Babaeng Nawala sa Tabi ng Dagat
Bahagi 3: Ang Babaeng Nawala sa Tabi ng Dagat
Kinabukasan, hindi ko binuksan ang botika.
Unang beses iyon sa loob ng maraming taon na ako mismo ang naglagay ng karatula sa pinto:
Sarado muna. May mahalagang aasikasuhin.
Tumayo ako sa harap ng tindahan nang ilang sandali. Sa loob ng botika, naroon ang mga bote ng gamot, reseta, kahon ng vitamins, at lahat ng bagay na bumubuo sa tahimik kong buhay.
Pero pagkatapos ng gabing iyon, alam kong hindi na ako makakabalik sa dating katahimikan hangga’t hindi ko nahahanap ang dulo ng lahat.
Dumating si Carlo na may dalang maliit na backpack.
Sa loob noon, sabi niya, dalawang damit, lumang tuwalya, ang liham ni Lola Rosa, at ang lumang litrato ni Isabel.
“Hindi mo kailangang sumama kung hindi ka handa,” sabi ko.
Umiling siya.
“Buong buhay ko po akong naghihintay malaman kung sino ako. Ngayon pa ba ako aatras?”
Hindi ako nakasagot.
Minsan, ang mga batang pinagkaitan ng pamilya ang mas maagang natututong maging matapang.
Sinubukan ni Gabriel na sumama.
Nang dumating siya sa harap ng botika, halata sa mukha niyang hindi siya natulog buong gabi.
“Liza, hayaan mo akong tumulong,” sabi niya.
“Tumulong?” malamig kong tanong. “Noong una pa lang, may pagkakataon ka nang sabihin sa akin ang totoo.”
“Hindi ko alam lahat.”
“Pero alam mong may tinatago ang nanay mo.”
Napayuko siya.
Hindi iyon pag-amin sa lahat, pero sapat na.
“Hindi ka sasama,” sabi ko. “Hindi hanggang hindi ko alam kung aling bahagi ng kuwento ang itinago mo rin.”
Masakit ang hitsura ng mukha niya, pero hindi na siya nagpumilit.
Si Teresa naman ay hindi nagpakita.
Marahil natakot siyang kapag humarap pa siya sa amin, mapipilitan siyang sabihin ang natitirang lihim.
Sumakay kami ni Carlo ng bus papunta sa pantalan. Mula roon, kailangan naming sumakay ng bangka papunta sa isang maliit na pulo kung saan nakasulat ang lumang address sa likod ng litrato.
Habang nasa bus, tahimik lang si Carlo.
Nakatingin siya sa bintana, pinagmamasdan ang mga palayan, tindahan, lumang simbahan, at mga batang naglalaro sa gilid ng kalsada.
“Kinakabahan ka?” tanong ko.
“Hindi ko po alam.”
“Normal lang iyon.”
“Paano po kung ayaw niya akong makita?”
Hindi agad ako nakasagot.
Dahil iyon ang tanong na walang sinumang puwedeng sagutin nang sigurado.
“Kahit ano ang mangyari,” sabi ko, “hindi iyon kasalanan mo.”
Napatingin siya sa akin.
“Lagi po kasing parang kasalanan ko.”
Ang bigat ng linyang iyon ay tumama sa dibdib ko.
“Bakit mo nasabi?”
“Kapag bata ka po na walang nanay at tatay, lahat ng tao may sariling hula. May nagsasabi iniwan ka dahil mahirap ka. May nagsasabi anak ka sa labas. May nagsasabi baka malas ka. Kahit wala kang ginagawa, pakiramdam mo may mali sa’yo.”
Huminga ako nang malalim.
“Carlo, makinig ka sa akin. Ang mga kasalanan ng matatanda ay hindi dapat ipapasan sa bata.”
Tumango siya, pero alam kong hindi sapat ang isang pangungusap para burahin ang labingwalong taon ng sugat.
Pagdating namin sa pulo, sinalubong kami ng maalat na hangin at tunog ng alon. Maliit ang lugar. Makitid ang daan. Ang mga bahay ay gawa sa kahoy at yero, karamihan ay nakaharap sa dagat.
Nagtanong kami sa tindahan tungkol kay Isabel.
Noong una, walang gustong magsalita.
Kapag naririnig nila ang pangalan niya, nagkakatinginan sila. May matatandang biglang yumuyuko. May mga babaeng nagdadahilang may gagawin sa loob ng bahay.
Hanggang sa may isang matandang lalaki na nakaupo sa gilid ng bangka ang tumawag sa amin.
“Sino kayo kay Isabel?”
Tumingin ako kay Carlo.
Siya ang sumagot.
“Ako po ang anak niya.”
Natigilan ang matanda.
Matagal niyang tinitigan ang mukha ni Carlo, saka niya hinawakan ang gilid ng bangka para tumayo.
“Akala namin patay ka na.”
Nanigas si Carlo.
“Ako po?”
Tumango ang matanda.
“Iyon ang sabi sa amin noon. Sabi nila, namatay ang sanggol pagkasilang. Kaya nang bumalik dito si Isabel, wala na siyang matinong isip.”
Nanlamig ako.
“Bumalik dito si Isabel?”
“Oo. Mga ilang buwan matapos siyang mawala sa bayan. Payat na payat, halos hindi nagsasalita. Lagi lang nakatingin sa dagat. Kapag may umiiyak na sanggol sa kapitbahay, tumatakbo siya palayo.”
“Nasaan siya ngayon?” tanong ni Carlo, halos hindi makahinga.
Hindi agad sumagot ang matanda.
Pagkatapos, itinuro niya ang dulo ng pulo, kung saan may maliit na kapilya malapit sa dagat.
“Doon siya madalas tumulong. Pero huwag kayong mabibigla. Hindi na siya gaya ng dati.”
Naglakad kami papunta sa kapilya.
Habang papalapit, bumibigat ang hakbang ni Carlo.
Sa gilid ng kapilya, may babaeng nakaupo sa mababang bangko. Mahaba ang buhok niya, may ilang hiblang puti. Payat siya, pero maayos ang suot. Sa kamay niya, may rosaryong kahoy.
Tumingin siya sa dagat na para bang may hinihintay mula roon.
Hindi ko alam kung bakit, pero kahit matagal na ang lumipas, nakilala ko siya mula sa litrato.
Si Isabel.
Huminto si Carlo ilang hakbang mula sa kanya.
Hindi siya makapagsalita.
Ako ang lumapit.
“Isabel?”
Dahan-dahan siyang lumingon.
Sa unang tingin niya sa akin, wala siyang reaksyon.
Pero nang makita niya si Carlo sa likod ko, biglang nanlaki ang mga mata niya.
Tumayo siya.
Nanginginig ang buong katawan.
Ang rosaryo sa kamay niya ay nalaglag sa lupa.
“Hindi…” bulong niya. “Hindi puwede…”
Humakbang si Carlo palapit.
“Ako po si Carlo.”
Umiling si Isabel, sunod-sunod.
“Hindi. Patay na ang anak ko. Sinabi nila sa akin. Sinabi nila…”
Naputol ang boses niya.
Hinawakan ni Carlo ang lumang litrato at iniabot sa kanya.
“Nahanap ko po ito. Kasama ng sulat ni Lola Rosa.”
Nang makita ni Isabel ang litrato, parang gumuho ang buong katawan niya.
Umupo siya sa lupa, niyakap ang larawan, at umiyak nang walang tunog.
Hindi malakas ang iyak niya.
Pero iyon ang uri ng iyak na tila labingwalong taon niyang pinigil.
Lumuhod si Carlo sa harap niya.
Hindi niya ito niyakap agad. Hindi niya pinilit. Naupo lang siya roon, kaharap ang babaeng matagal niyang hinanap.
“Ako po ang anak ninyo,” sabi niya. “Buhay po ako.”
Tumingin si Isabel sa kanya.
Dahan-dahan, nanginginig ang kamay niya habang hinahawakan ang mukha ni Carlo.
“Anak…”
Isang salita lang.
Pero sa salitang iyon, nabasag ang labingwalong taon ng kasinungalingan.
Niyakap ni Isabel si Carlo na parang takot siyang mawala ito kapag binitawan niya.
Si Carlo naman ay unang nanigas, pagkatapos ay unti-unting yumakap pabalik.
Tumalikod ako.
Hindi dahil ayaw kong makita.
Kundi dahil may ilang tagpong sagrado.
Hindi dapat pinapanood ng ibang tao nang matagal.
Kinagabihan, sa maliit na bahay malapit sa kapilya, ikinuwento ni Isabel ang nangyari.
Hindi siya tumakas.
Hindi siya nang-iwan.
Matapos manganak, sinabi sa kanya ng mga tao ni Don Emilio na namatay ang sanggol. Mahina raw ito. Hindi na raw nailigtas. Dahil wala siyang pamilya at pera, wala siyang nagawa kundi umiyak.
Pagkatapos, pinabalik siya sa pulo na may kaunting pera at babala:
Huwag nang bumalik.
Huwag nang magtanong.
Huwag nang guluhin ang pamilyang Reyes.
“Si Rosa?” tanong ko.
Umiyak si Isabel.
“Si Rosa ang kasama ko noon. Hindi ko alam na siya pala ang nagdala sa anak ko palayo. Pero bago siya mawala, may sinabi siya sa akin—na kung buhay pa raw ang anak ko, balang araw hahanapin niya ako.”
Kaya pala ang liham ni Rosa ay puno ng pagsisisi.
Hindi niya kayang ibalik ang nakaraan, pero sinubukan niyang mag-iwan ng daan.
Sa gabing iyon, habang si Carlo ay natutulog sa sahig sa tabi ng kanyang ina, tinawagan ko si Gabriel.
“Natagpuan namin si Isabel,” sabi ko.
Sa kabilang linya, matagal siyang tahimik.
Pagkatapos ay narinig ko ang mahina niyang paghinga.
“Buhay siya?”
“Oo. At alam niya ang ginawa ng pamilya ninyo.”
“Liza…”
“Hindi mo na ako kailangang pakiusapan. Bukas, babalik kami. At sa pagkakataong ito, hindi na lang ito usapin ng pamilya.”
Humigpit ang hawak ko sa telepono.
“Usapin na ito ng hustisya.”