WALONG BESES NIYANG KINALIMUTAN ANG ID SA KASAL—SA IKASIYAM, AKO ANG HINDI DUMATING AT DOON SIYA GUMUHO
Tatlong araw bago ang ikasiyam naming pagtatangkang magpakasal, ipinost ng pinakamatalik kong kaibigan ang litrato ng government ID ng nobyo ko.
“Sa pagkakataong ito, ako mismo ang maghahatid kay Adrian at sa ID niya sa Pasig City Hall. Walang atrasan. Mapapakasal na rin sa wakas ang best friend ko!”
Umulan agad ng pagbati, puso, at virtual confetti.
Walang nakakaalam na habang nagdiriwang silang lahat, palihim na akong bumili ng tiket paalis ng Maynila.
Dahil sa ikasiyam na pagkakataon, hindi si Adrian ang mawawala.
Ako.
Walong beses na kaming nagtakda ng araw para sa civil wedding.
At walong beses ding “nakalimutan” ni Adrian Vergara ang kanyang government ID.
Noong una, sinabi niyang naiwan iyon sa bulsa ng lumang blazer niya.
Noong pangalawa, ipinahiram daw niya sa assistant para ipa-photocopy at hindi naibalik.
Noong pangatlo, nailagay niya raw sa isang drawer na hindi niya matandaan.
Pagsapit ng ikawalong beses, ni hindi na siya nag-abala pang mag-isip ng maayos na dahilan.
Nasa labas kami ng Pasig City Hall noon. Suot ko ang puting damit na binili ko dalawang buwan bago ang aming unang schedule. Halos kumupas na ang kulay sa kakalaba at kakahintay.
Tiningnan niya ang laman ng wallet niya, saka nagkibit-balikat.
“Wala talaga. Nakalimutan ko na naman.”
Napatitig ako sa kanya.
“Adrian, ikaw ang naglagay niyan kagabi.”
“Eh di bumalik na lang tayo sa ibang araw.”
Parang simpleng restaurant reservation lamang ang naudlot.
Hindi kasal.
Hindi pangakong limang taon kong pinanghawakan.
Nang gabing mag-post si Camille tungkol sa ID, lahat ng kaibigan namin ay natuwa.
Si Camille Rivera ang pinakamatalik kong kaibigan mula kolehiyo.
Siya rin ang kababata ni Adrian.
Sabay silang lumaki sa iisang subdivision sa Marikina. Magkasama silang pumasok sa parehong paaralan. Alam niya ang mga palayaw ni Adrian, ang paborito nitong pagkain, at pati ang mga nakakahiyang kuwento noong bata pa sila.
May mga bagay tungkol kay Adrian na limang taon kong sinubukang alamin ngunit natural nang alam ni Camille.
At may mga bagay na palagi niyang nakakalimutan kapag ako ang humihiling, ngunit hindi kailanman nakakalimutan kapag si Camille ang nagsabi.
Kapag sinabi kong sunduin niya ako sa opisina, madalas ay isang oras akong naghihintay bago niya maalalang may usapan kami.
Pero kapag si Camille ang dumating mula Cebu, isang oras bago lumapag ang eroplano nito ay nasa airport na siya.
Kapag sinabi kong samahan niya ako sa checkup dahil sumasakit ang tiyan ko, sasabihin niyang maraming trabaho.
Pero nang minsang magka-migraine si Camille, kinansela niya ang dalawang meeting para dalhan ito ng gamot.
Matagal kong sinabi sa sariling ganoon lang talaga sila.
Parang magkapatid.
Hanggang sa gabing iyon.
Wala pang tatlumpung minuto matapos ang post nang marinig ko ang pagbukas ng pinto ng condo.
Naunang pumasok si Adrian, may dalang mga paper bag ng pagkain.
Kasunod niya si Camille.
Hindi man lang ito nagtanong kung puwede bang pumasok.
Binuksan niya ang shoe cabinet at isinuot ang kulay rosas na tsinelas na dati ay sa akin.
Binili ko iyon kasabay ng asul na tsinelas ni Adrian. Magkapareho ang disenyo. Sa isip ko noon, simpleng bagay lang iyon na para sa aming dalawa.
Ngunit minsang dalawin kami ni Camille, isinuot niya iyon.
Sakto raw sa paa niya.
Kaya sinabi ni Adrian, “Kay Camille na lang. Bumili ka na lang ng bago.”
Ganoon lang kadali.
Ang bagay na akin ay naging kanya.
“Lia!” masayang bati ni Camille. “Nakita mo ang post ko?”
Itinaas niya ang cellphone bago pa ako makasagot.
“Opisyal na akong tagabantay ng ID. Wala nang magiging aberya sa ikasiyam ninyong schedule.”
Napangiti si Adrian.
“Tagabantay ng ID? Para kang grade school.”
“Tumahimik ka.”
Iniunat ni Camille ang palad sa kanya.
“Ilabas mo.”
Walang pag-aatubiling kinuha ni Adrian ang ID mula sa wallet at inilagay sa kamay niya.
Ilang segundo lang.
Ilang segundo lang ang kinailangan para ibigay niya kay Camille ang bagay na walong beses niyang hindi maibigay sa akin sa araw ng aming kasal.
Itinaas ni Camille ang card na tila tropeo.
“Eksaktong alas-diyes sa Lunes, ihahatid ko ang lalaking ito sa city hall. Kasama ang ID, birth certificate, at lahat ng kailangan.”
“Pati ba ako kailangang bantayan?” natatawang tanong ni Adrian.
“Oo. Dahil ikaw ang pinakairesponsableng taong kilala ko.”
Nagbatuhan sila ng throw pillow.
Nang akmang iiwas si Camille, hinawakan ni Adrian ang pulsuhan nito.
Nagtawanan silang dalawa.
Ako naman ay nanatiling tahimik sa kabilang sofa, hawak ang baso ng tubig na unti-unting lumalamig.
Condo namin iyon ni Adrian.
Ngunit sa sandaling iyon, pakiramdam ko ako ang bisita.
Pagkatapos ng tawanan, bumaling sa akin si Camille.
“Lia, huwag kang mag-alala. Ako na ang bahala. Kapag pumalpak pa siya, ako mismo ang sasakal sa kanya.”
Saka lamang ako tiningnan ni Adrian.
“Magpasalamat ka kay Camille. Siya na nga ang nag-aasikaso ng kasal natin.”
Napatingin ako sa kamay niyang nakapatong pa rin sa sandalan sa likod ni Camille.
“Salamat,” mahinang sabi ko.
“Best friends tayo,” sagot niya. “Hindi mo na kailangang magpasalamat.”
Binuksan nila ang mga pagkain.
Spicy seafood.
Bicol Express.
Sizzling sisig na may maraming sili.
Paborito ni Camille ang lahat ng nasa mesa.
Ako ay may malalang hyperacidity at hindi nakakakain ng maaanghang.
Sa gitna ng pagkain, si Camille pa ang unang nakapansin.
“Adrian, bakit puro maanghang? Hindi puwede kay Lia ang mga ito.”
Bahagyang natigilan si Adrian.
Pagkatapos ay tumawa siya.
“Alam mo namang makakalimutin ako.”
Tumingin siya kay Camille.
“Tsaka dumalaw ang prinsesa ng anghang. Natural, mga paborito mo ang binili ko.”
Kumuha siya ng baso, nilagyan ng tubig, at itinulak sa akin.
“Banlawan mo na lang ang pagkain. Huwag ka nang masyadong maarte.”
Tiningnan ko ang tubig.
Nakita ko roon ang sarili kong maputla at pagod.
Limang taon.
Limang taon kong pinaniwala ang sariling makakalimutin lamang siya.
Ngunit malinaw na ngayon.
Hindi mahina ang memorya ni Adrian.
Hindi lang sapat ang halaga ko para maalala niya.
Pagkatapos kumain, tumayo si Camille.
Agad ding kinuha ni Adrian ang susi ng kotse.
“Ako na ang maghahatid sa iyo.”
Nang maisara ang pinto, binuksan ko ang cellphone ko.
Patuloy na dumarating ang congratulations sa group chat.
May nagtanong kung ano ang susuotin ko.
May nagbiro pang baka sa city hall na mismo kami maghanda ng reception dahil sigurado na raw ang kasal.
Hindi ako sumagot.
Binuksan ko ang booking application at bumili ng tiket ng bus patungong Batangas sa Lunes.
Alas-diyes ang schedule namin sa city hall.
Alas-nuwebe y medya ang alis ng bus ko.
Pagbalik ni Adrian, nakita niya akong nag-iimpake.
“Bakit ka naglalagay ng damit sa maleta?”
Hindi ako tumingin sa kanya.
“Nakauwi na ba si Camille?”
Biglang lumambot ang mukha niya.
“Oo. Hinintay kong makapasok siya sa bahay bago ako umalis.”
“Okay.”
Hindi niya napansing ang inilalagay ko sa maleta ay ang mga damit na palagi kong ginagamit.
Hindi niya napansing wala na ang mga personal kong gamit sa banyo.
Hindi niya napansing tinanggal ko na ang litrato namin sa bedside table.
Dumaan siya sa tabi ko at pumasok sa kuwarto.
Ilang minuto lang, narinig ko na ang halakhak niya habang naglalaro sila ni Camille sa cellphone.
Kinabukasan, nadatnan ko siyang nagluluto sa kusina.
May lugaw, nilagang itlog, at hiniwang luya.
Sa loob ng limang taon, ni minsan ay hindi niya ako ipinagluto.
“Sumasakit na naman ang tiyan ni Camille,” paliwanag niya. “Dadalhan ko siya.”
Tahimik akong tumango.
“May fitting kayo ngayon,” dagdag niya. “Pipili raw siya ng damit mo para sa kasal. Maghanda ka. Susunduin namin siya.”
“Nakabili na ako ng damit dati,” sabi ko.
“Hindi na bagay sa panahon iyon.”
Tinakpan niya ang lalagyan ng lugaw at kinuha ang susi ng kotse.
“Susunduin ko muna si Camille. Huwag mo siyang paghintayin.”
Nang tuluyan siyang makaalis, kumuha ako ng isang sobre mula sa ilalim ng mga damit ko.
Nasa loob ang kontratang ilang linggo kong itinago.
Isang permanenteng posisyon sa isang resort company sa Batangas.
Kasama ang libreng tirahan.
Kasama rin ang appointment letter na pirmado ko na.
Sa ibaba ng kontrata ay may isang maikling mensahe mula sa abogado ng kompanya:
“Ms. Lia Santos, naghihintay na po ang sasakyan sa terminal sa Lunes. Kapag umalis kayo ng Maynila, hindi na ninyo kailangang bumalik.”
Ngunit bago ko maisara ang sobre, tumunog ang cellphone ko.
Mensahe iyon mula kay Camille.
May kasamang litrato.
Nasa larawan ang ID ni Adrian, isang kahon ng singsing, at dalawang application form para sa kasal.
Sa ilalim nito ay nakasulat:
“Lia, may kailangan akong aminin bago tayo pumunta sa fitting. Tungkol ito sa totoong dahilan kung bakit walong beses niyang kinalimutan ang ID.”
PARTE2
Matagal kong tinitigan ang mensahe.
Mabilis na sumunod ang isa pang chat mula kay Camille.
“Huwag mong sabihin kay Adrian na nagsabi ako. Magkita tayo nang tayo lang.”
Pakiramdam ko may malamig na kamay na humawak sa sikmura ko.
Nag-reply ako.
“Nasaan ka?”
Nagpadala siya ng lokasyon ng isang coffee shop malapit sa opisina niya sa Ortigas.
Makalipas ang isang oras, magkaharap kami sa isang sulok ng café.
Wala ang masayahing mukha niya.
Wala rin ang pamilyar na biro at pagyayabang.
Mahigpit niyang hawak ang ID ni Adrian sa ibabaw ng mesa.
“Pasensiya na,” unang sabi niya.
Hindi ako nagsalita.
“Akala ko noon, aksidente lang talaga ang unang dalawang beses.”
“Paano ang iba?”
Napayuko siya.
“Noong pangatlong schedule ninyo, nakita ko ang ID niya sa loob ng sasakyan. Nasa glove compartment. Sinabi kong tawagan ka niya dahil naghihintay ka sa city hall.”
“Anong ginawa niya?”
“Hindi siya bumalik.”
Humigpit ang hawak ko sa bag.
“Ano ang sinabi niya?”
Pumikit si Camille.
“Sinabi niyang hindi pa siya handa. Pero kapag inamin niya iyon sa iyo, baka iwan mo siya.”
Parang may pumutok sa loob ng dibdib ko.
“Alam mo?”
“Hind—”
“Alam mong hindi niya talaga nakakalimutan?”
“Hindi noong una. Pero habang tumatagal…”
“Habang tumatagal, alam mo na.”
Tumulo ang luha niya.
“Oo.”
Napatawa ako nang mahina.
Hindi dahil nakakatawa.
Kundi dahil kung hindi ako tatawa, baka sumigaw ako sa gitna ng café.
“Bakit hindi mo sinabi sa akin?”
“Pinangako niya sa akin na sa susunod, itutuloy na niya.”
“Walong beses, Camille.”
“Alam ko.”
“Walong beses akong nagbihis, nag-file ng leave, naghintay, at umuwi na parang tanga.”
“Lia, nahihiya ako.”
“Pero patuloy kang pumupunta sa bahay namin. Patuloy kayong nagtatawanan. Patuloy kang nagpapaluto at nagpapahatid sa kanya.”
Napaatras siya na tila nasampal.
“Walang namamagitan sa amin.”
“Hindi ko sinabing may relasyon kayo.”
Napatingin ako sa tsinelas niyang kulay rosas.
Ang tsinelas ko.
“Pero hindi ibig sabihin na wala kang kinuha sa akin.”
Namula ang mga mata niya.
“Hindi ko sinasadya.”
“Hindi mo sinasadyang hayaan siyang tratuhin kang mas mahalaga kaysa sa babaeng pakakasalan niya?”
Hindi siya nakasagot.
Inilapag niya sa mesa ang maliit na kahon ng singsing.
“May isa pa.”
Binuksan niya iyon.
Sa loob ay may simpleng diamond ring.
“Binili niya ito dalawang taon na ang nakalipas.”
Hindi ko iyon nakita kahit kailan.
“Para kanino?”
“Para sa iyo.”
“Kung para sa akin, bakit nasa iyo?”
“Iniwan niya sa bahay ko. Sinabi niyang itago ko muna hanggang maging sigurado siya.”
Napapikit ako.
Dalawang taon niyang ipinagkatiwala kay Camille ang singsing na dapat ay ibibigay sa akin.
Dalawang taon akong naghintay sa isang bagay na nakatago sa aparador ng pinakamatalik kong kaibigan.
“Bakit ngayon mo lang sinasabi?”
“Dahil kagabi, nang ibigay niya sa akin ang ID, sinabi niyang humanap ako ng paraan para ma-delay ulit ang kasal.”
Napatigil ako.
“Ano?”
“Sinabi niyang kunwari mawala ko raw. O kaya sabihin kong naiwan ko. Kahit anong dahilan.”
Nanginig ang boses niya.
“Pero ayoko na. Hindi ko na kayang tumulong sa pagsisinungaling niya.”
Tahimik akong nakaupo.
Kaya pala ganoon kadali niyang ibinigay ang ID.
Hindi dahil handa na siyang magpakasal.
Kundi dahil may ibang taong inatasan siyang gumawa ng susunod na dahilan.
“Bakit ayaw niya akong pakasalan?”
Pinahid ni Camille ang luha niya.
“Ayon sa kanya, ayaw ka niyang mawala. Pero ayaw rin niyang mabago ang buhay niya.”
“Gusto niyang manatili akong nobya habambuhay.”
“Oo.”
Napangiti ako.
Sa wakas, malinaw na ang lahat.
Hindi siya nalilito.
Hindi siya takot.
Sadyang komportable siyang nakatali ako sa kanya nang wala siyang obligasyong manindigan.
Kinuha ko ang ID at singsing.
“Lia, ano ang gagawin mo?”
“Ang dapat matagal ko nang ginawa.”
Bumalik ako sa condo bago magtanghali.
Nasa sala si Adrian, nakakunot ang noo habang hawak ang cellphone.
“Nasaan ka? Kanina pa kita tinatawagan. Naghihintay si Camille.”
“Nagkita na kami.”
Biglang nagbago ang mukha niya.
“Ano ang sinabi niya?”
Hindi ko sinagot.
Inilapag ko sa mesa ang ID at kahon ng singsing.
Namutla siya.
“Bakit nasa iyo iyan?”
“Dahil ayaw na niyang itago para sa iyo.”
Agad niyang kinuha ang cellphone.
“Huwag mong tawagan,” sabi ko. “Wala nang kailangang ipaliwanag si Camille.”
“Lia, hindi mo naiintindihan.”
“Kung ganoon, ipaintindi mo.”
Napatayo siya.
“I was under pressure. Ikaw, pamilya mo, mga kaibigan natin—lahat gusto nang may mangyari. Pero hindi naman ganoon kadali ang kasal.”
“Limang taon, Adrian.”
“Hindi sukatan ang tagal.”
“Walong schedule.”
“Hindi ko sinabing ayaw kitang pakasalan.”
“Pero walong beses mong sinigurong hindi matutuloy.”
Huminga siya nang malalim at hinilot ang noo.
“Bakit kailangan mong palakihin?”
Tinitigan ko siya.
Iyon ang pinakamasakit na bahagi.
Hindi ang pagsisinungaling.
Hindi ang pagtatago ng singsing.
Kundi ang katotohanang sa kanya, maliit na bagay lamang ang walong beses na pagdurog sa akin.
“Hindi ko na ito palalakihin,” sabi ko. “Tatapusin ko na.”
Saka niya lamang napansin ang dalawang maleta sa tabi ng pinto.
Nawala ang inis sa mukha niya.
“Anong ibig mong sabihin?”
“Aalis ako sa Lunes.”
“Aalis saan?”
“Batangas.”
“Bakasyon?”
“Trabaho.”
Ipinakita ko ang kontrata.
Binasa niya iyon nang mabilis.
“Permanent position?”
“Oo.”
“Bakit hindi mo sinabi sa akin?”
“Bakit? Para makalimutan mo rin?”
Napatigil siya.
“Lia, huwag kang maging childish.”
“Ang childish ay ang magtago ng ID para hindi matuloy ang sariling kasal.”
Lumapit siya at hinawakan ang braso ko.
Agad akong umatras.
“Hindi ka puwedeng umalis nang basta-basta.”
“Puwede.”
“May buhay tayo rito.”
“May buhay ka rito. Ako, naghihintay lang.”
“Paano ang condo?”
“Nakapangalan sa iyo.”
“Mga gamit?”
“Kinuha ko lang ang akin.”
“Paano ako?”
Doon ako tuluyang napangiti.
Sa loob ng limang taon, ilang beses kong tinanong ang sarili ko kung paano ako kapag iniwan niya.
Ngayon, siya naman ang nagtatanong.
“Matututo kang mabuhay nang walang taong naghihintay sa iyo.”
Kinagabihan, hindi siya umalis.
Hindi siya naglaro online kasama si Camille.
Umupo siya sa sala habang nag-iimpake ako.
Paulit-ulit siyang nagsabing nag-panic lamang siya.
Na mahal niya ako.
Na kailangan lang niya ng mas maraming oras.
Ngunit ang taong humihingi ng mas maraming oras ay siya ring taong ginamit ang limang taon ko nang walang konsensiya.
Pagsapit ng Lunes, maaga akong bumangon.
Suot ko ang simpleng asul na blouse at puting pantalon.
Hindi ang damit na pinili para sa kasal.
Tinulak ko ang maleta patungo sa pinto.
Nakaupo si Adrian sa sofa. Mukhang hindi natulog.
“Alas-diyes ang schedule natin,” sabi niya.
“Alas-nuwebe y medya ang bus ko.”
Tumayo siya.
“May ID na ako.”
“Alam ko.”
“Nasa akin ang birth certificate. Nasa kotse ang lahat ng papeles.”
“Maganda.”
“Lia.”
Hinawakan niya ang kamay ko.
“Pumunta tayo sa city hall.”
Sa unang pagkakataon sa loob ng walong schedule, siya ang mukhang desperado.
“Pagkatapos ng lahat, inaasahan mong sasama pa ako?”
“Babawi ako.”
“Bakit ngayon?”
“Dahil mawawala ka.”
Dahan-dahan kong binawi ang kamay ko.
“Iyon ang problema, Adrian. Hindi mo ako pinipili dahil gusto mo akong makasama. Pinipili mo ako dahil ayaw mong mawalan.”
Sa ibaba ng condo, naghihintay ang sasakyang magdadala sa akin sa terminal.
Paglabas ko, naroon si Camille.
Namumugto ang mga mata niya.
“Lia.”
Huminto ako.
“Hindi ako hihingi ng tawad para pilitin kang patawarin ako,” sabi niya. “Pero gusto kong malaman mo na mali ako. Matagal akong nanahimik dahil natatakot akong mawala kayong dalawa.”
“At sa pananahimik mo, ako lang ang nawala.”
Tumango siya habang umiiyak.
“Oo.”
Iniabot niya sa akin ang kulay rosas na tsinelas.
“Hindi ito akin.”
Tiningnan ko iyon, saka marahang itinulak pabalik.
“Itapon mo na.”
Nang sumakay ako sa sasakyan, nakita kong bumaba si Adrian mula sa elevator.
Tumakbo siya palabas ng lobby.
“Lia!”
Hindi ako lumingon.
Sa side mirror, nakita ko siyang nakatayo sa gitna ng driveway, hawak ang mga dokumentong walong beses niyang hindi nadala.
Dumating ang lahat sa tamang oras.
Ang ID.
Ang mga application form.
Ang lalaking dapat kong pakasalan.
Ngunit huli na ang lahat.
Tatlong buwan akong nanirahan sa Batangas.
Naging maayos ang trabaho ko sa isang malaking resort sa Nasugbu. Ako ang namahala sa guest relations at events.
Sa unang pagkakataon matapos ang maraming taon, hindi umiikot ang araw ko sa schedule ni Adrian.
Hindi ko kailangang maghintay ng text.
Hindi ko kailangang manghula kung naalala niya ang anniversary namin.
Hindi ko kailangang magpasalamat sa mumunting atensiyong matagal ko nang ipinagkait sa sarili.
Patuloy siyang tumawag sa unang buwan.
Mahigit isang daang missed calls.
Nagpadala siya ng bulaklak sa opisina.
Ipinadala rin niya ang lumang puting damit ko na naiwan sa condo.
May sulat sa loob.
“Handa na ako. Sabihin mo lang kung kailan.”
Ibinalik ko ang kahon nang hindi binubuksan ang bulaklak.
Sinulatan ko siya ng isang linya.
“Ang pagiging handa mo ay hindi na obligasyon kong hintayin.”
Hindi na siya muling tumawag.
Pagkaraan ng anim na buwan, nakatanggap ako ng mensahe mula kay Camille.
Hindi na raw sila nag-uusap ni Adrian.
Sinisi siya nito sa pag-alis ko.
Ngunit sa huli, umamin din si Camille na matagal niyang nasiyahan ang pakiramdam na lagi siyang pinipili nito.
Humingi siya ng tawad nang walang palusot.
Hindi ko siya agad pinatawad.
Hindi lahat ng nasirang relasyon ay kailangang buuing muli.
Ngunit hindi ko rin dinala ang galit habambuhay.
Makalipas ang isang taon, napili akong mamuno sa bagong branch ng kompanya sa Cebu.
Habang naghihintay ako sa airport, may lumapit na babaeng staff at tinanong kung sigurado akong dala ko ang lahat ng dokumento ko.
Napangiti ako.
Binuksan ko ang bag.
Nandoon ang ID ko, passport, kontrata, at boarding pass.
Kumpleto.
“Siguradong-sigurado,” sagot ko.
Hindi ko na kailangan ng taong magpapaalala sa akin kung gaano ako kahalaga.
Hindi ko rin kailangan ng lalaking makakaalala lamang kapag naramdaman niyang mawawala na ako.
Sa walong beses na nakalimutan ni Adrian ang kanyang ID, akala ko ang pinakamalaking problema ay ang hindi namin pagpapakasal.
Mali pala ako.
Ang tunay na problema ay nakalimutan ko rin ang isang mahalagang bagay.
Ang sarili ko.
At nang muli ko itong maalala, hindi na ako bumalik.
