Bahagi 3 — Akala nila gutom lang ang reklamo ko, hanggang lumabas ang resibo at kasulatan
Bahagi 3 — Akala nila gutom lang ang reklamo ko, hanggang lumabas ang resibo at kasulatan
“Ngayon.”
Iyon lang ang sagot ko.
Hindi bukas.
Hindi mamaya.
Hindi kapag wala na ang mga kapitbahay.
Ngayon.
Nakatayo si Marco sa gitna ng bakuran na parang biglang naging napakaliit ng lugar para sa kaniya.
Si Aling Delia naman ay palipat-lipat ang tingin sa aming dalawa.
“Anong dalawang daan at animnapu’t tatlong libo?”
Muli kong ipinakita ang screen.
“Emergency fund ni Maya.”
Napaawang ang bibig ni Tita Lorna.
“Pera ng bata?”
“Pondo po para sa ospital at iba pang emergency.”
“Marco?” singhal ni Mang Rodel.
Huminga nang malalim ang asawa ko.
“Hindi naman nawala.”
“Nasaan?”
“Ginamit muna.”
“Sa ano?”
Hindi siya agad sumagot.
Si Jessa ang unang umiwas ng tingin.
Doon ko napansin.
Alam niya.
“Jessa.”
“Ano?”
“Alam mo kung nasaan.”
“Wala akong alam.”
“Kanina hindi mo ibinababa ang cellphone mo. Ngayon ayaw mo akong tingnan.”
“Leah, tama na,” sabi ni Marco.
“Hindi. Sabihin mo sa akin kung saan napunta ang pera ng anak natin.”
Sa wakas ay napamura siya sa ilalim ng hininga.
“Ipinang-down natin sa makina.”
“Anong makina?”
“Rice mill.”
Akala ko mali ang narinig ko.
“Ano?”
“May secondhand mini rice mill na binebenta sa kabilang bayan. Maganda ang presyo. Sayang ang oportunidad.”
“Anong ibig mong sabihin na ‘natin’?”
“Pamilya natin.”
“Hindi ako pumayag.”
“Hindi naman mawawala ang pera. Negosyo ‘yon.”
“Hindi ako pumayag, Marco.”
“Babalik din.”
“Kailan?”
“Pagkatapos ng ani.”
“May kontrata?”
Tahimik.
“May pangalan natin sa negosyo?”
Muli, tahimik.
Doon nagsalita si Aling Delia.
“Grabe ka naman. Para pera lang.”
Napalingon ako sa kaniya.
“Para pera lang?”
“Pamilya mo rin naman ang makikinabang.”
“Pera iyon para sa anak ko.”
“Ano ba namang mangyayari kay Maya? Malusog naman.”
Napatawa ako.
Hindi dahil nakakatawa.
Kundi dahil hindi ko na alam kung paano tatanggapin ang naririnig ko.
“Iyon mismo ang dahilan kung bakit emergency fund ang tawag doon. Dahil hindi natin alam kung kailan may mangyayari.”
“Masama ba na tulungan ang pamilya?” balik niya.
“Hindi.”
Napatingin ako kay Marco.
“Ang masama ay kumuha ng pera nang hindi nagsasabi.”
Hindi siya makasagot.
“Dalawang araw mo akong pinaniwala na buo pa rin ang pera.”
“Gusto sana kitang kausapin pagkatapos ng binyag.”
“Pagkatapos ninyong gastusin?”
“Leah—”
“Kanino nakapangalan ang rice mill?”
Hindi siya sumagot.
At dahil hindi siya sumagot, alam kong may mas malalim pa.
Kinagabihan, hindi ako natulog sa bahay nina Marco.
Dinala ako ni Aling Selya sa kanila.
May maliit silang bakanteng kuwarto.
Malinis.
May electric fan.
At sa unang pagkakataon mula nang makarating kami sa barangay, may nagtanong sa akin ng simpleng bagay:
“Leah, anong gusto mong almusal bukas?”
Hindi ko napigilang maiyak.
Hindi dahil espesyal ang tanong.
Kundi dahil iyon lang naman pala ang kailangan ko.
Isang taong maalala na kailangan ko ring kumain.
Tinawagan ko ang mga magulang ko sa Mandaluyong.
Hindi ko agad sinabi lahat.
Pero narinig ni Mama sa boses ko.
“Ano’ng nangyari?”
“Ma, pwede n’yo ba akong sunduin bukas?”
“Kasama si Maya?”
“Oo.”
“Nasaktan ka ba?”
“Hindi physically.”
Tumahimik siya sandali.
“Pupunta kami.”
Iyon lang.
Walang sermon.
Walang “sinabi ko sa ‘yo.”
Walang paninisi.
Kinabukasan, bago pa dumating ang mga magulang ko, may ipinadalang mensahe si Marco.
Mag-usap tayo sa barangay hall. Ayaw nina Papa na kumalat pa.
Sumagot ako:
Sige. Mas gusto ko ring may ibang nakakarinig.
Bandang alas-diyes, naroon kami sa maliit na barangay hall.
Nasa harap ang barangay captain at dalawang kagawad.
Naroon sina Aling Delia, Mang Rodel, Jessa at Marco.
Pumunta rin si Tita Lorna at Aling Selya dahil sila mismo ang tinanong tungkol sa nangyari.
Nagsimula si Mang Rodel.
“Kap, gusto lang naming malinaw. Pinapahiya kami nitong manugang namin. Bahay-bahay siyang nagsabi na ginutom namin siya.”
Hindi ako sumingit.
Hinayaan ko siyang matapos.
Sumunod si Aling Delia.
“Hindi totoo na wala siyang pagkain. May kanin. May sabaw. Masyado lang talagang pihikan.”
Tumingin sa akin ang barangay captain.
“Leah?”
“Hindi ko po sinabing wala silang pagkain sa bahay.”
Napakunot ang noo niya.
“Ang sinabi ko po, kumain silang lahat habang pinapasuso ko ang anak ko. Paglabas ko, ubos na ang ulam. Sabaw, tutong at bagoong ang natira. Tapos pinaghuhugas pa ako ng lahat ng ginamit nilang plato.”
Tumango si Aling Selya.
“Ako ang unang kinatok niya. Ganoon mismo ang sinabi niya. Hindi niya minura si Delia. Hindi niya dinagdagan.”
Sumunod si Tita Lorna.
“At gutom talaga. Nanginginig ang kamay habang kumakain.”
“Arte lang ‘yan,” bulong ni Jessa.
Narinig ko.
Pero hindi ko pinatulan.
Inilabas ko ang cellphone ko.
“May isa pa po akong gustong ilagay sa record ng pag-uusap.”
Napatingin si Marco.
“Leah.”
“Joint emergency fund po namin para sa bata, binawasan ng ₱263,500 nang hindi ko nalalaman. Inilipat sa personal account ng asawa ko dalawang araw bago kami pumunta rito.”
“Hindi naman ninakaw,” mabilis niyang sagot. “Joint account iyon.”
Tumingin ako sa barangay captain.
“Hindi ko po sinasabing desisyunan ninyo kung legal o ilegal. Ang sinasabi ko lang, iyon ang pondong napagkasunduan naming hindi gagalawin maliban sa pangangailangan ng anak namin.”
Tahimik ang silid.
“Ginamit niya sa rice mill ng pamilya nila.”
“Investment,” giit ni Marco.
“Kung investment,” sabi ko, “nasaan ang papeles?”
Wala siyang inilabas.
“May resibo?”
Tahimik.
“May pangalan mo?”
Tahimik pa rin.
Si Mang Rodel ang nainis.
“Bakit kailangan pang pangalan? Pamilya tayo.”
Napatingin ako sa kaniya.
“Kung ₱263,500 po ang kinuha sa emergency fund ng apo ninyo, sa tingin ko patas lang na malaman kung kanino nakapangalan ang binili.”
Hindi siya sumagot.
Si Marco ang tumingin sa ama niya.
“Pa, kay Kuya Nestor nakapangalan, ‘di ba?”
Walang sumagot.
“Pa?”
Napansin kong biglang pinaglaruan ni Aling Delia ang laylayan ng damit niya.
Tumayo si Marco.
“Nasaan ang deed of sale?”
“Umupo ka,” sabi ng ama niya.
“Pa, nasaan?”
“Hindi naman kailangan—”
“Kanino nakapangalan?”
May boses mula sa pintuan.
“Sa akin.”
Lumingon kaming lahat.
Nakatayo roon si Nestor, kuya ni Marco.
Kasama ang asawa niyang si Belen.
Hawak niya ang isang brown envelope.
“Bakit kayo nandito?” tanong ni Aling Delia.
“Tinawagan ako ni Jessa.”
Huminga siya nang malalim at inilapag ang envelope sa mesa.
“Kahit ano pang usapan ninyo, huwag n’yo akong idamay. Nakapangalan sa akin ang makina.”
Parang may bumagsak sa loob ng silid.
Tumingin si Marco sa kapatid.
“Pero pera natin ang down payment.”
“Pera mo.”
“Pondo namin ni Leah.”
“Ewan ko. Ang sabi nina Mama, tulong mo iyon sa negosyo ng pamilya.”
Napalingon si Marco sa ina niya.
“Ma?”
“Anak—”
“Sinabi n’yo investment ko.”
“Investment naman.”
“Bakit pangalan ni Kuya?”
“Siya ang nandito. Siya ang magpapatakbo.”
“At ako?”
“May trabaho ka naman sa Maynila.”
Hindi makapagsalita si Marco.
Sa unang pagkakataon, siya naman ang mukhang nilalamon ng sarili niyang pamilya.
Pero hindi ako naawa.
Dahil bago siya naging biktima ng lihim nila, ginawa niya muna akong biktima ng lihim niya.
Inilabas ko ang iba pang records ko.
Mga bank transfer.
Mga resibo.
Screenshots.
Hindi para ipagyabang.
Kundi para tapusin ang kasinungalingan na wala akong ambag sa pamilya nila.
“Sa nakalipas na dalawang taon, mahigit ₱160,000 ang direktang naipadala ko rito para sa repairs, gamot, contribution, appliances at iba pang hinihingi ni Marco para sa pamilya niya.”
Napatingin sa akin si Aling Delia.
“Sinusumbat mo?”
“Hindi.”
Inayos ko ang mga screenshot.
“Nililinaw ko lang kung sino ang taong tinawag ninyong pabigat kahapon.”
Namutla siya.
Nagpatuloy ako.
“At may isa pa.”
Tumingin ako kay Marco.
“Bago kami umalis ng Quezon City, sinabi mo sa akin na may ₱302,000 pa tayo para kay Maya.”
“Leah…”
“Nagsinungaling ka.”
Hindi siya nakasagot.
“Pagkatapos, noong humingi ako ng pagkain, tinawag mo akong gumagawa ng eksena.”
“Galit lang ako.”
“At sinabi mong hindi ko maisasama ang anak ko kung aalis ako.”
“Kasi anak ko rin siya!”
“Anak mo siya. Hindi ari-arian.”
Tumahimik ang lahat.
Tumayo ako.
“Hindi ako makikipagtalo tungkol sa custody sa gitna ng barangay hall. Kung may kailangan tayong ayusin bilang mga magulang, aayusin natin nang tama at may payo ng abogado.”
Biglang tumayo rin si Aling Delia.
“Abogado agad? Pamilya mo kami!”
“Pamilya rin po ako kahapon.”
Napatingin siya sa akin.
“Pero hindi ninyo ako naalalang pakainin.”
Walang nakasagot.
Eksaktong sandaling iyon, tumunog ang cellphone ko.
Si Mama.
Nasa barangay hall na kami.
Isinilid ko ang telepono sa bag.
“Uuwi na kami ni Maya.”
Humakbang si Marco sa harap ko.
“Hindi.”
“Marco.”
“Hindi mo siya ilalabas dito.”
“Tumabi ka.”
“Hindi.”
Nagsimulang umiyak si Maya sa lakas ng boses namin.
Agad ko siyang niyakap.
Lalapit sana si Marco, pero humarang si Tita Lorna.
“Marco, huwag mong takutin ang bata.”
Napakuyom ang kamao niya.
Hindi niya ako hinawakan.
Pero hindi rin siya gumalaw mula sa pintuan.
“Kung aalis ka ngayon,” sabi niya, “huwag mong aasahang ibabalik ko ang perang iyon.”
Tahimik kong kinuha ang cellphone ko.
Naka-record pa rin ang audio mula nang magsimula ang meeting.
Tiningnan ko siya nang diretso.
“Salamat.”
“Para saan?”
“Sa malinaw mong sagot.”
Pagkatapos ay lumingon ako sa barangay captain.
“Kap, pwede po bang pakitandaan din iyon?”
At bago pa makasagot si Marco, bumukas ang pinto sa likod niya.
Pumasok ang tatay ko.
Kasunod ang nanay ko.
Tiningnan ni Papa si Marco.
Pagkatapos ay tumingin siya sa akin at kay Maya.
“Anak,” mahinahon niyang sabi, “handa na ang sasakyan.”
