Unang Bitak ng Kasakiman
Bahagi 2: Ang Unang Bitak ng Kasakiman
Sa loob ng kuwarto ng ospital, biglang naging mabigat ang hangin.
Ang biyenan kong si Teresa ay nakahiga sa kama, namumutla, nakatitig sa dalawang lalaking naka-uniporme na pumasok. Si Althea naman ay parang nawalan ng buto sa tuhod, unti-unting umatras hanggang sa sumandal siya sa dingding. Si Marco, na hawak pa rin ang bungkos ng pekeng dolyar, ay hindi malaman kung saan ilalagay ang mga kamay niya.
“Ano… ano pong ibig ninyong sabihin?” nauutal na tanong ni Marco.
Itinaas ng isang lalaking naka-uniporme ang ilang piraso ng dolyar.
“May nagtangkang ipalit ito sa isang money changer malapit dito. Ayon sa empleyado, galing daw ito sa inyo. Kailangan naming malinawan kung sino ang may hawak at kung saan ito nanggaling.”
Hindi pa man tapos magsalita ang lalaki, biglang sumigaw si Althea.
“Hindi sa amin iyan!”
Napalingon ang lahat sa kanya.
“Hindi sa amin iyan,” ulit niya, mas nanginginig ang boses. “Si Mama ang may-ari niyan. Siya ang nagsabing totoong pera iyan. Siya ang nagsabing marami siyang itinagong dolyar.”
Ang mukha ni Teresa ay biglang nagbago.
“Althea!” sigaw niya, halos mapaupo sa kama. “Ano ang sinasabi mo? Hindi ba ikaw ang pilit nang pilit na humihingi ng pera?”
“Humihingi ako dahil kailangan mong magbayad sa ospital!” sagot ni Althea. “Ikaw ang may sakit. Ikaw ang may perang itinatago. Bakit ako ang madadamay?”
Tahimik akong nakatayo sa labas ng pinto. Hawak ko pa rin ang ID ni Teresa.
Sa loob ng maraming taon, nakita ko kung paano kumilos ang pamilyang ito kapag pera ang usapan. Ngayon, habang nakaharap sila sa gulo, nakita ko rin kung gaano kabilis mabura ang tinatawag nilang pagmamahalan.
Marco, na kanina’y tahimik lang, biglang humarap sa asawa niya.
“Althea, huwag mong itulak lahat kay Mama. Ikaw ang nagsabing dalhin ko sa money changer.”
Nanlaki ang mata ni Althea.
“Ako? Ako lang ba? Hindi ba ikaw ang tuwang-tuwa nang marinig mong may tatlong milyong piso? Hindi ba ikaw ang nagsabing puwede na tayong bumili ng sasakyan at lumipat ng bahay?”
“Nangarap lang ako!” sigaw ni Marco. “Pero ikaw ang nagmamadali!”
Napangisi ako nang mapait.
Noong wala pang problema, sila ay “isang pamilya”. Ngayong may panganib, bawat isa ay naghahanap ng taong maitutulak sa bangin.
Lumapit ang isang empleyado ng ospital kay Teresa.
“Ma’am, kailangan pa rin pong maayos ang bayarin ninyo. Pero dahil may kinalaman na po ito sa posibleng pekeng pera, kailangan munang makipag-usap kayo sa kanila.”
Nang marinig ni Teresa ang salitang “bayarin”, mabilis siyang lumingon kay Althea.
“Bayaran mo muna. Ikaw ang nangakong aalagaan ako.”
“Bayaran?” halos mapasigaw si Althea. “Saan ako kukuha ng pera? Akala ko ba mayaman ka na? Akala ko ba may milyones kang nakatago?”
“Hindi ko alam na peke iyon!” sagot ni Teresa, nanginginig sa galit. “Akala ko totoo!”
Biglang tumingin si Althea sa akin.
Nakita kong naningkit ang mga mata niya. Sa sandaling iyon, alam kong may naisip siya.
“Mila,” sabi niya, biglang nagpalambing ang tono, “nandiyan ka pala.”
Pumasok ako sa kuwarto at inilapag ang ID ni Teresa sa maliit na mesa.
“Dinala ko lang ang ID ni Mama.”
Lumapit si Althea sa akin.
“Ate, ikaw naman ang nakakita sa pera, di ba? Baka alam mo kung saan iyon galing?”
Hindi ako sumagot agad.
Tumingin ako kay Teresa. Ang dating mayabang niyang mukha ay puno na ngayon ng takot at hiya.
“Mama,” mahinahon kong tanong, “saan n’yo po ba nakuha ang perang iyon?”
Namula ang mukha niya.
Hindi siya makasagot.
Si Marco ang unang bumigay.
“Ma, sabihin n’yo na. Saan n’yo ba talaga kinuha?”
Tumingin si Teresa sa akin, pagkatapos ay mabilis na umiwas ng tingin.
“Sa… sa basura.”
Tumahimik ang buong kuwarto.
Parang may nahulog na mabigat na bagay sa gitna namin.
“Basura?” halos hindi makapaniwalang tanong ni Althea.
Napapikit si Teresa.
“Tinapon ni Mila. Akala ko… akala ko hindi niya alam na pera iyon. Akala ko totoo. Pinulot ko.”
Hindi na napigilan ni Althea ang sarili.
“Pinulot mo sa basura? Tapos sinabi mong may tatlong milyong piso ka? Pinaghintay mo kami, pinangakuan mo kami, pinapunta mo kami rito para alagaan ka, tapos basura lang pala iyon?”
“Hindi mo ba sinabing patingnan mo sa kakilala mo?” palaban na sagot ni Teresa. “Hindi ba sinabi mong mukhang totoo rin?”
Napasapo sa ulo si Marco.
“Diyos ko…”
Ang lalaking naka-uniporme ay huminga nang malalim.
“Kung ito ay props at hindi ninyo sinadyang gamitin, kailangan naming malaman kung bakit ito dinala sa money changer.”
Tumingin silang lahat kay Marco.
Namula ang mukha niya.
“Akala ko… akala ko totoong pera.”
“Mabuti na lang,” dagdag ng lalaki, “hindi pa natuloy ang transaksiyon. Pero kailangan pa rin naming kumuha ng pahayag.”
Biglang lumapit sa akin si Teresa. Hinawakan niya ang laylayan ng damit ko.
“Mila, sabihin mo sa kanila. Sabihin mo props iyon. Sabihin mo hindi namin sinadyang manloko.”
Tiningnan ko ang kamay niyang nakahawak sa damit ko.
Ilang oras pa lang ang nakalilipas, tinawag niya akong mapagkuwenta. Ipinagmalaki niyang wala akong karapatang makialam sa perang “anak niya” ang magbibigay. At bago iyon, palihim niyang ibinigay ang bank card ko kay Althea habang sinasabing huwag akong sabihan.
Ngayon, ako ang inaasahan niyang magliligtas sa kanya.
Marahan kong hinawi ang kamay niya.
“Totoo pong props iyon,” sabi ko sa mga lalaki. “Ginamit namin sa opening ng restaurant. Itinapon ko na dahil wala na itong silbi. Hindi ko alam na may kukuha mula sa basura at magpapanggap na pera iyon.”
Nanginginig na tumango si Teresa.
“O, narinig n’yo? Props lang. Walang kasalanan.”
Pero hindi pa ako tapos.
“Pero hindi ko alam kung bakit nila dinala sa money changer. Wala akong kinalaman doon.”
Biglang nanigas ang mukha ni Teresa.
“Mila…”
“Mama,” sabi ko, kalmado pa rin, “tinulungan ko kayo sa bagay na alam kong totoo. Pero hindi ko kayang magsinungaling para sa bagay na hindi ko ginawa.”
Hindi makapagsalita si Teresa.
Matapos kumuha ng pahayag, hindi naman sila agad dinala sa presinto. Ipinaliwanag ng mga lalaking naka-uniporme na kailangan lang nilang mag-ingat, lalo na’t maaaring magdulot ng mas malaking problema kapag ginamit ang pekeng pera.
Nang umalis sila, naiwan sa kuwarto ang isang pamilyang unti-unting nabubulok sa sariling kasinungalingan.
Si Althea ang unang sumabog.
“Ma, kung hindi pala totoo ang pera, bakit mo pa kami pinapunta? Bakit mo pa kami pinangakuan?”
“Dahil gusto kong alagaan ninyo ako!” sigaw ni Teresa. “Anak ko si Marco. Karapatan kong maalagaan ng anak ko!”
“Karapatan?” tumawa nang matinis si Althea. “Walong taon kang hindi namin inalagaan, tapos bigla kang babalik na may kasamang basura?”
Hindi na nakatiis si Marco.
“Althea, tama na!”
“Tama na?” hinarap siya ni Althea. “Ikaw ang tama na! Kapag nanay mo ang usapan, lagi kang walang silbi. Kapag pera ang usapan, ang bilis mong mangarap. Ngayon, wala na tayong pera, may utang pa tayo sa ospital!”
Doon ko napagtanto: hindi ko na kailangang gumanti.
Ang bawat salitang lumalabas sa bibig nila ay sapat nang parusa.
Lumapit si Gabriel sa akin. Kanina pa siya dumating, tahimik na nakikinig mula sa dulo ng pasilyo. Hindi ko alam kung gaano karami ang narinig niya, pero sapat na ang itsura ng mukha niya para malaman kong may nabasag sa loob niya.
“Mila,” mahina niyang tawag.
Hindi ko siya nilingon.
Kinuha ko ang resibo ng ID mula sa mesa at inayos ang bag ko.
“Dinala ko na ang kailangan ninyo. Aalis na ako.”
Hinabol ako ni Teresa ng tingin.
“Mila, paano ang bayarin ko?”
Tumigil ako sa pinto.
Noon, kapag ganito ang tanong niya, awtomatiko kong bubuksan ang wallet ko. Ako ang magbabayad. Ako ang aayos. Ako ang sasalo sa lahat.
Pero hindi na ngayon.
“Anak n’yo po si Marco,” sabi ko. “Siya ang pinili n’yong pagbigyan ng lahat.”
Pagkatapos, tumingin ako kay Gabriel.
“At kung gusto mong tumulong, gamitin mo ang pera mo. Huwag mong gagalawin ang pinaghirapan ko.”
Lumabas ako ng kuwarto nang hindi na lumilingon.
Sa likod ko, narinig ko ang iyak ni Teresa, sigaw ni Althea, at pilit na pagpapatahimik ni Marco.
Pero sa unang pagkakataon sa loob ng walong taon, hindi ako nakaramdam ng awa.
Naramdaman ko lang ang gaan.
Parang may mabigat na batong matagal kong pasan ang biglang nahulog mula sa dibdib ko.
Pagdating ko sa parking area, tumunog ang cellphone ko.
Si Gabriel.
Hindi ko sinagot.
Ilang segundo pa, may mensahe siyang pumasok.
“Mila, kailangan nating mag-usap.”
Tinitigan ko ang mensahe.
Pagkatapos, pinatay ko ang screen.
Oo, kailangan naming mag-usap.
Pero hindi sa oras na gusto niya.
Sa pagkakataong ito, ako ang magpapasya kung kailan ako makikinig.