Mula pagkabata, may isang bagay na hindi ko kailanman kayang ipaliwanag.

Kapag isinumpa ako ng tao, kapag sinaktan nila ako nang sukdulan, kapag pinilit nila akong lunukin ang sakit nang tahimik—parang may kung anong bumabalik sa kanila.

Mas mabigat. Mas malupit. Mas eksakto.

Dahil doon, tinawag nila akong malas. Aswang. Babaeng may sumpa.

Pero ang hindi nila alam, matagal ko nang pinili ang manahimik… dahil bawat salitang binibitawan ko sa galit, may kapalit.

At ang huling lalaking minahal ko ang nagtulak sa akin para gamitin uli iyon.

Ako si Helena Marquez.

Sa una kong kasal, inagaw ng biyenan ko ang lahat ng dote at alahas na ibinigay sa akin ng namayapa kong ina. Pinalayas niya ako sa bahay na parang pulubi, ni hindi ako pinayagang magdala ng kahit isang kahon ng gamit.

Napatitig lang ako noon sa jade bracelet sa pulso niya at mahinang nagsabi, “Ang taong gahaman, sinisingil din.”

Kinabukasan, nasunog ang pawnshop nilang pamilya sa Divisoria. Naabo ang halos lahat ng ari-arian. Pinalayas siya ng sarili niyang asawa matapos mapatunayan na matagal na pala siyang nagnanakaw sa negosyo nila.

Hindi pa ako nakakahinga noon sa kahihiyan ng hiwalayan nang isang kapitbahay naman ang gumawa ng tsismis na kabit daw ako ng asawa niya. Sa group chat ng subdivision, tinawag niya akong pokpok, ahas, malanding babaeng salot sa pamilya.

Hindi ako sumagot nang mahaba.

Sabi ko lang, “Gusto mong sumikat? Sige, tutulungan kita.”

Gabi ring iyon, nahuli siyang nakikipagkita sa dating nobyo niya sa isang motel sa Cubao. Siya ang hinabol ng asawa niya sa kalsada, nakapaa, umiiyak, habang lahat ng marites sa barangay ay nanonood.

Mula noon, umiiwas na ang mga tao sa akin.

Walang gustong makipaglapit. Walang gustong makipagkaibigan. Kahit sa trabaho, palaging may bulungan sa likod ko.

Kaya nang dumating si Rafael de Villa, hindi ko agad siya pinaniwalaan.

Isa siyang kilalang negosyante sa Makati. Tahimik, pino magsalita, at kakaiba ang tiyaga. Tatlong taon niya akong sinuyo na parang wala siyang naririnig sa mga sabi-sabi tungkol sa akin. Hindi siya natakot sa nakaraan ko. Hindi rin siya natinag nang sabihing malas akong babae.

Ang sabi niya, “Hindi malas ang taong marunong lang gumanti ang langit para sa kanya.”

May isang pamangkin daw siyang pinalaki halos mag-isa—si Bianca de Villa. Hindi man sila magkadugo, itinuring niya itong sariling anak. Iisang pakiusap lang daw niya sa akin: bigyan ko raw ng tahanan ang batang matagal nang kulang sa aruga ng isang buong pamilya.

At dahil sa totoo lang, pagod na pagod na akong mabuhay na laging mag-isa, pumayag ako.

Nagpakasal ako kay Rafael.

Sa loob ng unang anim na buwan, akala ko sa wakas, natapos na rin ang malas na itinahi sa pangalan ko.

Halos sambahin niya ako. Kapag may maliit akong aberya, inaayos niya agad. Kapag may nagtatangkang manghamak sa akin, kusang nawawala ang problema ko nang hindi ko na kailangang kumibo. Pinapasaya niya ako sa maliliit na bagay—almusal sa kama, bulaklak tuwing Lunes, tahimik na hapunan sa terrace ng mansion nila sa Quezon City.

Ang sabi ng lahat, sinuwerte raw ako.

Pero ang hindi nila alam, may isa nang taong galit sa akin mula pa noong unang araw ko sa bahay na iyon.

Si Bianca.

Dalawampung taong gulang siya. Ballet dancer. Maganda, maamo kung titingnan, at bihasang umarte na parang inosente. Sa harap ni Rafael, mahinhin siyang magsalita. Tahimik. Malambing. Mahina raw ang katawan. Madaling masaktan.

Pero kapag kaming dalawa lang, doon lumalabas ang totoo.

Siya ang naglagay ng saging sa fresh juice ko kahit alam niyang malala ang allergy ko. Siya ang lihim na nagpagupit sa tali ng gown ko isang oras bago ang charity gala, dahilan para mapahiya ako sa harap ng mga bisita. Siya ang nagtatago ng alahas ko, nagsisira ng gamit ko, at saka iiyak sa harap ng mga kasambahay na para bang ako ang nang-aapi sa kanya.

Alam ko.

Alam ko lahat.

Pero pinili kong manahimik.

Dahil ayokong masira ang katahimikang matagal kong ipinagdasal.

Dahil naisip kong bata pa siya. Baka balang araw, matanggap din niya ako.

Dahil mahal ko si Rafael.

Akala ko sapat na ang pagmamahal para mapalambot ang isang pusong ayaw namang magbukas.

Nagkamali ako.

Nangyari ang lahat isang gabi bago ang pinakamahalagang ballet performance ni Bianca.

Nasa loob ako ng kwarto namin ni Rafael nang bigla kong marinig ang malakas na sigaw sa hallway. Paglabas ko, nakita ko si Bianca sa paanan ng hagdan, nakahandusay, umiiyak, yakap-yakap ang paa niya.

Pagdating ko sa unang baitang, agad niyang itinaas ang nanginginig na daliri at itinuro ako.

“Si Tita Helena…” hikbi niya. “Tinulak niya ako…”

Nanigas ako.

“Anong—”

Hindi ko na natapos.

Dumating si Rafael mula sa kabilang dulo ng hallway at wala man lang isang tanong, isang segundo, isang pag-aalinlangan—sinampal niya ako nang buong lakas.

Umalingawngaw ang tunog sa buong bahay.

Natigilan ang mga kasambahay. Maging ako, natulala.

“Dalawampung taon pa lang siya!” sigaw niya sa akin, nanginginig sa galit. “Bakit mo siya ginanyan? Gusto mo bang sirain ang buong buhay niya?”

Napaatras ako, hawak ang pisngi kong kumikirot.

“Hindi ko siya tinulak—”

“Tumigil ka!” putol niya. “Gusto mo bang magpakitang-gilas? Gusto mong ipamukha na ikaw ang may hawak sa bahay na ’to?”

Tinuro niya si Bianca, na noo’y umiiyak sa sahig.

“Kahit kailan, hindi mo mapapantayan si Bianca.”

Parang may malamig na bakal na tumarak sa dibdib ko.

Hindi dahil sa sakit ng sampal.

Kundi dahil sa paraan ng pagtingin niya sa akin—parang hindi ako asawa. Parang isa akong maruming bagay na biglang sumulpot sa tahanan nila.

Humagulgol si Bianca at yumakap sa binti niya. “Uncle Raffy… wag n’yo pong pag-awayan dahil sa akin…”

Uncle.

Iyon ang tawag niya rito sa harap ng ibang tao.

Pero ang higpit ng kapit niya, ang paraan ng pag-angat ng tingin niya, ang mapag-angkin na kilig sa boses niya—hindi iyon sa pamangkin.

At nakita ko iyon.

Matagal ko nang nakikita.

“Mula ngayon,” malamig na sabi ni Rafael habang nakatitig sa akin, “lalakad ka nang nakaluhod sa loob ng bahay na ito.”

Napatitig ako sa kanya, hindi makapaniwala.

“Ano?”

“Hangga’t hindi magaling si Bianca,” dagdag niya, “hindi ka tatayo.”

Akala ko sa una, galit lang iyon. Banta. Salitang hindi tutuparin.

Pero mali na naman ako.

Mula kinabukasan, ang mga kasambahay na dati’y magalang sa akin ay biglang nag-iba ng tono. Lahat ng gawaing bahay, sa akin ibinigay. Pinaglaba ako. Pinaglinis ng buong sala. Pinagdala ng mabibigat na gamit sa kitchen—lahat habang nakaluhod.

Sa unang tatlong oras, pakiramdam ko puputok ang tuhod ko.

Sa sumunod na lima, manhid na ang mga binti ko.

Pagsapit ng gabi, napupunit na ang balat sa tuhod ko sa kakakaladkad sa marmol na sahig. Kumakapit ang damit ko sa dugo at pawis. Nanginginig na ang mga kamay ko sa gutom at hilo.

Pero wala ni isa sa kanila ang naawa.

Mas lalo pang nagningning si Bianca sa mala-anghel niyang drama. Nasa wheelchair siya, nakaayos ang buhok, maputla ang makeup, wari’y napakahina. Sa harap ng lahat, maamong nagsabi, “Ayoko pong maparusahan si Tita Helena… sana po maintindihan na lang niya na natakot ako…”

Pagkalapit niya sa akin, yuyuko siya kunwari para tumulong.

Pero ibubulong niya sa tenga ko, “Labindalawang taon na akong nasa tabi ni Uncle Raffy. Sa tingin mo, may pwesto ka talaga rito?”

Kinagat ko ang labi ko hanggang malasahan ko ang dugo.

Nang hapunan, sinadya niyang matapunan ako ng mainit na sabaw.

Bumagsak ako sa sahig sa tindi ng hapdi.

At saka ko nakita ang makintab na itim na sapatos ni Rafael sa harap ko.

Walang sabi-sabi, diniinan niya ng paa ang sugat kong tuhod.

Napasinghap ako sa sobrang sakit.

“Masakit?” tanong niya, halos pabulong. “Alam mo ba kung gaano natakot si Bianca nang mahulog siya?”

Hindi ko alam kung alin ang mas masakit—ang tuhod ko o ang katotohanang ang lalaking minsang nangakong poprotektahan ako, siya na mismo ang dumudurog sa akin.

“Balak sana kitang hiwalayan,” sabi niya. “Pero dahil inalagaan mo naman ang bahay na ’to, bibigyan kita ng huling pagkakataon.”

Dahan-dahan niya akong tinitigan.

“Lumuhod ka sa harap ni Bianca. Mag-sorry ka. Baka maisip kong patawarin ka.”

Sa gilid ng paningin ko, nakita kong nakangiti si Bianca habang yakap-yakap ang kumot sa wheelchair niya.

Mahina niyang sabi, “Uncle Raffy, pinapatawad ko na siya… naiinggit lang naman siya sa closeness natin…”

Biglang sumiklab ang galit sa mukha ni Rafael. Sinipa niya ako sa dibdib.

“Ang dumi ng utak mo!” sigaw niya. “Malinis na babae si Bianca! Huwag mong lagyan ng kabastusan ang relasyon namin!”

Hindi na ako nakaimik.

Hindi ko na rin halos maramdaman ang sarili kong katawan.

Tanging isang bagay lang ang malinaw sa isip ko—

Sa bahay na ito, hindi ako asawa.

Isa lang akong hadlang.

At nang gabing iyon, habang nakadapa ako sa sahig na basag-basag ang tuhod at wasak ang dangal, saka ako unang nakaramdam ng nakakatakot na katahimikan sa loob ko.

Iyong katahimikang laging dumarating bago may singilin ang kapalaran.

Kinabukasan, habang pinipilit nila akong maglinis pa rin nang nakaluhod, tinapunan ulit ako ni Bianca ng panibagong pang-aasar. Nadulas ako sa sabaw, bumagsak sa mga bubog ng nabasag na mangkok, at naramdaman kong may matulis na pirasong bumaon nang malalim sa laman ng tuhod ko.

Nanlabo ang paningin ko.

Nawalan ako ng malay.

Pagmulat ko, nakatingin sa akin si Rafael—at ang una niyang sinabi ang tuluyang dumurog sa huling natitirang bahagi ng puso ko.

“Napunit ang ligament ni Bianca,” malamig niyang sabi. “Kaya ipinaputol ko na rin ang sa iyo.”

part2…

Hindi ko agad naintindihan ang sinabi niya.

Parang lumutang ang bawat salita sa hangin bago sumaksak sa utak ko.

Napatingin ako sa mga binti ko.

Makapal ang benda sa kanan kong tuhod. Basa iyon. Mainit. At kahit hindi ko pa ginagalaw, umaakyat na sa gulugod ko ang sakit na parang may libo-libong karayom na sabay-sabay tumutusok sa laman ko.

Bumilis ang hinga ko.

“A-anong ginawa mo?” paos kong tanong.

Hindi sumagot si Rafael agad. Tinitigan lang niya ako, wari’y inaabangan ang takot sa mukha ko. Nang makita niya iyon, saka siya bahagyang ngumiti.

“Hindi kita pinainom ng painkiller,” sabi niya. “Para maramdaman mo talaga ang pinagdaanan ni Bianca.”

Nanginginig ang daliri kong humawak sa kama.

Naisip ko noon ang lalaking naghintay sa labas ng office ko tuwing umuulan para lang ihatid ako pauwi.

Ang lalaking nagsabing ako raw ang pinakatahimik ngunit pinakamatapang na babaeng nakilala niya.

Ang lalaking iyon, ngayon, nakaupo sa tabi ng kama ko na para bang makatarungan ang pagkasira ng katawan ko.

“Akala ko mabuti kang tao,” dagdag niya. “Kaya binalewala ko ang lahat ng sabi-sabi at pinakasalan kita. Pero tama pala sila. Kapag lumalapit sa iyo ang tao, napapahamak.”

Hindi ako agad nakapagsalita.

May mga pagkakataong ang pagkawasak ay hindi nangyayari sa isang malakas na dagundong.

Minsan, dahan-dahan lang itong dumarating—hanggang isang araw, mapapansin mo na lang na wala ka nang gustong iligtas.

At iyon ang araw na iyon para sa akin.

Bumukas ang pinto.

Pumasok si Bianca, nakaupo sa wheelchair, maputla, mahinhin, parang isang inosenteng batang sugatan. May hawak siyang hiringgilya at maliit na vial.

“Uncle Raffy,” maamo niyang sabi, “nagpakuha po ako ng pampamanhid para kay Tita Helena. Ayoko pong isipin niyang masama ako.”

Halos mapatawa ako sa kapal ng mukha niya.

Lumapit siya sa kama ko, at dahil lumabas si Rafael saglit para sagutin ang tawag ng doktor, kaming dalawa lang ang tunay na nagkaharap.

Ipinasok niya ang karayom sa braso ko na parang wala lang.

Nang maramdaman kong may malamig na likidong pumasok sa ugat ko, yumuko siya at bumulong sa tenga ko.

“Hindi talaga napunit ang ligament ko.”

Parang tumigil ang mundo.

“Anong sabi mo?”

Ngumiti siya. Mabagal. Malupit. “Unang palapag lang naman ’yon. Marunong lang akong bumagsak. Pero si Uncle Raffy? Kahit ano’ng sabihin ko, paniwalang-paniwala.”

Parang may apoy na gumapang sa dibdib ko.

“Bakit mo ginagawa ’to?”

“Dahil bago ka dumating, akin siya.” Malamig ang boses niya. “Labindalawang taon ko siyang kasama. Lahat ng babae na lumapit sa kanya, nawala. Ikaw lang ang matigas. Ikaw lang ang pinakasalan niya. Kaya kailangan kang durugin.”

Napapikit ako sa sakit habang unti-unting kumakagat ang itinurok niya sa mga ugat ko.

Hindi iyon pampamanhid.

Ramdam ko agad.

Nagsimulang kumirot ang mga kalamnan ko na parang may dahan-dahang pumupunit sa kanila mula sa loob.

“Anong itinurok mo?” hirap kong sabi.

“Pampahina ng muscles,” mahinang sagot niya. “Konti lang naman. Hindi ka agad mamamatay. Mas masakit lang.”

Pagkasabi niya noon, bigla siyang umurong, malakas na ibinuwal ang sarili kasama ng wheelchair, at sumigaw.

“Ahhh! Tita Helena! Bakit n’yo ako tinulak?”

Pumasok si Rafael na parang hayop na pinakawalan.

Inangat niya agad si Bianca mula sa sahig, sinuri ang katawan nito, saka ako hinarap na tila wala nang natitirang pagkamakatao sa mga mata niya.

“Hanggang dito, hindi ka pa rin titigil?” sigaw niya.

“Siya—”

Hindi ko na natapos.

Hinablot niya ako sa braso at ibinagsak pabalik sa kama. Kumalabog ang likod ko sa bakal na frame.

“Ginagamot ka na nga ng bata, sinaktan mo pa!”

Napapikit ako sa sakit. Hindi ko maitaas ang sarili kong kamay.

Mahinang umungol si Bianca sa likod niya, sakto ang tiyempo, sakto ang luha.

“Hayaan n’yo na po, Uncle Raffy… baka galit lang talaga siya sa akin…”

At tuluyan nang pumutok ang huling hibla ng pagpipigil ni Rafael.

Humarap siya sa head butler at mariing nag-utos, “Mula ngayon, wala nang Mrs. de Villa sa bahay na ’to.”

Nanigas ang buong silid.

“Lahat ng gamit na binili niya—alisin. Sirain kung kailangan. Ayokong may makita ni isa mang bakas niya sa kuwarto ko.”

Pakiramdam ko huminto ang tibok ng puso ko.

Hindi dahil sa mga damit.

Hindi dahil sa mga alahas.

Kundi dahil sa isang kahong kahoy na naroon sa master bedroom—ang huling naiwan sa akin ng nanay ko. Mga sulat, lumang rosaryo, maliit na brotsa, at litrato naming dalawa noong bata pa ako.

Sinubukan kong bumangon. “Rafael, huwag! Nandoon ang mga gamit ng nanay ko—”

“Wala akong pakialam,” malamig niyang putol.

At ilang minuto lang ang lumipas, umalingawngaw na sa buong mansyon ang tunog ng basag na salamin, kahoy na winawasak, metal na hinihila sa sahig.

Bawat kalabog, parang may piyesang nababaklas sa akin.

Nakita kong ngumisi si Bianca.

Hindi na ako umiyak.

Hindi na rin ako nagsalita agad.

Nang bumalik si Rafael sa gilid ng kama ko, saka ko lang siya tiningnan nang diretso.

Sa unang pagkakataon simula nang makilala ko siya, wala na akong pagmamahal na naramdaman.

Wala na akong pag-asa.

Wala na akong gustong iligtas.

“Peke lang ang injury niya,” sabi ko, malamig at malinaw. “Kung gusto mo ng totoo, ipa-check mo sa ibang doktor.”

Kumunot ang noo niya. “Hanggang ngayon, nagsisinungaling ka pa rin?”

Napahinga ako nang mabigat.

“Kung iyon ang gusto mong paniwalaan,” sabi ko, “sige.”

Nasa likod niya si Bianca noon, handang ngumisi na naman, handang magtagumpay.

Tumingin ako sa kanya.

Matagal.

Tahimik.

At sa loob ng katahimikang iyon, ramdam ko ang pamilyar na pag-init sa ilalim ng balat ko—iyong kapangyarihang matagal ko nang pinigilan, matagal ko nang inilibing, matagal kong ipinagdasal na huwag ko nang kailangang gamitin.

Pero may mga tao talagang hindi marunong tumigil hangga’t hindi sila sinisingil.

Kaya tinitigan ko si Bianca at marahan kong sinabi:

“Kung gusto mong totoo, sana kayanin mo.”

Una, napangiwi siya.

Parang may kumirot lang.

Pagkatapos, bigla siyang tumigas sa kinatatayuan.

Nawala ang ngisi sa labi niya.

Sumunod ang takot.

“Teka…” bulong niya.

Napatayo si Rafael. “Bianca?”

Hinawakan ni Bianca ang binti niyang nakabendang kunwari. Pagkatapos ay napasigaw siya.

Hindi iyak-arte.

Hindi mahinhin na hikbi.

Kundi tunay na sigaw ng taong sinasagasaan ng sakit hanggang buto.

Napaupo siya sa sahig, yakap ang tuhod, nanginginig ang balikat.

“Masakit! Masakit! Uncle Raffy, masakit!”

Namutla si Rafael.

“Anong nangyayari?”

Hindi ako nagsalita.

Sa harap namin, nagsimulang mamilipit si Bianca. Ang dati niyang peke at maingat na pag-arte ay napalitan ng ligaw na paghagulgol. Tumagilid ang katawan niya. Nanginginig ang mga paa niya. Humahampas ang mga kamay sa sahig habang paulit-ulit siyang sumisigaw na parang puputok ang lalamunan niya.

Iyon ang unang pagkakataong tunay niyang naramdaman ang sinungaling na sugat na ipinasa niya sa akin.

At hindi lang iyon.

Dahil maya-maya, nagsimula ring sumakit ang binti niyang totoong malusog.

Isa-isa.

Eksakto.

Parang may hindi nakikitang kamay na pinunit ang kayabangan niya mula sa loob.

“Doctor! Tawagan ang doctor!” sigaw ni Rafael.

Nagkagulo ang buong mansyon.

Dinala siya sa pinakamalapit na private hospital sa Ortigas. Pinilit ni Rafael ang lahat—orthopedic specialist, neurologist, rehab doctor, imaging, tests. Pero habang tumatagal, lalo lang lumalala ang lagay ni Bianca.

Ang masaklap?

Walang mahanap na malinaw na paliwanag ang unang doktor na paborito ni Rafael.

Pero dumating ang pangalawang espesyalista—isang beteranong orthopedic surgeon na hindi konektado sa pamilya nila.

At doon nabaligtad ang lahat.

Sa harap ni Rafael, malinaw niyang sinabi, “Ang injury ng dalaga ay hindi tugma sa kuwento ng aksidenteng pagkahulog na ikinuwento ninyo noong una. May mga senyales na matagal nang walang tunay na rupture nang unang dinala rito. Posibleng maling report ang nauna ninyong natanggap.”

Hindi agad nakapagsalita si Rafael.

Ako, nakaupo sa wheelchair sa kabilang gilid ng silid, tahimik lang.

“Isa pa,” dagdag ng doktor habang nakatingin sa test results ko, “may substance sa dugo ng asawa ninyo na hindi painkiller. Isa itong agent na maaaring makasira sa muscle tissue kapag naiturok.”

Lumingon sa akin si Rafael.

Pagkatapos ay dahan-dahang tumingin kay Bianca.

Sa unang pagkakataon, hindi agad nakaimik ang babae niyang lagi niyang pinaniniwalaan.

Namumutla siya. Natutuyuan ng lalamunan. Nanginginig ang labi.

“Bianca,” mabigat ang boses ni Rafael, “ano’ng itinurok mo sa kanya?”

“U-Uncle Raffy…”

“Sumagot ka.”

Umiyak siya. Totoong umiyak.

Pero hindi na iyon umubra.

Lumabas ang CCTV ng hallway. Lumabas ang kuha sa medicine cabinet room. Lumabas pati ang mensahe niya sa isang kaibigan kung saan nagyayabang siyang “konting drama lang, akin pa rin si Uncle.”

At nang mabasa iyon ni Rafael, para siyang pinagsakluban ng langit.

Doon niya lang siguro naunawaan ang laki ng kasalanan niya.

Hindi lang dahil niloko siya.

Kundi dahil pinili niyang paniwalaan ang gusto niya, kahit paulit-ulit akong dinurog sa harap niya.

Tatlong araw niya akong sinubukang kausapin sa ospital.

Hindi ko siya pinapapasok.

Nagpadala siya ng bulaklak.

Hindi ko tinignan.

Nag-iwan siya ng sulat-kamay na paghingi ng tawad.

Hindi ko binuksan.

Sa ikaapat na araw, siya mismo ang lumuhod sa labas ng private room ko.

Ang lalaking nag-utos na gumapang ako sa sarili kong bahay, ngayon ay wasak ang postura sa malamig na tiles ng ospital.

“Helena,” paos niyang sabi sa likod ng pinto. “Patawarin mo ako. Hindi ko alam—”

“Hindi mo gustong malaman,” putol ko mula sa loob.

Tahimik siya.

Kaya ipinagpatuloy ko.

“Maraming beses akong nagsalita. Maraming beses kong pinigilan ang sarili ko para hindi lumala ang lahat. Pero mas pinili mong makita ako bilang halimaw para manatiling malinis sa isip mo ang babaeng gusto mong protektahan.”

Humigpit ang hawak ko sa kumot.

“Hindi ka nagkamali nang minsan lang, Rafael. Paulit-ulit mo akong pinili na saktan.”

Pagkaraan noon, wala na akong narinig mula sa kanya nang matagal.

Nag-file ako ng kaso.

Hindi lang para sa sapilitang medical procedure na ginawa sa akin nang walang pahintulot, kundi pati sa physical abuse, coercion, at destruction of property.

Nagsalita ang ilang kasambahay.

Ang head butler, na matagal nang kinukutuban, tuluyang tumestigo nang makita niyang nasira pati ang mga alaala ng nanay ko.

Ang nurse na naka-duty noong gabing dinala ako sa improvised clinic ng pamilya, umamin na si Rafael mismo ang nag-utos na huwag akong bigyan ng sapat na pain control.

At ang doktor na sumunod sa gusto niya? Nadamay sa imbestigasyon.

Mabilis na kumalat ang balita.

Sa business circles ng Makati, sa mga charity board na laging dinadaluhan ni Rafael, sa social media na dati’y puno ng paghanga sa “perfect family” nila—isa-isa silang binalikan ng katotohanan.

Samantala, si Bianca?

Hindi na siya muling nakasayaw.

Hindi dahil isinumpa ko siya para tuluyang mawalan ng paa.

Kundi dahil ang katawan niya mismo ang naging kulungan ng lahat ng kasinungalingang pinakawalan niya. Ang bawat therapy session ay paalala ng sakit na inimbento niya para iparanas sa iba.

Minsan, pinakiusapan niya akong makita.

Pumayag ako isang beses.

Payat na siya noon. Halos hindi makatingin diretso. Wala na ang yabang, wala na ang arte. Tanging pagod at takot ang naiwan sa mukha niya.

“Tinatanong ko araw-araw,” sabi niya sa akin, nanginginig ang boses, “kung isinumpa mo ba talaga ako.”

Tiningnan ko siya nang matagal bago sumagot.

“Hindi,” sabi ko. “Pinabalik ko lang sa iyo ang pinilit mong ipasa sa iba.”

Napayuko siya at umiyak.

Hindi ako natuwa.

Hindi rin ako naawa gaya ng inaasahan ko.

Pagod lang ang naramdaman ko.

Malalim na pagod.

Matapos ang mahabang gamutan, hindi na bumalik sa dati ang tuhod ko. Nakakalakad ako, pero may permanenteng pinsala. May mga gabi pa ring sumasakit ito kapag umuulan o kapag napapagod ako nang sobra.

Pero nakalabas ako.

Nakalaya ako.

Ibinenta ko ang karamihan sa natira sa mga regalong binili ni Rafael. Ipinagawa ko ang isang maliit ngunit tahimik na bahay sa Antipolo, may hardin sa likod at maraming ilaw sa umaga. Doon ko inilagay ang mga bagay na nailigtas mula sa gamit ng nanay ko—ang rosaryo, isang litrato, at ang brotsang bahagyang naputol pero kaya pang ayusin.

Nagsimula akong muli.

Hindi bilang babaeng kinatatakutan.

Hindi bilang asawang pinahiya.

Hindi bilang halimaw sa kuwento ng ibang tao.

Kundi bilang babaeng sa wakas, pinili ang sarili niya.

Minsan, may mga tao pa ring bumubulong kapag naririnig ang pangalan ko.

Sabi nila, delikado raw akong galitin.

Ngum ngiti na lang ako.

Dahil ang totoo, hindi ako sumpa.

Hindi ako malas.

At hindi ako halimaw.

Isa lang akong babaeng matagal na tiniis ang pang-aabuso, hanggang sa dumating ang araw na tumigil na akong tanggapin iyon.