Umuwi Ako Nang Maaga Mula Singapore at Natagpuan Kong Buntis ang Kabit ng Asawa Ko sa Sarili Kong Bahay—Pero Nang Tawagin Niya ang Biyenan Kong “Ma,” Isang Tawag Ko Lang ang Nagpabagsak sa Kanilang Lahat
Hindi alam ng asawa kong umuwi ako nang dalawang buwan nang mas maaga mula Singapore.
Alas-tres ng madaling-araw nang buksan ko ang pinto ng condominium namin sa Mandaluyong.
At ang unang nakita ko?
Ang biyenan kong naghahain ng mamahaling bird’s nest soup sa isang buntis na babaeng nakasuot ng sarili kong pantulog.
Pagkatapos, ngumiti ang babae at sinabi—
“Ma, anong oras po kami aalis ni Carlo para bumili ng crib?”
Hindi ako sumigaw.
Hindi ko siya sinabunutan.
Hindi ko rin ginising ang buong building.
Tahimik kong isinara ang pinto.
Pagkatapos ay kinuha ko ang cellphone ko at tumawag sa numerong matagal ko nang hinihintay na tawagan.
Ako si Marissa Velasco, tatlumpu’t apat na taong gulang.
Anim na taon na kaming kasal ng asawa kong si Carlo Ramirez.
Dalawang taon na rin akong naka-assign sa Singapore para sa isang malaking regional project ng kumpanyang pinagtatrabahuhan ko.
Iyon ang alam ng lahat.
Ang hindi nila alam—
hindi ordinaryong overseas assignment ang tunay kong trabaho.
Bago ako umalis, sinabi ni Carlo na hihintayin niya ako.
Niyakap pa niya ako sa airport.
“Dalawang taon lang naman, ’di ba?” sabi niya. “Pagbalik mo, saka tayo bubuo ng pamilya.”
Naniwala ako.
Pati sa nanay niyang si Lourdes Ramirez.
Noong gabi bago ang flight ko, siya mismo ang nagluto.
Hinawakan niya ang kamay ko at sinabi:
“Anak, huwag kang mag-alala. Ako ang bahala kay Carlo habang wala ka.”
Ngayon ko lang naisip kung gaano kalaki ang kahulugan ng salitang bahala sa kanya.
Dalawang buwan bago matapos ang assignment ko, pinayagan akong umuwi nang mas maaga.
Hindi ko sinabi kahit kanino.
Gusto kong sorpresahin si Carlo.
Pagdating ko sa NAIA, dumiretso ako sa condominium namin.
Pagbaba ko ng taxi, nagulat pa ang guard.
“Ma’am Marissa? Akala ko next month pa kayo?”
Ngumiti ako.
“Surprise.”
Kakaiba ang tingin niya sa akin.
Parang gusto niyang magsabi ng isang bagay pero pinigilan niya.
“Ah… ingat na lang po, Ma’am.”
Hindi ko iyon binigyan ng kahulugan.
Hanggang makarating ako sa third floor.
Bago ko pa maisaksak ang susi sa lock, narinig ko ang boses ng isang babae mula sa loob.
Malambing.
Komportable.
Parang matagal nang nakatira roon.
“Tita—ay, Ma pala… sobra naman po itong bird’s nest. Ang mahal nito.”
Sumagot si Lourdes.
“Mahal talaga, pero kailangan mong magpalakas. Apo ko ang dinadala mo.”
Nanigas ako.
Anim na taon akong naging manugang niya.
Noong nagka-dengue ako, lugaw at tubig lang ang iniwan niya sa mesa.
Pero ngayon?
Bird’s nest soup para sa isang estranghero.
Pagkatapos, narinig ko ang pinakamasakit.
“Ma, sabi ni Carlo mamaya titingin kami ng crib. Sa tingin n’yo po, mas maganda ang imported?”
Tumigil ang mundo ko.
Carlo.
Ang asawa ko.
Ang lalaking gabi-gabing nagsasabing miss na miss niya ako sa video call.
May buntis na babae sa bahay namin.
At tinatawag nitong Ma ang biyenan ko.
Dahan-dahan kong inalis ang susi.
Hindi ako pumasok.
Bumaba ako dala ang dalawang maleta ko.
Sa lobby, nanginginig ang mga daliri ko, pero malinaw ang isip ko.
Ibinagsak ko nang malakas ang isang maleta sa bakal na gate sa gilid ng entrance.
BANG!
Nagbukas ang ilang bintana.
“Hoy! Sino ba ’yan?” sigaw ni Lourdes mula sa itaas.
Pagkakita niya sa akin, biglang nawala ang boses niya.
Sa likod niya, sumilip ang buntis.
At oo—
suot niya ang silk pajama set na iniwan ko sa aparador dalawang taon na ang nakalipas.
Tiningnan ko lang sila.
Pagkatapos ay tumawag ako.
Tatlong ring bago may sumagot.
“Marissa? Nasa Pilipinas ka na?”
“Oo, Sir Anton.”
Huminga ako nang malalim.
“I’m ready to file the formal report.”
Natahimik ang kabilang linya.
“Tungkol sa North Crest Residences?”
“Oo.”
Tumingala ako sa unit namin.
Mabilis na isinara ni Lourdes ang bintana.
“May ebidensiya ako ng falsified appraisal reports, diverted project funds, ghost contractors, at payments na dumaan sa shell companies.”
“Complete?”
“Hard copies and digital records.”
Napahigpit ang hawak ko sa telepono.
“At gusto kong idagdag ang pangalan ni Rogelio Sarmiento.”
Si Rogelio Sarmiento ang executive vice president ng Pacific Meridian Properties.
At siya rin ang pinakamalapit na kaibigan ng yumaong biyenan kong lalaki.
Halos buong buhay ni Carlo, ipinagmamalaki ng pamilya nila ang koneksiyon nila kay “Uncle Roger.”
Dahil kay Uncle Roger, nakakuha ng trabaho si Carlo.
Dahil kay Uncle Roger, nakapasok sila sa mga business circle na hindi sana nila maaabot.
At sa loob ng labingwalong buwan—
si Uncle Roger din ang lihim kong iniimbestigahan.
Ang alam ng pamilya ni Carlo, isa lang akong finance manager na masuwerte sa trabaho.
Ang hindi nila alam—
senior manager ako sa Regional Risk, Compliance and Forensic Audit Division ng kumpanya.
At ang Singapore assignment ko?
Cover iyon para sa isang internal investigation na maaaring humantong sa isang kasong nagkakahalaga ng mahigit ₱1.8 bilyon.
Hindi ko sana hahayaang madamay ang personal kong buhay.
Hanggang sa nakita ko ang babaeng iyon sa sofa ko.
Suot ang damit ko.
Dinadala ang anak ng asawa ko.
Habang pinagluluto siya ng biyenan kong anim na taon akong tinuring na bisita sa sarili kong tahanan.
Makalipas ang halos isang oras, nakapasok ako sa condo.
Nasa sahig ang nabasag na mangkok.
Wala ang buntis sa sala.
Pero sa refrigerator, may nakadikit na ultrasound photo.
20 weeks.
Limang buwan.
Napatawa ako nang mahina.
Apat na buwan pa lang akong nasa Singapore nang mabuntis siya.
Ibig sabihin, halos kakalipad ko pa lang palabas ng Pilipinas nang magsimula na sila.
Mula sa loob ng kuwarto, narinig ko ang boses ni Carlo.
“Nandito na siya. Ano’ng gagawin natin?”
Sumagot si Lourdes.
“Bakit ka natatakot? Bahay mo rin ito.”
“Ma, pangalan ni Marissa ang unit.”
“Eh asawa ka niya!”
“Pero—”
“Sabihin mo sa kanya ang totoo. Dalawang taon siyang nawala. Ano bang inaasahan niya?”
Napapikit ako.
Dalawang taon akong nagtatrabaho.
Dalawang taon akong nagpapadala ng pera para sa amortization, association dues at gastusin nila.
At ngayon, ako pa ang may kasalanan?
Lumabas si Carlo pagkaraan ng ilang minuto.
Maputla siya.
“Marissa…”
“Nasaan siya?”
“Makinig ka muna.”
“Nasaan ang buntis?”
“Si Janelle… nasa bedroom.”
Napatingin ako sa wedding photo namin sa dingding.
“Gaano na katagal?”
Hindi siya sumagot.
Lumabas si Lourdes.
“Wala nang dahilan para palakihin pa ito. Buntis na si Janelle. Kailangan mong tanggapin ang realidad.”
Napangiti ako.
“Talaga?”
“Hindi ka naman nagkaanak kay Carlo.”
Doon ako tuluyang tumingin sa kanya.
“Ah. Kaya pala.”
Napalunok si Carlo.
“Marissa, please. I can explain.”
“Hindi na kailangan.”
Kinuha ko ang folder mula sa hand-carry bag ko.
Akala niya siguro divorce papers.
Pero nang makita niya ang logo sa unang pahina, nawalan ng kulay ang mukha niya.
PACIFIC MERIDIAN PROPERTIES
CONFIDENTIAL FORENSIC AUDIT
Bumagsak ang tingin niya sa pangalang nakalagay sa ilalim.
Subject: Rogelio Sarmiento and Related Parties.
“Bakit…” halos pabulong niyang sabi. “Bakit nasa ’yo ’yan?”
Bago ako nakasagot, tumunog ang cellphone niya.
Tiningnan niya ang screen.
UNCLE ROGER CALLING.
Sinagot niya agad.
“Uncle?”
Hindi ko marinig ang buong sinabi sa kabilang linya.
Pero nakita kong unti-unting bumuka ang bibig ni Carlo.
“Ha?”
Tahimik.
Pagkatapos ay tumingin siya sa akin.
“Na-freeze daw ang project accounts…”
Muling may sinabi sa kabilang linya.
Namutla siya.
“At may investigators na papunta sa head office?”
Tumayo si Lourdes.
“Ano?!”
Pinatay ni Carlo ang tawag.
Nakatitig siya sa akin na para bang ngayon lang niya ako tunay na nakita sa anim na taon naming pagsasama.
“Marissa…”
Nanginginig ang boses niya.
“Ikaw ba ang nag-report kay Uncle Roger?”
Ngumiti ako.
“Hindi lang siya, Carlo.”
Inilapag ko sa mesa ang pangalawang folder.
Nasa harap ang pangalan niya.
At nang makita niya iyon—
nabitawan niya ang cellphone niya.
PART2
“Hindi lang siya, Carlo.”
Iyon ang sinabi ko habang nakapatong ang pangalawang folder sa mesa.
Hindi gumalaw ang asawa ko.
Parang nakalimutan niyang huminga.
Dahan-dahan niyang binasa ang nakasulat sa cover.
CARLO RAMIREZ
RELATED-PARTY TRANSACTION REVIEW
“Anong ibig sabihin nito?”
Hindi ako agad sumagot.
Si Lourdes ang lumapit at hinablot sana ang folder, pero pinigilan ko siya.
“Hindi ninyo puwedeng kunin ’yan.”
“Pamilya kami!” sigaw niya.
“Exactly.”
Tumingin ako kay Carlo.
“Kaya mas malala.”
Umupo siya.
“Marissa, hindi ako nagnakaw.”
“Hindi ko sinabing nagnakaw ka.”
“Then bakit may pangalan ko?”
Binuksan ko ang folder.
May bank statements.
Supplier records.
Screenshots ng approvals.
At isang set ng documents na pinirmahan ni Carlo halos isang taon na ang nakalipas.
“Kilalang-kilala mo ba ang CRV Trading and Development?”
Namula ang mukha niya.
Walang sagot.
“Registered owner: Victor Ramirez.”
Napasinghap si Lourdes.
Si Victor ang nakababatang kapatid ni Carlo.
Walang construction company si Victor.
May maliit siyang auto-supply store sa Pasig.
Pero ayon sa records, nakatanggap ang CRV Trading ng mahigit ₱46 milyon mula sa North Crest project para sa “specialized structural materials.”
Walang dumating na materyales.
Walang warehouse.
Walang delivery receipts na ma-verify.
Pero may approval signatures.
Isa roon kay Carlo.
“Sinabi ni Uncle Roger na normal lang iyon,” mabilis niyang depensa. “Paper transaction lang. Temporary.”
“Temporary ang ₱46 million?”
“Hindi ko alam na ganoon kalaki!”
“Pero pumirma ka.”
Napahawak siya sa noo.
Si Lourdes naman ay nagsimulang magalit.
“Pinilit lang siya! Si Roger ang may kasalanan!”
“Hindi.”
Tumingin ako sa kanya.
“May sariling utak ang anak ninyo.”
Tumahimik siya.
Pagkatapos ay bumukas ang bedroom door.
Lumabas si Janelle.
Mga dalawampu’t pito siguro.
Namumugto ang mata.
Nakapagpalit na siya ng damit.
Hawak niya ang tiyan niya na parang proteksiyon.
“Ate Marissa…”
“Hindi mo ako ate.”
Napayuko siya.
“Sorry.”
“Alam mong kasal siya?”
Walang paligoy-ligoy ang tanong ko.
Tumango siya.
“Oo.”
“Alam mong bahay ko ito?”
Muli siyang tumango.
“Alam mong damit ko ang suot mo kanina?”
Hindi na siya nakasagot.
Lourdes ang sumingit.
“Huwag mong takutin ang buntis!”
Napatingin ako sa kanya.
“Hindi ako ang nagdala sa kanya rito.”
“Anak ng apo ko ang dinadala niya!”
“At asawa ninyo ang anak ko,” sabi ko kay Carlo.
“Pero mukhang matagal na ninyong nakalimutan.”
Tumayo si Carlo.
“Marissa, kasalanan ko. Pero hiwalay na tayo nang dalawang taon sa distance. Hindi ko kinaya.”
“Hindi tayo hiwalay.”
“I mean… physically.”
“Tumatawag ako araw-araw.”
“Alam ko.”
“Umuwi ako tuwing may chance.”
“Alam ko.”
“Pinili mong magkaroon ng relasyon sa ibang babae.”
Tahimik siya.
“Kaya huwag mong gamitin ang Singapore bilang dahilan.”
Doon siya napaupo ulit.
Wala na siyang masabi.
Pero may mas malaking tanong.
“Paano nakapasok si Janelle sa buhay mo?”
Hindi agad sumagot si Carlo.
Si Janelle ang tumingin sa akin.
“Sa office po.”
“Anong office?”
“Pacific Meridian.”
Nanlamig ang mukha ko.
“Ano ang trabaho mo?”
“Executive assistant po ni Sir Roger.”
Doon nagkaroon ng ibang hugis ang buong kuwento.
Hindi na lang pagtataksil.
Hindi na lang isang kabit.
Si Janelle ay personal assistant ng pangunahing subject ng imbestigasyon ko.
At si Carlo—
asawa ko, empleyadong nakinabang sa koneksiyon ng taong iyon.
“Carlo.”
Hindi ko inalis ang tingin sa kanya.
“Alam ba ni Roger na asawa mo ako?”
“Oo.”
“Alam ba niyang nasa audit division ako?”
“Alam niyang finance ka.”
“Exact position?”
“Hindi.”
“Sigurado?”
Tumahimik siya nang masyadong matagal.
Sapat na iyon.
“Carlo?”
Napapikit siya.
“May isang beses na tinanong niya kung anong ginagawa mo sa Singapore.”
“At?”
“Sinabi ko… risk management.”
“Anything else?”
“Wala.”
“Carlo.”
Tumayo ako.
“Alam kong may nag-access sa confidential travel records ko anim na buwan na ang nakalipas.”
Nag-angat siya ng ulo.
“Hindi ako iyon.”
“Pero alam mo kung sino?”
Wala siyang sagot.
Si Janelle ang biglang nagsalita.
“Si Sir Roger.”
Lahat kami napatingin sa kanya.
Namumutla siya.
“Janelle!” sigaw ni Lourdes.
Pero nagpatuloy siya.
“May pinahanap siya sa IT. Tungkol sa assignment n’yo sa Singapore.”
Dahan-dahan kong inilabas ang cellphone ko at binuksan ang voice recorder.
“Ulitin mo.”
Napaatras siya.
“Bakit?”
“Dahil kung totoo ang sinasabi mo, relevant iyon sa investigation.”
Kinabahan siya.
Tumingin siya kay Carlo.
Hindi siya tiningnan ng asawa ko.
Doon ko nakita ang unang bitak sa kanilang relasyon.
Kapag usapang pag-ibig, matapang silang dalawa.
Nang dumating ang accountability, bigla silang naging estranghero.
Huminga nang malalim si Janelle.
“Mga anim o pitong buwan na po ang nakaraan. Pinahanap ni Sir Roger kung anong files ang naa-access n’yo. Tinanong din niya kung kailan kayo babalik.”
“Bakit?”
“Hindi ko alam.”
“May sinabi ba siya tungkol sa akin?”
Nag-atubili siya.
“Sinabi niya… masyado raw kayong tahimik.”
Tumayo ang balahibo ko.
Iyon mismo ang dahilan kung bakit maaga akong pinauwi ng superior ko.
Dalawang linggo bago ako umalis ng Singapore, may napansin kaming attempts na alamin ang composition ng audit team.
Ibig sabihin—
matagal nang naghihinala si Roger.
At maaaring ginamit niya si Carlo bilang source.
“Carlo.”
Nanginginig na ang boses ko, pero hindi sa lungkot.
Sa galit.
“May ipinakita ka ba sa kanya mula sa laptop ko?”
“Hindi!”
“Emails?”
“Hindi!”
“Documents?”
“Hindi!”
“Passwords?”
“Never!”
Mabilis ang sagot.
Pero may isang bagay siyang hindi itinanggi.
“Travel schedule?”
Doon siya natahimik.
Napapikit ako.
“Diyos ko.”
“Marissa, hindi ko alam na importante iyon.”
“Ano ang ibinigay mo?”
“Flight details lang.”
“Bakit?”
“Sabi ni Uncle Roger, gusto ka raw niyang padalhan ng package!”
Napatawa ako.
Hindi dahil nakakatawa.
Dahil iyon ang sandali na tuluyan kong naunawaan kung gaano kababaw ang judgment ng lalaking pinakasalan ko.
“Two months ago,” sabi ko, “may witness sanang makikipagkita sa akin sa Singapore.”
Hindi sila gumalaw.
“Hindi siya dumating.”
Lumunok si Carlo.
“Bakit?”
“Dahil natakot siya matapos makatanggap ng anonymous message na alam ang hotel ko, flight ko, at meeting date.”
Nanlaki ang mga mata niya.
“Hindi ko alam…”
“Pero nagbigay ka ng impormasyon.”
“Hindi ko alam!”
“Exactly.”
Iyon ang pinakamasakit.
Hindi niya kailangang maging mastermind.
Sapat nang maging padalos-dalos, sakim sa approval, at bulag sa consequences.
Makalipas ang isang oras, dumating ang abogado ko.
Hindi pulis ang kasama niya.
Hindi ko kailangang gawing eksena ang lahat.
May proseso.
May ebidensiya.
May mga ahensiyang hahawak sa criminal aspect.
Ang mahalaga sa akin noong gabing iyon ay malinaw ang susunod kong hakbang.
Una, pinaalis ko sina Janelle at Lourdes sa condo.
Hindi ako nakipagsigawan.
Sinabi ko lang:
“Sa pangalan ko ang unit. May proof ako ng ownership. Bukas, padadalhan kayo ng formal notice tungkol sa natitira ninyong gamit.”
Nagwala si Lourdes.
“Pinapaalis mo ang nanay ng asawa mo?!”
“Hindi.”
Tumingin ako sa kanya.
“Pinapaalis ko ang taong tumulong gawing tahanan ng ibang babae ang bahay ko.”
Tumahimik siya.
Si Janelle ay umalis na umiiyak.
Hindi ko siya hinabol.
Buntis siya.
Pero ang pagbubuntis niya ay hindi burador na magbubura sa mga desisyong ginawa niya.
Si Carlo ang huling naiwan.
“Wala na ba talaga?”
Tumingin ako sa kanya.
Anim na taon.
Maraming birthday.
Maraming pagod.
Mga gabing sabay kaming kumain ng instant noodles habang nag-iipon para sa down payment.
Mga planong magkaroon ng anak.
Mga pangakong binuo namin noong wala pa kaming gaanong pera.
Masakit.
Pero ang alaala ay hindi kontrata na nag-oobliga sa iyong manatili habang inuubos ka ng isang tao.
“Wala na.”
Umiyak siya.
“Please.”
“Carlo, buntis siya.”
“Paninindigan ko ang bata.”
“Dapat lang.”
“Pero ikaw ang mahal ko.”
Napailing ako.
“Hindi mo kayang tawaging pagmamahal ang isang bagay na nangangailangan ng dalawang taong pagsisinungaling.”
Wala siyang sagot.
Kinabukasan, nagsimula ang mas malaking pagbagsak.
Na-suspend si Rogelio Sarmiento habang isinasagawa ang formal investigation.
May ilang senior managers na isinailalim sa review.
Na-freeze ang ilang discretionary accounts.
Lumabas ang records ng fake contractors, inflated land valuations, kickbacks at multiple fund transfers.
Hindi lahat ng pangalan sa initial investigation ay napatunayang may kriminal na pananagutan.
Pero sapat ang records para palawakin ang kaso.
Si Carlo ay natanggal sa posisyon habang iniimbestigahan ang approvals na pinirmahan niya.
Ang kapatid niyang si Victor ay kinailangang ipaliwanag kung bakit isang kumpanyang nakapangalan sa kanya ang tumanggap ng milyon-milyong piso.
At si Lourdes?
Tinawagan niya ako halos araw-araw sa unang linggo.
Minsan galit.
Minsan umiiyak.
Minsan nagmamakaawa.
“Marissa, pamilya tayo.”
Iyon palagi ang ginagamit niyang salita.
Pamilya.
Kaya minsan, sinagot ko.
“Tita Lourdes, kapag gusto ninyo akong magtiis, pamilya tayo. Kapag ako ang kailangang respetuhin, bigla akong outsider.”
Wala siyang naisagot.
Pagkalipas ng tatlong buwan, nag-file ako para sa legal separation at sinimulan ng abogado ko ang proseso para maayos ang mga ari-arian namin.
Hindi ko ipinagdamot kay Carlo ang anumang legal niyang karapatan.
Pero hindi rin ako nagbigay ng higit sa kung ano ang nararapat.
Hindi paghihiganti ang gusto ko.
Hangganan.
Si Janelle ay nanganak makalipas ang ilang buwan.
Malusog ang bata.
Nalalaman ko lang iyon dahil minsang nabanggit ng isang mutual friend.
Hindi ko kailanman sinisi ang bata.
Walang batang dapat magbayad sa kasalanan ng matatanda.
Pero hindi rin ako bumalik.
Isang taon pagkatapos ng gabing iyon, muli akong lumipad.
Hindi na para tumakas.
Na-promote ako sa regional office.
Bago ako umalis, dumaan ako sa dati naming condo.
Naibenta ko na iyon.
Walang saysay itago ang lugar na puno ng mga alaala na hindi ko na gustong dalhin.
Habang hinihintay ko ang agent sa lobby, naroon pa rin ang guard na sumalubong sa akin noong gabing umuwi ako.
“Ma’am Marissa.”
Ngumiti siya.
“Kayo pala.”
“Last day ko na rito.”
Tumango siya.
“Tama lang siguro.”
Napangiti ako.
“Bakit?”
Nagkamot siya ng ulo.
“Dati kasi, ang tahimik n’yo. Akala ko kayo iyong tipo ng taong kayang tiisin lahat.”
Tumingin ako sa elevator.
“Akala ko rin.”
Pagkatapos ay lumabas ako ng building dala ang isang maliit na maleta.
Noong gabing umuwi ako mula Singapore, dalawang maleta ang dala ko.
Puno ng regalo.
Puno ng plano.
Puno ng pag-asang babalik ako sa buhay na iniwan ko.
Ngayon, isang maleta na lang ang dala ko.
At sa unang pagkakataon matapos ang maraming taon—
magaan iyon.
Dahil natutuhan ko na hindi lahat ng bagay na nawala sa atin ay pagkawala.
May mga taong kailangang mawala para bumalik tayo sa sarili natin.
May mga tahanang kailangan nating iwan para maintindihan nating ang tunay na tahanan ay hindi lugar kung saan pinagtitiisan tayo.
Ito ay lugar kung saan may respeto.
May katapatan.
At may dignidad.
MENSAHE SA MGA MAMBABASA
Minsan, ang pinakamasakit na pagtataksil ay hindi nagmumula sa isang estranghero kundi sa mga taong tinawag nating pamilya. Pero tandaan: ang pagpapatawad ay hindi nangangahulugang kailangan mong bumalik sa lugar kung saan ka paulit-ulit na sinaktan. Maaari kang umalis nang walang paghihiganti, lumaban nang walang pagkawala ng dignidad, at magsimulang muli nang hindi humihingi ng pahintulot kaninuman.
Hindi kabiguan ang pagpili sa sarili kapag ang kapalit ng pananatili ay ang pagkawala ng iyong respeto sa sarili.
