Tatlong beses nang lumabas si Mama sa kwarto ni Tito Adrian.

Noong una, sumisigaw pa si Papa.

Noong pangalawa, nagbasag siya ng baso.

Pero noong pangatlo… tahimik na lang siyang nakaupo sa sala, hawak ang panyo niyang may bahid ng dugo.

Anim na taon pa lang ako noon, pero alam ko na agad.

Aalis na si Papa.

Ganoon din kasi si Lolo bago siya nawala—ubo nang ubo, tapos isang umaga, hindi na siya nagising.

“Mica,” sabi ni Mama, pilit ang ngiti habang hawak ni Tito Adrian ang paper bag ng paborito kong egg tart. “Halika kay Mama.”

Hindi ako gumalaw.

Hindi dahil ayoko kay Mama.

Kundi dahil takot ako kay Tito Adrian.

Biglang tumalim ang boses ni Mama.

“Gabriel, ano na naman ang itinuro mo sa bata?”

Niyakap ako ni Papa. Ang payat na ng braso niya. Parang konting higpit ko lang, mababali.

“Wala akong itinuro,” mahina niyang sabi.

Pero itinulak siya ni Mama.

Tumama ang likod ni Papa sa pader.

Napapikit ako.

“Daddy…”

Agad akong inabutan ni Tito Adrian ng egg tart. “Mica, kain ka na. Para hindi magalit si Mommy.”

Kinuha ko.

Kinain ko.

Isa.

Dalawa.

Tatlo.

Hanggang biglang tumayo si Papa at tinabig ang hawak ko.

“Bawal ang mangga sa kaniya!” sigaw niya, nanginginig. “Allergic siya!”

Doon lang namutla si Mama.

Pero bago pa siya makalapit, umiyak si Tito Adrian.

“Hindi ko alam, Lyra… hindi ko sinasadya…”

At sa harap ko, sinampal ni Mama si Papa.

“Ginagamit mo pa ang anak natin para siraan siya?”

Nanahimik ang buong bahay.

Sa pisngi ni Papa, kita ang marka ng limang daliri.

Pero hindi siya umiyak.

Hindi siya nagmakaawa.

Hindi siya nagpaliwanag.

Tiningnan lang niya si Mama na parang matagal na siyang patay sa puso niya.

Kinarga ako ni Mama papunta sa ospital.

Masakit ang turok.

Sabi ng doktor, matulog lang daw ako.

Pero nagising ako dahil malamig na ang kamay ko. Ubos na ang suwero. May dugo nang bumabalik sa tubo.

“Mommy…” bulong ko.

Nasa balcony siya.

Kasama si Tito Adrian.

Magkadikit sila.

Naghalikan sila.

Pinindot ko na lang ang bell.

Pagdating ng nurse, nagalit siya. “Sino ang nagbabantay sa bata?”

Kinabahan ako. Ayokong mapagalitan si Mama.

Kaya sinabi ko ang totoo.

“Nasa balcony po si Mommy at si Tito. Naglalaro po sila ng kiss.”

Tumahimik ang ward.

Lahat ng mata, napunta sa kanila.

Lumapit si Mama, nanginginig ang kamay. Hinawakan niya ang mukha ko nang mahigpit.

“Bata ka pa. Huwag kang magsasalita ng kung anu-ano.”

Pero hindi naman ako nagsinungaling.

Sabi ni Papa, kapag nagsinungaling daw, humahaba ang ilong.

Pag-uwi namin, hindi na natulog si Papa.

Marami siyang tinawagan.

May mga lalaking naka-barong at coat na dumating sa bahay. Tinuruan nila akong pumirma. Itinuro nila ang pangalan ko: Micaela Reyes.

“Daddy, bakit po ako nagsusulat nang marami?”

Hinaplos niya ang buhok ko.

“Para kapag wala na ako, hindi ka nila kayang itapon.”

Hindi ko naintindihan.

Pero umiyak ako.

“Daddy, kung pagod ka na… puwede ka nang pumunta kay Lolo. Aalagaan niya ikaw sa langit.”

Nabasag ang mukha ni Papa.

Parang doon siya pinaka-nasaktan.

“Mica,” bulong niya, yakap ako nang mahigpit. “Patawarin mo si Daddy. Isang buwan na lang ang kaya kong ibigay sa’yo.”

Isang buwan.

Binilang ko sa daliri.

“Okay lang po,” sabi ko. “Aabot ka pa sa birthday ko.”

Kinabukasan, pumutok sa internet ang litrato nina Mama at Tito Adrian.

Nasa balcony sila ng ospital.

Magkayakap.

Naghahalikan.

Ang caption ng balita:

“Asawa ng negosyante, nahuling may relasyon sa bayaw.”

Bumagsak ang career ni Tito Adrian. Nawalan siya ng endorsement, kontrata, at mga kaibigang dati’y yumuyuko sa kaniya.

Pag-uwi ni Mama, sinipa niya ang center table.

Nabasag ang salamin.

Nagtago ako sa likod ni Papa.

“Gabriel!” sigaw niya. “Ikaw lang ang gagawa nito! Sabi mo hindi ka na gagawa ng eskandalo!”

Ibinato niya ang diyaryo sa mukha ni Papa.

Hinawakan niya ang balikat nito at niyugyog.

“Sinira mo si Adrian!”

“Hindi ako ang gumawa,” sabi ni Papa. “Mag-imbestiga ka.”

Tumawa si Tito Adrian, basa ang mata. “Kuya, kung galit ka sa’kin, ako na lang saktan mo. Huwag mo sirain si Lyra.”

Mas lalong nagalit si Mama.

Itinulak niya si Papa.

Bumagsak si Papa sa basag na salamin.

Tumakbo ako para kumuha ng Band-Aid.

Isa.

Dalawa.

Tatlo.

Pero kahit saan ko idikit, patuloy pa rin ang dugo.

At habang hawak ko ang kamay ni Papa, narinig ko siyang bumulong kay Mama:

“Kung gusto mong bumawi… ilipat mo sa pangalan ko ang beach house sa Batangas.”

Nanlaki ang mata ni Mama.

Ang lalaking dati, isang yakap lang niya ay napapatawad na siya…

Ngayon, pera at ari-arian na ang hinihingi.

part2

Hindi ko alam kung bakit, pero mas natakot ako sa katahimikan ni Papa kaysa sa sigaw ni Mama.

Parang bawat salita niya ay matagal nang pinaghandaan.

Parang hindi na siya humihingi para sa sarili niya.

Para sa akin.

Pumirma si Mama.

Nalipat ang beach house sa pangalan ni Papa.

Pagkaalis niya kasama si Tito Adrian, dahan-dahang naglinis si Papa ng sugat niya. Hindi niya ako pinayagang lumapit sa basag na salamin.

“Daddy, bakit kailangan mo ng bahay sa dagat?”

Ngumiti siya, pero pagod na pagod.

“Para may lugar kang pupuntahan kapag masyado nang maingay ang mundo.”

Pagkatapos noon, tumawag siya sa isang funeral service.

Narinig ko ang salitang “cremation.”

Tinanong ko kung ano iyon.

Hinaplos niya ang pisngi ko.

“Kapag dumating ang oras, gagawin nilang bituin si Daddy. Para kahit gabi, makikita mo pa rin ako.”

Umiyak ako nang tahimik.

Ayokong maging bituin si Daddy.

Gusto ko, Daddy lang siya.

Sa natitirang mga araw, halos hindi na umuuwi si Mama.

Si Papa ang gumising sa akin.

Si Papa ang naghanda ng baon ko.

Si Papa ang nagturo sa akin paano tumawag sa abogado, paano hanapin ang folder na kulay asul, paano huwag magbubukas ng pinto kapag hindi ko kilala.

Sa birthday ko, nagluto siya ng spaghetti kahit nanginginig ang kamay niya.

May maliit na cake.

Isang kandila.

“Make a wish,” sabi niya.

Pumikit ako.

“Sana huwag ka muna maging star.”

Natahimik siya.

Pagmulat ko, umiiyak siya habang nakangiti.

Kinagabihan, dumating si Mama.

Mag-isa siya.

Wala si Tito Adrian.

Magulo ang buhok niya. Namamaga ang mata.

“Gabriel,” sabi niya. “Bakit hindi mo sinabi?”

Hindi sumagot si Papa.

Inilapag niya sa mesa ang brown envelope.

May mga litrato. Resibo. Bank transfer. Medical report. Private investigator’s report.

Ang litrato sa ospital ay hindi pala galing kay Papa.

Galing kay Tito Adrian.

Siya mismo ang nagpakalat ng eskandalo para palabasing biktima siya, makakuha ng simpatiya, at pigain si Mama sa pera bago siya tumakas.

At ang mas malala—

Matagal na niyang alam na may sakit si Papa.

Ginamit niya iyon.

Hinintay niyang manghina si Papa.

Hinintay niyang magalit si Mama.

Hinintay niyang masira ang pamilya namin.

Napaupo si Mama sa sahig.

“Gabriel… pinaniwalaan ko siya.”

“Tama,” sabi ni Papa. “At sa bawat beses na pinili mo siya, nawalan ng ama ang anak natin habang buhay pa ako.”

Umiiyak si Mama. Lumapit siya sa akin.

“Mica…”

Umatras ako.

Hindi dahil galit ako.

Kundi dahil natutunan ko na: may mga yakap na masakit.

Makalipas ang tatlong araw, dinala si Papa sa ospital.

Hinawakan niya ang kamay ko.

“Mica, tandaan mo. Hindi porke mahal mo ang tao, hahayaan mo na siyang saktan ka.”

Tumango ako kahit hindi ko lubos maintindihan.

“Daddy, kapag naging star ka… saan kita hahanapin?”

Tumingin siya sa bintana.

“Sa pinakamaliwanag. Pero kapag hindi mo makita, huwag kang matakot. Ibig sabihin, nasa puso mo ako.”

Noong gabing iyon, umalis si Papa.

Tahimik.

Walang sigaw.

Walang galit.

Parang natulog lang siya matapos ang napakahabang pagod.

Iniwan niya sa akin ang bahay, ang pera, ang beach house, at isang sulat.

Sabi niya:

“Anak, hindi ko binili ang katahimikan ko. Binili ko ang kaligtasan mo.”

Lumaki ako sa bahay sa Batangas.

Tuwing gabi, tinitingnan ko ang dagat at ang langit.

Hindi na kami naging gaya ng dati ni Mama.

Pero natuto siyang maghintay sa pintuan, hindi pumasok kung ayaw ko.

Natuto siyang humingi ng tawad nang walang dahilan.

At ako… natuto akong magmahal nang hindi nakakalimot sa sarili.

Dahil may mga magulang na hindi perpekto.

May mga pamilyang hindi nabubuo muli.

Pero may isang uri ng pagmamahal na kahit mawala ang tao, nananatiling ilaw.

Kaya sa mga nakakabasa nito: kapag may taong tahimik na nagpapakasakit para protektahan ka, pahalagahan mo habang nandiyan pa siya—dahil minsan, ang pinakamalaking pagmamahal ay hindi maingay; naghahanda lang ito ng daan para hindi ka kailanman mag-isa.