Mabigat na Presyo ng Pagsisisi
Bahagi 3: Ang Mabigat na Presyo ng Pagsisisi
Lumipas ang mga buwan na parang bawat araw ay parusa.
Hindi ako nakulong nang matagal, pero hindi ibig sabihin noon ay nakalaya ako. Mas mahigpit pa sa rehas ang bigat ng konsensiya. Kahit saan ako pumunta, dala ko ang alaala ng mukha ni Althea noong gabing nakita ko ang sariling litrato ko sa altar.
Nagtrabaho ako kung saan-saan.
Naging tagabuhat ako sa palengke. Naging tagalinis ako sa isang maliit na bodega. Naging kargador ako sa madaling-araw. Tinanggap ko ang trabahong dati ay hindi ko man lang tinitingnan dahil masyado akong mataas ang tingin sa sarili ko.
Noon ko lang naunawaan kung gaano kahirap kumita ng pera kapag wala kang ibang sandata kundi pawis at hiya.
Tuwing sumasahod ako, halos wala akong ginagastos para sa sarili ko. Kaunting pagkain, pamasahe, at ang natitira ay inilalagay ko sa isang sobre. Sa labas ng sobre, sinusulat ko:
“Para kay Althea.”
Hindi ko alam kung tatanggapin niya. Hindi ko alam kung babasahin niya ang mga liham ko. Pero iyon lang ang kaya kong gawin. Isauli ang unti-unti kong kayang isauli.
Sa unang buwan, ipinadala ko ang maliit na halaga sa pamamagitan ng isang kakilala naming pinagkakatiwalaan niya. Ibinalik iyon ni Althea.
Walang sulat.
Walang mensahe.
Ibinalik lang.
Sa ikalawang buwan, nagpadala ulit ako. Ibinalik niya ulit.
Sa ikatlong buwan, may kasama nang maikling papel.
“Bayaran mo muna ang mga utang na ginamit mo sa pangalan ko. Huwag mo akong guluhin.”
Hindi iyon matatamis na salita. Pero para sa akin, iyon ang unang patunay na binasa niya ang ipinadala ko.
At kahit masakit, sinunod ko siya.
Isa-isa kong hinanap ang mga taong pinagkakautangan. May mga sumigaw sa akin. May mga nagpahiya sa akin sa harap ng ibang tao. May isang matandang babae na sinabihan akong wala akong kuwenta, na mas mabuti pang hindi ako nag-asawa kung sisirain ko lang ang buhay ng asawa ko.
Hindi ako lumaban.
Hindi ako nagpaliwanag.
Tinanggap ko lahat.
Dahil alam kong kulang pa iyon kumpara sa ginawa ko kay Althea.
Isang hapon, habang nagbubuhat ako ng mabibigat na sako sa likod ng isang tindahan, bigla kong nakita si Jasmine sa kabilang kalsada. Suot niya ang dating klase ng damit na gustong-gusto niya, may hawak na bagong telepono, at may kasamang ibang lalaki.
Nakita niya ako.
Sandali siyang natigilan, pagkatapos ay mabilis na umiwas ng tingin.
Noon, akala ko kapag nakita ko siya ulit, sasakit ang puso ko. Akala ko magagalit ako. Pero wala akong naramdaman kundi hiya sa sarili ko.
Hindi dahil iniwan niya ako.
Kundi dahil minsan, ipinagpalit ko si Althea sa isang taong hindi man lang kayang humarap sa akin kapag wala na akong maibigay.
Nagpatuloy ako sa trabaho.
Sa bawat patak ng pawis, parang unti-unti kong hinuhugasan ang dumi ng sarili kong pagkatao. Pero alam kong kahit gaano ako mapagod, hindi ibig sabihin noon ay awtomatikong malinis na ako. Ang pagbabago ay hindi isang araw lang. Hindi rin ito isang magandang salita na madaling sabihin.
Ang pagbabago ay paulit-ulit na pagpili ng tama kahit walang pumapalakpak.
Isang gabi, pinuntahan ako ng kapatid ni Althea.
Si Rafael.
Matagal na kaming magkakilala, pero noong makita niya ako, halata sa mukha niya ang galit na pinipigilan niya.
– Hindi ako pumunta rito para makipag-away, – sabi niya.
Tumayo ako mula sa maliit na bangkong inuupuan ko.
– Naiintindihan ko kung gusto mo akong saktan.
– Gusto ko. – diretsahan niyang sabi. – Pero hindi iyon ang kailangan ng ate ko.
Napayuko ako.
– Kumusta siya?
Matagal bago siya sumagot.
– Buhay siya. Pero hindi ibig sabihin noon ay maayos siya.
Parang may kumurot sa puso ko.
– Kumakain ba siya nang maayos?
– Huwag mong gamitin ang pag-aalala para makalapit ulit sa kanya, Miguel.
Hindi ako umimik.
Tama siya.
Kahit ang pag-aalala ko ay kailangang matutong manatili sa tamang lugar.
Inabot ni Rafael sa akin ang isang sobre.
– Pinabibigay niya ito.
Nanginginig kong kinuha.
Akala ko liham iyon. Akala ko baka may sinabi siya. Pero nang buksan ko, nakita ko ang listahan ng mga utang, halaga, petsa, at pangalan ng mga taong kailangan kong bayaran.
Sa ibaba, may isang pangungusap na sulat-kamay ni Althea.
“Kung totoo ang pagsisisi mo, ayusin mo ang sinira mo nang hindi hinihingi ang pagbabalik ko.”
Matagal akong nakatitig sa pangungusap na iyon.
Doon ko naintindihan ang pinakaunang aral ng tunay na pagsisisi.
Hindi ito dapat kapalit ng gantimpala.
Hindi ka nagbabago para patawarin ka.
Nagbabago ka dahil mali ang dati mong pagkatao.
Mula noon, tumigil ako sa pagpapadala ng mensaheng humihingi ng pagkakataon. Hindi na ako nagsabing “balikan mo ako.” Hindi na ako nagtanong kung mahal pa ba niya ako.
Ang tanging ginawa ko ay magbayad.
Magtrabaho.
Magbayad ulit.
At sa bawat resibong natatanggap ko, gumagawa ako ng kopya at ipinadadala kay Rafael. Hindi para magyabang. Hindi para maawa si Althea. Kundi para malaman niyang hindi na siya nag-iisa sa bigat ng problemang ako ang gumawa.
Lumipas ang isang taon.
Isang taon ng pagod, gutom, kahihiyan, at tahimik na pagharap sa kasalanan.
Sa panahong iyon, nabalitaan kong lumipat si Althea sa ibang bayan kasama ang kanyang ina. Nagbukas daw siya ng maliit na tindahan ng pagkain. Unti-unti raw siyang bumabangon. Hindi raw siya madalas ngumiti, pero hindi na rin siya laging umiiyak.
Nang marinig ko iyon, umiyak ako nang mag-isa.
Hindi dahil malayo siya sa akin.
Kundi dahil buhay pa siya sa kabila ng ginawa ko.
At kung may isang bagay akong dapat ipagpasalamat, iyon ay ang lakas niyang bumangon kahit ako ang nagtulak sa kanya pabagsak.
Isang umaga, matapos kong mabayaran ang huling utang na nakapangalan kay Althea, umupo ako sa labas ng maliit na kuwartong inuupahan ko. Hawak ko ang huling resibo. Nanginginig ang kamay ko.
Hindi pa tapos ang lahat.
Hindi pa naibabalik ang tiwala.
Hindi pa nabubura ang sakit.
Pero sa unang pagkakataon, may isang bahagi ng dilim na bahagyang lumiwanag.
Ipinadala ko kay Rafael ang kopya ng huling resibo. Wala akong isinamang mahabang sulat. Isang pangungusap lang.
“Hindi ito para hilingin na bumalik siya. Ito ay para malaman niyang hindi ko na siya hahayaang magbayad sa kasalanang ako ang gumawa.”
Makalipas ang tatlong araw, may dumating na mensahe mula sa numerong hindi ko inaasahang makikita ulit.
Numero ni Althea.
Matagal kong tinitigan ang screen bago ko binuksan.
Maikli lang ang mensahe.
“Natanggap ko ang lahat ng resibo. Salamat sa pag-ayos ng dapat mong ayusin.”
Naupo ako sa sahig.
Isang simpleng “salamat” lang iyon.
Pero para sa taong tulad ko, sapat iyon para huminga nang mas maluwag sa unang pagkakataon matapos ang mahabang panahon.
Hindi ko siya tinawagan.
Hindi ko siya binombard ng mensahe.
Sumagot lang ako:
“Salamat sa pagbasa. Patuloy akong magbabayad sa mga bagay na hindi kayang bayaran ng pera.”
Akala ko doon magtatapos ang usapan namin.
Pero makalipas ang ilang minuto, may dumating ulit na mensahe.
“May kailangan akong sabihin sa iyo. Hindi ngayon. Pero balang araw.”
Napahawak ako sa dibdib ko.
Hindi ko alam kung takot ba iyon o pag-asa.
Pero sa pagkakataong ito, hindi na ako nagmadali.
Dahil natutunan ko na ang ilang pinto ay hindi dapat piliting buksan.
Kailangan mong maghintay.
Kailangan mong magpakumbaba.
At higit sa lahat, kailangan mong maging karapat-dapat kahit walang kasiguraduhang papapasukin ka pa muli.