Ang folder na may pulang tatak, ang lihim sa loob ng factory, at ang hapunang ginawang korte ng sariling dugo
Bahagi 3 – Ang folder na may pulang tatak, ang lihim sa loob ng factory, at ang hapunang ginawang korte ng sariling dugo
Kinabukasan, hindi pa rin nagigising si Tatay.
Sabi ng doktor, normal iyon pagkatapos ng operasyon at trauma.
Pero bawat oras na tahimik siya, parang may bato sa dibdib namin ni Nanay.
Nakatulog si Nanay sa upuang bakal sa tabi ng ICU, hawak pa rin ang rosaryo. Tinakpan ko siya ng jacket ko, saka lumabas sa hospital lobby para bumili ng kape.
Pagbukas ko ng phone, halos sumabog ang notifications.
Dalawampu’t tatlong missed calls mula kay Tiya Belinda.
Labing-isang missed calls mula kay Camille.
Tatlong messages mula sa pinsan kong si Jerome, kapatid ni Camille, na dati ay hindi man lang nagre-reply kapag nangungumusta ako.
“Lia, ano ba nangyayari?”
“Si Mama nasa factory mula 5 AM.”
“Please call us. Malaking problema ito.”
Hindi ako sumagot.
Sa halip, binuksan ko ang email mula sa company legal team.
May subject line iyon na nagpahinto sa paghinga ko.
Preliminary Audit Package: Belinda Garments Manufacturing.
Hindi ako kasama sa decision, pero dahil ako ang nag-initiate ng memo, naka-copy ako sa factual documents.
Binasa ko habang malamig pa ang kape sa kamay ko.
Una, may listahan ng mga purchase orders.
Pangalawa, may discrepancy report sa fabric quality.
Pangatlo, may sworn statements mula sa limang empleyado.
Hindi dalawa.
Lima.
Isa sa kanila ay si Aling Marites, dating kapitbahay namin sa Valenzuela.
Naaalala ko siya.
Noong bata ako, siya ang nag-aabot sa akin ng turon kapag dumadaan ako sa bahay nila.
Ngayon, nasa statement niya:
“Pinapapirma kami sa payroll na kumpleto ang sahod, pero kulang ang cash na natatanggap. Kapag nagtanong, sinasabing marami ang gustong pumasok kaya puwede kaming palitan.”
Naramdaman kong nanikip ang sikmura ko.
Ikalawang statement:
“Pinapasok kami nang Linggo kapag rush order. Walang overtime pay. Ang sabi ng supervisor, kasama na raw iyon sa utang na loob dahil may trabaho kami.”
Ikatlo:
“May mga uniforms na rejected sa quality check, pero pinapalitan lang ang label at isinasama ulit sa delivery.”
Hindi ko namalayan na napapikit ako.
Sa isip ko, narinig ko ang boses ni Tiya.
Ayokong mahulog sa hukay ng pamilya ninyo.
Ilang hukay pala ang ginawa niya sa ilalim ng pabrika niya?
Isang oras pagkatapos, tumawag si Ma’am Alonzo.
Lumayo ako sa chapel entrance at sinagot.
—Lia, how’s your father?
—Stable po, Ma’am. Hindi pa po gising.
—Good. Listen carefully. Since you disclosed the relationship, Legal will handle everything. Do not speak for the company. Do not threaten your aunt. Do not negotiate.
—Opo.
—But you need to know this. Belinda Garments has been under quiet watch for six months. Your memo connected the missing pieces.
Napahinto ako.
—Six months?
—Yes. We suspected invoice splitting and falsified compliance documents. We lacked witness statements tied to shipment batches. Your attachments helped verify the pattern.
Bigla kong naintindihan.
Hindi ako ang nagpasabog sa negosyo ni Tiya.
Matagal na itong may bitak.
Ako lang ang naging huling piraso na nagpakita kung saan ito babagsak.
—Ma’am, ano pong mangyayari?
—Temporary hold, full audit, possible termination for cause. If fraud is proven, penalties and reimbursement. Also, Carlo Mendoza from Purchasing is suspended pending investigation.
Napahawak ako sa noo.
—Si Carlo po ba ang contact nila?
—Looks like it. And Lia, one more thing.
Kinabahan ako.
—Opo?
—Your aunt’s company supplies not only us. We notified two partner distributors because some batches are co-branded. They may also hold orders.
Doon ko naalala ang message ni Camille.
Ikaw ang sisira sa buong pamilya.
Hindi.
Hindi ako ang pumirma sa pekeng payroll.
Hindi ako ang nagpalusot ng rejected uniforms.
Hindi ako ang nagbigay ng regalo sa purchasing assistant.
Hindi ako ang tumawag sa kapatid kong naghihingalo bilang hukay.
Pero alam kong sa mata nila, ako ang pinakamadaling sisihin.
Tanghali nang dumating si Camille sa ospital.
Hindi siya nagtanong kung kumusta si Tatay.
Hindi niya niyakap si Nanay.
Diretso siyang lumapit sa akin, naka-blazer, naka-makeup, hawak ang mamahaling bag na minsan niyang ipinost online na “reward for surviving family drama.”
—Kailangan ka ni Mama sa factory.
Tumingin ako sa kanya mula ulo hanggang paa.
—Nasa ICU si Tatay.
—Alam ko.
—Talaga? Kasi hindi mo man lang siya tinanong.
Napangiwi siya.
—Lia, huwag na tayong magplastikan. May problema kami ngayon.
Napatawa ako nang mahina.
—Kami rin kahapon.
—Hindi pareho iyon.
Doon uminit ang pisngi ko.
—Oo, hindi pareho. Kami, buhay ang pinag-uusapan. Kayo, pera.
Lumapit siya, binabaan ang boses.
—Hindi mo alam ang ginagawa mo. Kapag nawala ang kontrata namin, daan-daang empleyado ang mawawalan ng trabaho.
—Daan-daang empleyado na kulang ang sahod?
Nanigas siya.
—Anong sinasabi mo?
—Alam mo.
Saglit siyang umiwas ng tingin.
Doon ko natiyak na alam niya.
Hindi siya inosente.
—Business is business, Lia. Hindi mo naiintindihan iyon dahil empleyado ka lang.
Kung kahapon niya sinabi iyon, baka nasaktan ako.
Ngayon, hindi na.
—At dahil empleyado ako, alam ko kung ano ang payslip, overtime, at tamang proseso.
Namula ang leeg niya.
—Kausapin mo kung sino man sa opisina mo. Sabihin mo misunderstanding. Sabihin mo galit ka lang dahil hindi kami nagpahiram.
—Hindi ako puwedeng magsalita para sa company.
—Pamilya mo kami.
—Si Tatay din.
Wala siyang naisagot.
Mula sa likod niya, narinig ko ang mahinang boses ni Nanay.
—Camille, anak, kahit ngayon lang, kamustahin mo muna ang tiyuhin mo.
Lumingon si Camille.
Sa isang segundo, nakita ko ang inis sa mukha niya.
Parang abala pa ang lagay ni Tatay sa mas mahalagang lakad niya.
—Tita Nena, pasensya na po. Pero kung hindi maaayos ito, malaking gulo talaga.
Napatingin si Nanay sa kanya nang matagal.
Pagkatapos, tahimik niyang sinabi:
—Noong kahapon, malaking gulo rin sa amin. Pero sabi ng nanay mo, hukay kami.
Nawala ang tapang sa mukha ni Camille.
Hindi siguro niya alam na narinig iyon ni Nanay.
O baka alam niya, pero inisip niyang hindi marunong sumagot ang nanay ko.
Nag-ring ang phone ni Camille.
Si Tiya Belinda.
Sinagot niya agad.
—Ma, nandito ako. Ayaw niya makinig.
Narinig ko ang boses ni Tiya mula sa speaker kahit hindi naka-loudspeaker.
—Ibigay mo sa kanya ang phone.
Iniabot ni Camille ang cellphone sa akin na parang utos.
Hindi ko kinuha.
—Sabihin mo sa kanya, kung gusto niya akong kausapin, pumunta siya dito. Sa harap ni Tatay.
Nagulat si Camille.
—Ano?
—Narinig mo.
Makalipas ang dalawang oras, dumating si Tiya Belinda.
Hindi siya nagmukhang galing sa factory crisis.
Naka-silk blouse pa rin siya, may pearl earrings, may pabango na mamahalin.
Pero ang mukha niya ay hindi na kasingkinis ng mga litrato niya sa business magazine.
Pagod siya.
Galit.
Takot.
Nakasunod sa kanya si Jerome, tahimik, hawak ang laptop bag.
Pagpasok ni Tiya sa corridor, unang tingin niya ay sa akin.
Hindi sa ICU.
Hindi kay Nanay.
Sa akin.
—Lia, kailangan nating mag-usap.
Tumayo ako.
—Dito na po.
Tumingin siya sa paligid, sa mga taong naghihintay, sa nurse station.
—Hindi dito. Nakakahiya.
Doon nagsalita si Nanay.
Mahina, pero malinaw.
—Belinda, noong tinanggihan mo ang kuya mo kahapon, hindi ka nahiya.
Nanigas ang mukha ni Tiya.
—Ate Nena, huwag kang makialam sa business.
Tumayo si Nanay.
Sa unang pagkakataon mula nang maaksidente si Tatay, nakita kong hindi takot ang mukha niya.
—Business? Ang hinihingi namin kahapon, buhay. Ang hinihingi mo ngayon, palusot.
Tumahimik ang corridor sa paligid namin.
May dalawang kamag-anak ng ibang pasyente ang napatingin.
Si Tiya Belinda ay napapikit, pinipigil ang sarili.
—Hindi ko alam na ganoon kalala ang lagay ni Ramon.
Ramon.
Hindi kuya.
Sinagot ko siya.
—Sinabi ko po. Tatlong beses.
—Akala ko nanghihingi lang kayo ng pera gaya ng dati.
Napakunot ang noo ko.
—Gaya ng dati? Kailan kami nanghingi sa inyo?
Hindi siya sumagot.
Si Nanay ang nagsalita.
—Noong namatay ang nanay mo, kami ang gumastos sa libing dahil nasa Singapore ka. Hindi ka namin siningil.
—Noong binaha ang unang factory mo, si Ramon ang nagdala ng sampung tao para maglinis. Hindi siya naningil.
—Noong nag-aaral si Camille, dito siya natulog sa bahay namin dalawang buwan dahil ayaw mong bumyahe siya nang malayo. Hindi kami naningil.
Bawat pangungusap ni Nanay, parang isa-isang tinatanggal ang kinang sa alahas ni Tiya.
Si Camille, nasa likod, hindi makatingin.
Si Jerome naman ay tahimik, pero namumula ang tenga.
Tiya Belinda forced a laugh.
—Ate, hindi ito ang oras para manumbat.
—Kailan ang oras? Kapag patay na si Ramon?
Doon siya napatigil.
Ako mismo ay napatingin kay Nanay.
Hindi ko alam na kaya niyang magsalita nang ganoon kasakit.
Marahil kapag pinipilit mong maging mabait sa loob ng maraming taon, isang araw may pangungusap na lalabas na hindi na mapipigilan.
Huminga nang malalim si Tiya.
—Sige. Nagkamali ako kahapon. Pasensya na. Ngayon, tulungan mo akong ayusin ang hold. Kailangan lang ma-release ang tatlong shipment. Pagkatapos, mag-uusap tayo tungkol sa pera ng ospital.
Napakurap ako.
—Pagkatapos?
—Oo. Ire-reimburse ko ang gastos ninyo. Dodoblehin ko pa kung gusto ninyo. Pero kailangan mauna ang shipment.
Hindi ako makapaniwala.
Hanggang ngayon, transaksyon pa rin.
Na parang ang buhay ni Tatay ay puwedeng i-schedule pagkatapos ng delivery truck.
—Tiya, hindi ko hawak ang decision.
—Huwag mo akong lokohin. Ikaw ang nagpadala ng report.
—Report lang. Hindi ako ang legal team. Hindi ako ang audit committee. At dahil kamag-anak ko kayo, nag-recuse ako.
—Recuse?
Tumawa siya nang mapait.
—Ang galing mo nang gumamit ng salita. Nakalimutan mo na siguro kung sino ang nagbigay ng lumang laptop mo noong college.
Sumagot ako agad.
—Hindi po. Naalala ko rin kung sino ang nagbigay ng tuition ninyo noong college.
Para siyang nasampal.
Lumapit siya sa akin at binabaan ang boses.
—Lia, huwag mong sirain ang pinaghirapan ko.
—Hindi ko sinira. Binasa lang nila ang ginawa ninyo.
Doon unang sumingit si Jerome.
—Ma, baka dapat makinig muna tayo. Kung may audit, kailangan natin ng lawyer, hindi away dito.
Binalingan siya ni Tiya.
—Tahimik.
Pero hindi tumahimik si Jerome.
—Hindi, Ma. Anim na buwan na raw under watch ang company. Hindi lang ito dahil kay Lia.
Napatingin ako kay Jerome.
Hindi ko inaasahan iyon.
Si Camille naman ay pumutol.
—Kuya, ngayon ka pa kakampi sa kanila?
—Hindi ako kumakampi. Nagbabasa ako ng emails, Camille.
Naputla si Camille.
May alam si Jerome.
At sa paraan ng pag-iwas niya ng tingin sa ina niya, mukhang matagal na niyang alam.
Biglang bumukas ang pinto ng ICU corridor.
Lumabas ang nurse.
—Family of Ramon Santos?
Sabay kaming lumingon.
Tumakbo si Nanay.
—Ako po. Asawa niya po.
—Nagising po sandali ang pasyente. Hindi pa siya puwedeng kausapin nang matagal, pero responsive siya.
Hindi ko na narinig ang sumunod.
Umiyak si Nanay.
Ako ay napahawak sa bibig ko.
Sa unang pagkakataon, parang bumalik ang lupa sa ilalim ng paa ko.
Pero sa likod namin, narinig ko ang boses ni Tiya Belinda.
Mahina.
Pero malinaw.
—Buti naman. Kung gising na siya, puwede na nating pag-usapan ang pirma niya sa lumang loan agreement.
Dahan-dahan akong lumingon.
—Anong loan agreement?
Nanigas ang mukha ni Tiya.
Si Jerome ay napamura nang mahina.
Si Camille ay agad na humawak sa braso ng ina niya.
—Ma, huwag dito.
Pero huli na.
Tinitigan ko si Tiya Belinda.
—Anong loan agreement, Tiya?
Hindi siya sumagot.
Si Jerome ang nagbukas ng laptop bag niya, nanginginig ang kamay.
—Lia, may kailangan kang makita.
Doon ko nalaman na hindi lang pala kontrata ang dahilan kung bakit natatakot si Tiya.
May isa pa siyang itinagong utang.
At nakapangalan iyon kay Tatay.
