa sarili ang isang katotohanang ilang linggo nang sinusubukang agawin sa kaniya.
“Ako ang nanay ng anak ko.”
Hinawakan ko ang kaniyang kamay.
“At walang makakabago roon.”
Pero hindi pa tapos ang mga rebelasyon.
Nang sumunod na araw, dumating ang isang malaking sobre sa opisina ni Atty. Miriam.
Galing iyon sa isang taong nagpakilalang dating administrative assistant ng kompanya ni Victor.
Siya raw ang inutusang mag-print ng mga dokumento.
Sa loob ng sobre, may mga kopya ng email, draft na authorization letter, at mga instruction na may petsa.
May isang dokumentong pumukaw agad sa pansin namin.
Hindi ito tungkol sa lupa.
Hindi rin ito tungkol sa loan.
Isang listahan iyon ng mga bagay na kailangang ihanda sa araw ng panganganak ni Isa.
Nakalagay ang pangalan ng isang ospital.
Ang inaasahang petsa ng panganganak.
Ang pangalan ko.
At ang pangalan ng anak naming babae.
Hindi pa namin opisyal na ipinapangalan ang anak namin noon.
Pero sa kanilang papeles, mayroon na silang piniling pangalan.
Aurora Del Rosario II.
Pangalan ng nanay ko.
Napatingin si Isa sa papel.
“Sinabi ko nang ayaw ko ng pangalang iyan.”
Naaalala ko pa ang araw na pinag-usapan namin iyon.
Gusto ni Isa ang pangalang Tala.
Maikli.
Maganda.
Pangalan ng isang bagay na nagbibigay-liwanag sa dilim.
Para kay Mama, insulto ang pagtanggi namin sa pangalan niya.
Noong una, inakala naming simpleng tampo lang iyon.
Ngayon, nakita naming naging bahagi pala ito ng kaniyang plano.
Hindi niya lamang gustong makialam sa pagpapalaki ng aming anak.
Gusto niyang kontrolin pati ang pagkakakilanlan nito.
Sa ilalim ng listahan, may nakasulat na mga gawain.
Kunin ang kopya ng birth documents.
Kumpirmahin ang schedule ng discharge.
Ihanda ang alternate contact information.
Makipag-ugnayan sa taong magdadala ng sasakyan.
At ang pinakahuling pangungusap.
“Siguraduhing hindi makakasama si Isabel sa paglabas ng sanggol.”
Nang mabasa ko iyon, parang tumigil ang paghinga ko.
Hindi ito isang hindi pinag-isipang pagbabanta.
May nakasulat na plano.
May mga pangalan.
May mga petsa.
May mga taong nakatalagang gumawa ng bawat hakbang.
Lumapit si Atty. Miriam.
“Rafael, kailangan nating isumite ang mga ito sa mga awtoridad at ipaalam sa ospital ang panganib.”
Agad kaming kumilos.
Sa tulong ng abogado at ng kapatid ni Isa, nakipag-ugnayan kami sa mga kinauukulang opisina upang maitala ang pangyayari at maiproseso ang aming reklamo.
Ipinaalam din namin sa pamunuan ng ospital ang tungkol sa mga pekeng dokumento.
Hiniling naming mahigpit na tiyaking kami lamang ni Isa, at ang mga taong tahasan naming pinahintulutan, ang makakakuha ng impormasyon at makagagawa ng mga desisyong may kinalaman sa aming anak.
Binigyan kami ng ospital ng malinaw na tagubilin kung paano nila ibe-verify ang aming pagkakakilanlan.
Hindi kami umaasang sapat ang isang babala lamang.
Pero kahit paano, may nagagawa na kami.
May mga taong nakikinig.
May mga taong kumikilos.
Hindi na nag-iisa si Isa.
Sa mga sumunod na araw, unti-unting naging maayos ang kaniyang kondisyon.
Bumababa ang pagdurugo.
Mas maayos ang resulta ng monitoring.
Umaasa kaming maipagpapatuloy pa niya nang ligtas ang pagbubuntis.
Tuwing gabi, kinakausap ko ang tiyan niya.
“Anak, konting kapit pa. Hinihintay ka namin.”
Minsan, mahina siyang sumisipa.
Minsan, napapangiti si Isa.
At sa ilang sandaling iyon, nakakalimutan namin ang mga dokumento, banta, at galit.
Nagiging normal kaming mag-asawang naghihintay sa kanilang unang anak.
Isang gabi, habang kumakain si Isa ng lugaw, tinanong niya ako ng isang bagay na hindi ko malilimutan.
“Raf, kung hindi ka umuwi noong Biyernes, sa tingin mo ano ang mangyayari sa akin?”
Hindi ako agad nakasagot.
Dahil alam kong posibleng wala nang makarinig sa kaniya bago lumala ang kaniyang kondisyon.
Posibleng lalo pa siyang napahamak.
Posibleng mawalan kami ng anak.
At posibleng buong buhay kong paniwalaan ang kasinungalingang aksidente lamang ang lahat.
“Hindi ko alam,” sagot ko.
“Tinatakot nila akong walang maniniwala sa akin.”
Hinawakan ko ang mukha niya.
“Naniniwala ako ngayon. At hinding-hindi ko na hahayaang harapin mo ito nang mag-isa.”
Umiyak siya nang tahimik.
Sa unang pagkakataon mula nang maospital siya, niyakap niya ako nang mahigpit.
Akala ko unti-unti na kaming makakabangon.
Pero nang sumapit ang madaling-araw ng ikaanim na araw, biglang nagbago ang lahat.
Nagising si Isa sa matinding pananakit ng tiyan.
Kasunod niyon ang panibagong pagdurugo.
Tinawag namin agad ang nurse.
Sa loob lamang ng ilang minuto, pumasok ang doktor at iba pang medical staff.
Naririnig ko ang mabilis nilang pag-uusap habang minomonitor ang tibok ng puso ng sanggol.
May mga sandaling bumababa ito.
Sinabi ni Dra. Patricia na may mga palatandaang lumalala ang problema sa inunan at kailangang isagawa ang emergency cesarean section para sa kaligtasan ng mag-ina.
Parang bumigay ang tuhod ko.
Hindi pa handa ang anak namin.
Hindi pa dapat ngayon.
Pero wala kaming ibang ligtas na pagpipilian ayon sa medical team.
Habang dinadala si Isa patungo sa operating room, mahigpit niyang hinawakan ang kamay ko.
“Raf, kung may mangyari sa akin…”
“Huwag mong sabihin.”
“Pakinggan mo ako.”
Tumulo ang luha niya.
“Kapag isinilang si Tala, huwag mong hayaang maging dahilan siya para kontrolin ka ng pamilya mo.”
Hinawakan ko ang kaniyang mukha.
“Lalabas kayong dalawa rito. Magkasama.”
Hindi ko alam kung pangako iyon o panalangin.
Ang alam ko lang, iyon ang tanging gusto kong mangyari.
Nagsara ang pinto ng operating room.
Naiwan akong nakatayo sa pasilyo.
Kasama ko si Andrea at ang kaibigan kong si Carlo.
Hindi ko namalayang nanginginig na pala ang buong katawan ko.
Makalipas ang halos isang oras, lumabas ang isang nurse.
“Sir Rafael, naipanganak na po ang baby.”
Napahawak ako sa dibdib.
“Buhay po ba siya?”
“Opo. Pero premature at kailangan pong alagaan sa neonatal intensive care unit.”
“Ang asawa ko?”
“Binabantayan pa po siya ng medical team. May mga kailangang tiyaking maayos bago siya mailipat sa recovery.”
Hindi ko alam kung tatawa ako o iiyak.
Buhay ang anak namin.
Pero hindi pa natatapos ang panganib.
Nang makita ko si Tala sa unang pagkakataon, napakaliit niya.
May nakakabit na mga tubo at kagamitan para tulungan siyang huminga at mamonitor ang kaniyang kondisyon.
Hindi ko siya agad nahawakan.
Nakatayo lamang ako sa labas ng kaniyang puwesto sa NICU habang pinagmamasdan ang munting dibdib niyang umaangat at bumababa.
“Anak,” bulong ko, “nandito si Papa.”
Hindi niya ako narinig.
O baka narinig niya.
Hindi ko alam.
Pero nang gumalaw ang kaniyang maliit na kamay, napaiyak ako.
Sa gitna ng lahat, naroon siya.
Buhay.
Lumaban.
At wala akong balak na pahintulutang gawing kasangkapan ang kaniyang buhay para sa utang ng ibang tao.
Nang gabing iyon, nakausap ko si Isa sa recovery room.
Pagod na pagod siya.
Namumutla.
Pero nang sabihin kong buhay at binabantayan si Tala, ngumiti siya.
“Gusto ko siyang makita.”
“Makikita mo siya kapag pinayagan ka na ng doktor.”
“Maganda ba siya?”
Napatawa ako habang umiiyak.
“Kamukha mo.”
“Hindi puwede. Dapat may konti rin sa iyo.”
“Pati pagkunot ng noo, sa akin nakuha.”
Ngumiti siya.
Sandali kaming nakaramdam ng kapayapaan.
Hindi namin alam na sa kabilang bahagi ng ospital, may isang taong sumusubok nang isagawa ang planong natuklasan namin.
Bandang alas-diyes ng gabi, habang nasa waiting area ako, may tumawag mula sa hospital security.
“Mr. Del Rosario, kailangan po namin kayong makausap tungkol sa isang taong nagpakilalang kinatawan ninyo.”
Biglang bumilis ang tibok ng puso ko.
“Ano ang ginawa niya?”
“May dala po siyang authorization letter at mga dokumentong nagsasabing maaari niyang asikasuhin ang paglipat ng sanggol.”
Napahawak ako sa mesa.
“Sino?”
“Isang lalaki po. Ang sabi niya, kapatid ninyo siya.”
Naramdaman kong nanlamig ang buong katawan ko.
Si Victor.
Nang makarating ako sa security office, ipinakita sa akin ang kopya ng dokumentong dala niya.
May pangalan ko.
May pirma ko.
May photocopy ng lumang identification card ko.
At may nakalagay na pahintulot na ilipat ang aming anak sa pangangalaga ni Aurora Del Rosario.
Hindi inaprubahan ng ospital ang kahilingan.
Nakapag-verify na ang staff sa mga nauna naming ibinigay na tagubilin at nakumpirma nilang wala akong ibinigay na ganoong awtorisasyon.
Pero ang pinaka-nakakatakot ay hindi ang papel.
Kundi ang sinabi ng guwardiya pagkatapos.
“Sir, hindi po siya nag-iisa.”
Napatingin ako sa monitor ng CCTV.
May babaeng naghihintay sa labas ng neonatal wing.
Nakasuot siya ng maputing jacket at may dalang maliit na bag para sa sanggol.
Kilala ko ang babaeng iyon.
Si Mama.
At sa kamay niya, may hawak siyang isang maliit na rosas na kumot.
Ang kumot na ilang buwan na niyang ipinagmamalaking gagamitin ng apo niya kapag sa wakas ay maiuuwi na raw niya ito.
Pagkatapos, may tumunog na mensahe sa cellphone ko.
Galing kay Mama.
“Hindi natatapos ang pagiging nanay sa isang pirma, Rafael. Kapag hindi ninyo ibinigay ang kailangan namin, mas marami pa kayong mawawala.”
