Tinawag Akong Palamunin ng Pamangkin Ko at Pinabalik ang Sampung Taong Komisyon—Kaya Isinauli Ko ang Bawat Sentimo, Pero Kinabukasan, Isa-isang Tumawag ang Malalaking Kliyenteng Akala Nila ay Kanila
“Uy, dumating na naman ang palamunin.”
Iyon ang unang sinabi ng pamangkin ko nang pumasok ako sa bahay ng kuya ko dala ang dalawang mamahaling bote ng whisky.
“Dalawang bote lang ang dala, tapos kukuha na naman ng komisyon?”
Tumawa siya.
“Ang galing talaga. Bibig lang ang puhunan, milyon ang kinikita.”
Tumahimik ang buong dining room.
Anim na miyembro ng pamilya namin ang naroon.
Wala ni isa ang kumontra.
Ako si Elena Villareal, apatnapu’t dalawang taong gulang, sales consultant sa construction at commercial procurement industry sa Metro Manila.
At sa loob ng halos sampung taon, ako ang nagdala ng pinakamalalaking kliyente sa mga negosyo ng apat kong kapatid.
Hindi iyon pabor na walang kapalit.
May kontrata kami.
Kapag ang account ay galing sa network ko, sampung porsiyento ng net profit ang referral commission ko.
Mas mababa pa iyon sa karaniwang kinukuha ko sa ibang kumpanya.
Ginawa ko iyon dahil pamilya ko sila.
Nang gabing iyon, nakakuha ang building materials factory ng kuya kong si Rogelio sa Bulacan ng malaking bayad mula sa isang developer na ako mismo ang nagpakilala.
Kaya gaya ng nakasanayan, dumaan ako para bumati.
Pero ang anak niyang si Kevin, dalawampu’t apat na taong gulang, ay nakatingin sa akin na para bang magnanakaw ako.
“Tita Elena,” sabi niya, “hanggang kailan ka kukuha ng pera sa negosyo ni Papa?”
Tumingin ako kay Kuya Rogelio.
Akala ko pagsasabihan niya ang anak niya.
Sa halip, umiwas siya ng tingin.
“Ela…” mahinang sabi niya. “Noong una, malaking tulong talaga ang mga kliyenteng dinala mo. Pero matatag na ang factory ngayon.”
Tumigil siya.
“Siguro panahon na para… baguhin natin ang arrangement.”
Ngumiti ako nang bahagya.
“Anong ibig mong sabihin?”
Sumingit ang ate kong si Marites, na may garment factory sa Valenzuela.
“Hindi naman sa gano’n. Pero hindi na kami tulad dati. May sarili na rin kaming contacts.”
“Marami nang influencers na gustong mag-livestream para sa damit ko. Hindi ko na kailangan masyado ang wholesale accounts.”
Kasunod niyang nagsalita ang ate kong si Lorna, na may furniture business sa Pampanga.
“Maliit lang ang margin namin. Malaki ang sampung porsiyento.”
At ang isa ko pang kapatid, si Teresa, tahimik lang.
Pero sapat ang pananahimik niya.
Naintindihan ko.
Naglabas ng calculator si Kevin.
“Actually, Tita, kinompute ko.”
Iniharap niya sa akin ang screen.
“Sa business lang ni Papa, mahigit ₱12.4 million na ang nakuha mo sa loob ng sampung taon.”
Napatawa ako sa gulat.
“Nakuha?”
“Oo.”
Diretso niya akong tiningnan.
“Pera ng negosyo namin.”
“Komisyon iyon ayon sa kontrata.”
“Kontratang ginawa noong naghihirap pa si Papa.”
Sumandal siya sa upuan.
“Ngayon, hindi ka na kailangan.”
Hindi ko agad sinagot.
Sampung taon ang biglang bumalik sa isip ko.
Noong nagsisimula pa lang si Kuya Rogelio, halos walang order ang factory niya.
Nalubog siya sa utang para bumili ng equipment.
Isang gabi, dumating siya sa condo ko at umiyak.
“Elena, kahit dalawang account lang. Tulungan mo ako.”
Elementary pa noon si Kevin.
Sabi ni Kuya, gusto niyang maipasok ang anak sa magandang paaralan pero wala na siyang pambayad.
Kaya ako ang tumawag sa mga contractor na hawak ko.
Ako ang nakipagkita.
Ako ang nangumbinsi.
May ibang supplier noon na handang magbigay sa akin ng labinlimang porsiyentong commission.
Tinanggihan ko.
Dinala ko ang account sa kuya ko kapalit ng sampung porsiyento.
Pamilya ko siya.
Nang makuha niya ang unang malaking bayad, niyakap niya ako at umiiyak na sinabi:
“Habang may kinakain ako, may parte ka.”
Ngayon, nakayuko lang siya.
“Kuya,” sabi ko. “Naaalala mo pa ba iyon?”
Napakamot siya sa ilong.
“Matagal na iyon.”
At doon ko nalaman na hindi si Kevin lang ang problema.
“Kung gano’n,” sabi ko, “ano ang gusto ninyong mangyari?”
Agad sumagot si Kevin.
“Ibalik mo.”
Natahimik ang lahat.
“Ano?”
“Yung ₱12.4 million.”
Maging ang kuya ko ay napatingin sa kanya.
“Kevin—”
“Bakit, Pa? Mali ba ako?”
Tumaas ang boses niya.
“Kung totoong gusto nating malinaw ang negosyo, dapat professional.”
Humugot siya ng papel.
“Kung hindi niya kayang bayaran ngayon, puwedeng promissory note.”
Tinitigan ko ang papel.
Pagkatapos, tumingin ako kay Kuya.
“Gusto mo rin ba ito?”
Matagal siyang hindi nagsalita.
Pagkatapos ay bumulong siya:
“Siguro… makabubuti kung linisin natin ang lahat.”
May kung anong tuluyang namatay sa loob ko.
Kinuha ko ang phone ko.
“Bank account.”
Nanlaki ang mata ni Kevin.
“Ano?”
“Ibigay mo ang account number.”
Makalipas ang ilang minuto, tumunog ang phone ni Kuya.
₱12,400,000 received.
Natigilan silang lahat.
Si Kevin lang ang ngumiti.
“Ganito dapat. May prinsipyo.”
Pero hindi siya tumigil.
Tumingin siya sa tatlo ko pang kapatid.
“Eh kayo?”
“Ano’ng kayo?” tanong ni Lorna.
“Mga komisyong ibinigay ninyo kay Tita Elena.”
Namula si Marites.
“Hindi na kailangang ibalik ang dati.”
“Bakit?” sagot ni Kevin. “Kung mali ang kumuha kay Papa, mali rin ang kumuha sa inyo.”
Tumingin ako sa kanila.
“Gusto rin ba ninyong ihinto?”
Walang sumagot sa loob ng ilang segundo.
Hanggang sa dahan-dahang tumango si Marites.
“Sa tingin ko… kaya na namin.”
Sumunod si Lorna.
“Pareho rin.”
Si Teresa ang huling nagsalita.
“Siguro mas mabuting magkanya-kanya na tayo.”
Napangiti ako.
Hindi dahil masaya ako.
Kundi dahil malinaw na sa wakas.
“Magkano?”
Nagkatinginan sila.
“Ano?”
“Lahat ng komisyong sa tingin ninyo ay hindi ko dapat natanggap. Sabihin ninyo.”
“Elena, huwag na—”
“Sabihin ninyo.”
Makalipas ang dalawampung minuto, nasa harap ko ang apat na bank account.
Isa-isa kong ipinasa sa finance manager ko.
At isa-isang dumating ang notifications.
Bayad.
Bayad.
Bayad.
Hanggang sa wala nang natira sa pagitan namin.
Tumayo ako.
Kinuha ko rin pabalik ang dalawang bote ng whisky na dala ko.
Napangisi si Kevin.
“Okay na. At least ngayon, wala nang sumbatan.”
Tumingin ako sa kanya.
“Tama.”
Pagkatapos ay tumingin ako sa apat kong kapatid.
“Mula ngayon, wala na rin tayong business relationship.”
Napabuntong-hininga si Lorna.
“Ela, huwag mong gawing personal.”
“Hindi.”
Ngumiti ako.
“Ginagawa ko lang professional. Sabi ni Kevin, iyon ang tama.”
Lumabas ako ng bahay.
Pagkasakay ko sa kotse, tinawagan ko ang operations manager kong si Miguel.
“Miguel.”
“Yes, Ma’am?”
“Lahat ng family-linked supplier accounts…”
Sandali akong natahimik.
“Terminate them.”
Sa kabilang linya, hindi agad siya nakasagot.
Pagkatapos ay halos napasigaw siya.
“Ma’am… seryoso kayo?”
“Oo.”
“Finally!”
Napakunot ang noo ko.
Tumawa siya.
“Ma’am, tatlong taon nang naghihintay ang Pacific Meridian Development Group na ilipat ninyo sa accredited suppliers nila ang contracts. Seventeen percent ang commission offer nila.”
“Yung pamilya ninyo, ten percent lang.”
Tumahimik ako.
Pagkatapos ay nagtanong ako:
“Paano ang accounts na ako ang primary relationship manager?”
“Ma’am…”
Huminga nang malalim si Miguel.
“Halos lahat ng premium clients nila, kayo ang primary relationship.”
Eksaktong sandaling iyon, tumunog ang isa ko pang phone.
Si Mr. Javier Lim, president ng pinakamalaking development client ni Kuya Rogelio.
Sinagot ko.
“Elena?”
“Yes, Sir Javier?”
“May narinig akong may pagbabago sa supplier arrangement mo.”
“Opo.”
“Good.”
Natahimik ako.
At pagkatapos ay sinabi niya ang pangungusap na magpapabago sa lahat.
“Because if you’re no longer representing your brother’s factory…”
Huminto siya.
“…then we have no reason to keep buying from them.”
PARTE2
Hindi ako agad nakasagot.
“Sir Javier,” sabi ko, “supplier ninyo si Villareal Building Materials dahil pasado sila sa technical requirements.”
“Correct,” sagot niya.
“Pero alam mo rin kung bakit namin sila binigyan ng account noong una.”
Alam ko.
Sampung taon na kaming magkakilala ni Javier.
Hindi kami magkamag-anak.
Hindi kami close friends.
Mas mahalaga roon, pinagkakatiwalaan niya ang judgment ko.
Sa industriya namin, hindi sapat ang murang presyo.
Kailangang sigurado kang darating ang materyales.
Tama ang specifications.
Hindi mawawala ang supplier kapag collection na.
At kapag may problema, may isang taong sasagot ng telepono.
Sa loob ng sampung taon, ako ang taong iyon.
Kapag delayed ang delivery ng factory ni Kuya, ako ang tumatawag sa logistics.
Kapag may quality concern, ako ang nakikipag-usap sa engineers.
Kapag may cash-flow problem at humihingi ng extension si Kuya, reputasyon ko ang inilalagay ko sa mesa.
Hindi iyon nakita ni Kevin.
Ang nakita lang niya ay sampung porsiyento.
“Hindi ko hinihiling na alisin ninyo sila,” sabi ko.
“I know,” sagot ni Javier.
“Pero hindi rin kita hinihingan ng permiso.”
Napapikit ako.
“We are reviewing all their contracts tomorrow.”
Pagkababa ko ng telepono, hindi pa lumilipas ang limang minuto nang tumawag naman ang purchasing director ng isang hotel group.
Pagkatapos ay isang commercial contractor.
Pagkatapos ay isang property developer sa Makati.
Iisa ang tanong.
“Are you still handling the account?”
At sa bawat pagkakataon, iisa ang sagot ko.
“No.”
Kinabukasan, alas-otso pa lang ng umaga, labing-apat na missed calls na mula kay Kuya Rogelio ang nasa phone ko.
Hindi ko sinagot.
Alas-nuwebe, tumawag si Marites.
Alas-diyes, si Lorna.
Alas-onse, si Teresa.
Tanghali nang dumating silang apat sa office ko sa BGC.
Kasama si Kevin.
Diretso silang pumasok sa conference room.
“Anong ginawa mo?” sigaw ni Kuya Rogelio.
Hindi ako tumingala agad.
Tinapos ko muna ang pinipirmahang dokumento.
Pagkatapos ay isinara ko ang folder.
“Ano ang ibig mong sabihin?”
“Tinanggal ng Pacific Meridian ang dalawang major projects namin!”
Namumutla siya.
“Tatlong delivery schedule ang naka-hold!”
Si Marites naman ay halos maiyak.
“Kinansela ng dalawang department store ang orders ko. Sabi nila, nire-review daw nila ang supplier list dahil wala ka na sa account.”
Sumunod si Lorna.
“Yung hotel chain na pinakamalaki kong buyer, humihingi ng bagong quotation mula sa ibang furniture maker!”
Tumingin ako kay Teresa.
Tahimik siya.
Pero halata sa mukha niya na pareho rin ang nangyari.
Si Kevin ang unang nagalit.
“So ginawa mo talaga.”
“Ano?”
“Pinagbawalan mong bumili sa amin ang clients!”
Umiling ako.
“Hindi.”
“Sinungaling!”
Inilapag ko sa mesa ang phone ko.
“Tumawag kayo sa kanila. Tanungin ninyo.”
“Wala akong sinabihang i-cancel kayo.”
“Sinabi ko lang na hindi ko na kayo nire-represent.”
Napaatras si Kuya.
“Anong diperensiya no’n?”
“Malaki.”
Tumayo ako.
“Akala ninyo kasi ang trabaho ko ay magbigay ng phone number.”
Tumingin ako kay Kevin.
“Akala mo, bubuka lang ako ng bibig at kikita.”
“Pero alam mo ba kung ano ang binibili ng kliyente kapag ako ang nagrefer?”
Hindi siya sumagot.
“Trust.”
Tahimik ang conference room.
“Kapag inilagay ko ang pangalan ko sa supplier, ibig sabihin handa akong managot sa rekomendasyon.”
“Kapag pumalpak kayo, pangalan ko rin ang nasisira.”
“Kapag hindi kayo nagbayad sa subcontractor, ako ang tinatawagan.”
“Kapag delayed ang order, ako ang gumagawa ng paraan para hindi agad kayo ma-blacklist.”
Humarap ako kay Kuya.
“Noong ikalawang taon mo sa negosyo, muntik kang mawalan ng malaking developer dahil apat na araw na-late ang delivery.”
Namutla siya.
“Hindi nila kinansela ang contract dahil kinausap ko sila hanggang madaling-araw.”
Humarap ako kay Marites.
“Noong nagkamali ang factory mo sa sizing ng isang buong corporate uniform order, sino ang nag-convince sa client na bigyan ka ng seven days para palitan?”
Yumuko siya.
Kay Lorna naman ako tumingin.
“Noong nakatambak sa warehouse mo ang furniture at malapit nang i-foreclose ng bangko ang bahay ninyo, sino ang naghanap ng hotel buyer?”
Wala siyang sinabi.
Nanginginig na ang labi niya.
Si Kevin lang ang matigas pa rin ang mukha.
“Pero binayaran ka.”
“Oo.”
Tumango ako.
“Dahil trabaho iyon.”
“Hindi limos.”
“Hindi nakaw.”
“Hindi pagkain na inubos ko sa mesa ninyo.”
“Trabaho.”
Humugot ako ng apat na folder mula sa drawer.
Inilapag ko sa harap nila.
Mga kopya iyon ng contracts.
Naka-highlight ang commission clauses.
“May pirma ninyo.”
“May pirma ko.”
“May accounting records.”
“May taxes.”
“Lahat legal.”
Namutla si Kevin.
“Kung legal naman pala, bakit mo ibinalik?”
Ngumiti ako.
“Dahil gusto kong malaman ninyo kung magkano ang halaga ng paniniwalang kaya ninyo nang wala ako.”
Napatayo si Kuya.
“Elena…”
“Huwag.”
Umiling ako.
“Kayo ang nagsabing bayaran ko.”
“Binayaran ko.”
“Kayo ang nagsabing hindi ninyo ako kailangan.”
“Umalis ako.”
“Ano ang mali?”
Wala siyang maisagot.
Makalipas ang ilang sandali, bumagsak siya sa upuan.
“Ela… may payroll ako sa Friday.”
Narinig ko ang takot sa boses niya.
Mahigit isang daang empleyado ang nasa factory niya.
Hindi ko kinamuhian ang mga empleyadong iyon.
Hindi rin kasalanan ng mga pamilya nila ang ginawa sa akin ng kuya ko.
Kaya sinabi ko:
“Hindi ko hinihiling sa clients na i-blacklist ka.”
Mabilis siyang tumingala.
“Talaga?”
“Talaga.”
Bahagyang lumuwag ang mukha niya.
Pero ipinagpatuloy ko:
“Kung kaya mong makapasa sa procurement process nang walang pangalan ko, makukuha mo ang projects.”
Bumalik ang pamumutla niya.
Alam niya kung ano ang ibig sabihin noon.
Kailangan niyang makipagkumpitensya sa presyo, kalidad, credit terms at delivery capacity laban sa dose-dosenang suppliers.
Wala nang personal guarantee ko.
Wala nang tawag ko.
Wala nang pakiusap.
Si Marites ay dahan-dahang nagsalita.
“Ela… puwede bang bumalik na lang tayo sa dating arrangement?”
Tiningnan ko siya.
“Bakit?”
Napayuko siya.
“Mali kami.”
Hindi agad ako sumagot.
Si Lorna naman ay umiiyak na.
“Galit lang siguro tayo noon. Nadala tayo kay Kevin.”
Doon ako natawa.
“Kay Kevin?”
Tumingin ako sa apat.
“May baril ba siyang nakatutok sa inyo?”
Tahimik.
“Noong tinawag niya akong palamunin, may nagsabi ba sa inyong tumigil siya?”
Wala.
“Noong sinabi niyang wala akong ambag, may nagsabing hindi iyon totoo?”
Wala pa rin.
“Noong pinabalik niya ang sampung taong komisyon ko, sino ang tumayo?”
Nagsimulang umiyak si Kuya.
“Elena, nahihiya ako.”
“Alam ko.”
“Pero huli na.”
Biglang sumingit si Kevin.
“Fine! Huwag mo kaming tulungan!”
Pulang-pula ang mukha niya.
“Makakahanap kami ng sariling clients!”
Tahimik ko siyang tiningnan.
“Dapat lang.”
Nagulat siya.
“Gusto mong maging professional, di ba?”
Tumango ako sa pintuan.
“Then build your own professional relationships.”
“Without borrowing mine.”
Hinawakan ni Kuya ang braso ng anak niya.
“Tumahimik ka na!”
Pero kumawala si Kevin.
“Bakit? Totoo naman!”
Tumingin siya sa ama niya.
“Pa, sabi mo hindi natin siya kailangan!”
Napapikit si Kuya.
At sa sandaling iyon, tila unang beses na naunawaan ni Kevin ang bigat ng mga sinabi niya noong nakaraang gabi.
“Sinabi mo iyon?” tanong niya.
Hindi sumagot si Kuya.
Tumayo ako at binuksan ang pinto.
“Tapos na ang meeting.”
Isa-isang lumabas ang mga kapatid ko.
Bago lumabas si Kuya, huminto siya.
“Elena.”
Tumingin ako sa kanya.
“Yung ₱12.4 million…”
“Ano?”
“Hindi ko kayang tanggapin.”
“Pero pinabalik mo.”
“Galit ako sa sarili ko.”
Napailing ako.
“Keep it.”
Napatingin siya sa akin.
“Consider it the price of ending our contract.”
“At mula ngayon, wala ka nang obligasyon sa akin.”
Lumabas siya nang umiiyak.
Tatlong buwan ang lumipas.
Hindi nagsara ang factory ni Kuya.
Pero lumiit ang operations.
Napilitan siyang ayusin ang presyo, delivery system at customer service.
Nakakuha siya ng ilang bagong accounts nang walang tulong ko.
Mas maliit.
Mas mahirap.
Pero sarili niya.
Ang garment business ni Marites ay napilitang seryosohin ang online selling na ipinagmamalaki niya noon.
Napagtanto niyang ang “maraming influencers na gustong makipag-collab” ay hindi katumbas ng regular wholesale orders.
Si Lorna naman ay nagsimulang direktang magbenta sa mga interior designers at restaurant owners.
Si Teresa ang unang humingi ng tawad nang walang kasunod na pakiusap.
Hindi niya sinabi, “Tulungan mo ulit ako.”
Ang sabi niya lang:
“Mali ako. Kahit hindi mo ako patawarin ngayon, gusto kong malaman mong mali ako.”
Siya lang ang muli kong kinausap.
Hindi bilang business partner.
Bilang kapatid.
At si Kevin?
Anim na buwan matapos ang gabing iyon, nag-apply siya sa sales department ng isang construction supplier sa Quezon City.
Entry level.
Walang koneksiyon sa akin.
Narinig kong dalawang buwan siyang walang maisarang account.
Sa ikatlong buwan, nakakuha siya ng maliit na customer.
At sa unang pagkakataon, naranasan niyang maghintay sa lobby nang tatlong oras para lang makausap ang procurement officer.
Naranasan niyang ma-seen-zone.
Ma-reject.
Mapangakuan ng callback na hindi dumarating.
Isang Linggo, dumalaw siya sa condo ko.
Wala siyang dalang calculator.
Wala ring yabang.
May dala siyang dalawang bote ng soft drinks at isang kahon ng ensaymada.
“Tita…”
Pinapasok ko siya.
Matagal siyang hindi makatingin sa akin.
Pagkatapos ay sinabi niya:
“Akala ko dati… referral lang.”
Hindi ako nagsalita.
“Ngayon alam ko na.”
Napangiti ako nang kaunti.
“Ano ang alam mo?”
Huminga siya nang malalim.
“Hindi pala numero ang client.”
“Relasyon pala.”
Tumango ako.
“At reputasyon.”
“Opo.”
Tahimik kami sandali.
“Tita…”
Namula ang mata niya.
“Sorry.”
Hindi ko sinabi na okay lang.
Dahil hindi agad nagiging okay ang lahat dahil lang may humingi ng tawad.
Pero inilapit ko sa kanya ang plato.
“Kain ka.”
Umupo siya.
At iyon ang unang simpleng hapunan namin matapos ang lahat.
Hindi na namin ibinalik ang dating business arrangement.
Ayoko na.
Makalipas ang isang taon, lumaki nang halos tatlumpung porsiyento ang consulting firm ko.
Ang Pacific Meridian at dalawa pang malalaking grupo ay pumirma ng bagong contracts sa amin.
Mas mataas ang professional fees.
Mas malinaw ang responsibilities.
At higit sa lahat, wala nang taong nagsasabing utang na loob ang kinikita ko.
Isang araw, habang tinitingnan ko mula sa office window ang skyline ng BGC, naalala ko ang gabing tinawag akong palamunin.
Noon, masakit isipin na sampung taong pagtulong ang kayang burahin ng isang pangungusap.
Pero kalaunan, naintindihan ko:
Hindi lahat ng taong natulungan natin ay mananatiling marunong tumanaw ng utang na loob.
At hindi natin kontrol iyon.
Ang kontrolado natin ay kung hanggang kailan natin hahayaang maliitin ang halaga ng ating trabaho.
Mensahe sa mga mambabasa
Ang pagtulong sa pamilya ay hindi nangangahulugang wala nang halaga ang oras, koneksiyon, pagod at propesyonal na kakayahan mo. Minsan, ang pinakamalinaw na paraan para makita ng iba ang ambag mo ay ang huminto sa pagbuhat ng bagay na matagal nilang inakalang kusang gumagaan.
Magmahal tayo ng pamilya, pero huwag nating kalimutang igalang din ang sarili nating halaga.
