Sa anniversary naming tatlong taon, dalawang sawsawan ang inihanda ng boyfriend ko.
Sa anniversary naming tatlong taon, dalawang sawsawan ang inihanda ng boyfriend ko.
Pareho niyang ibinigay sa best friend ko.
Nang muntik itong masagi ng motorsiklo, siya rin ang una niyang hinila palayo.
Doon ko naisip: baka ako pala ang sobrang tao sa relasyon naming tatlo.
“Garlic oil ito. Ito naman sesame sauce. Tikman mo pareho, baka mas gusto mo ’yung isa.”
Masayang inilapag ni Nico Reyes ang dalawang maliit na mangkok sa harap ng matalik kong kaibigang si Bea Santos.
Napangisi si Bea at inilabas pa ang dila sa kanya.
“Grabe, Reyes. Sobrang maalaga. Hindi ka ba natatakot na may magselos?”
“Bakit? Wala naman akong ginagawang masama.”
Nagtawanan silang dalawa.
Ako, nakaupo sa tapat nila, tahimik na naghihintay.
Hanggang matapos ang hotpot, walang nakapansin na wala man lang akong sawsawan.
Ako rin ang nagbayad ng bill.
Paglabas namin sa restaurant sa Tomas Morato, nauna nang maglakad sina Nico at Bea.
Nagtatalo pa rin sila kung mas masarap ang garlic oil o sesame sauce.
Hindi nila napansing naiwan ako.
Hindi rin nila napansing hindi ako sumusunod.
Magkatabi silang naglalakad, halos magdikit ang mga balikat.
Biglang may motorsiklong sumingit sa gilid ng kalsada.
Walang pag-aalinlangan, hinablot ni Nico ang pulsuhan ni Bea at hinila siya palapit sa pader.
Mabilis.
Natural.
Para bang sanay na sanay na siyang protektahan ito.
Doon ako parang tinamaan.
Naalala ko noong second year college kami.
Naghihintay kami ng jeep sa Katipunan nang dumaan ang isang kotse sa malaking puddle.
Nang makita ni Nico ang paparating na tilamsik, mabilis siyang umatras.
Sa likod ko.
Ako ang nabasa mula sapatos hanggang laylayan ng pantalon.
Tawa lang siya nang tawa noon.
Ako naman, ngumiti rin.
Akala ko maliit na bagay.
Ngayon ko lang naintindihan.
Kapag ako ang katabi niya, instinct niyang iligtas ang sarili niya.
Kapag si Bea, instinct niyang iligtas siya.
Hindi ko na sila hinabol.
Bumalik ako sa dorm nang mag-isa.
Buong gabi, walang text si Nico kung nakauwi ba ako.
Kinaumagahan, palabas ako papuntang library nang makita ko siyang naghihintay sa ibaba ng dorm, may hawak na maliit na kahon.
Ngumiti siya na parang walang nangyari.
“Anniversary gift. Sorry, nakalimutan kong ibigay kahapon.”
Tatlong taon na kami, at kahapon ang anniversary namin.
Dalawang buwan akong halos nakatira sa library dahil naghahanda ako para sa graduate entrance exam.
Parehong may scholarship sina Nico at Bea. Ako, kailangang habulin ang requirements para makasabay.
Kaya dalawang araw kong tinapos nang maaga ang review schedule ko para lang makapag-date kami.
Pagdating ko sa restaurant, naroon na si Bea.
“Sakto kasi free siya,” sabi ni Nico. “Mas masaya kung tatlo tayo.”
Hindi ko sinabi na anniversary naming dalawa iyon.
Inakala kong dapat alam na niya.
Inabot niya sa akin ang kahon.
“Buksan mo.”
Sa loob ay isang silver necklace na may maliit na aquamarine pendant.
“Birthstone mo ’yan,” masayang sabi niya. “March. Sabi ni Bea bagay sa’yo ang kulay.”
Tatlong segundo akong nakatitig sa kuwintas.
Pagkatapos, ibinalik ko ang kahon sa kanya.
Hindi niya nasalo.
Bumagsak iyon sa semento.
Napakunot ang noo niya.
“Mara, ano ba?”
“Nico,” sabi ko. “Si Bea ang March.”
Tumigil siya.
“Ako ang August.”
“Gift lang ’yan. Kailangan bang gawing big deal?”
“Hindi.”
“E bakit ganyan ka?”
Huminga siya nang malalim.
“Kagabi umalis ka nang walang sabi. Nag-alala kami ni Bea.”
Napatingin ako sa kanya.
Kami ni Bea.
Hindi “ako.”
“Ang hirap mong intindihin minsan,” dagdag niya. “Si Bea, hindi ganyan. Marunong siyang magsabi kung ano ang gusto niya.”
Hindi ako nakipagtalo.
Pumasok ako sa library.
Pero kalahating oras akong nakatitig sa iisang pahina.
Doon ko naalala kung paano ako napunta sa kursong hindi ko mahal.
Noong college applications, Literature talaga ang gusto ko.
“Ano’ng gagawin mo diyan?” tanong ni Nico noon. “Magtuturo? Mag-eedit? Mas practical ang Legal Management. Sabay pa tayo.”
Kaya binago ko ang plano ko.
Para makasabay sa kanya.
Nang tumawag si Mama, bigla kong nasabi:
“Ma, ayoko na yatang manatili sa Manila.”
Tahimik siya sandali.
“Gusto kong mag-shift ng direksyon. Mag-aapply ako ng master’s sa Literature sa Batangas. Malapit sa bahay.”
Hindi niya sinabing sayang ang pinag-aralan ko.
Hindi niya ako pinigilan.
“Kung saan ka masaya, anak. Umuwi ka. Ipagluluto kita tuwing weekend.”
Doon ako unang umiyak.
Pagkatapos, nag-research ako ng admissions.
Kinabukasan, ibinenta ko ang makapal kong Legal Studies reviewers sa isang estudyante mula sa ibang university.
Pagkatapos magbayad, inabutan niya ako ng milk tea.
“Salamat. Ang linis ng notes mo. Laking tulong nito.”
Ngumiti ako.
“Good luck.”
Hindi ko alam na may kumuha pala ng litrato.
Nang hapon ding iyon, hinarang ako ni Nico sa hagdan.
Galit ang mukha niya.
Ipinakita niya ang litrato naming dalawa.
“May paliwanag ka ba?”
Napatawa ako.
“Kapag si Bea ang kasama mo kumain, maglakad, pumili ng regalo para sa anniversary natin, kailangan ko bang humingi ng paliwanag?”
“Magkaibigan kami.”
“Magkaibigan din kami noong lalaki sa litrato.”
“Hindi pareho ’yon.”
“Bakit?”
Natahimik siya, saka napabuntong-hininga na para bang ako ang pinakamalaking problema sa buhay niya.
“Mara, tigilan mo nga ang pagiging unreasonable. Kung may something kami ni Bea, matagal na sana kaming naging kami. Hindi na sana umabot sa’yo.”
May dalawang segundong katahimikan sa hagdan.
Sa unang pagkakataon, hindi ako nasaktan.
Ngumiti lang ako.
“Tama ka.”
Tiningnan niya ako, naguguluhan.
“Hindi na nga aabot sa akin,” sabi ko. “Dahil simula ngayon, wala ka nang girlfriend.”
PARTE2
Namutla si Nico.
“Ano?”
“Break na tayo.”
Parang hindi niya agad naintindihan ang mga salita.
Pagkatapos ay natawa siya nang maikli.
“Dahil lang sa sawsawan? Sa necklace? Mara, seryoso ka ba?”
“Hindi dahil sa sawsawan.”
“E ano?”
Tiningnan ko siya nang diretso.
“Dahil sa tatlong taon, unti-unti kong binago ang sarili ko para magkasya sa buhay mo. Habang ginagawa ko ’yon, nasanay kang isipin na kahit saan mo ako ilagay, mananatili ako.”
Nawala ang inis sa mukha niya.
“Ano na namang sinasabi mo?”
“Hindi mo alam ang birth month ko. Hindi mo napansing wala akong sawsawan. Hindi mo napansing naiwan ako kagabi. Pero alam mong gusto ni Bea ng sesame sauce, courtyard na homestay, sunrise sa bundok, at ayaw niyang masyadong maanghang.”
“Magkaibigan kami mula bata pa tayo.”
“Kaibigan mo rin ako mula bata pa tayo.”
Wala siyang naisagot.
Iyon ang unang pagkakataon na nakita kong wala siyang handang depensa.
Lumampas ako sa kanya.
Hinawakan niya ang braso ko.
“Mara, huwag mong gawing permanenteng desisyon ang isang tampuhan.”
Dahan-dahan kong inalis ang kamay niya.
“Hindi ito tampuhan. Ngayon lang ako tumigil sa pagpapanggap na okay ako.”
Kinagabihan, sunod-sunod ang messages niya.
Hindi ko sinagot.
Kinabukasan, si Bea naman ang naghihintay sa labas ng dorm.
Namumugto ang mga mata niya.
“Mara, puwede ba tayong mag-usap?”
“Sabihin mo na.”
“Wala kami ni Nico.”
“Hindi ko naman sinabi na meron.”
Napakagat siya sa labi.
“Pero dahil sa akin kaya kayo naghiwalay.”
“Hindi rin.”
Napatingin siya sa akin.
“Dahil kay Nico kaya kami naghiwalay. At dahil sa akin din, kasi hinayaan kong umabot nang ganito katagal.”
Saglit siyang natahimik.
Pagkatapos ay ibinaba niya ang tingin.
“May kailangan akong aminin.”
Doon ko unang naramdaman na may iba pa.
Si Bea pala ang nagsend kay Nico ng litrato ko kasama ang lalaking bumili ng reviewers.
“Akala ko kasi…”
Umiling siya.
“Nagseselos ako.”
Napakunot ang noo ko.
“Bakit ka magseselos?”
Hindi siya agad sumagot.
Hanggang sa tuluyan siyang umiyak.
“Dahil gusto ko siya.”
Hindi ako nagulat.
Siguro iyon ang pinakamasakit.
Hindi dahil matagal ko nang alam.
Kundi dahil matagal ko nang nararamdaman at pilit ko lang hindi pinapangalanan.
“Gaano katagal?”
“Hindi ko alam. Siguro college pa.”
Napatawa ako nang walang saya.
“At ang necklace?”
Napapikit siya.
“Ako ang pumili.”
“Alam mong August ako.”
Tumango siya.
“Alam mo ring aquamarine ang birthstone mo.”
Tumango ulit siya.
“Bakit?”
Mahina ang sagot niya.
“Gusto kong makita kung mapapansin niya.”
“Kung alin?”
“Kung mali ang regalo para sa’yo. Kung maalala niya ang birthday mo. Kung… mas kilala ka ba niya kaysa sa akin.”
At nabigo siya.
Hindi dahil pinili ni Nico si Bea.
Kundi dahil hindi man lang niya ako naalala.
Mas tahimik pala ang totoong heartbreak kaysa sa iniisip ko.
Walang dramatic na sampal.
Walang sigawan.
Minsan, isang simpleng pagkakamali lang ang nagbubukas ng lahat ng bagay na matagal nang nakatago.
“Tapos ’yung picture?”
“Sinend ko sa kanya. Sabi ko baka may iba ka na.”
“Para magselos siya?”
Tumango siya.
“Gusto kong malaman kung gaano ka kahalaga sa kanya.”
“Bea,” sabi ko, “hindi ako test paper para gamitin mo sa feelings ninyong dalawa.”
Napahagulgol siya.
“Sorry.”
“Hindi ko kailangan ang sorry mo ngayon.”
Tinalikuran ko siya.
Makalipas ang tatlong araw, dumating ang email na hinihintay ko.
Qualified ako para sa final interview sa master’s program sa Literature sa Batangas.
Nang makita ko ang subject line, nanginginig ang kamay ko.
Hindi sa takot.
Sa tuwa.
Sa unang pagkakataon sa loob ng maraming taon, may ginagawa akong desisyon na hindi kailangang iayon kay Nico.
Ipinasa ko ang requirements.
Nag-interview ako online.
At makalipas ang dalawang linggo, natanggap ako.
Tinawagan ko agad si Mama.
Sumigaw siya sa kabilang linya.
“Uuwi ka na talaga!”
Napatawa ako habang umiiyak.
Pero bago ako tuluyang makaalis ng Manila, may isang huling eksenang naghihintay sa akin.
Nagkaroon ng maliit na graduation dinner ang barkada namin.
Ayokong pumunta sana, pero gusto kong magpaalam sa iba.
Naroon si Nico.
Naroon din si Bea.
Hindi sila magkatabi.
Nang makita ako ni Nico, agad siyang tumayo.
“Mara.”
“Hi.”
Mukha siyang puyat.
“Pwede ba tayong mag-usap sa labas?”
Ayokong gumawa ng eksena, kaya sumunod ako.
Sa parking area, matagal siyang hindi nagsalita.
Pagkatapos, inilabas niya ang maliit na kahong nakita ko noong anniversary.
Pero wala na roon ang aquamarine necklace.
Sa halip, may simpleng fountain pen.
“Hindi ito pang-suyo,” sabi niya agad. “Alam kong baka hindi mo tanggapin.”
“Tama ka.”
Napangiti siya nang mapait.
“Sinabi sa akin ni Bea lahat.”
“Alam ko.”
“Sinabi rin niyang siya ang nagsend ng picture.”
Tahimik ako.
“Galit ako sa kanya noong una,” pagpapatuloy niya. “Pero pagkatapos… na-realize kong madaling sisihin siya.”
Napatingin ako sa kanya.
“Hindi niya ako pinilit na kalimutan ang birthday mo. Hindi niya ako pinilit na iwan kang mag-isa sa restaurant. Hindi niya ako pinilit na unahin siya.”
Sa wakas, may narinig akong katotohanan mula sa kanya na hindi depensa.
“Bakit mo ginawa?” tanong ko.
Matagal bago siya sumagot.
“Kasi sigurado ako sa’yo.”
Napakunot ang noo ko.
“Anong ibig mong sabihin?”
“Alam kong mahal mo ako. Alam kong lagi kang nandiyan. Kahit busy ako, kahit mali ako, kahit hindi kita mabigyan ng oras… pakiramdam ko hindi ka aalis.”
Napabuntong-hininga siya.
“Si Bea kasi laging may hinihingi. Laging may opinyon. Kapag hindi ko siya pinansin, magtatampo. Kaya instinct ko siyang asikasuhin.”
“Samantalang ako?”
“Hindi ka humihingi.”
“Dahil tuwing humihingi ako, sinasabihan mo akong childish o unreasonable.”
Napayuko siya.
“Oo.”
Tahimik kaming dalawa.
May mga sasakyang dumadaan sa labas.
May tumatawang grupo sa restaurant.
Normal ang mundo kahit may relasyong tuluyang nawawasak.
“Mahal mo ba siya?” tanong ko.
Umiling siya.
“Hindi ko alam kung romantically. Pero naging dependent ako sa attention niya. At nasanay akong nandiyan ka sa kabilang side, naghihintay.”
“Hindi na ako naghihintay.”
“Alam ko.”
Iyon ang sagot na ikinagulat ko.
Walang pakiusap.
Walang pangakong magbabago.
Inabot niya ang kahon.
“Para sa pagsusulat mo. Naalala kong mahilig kang magsulat dati. Bago kita kumbinsihing mag-Legal Management.”
Hindi ko tinanggap.
“Salamat, pero bumili na si Mama ng pen para sa akin.”
Masakit ang ngiti niya, pero tumango siya.
“Tama lang.”
Bago ako bumalik sa loob, tinawag niya ulit ako.
“Mara.”
Lumingon ako.
“Congratulations.”
Sa pagkakataong iyon, ngumiti ako nang totoo.
“Salamat.”
Pagkalipas ng isang buwan, nasa Batangas na ako.
Mas maliit ang campus kaysa sa dati kong university sa Manila.
Mas tahimik ang library.
Mas maaga akong nakakauwi.
Tuwing Biyernes, sinusundo ako ni Papa sa terminal kapag libre siya.
Tuwing Linggo, nagbabaon si Mama ng adobo at ginataang kalabasa na para bang isang taon akong mawawala.
At tuwing umaga, nagbabasa ako ng mga librong dati kong gustong basahin pero lagi kong ipinagpapaliban dahil “wala namang practical na gamit.”
May araw na naiisip ko pa rin si Nico.
May araw na nami-miss ko ang dating kami.
Pero hindi ko na nami-miss ang bersyon ko na palaging nakatingin sa likod ng dalawang taong nauuna sa kanya.
Ilang buwan pagkatapos, nag-message si Bea.
Hindi kami nagbalikan bilang best friends.
Pero nag-sorry siya nang walang dahilan, walang palusot, walang hinihinging kapatawaran.
Sinabi niyang lumayo muna siya kay Nico at nagsimulang ayusin ang sarili niyang boundaries.
Hindi ko siya pinatawad agad.
Pero hindi ko rin dinala ang galit.
Si Nico naman, minsan lang nag-message.
“May nabasa akong essay mo sa student journal. Ikaw na ikaw.”
Matagal kong tiningnan ang screen.
Pagkatapos ay sumagot ako:
“Salamat.”
Iyon lang.
Walang second chance.
Walang “baka tayo pa rin sa huli.”
Dahil hindi lahat ng pagmamahal na naging totoo ay kailangang iligtas.
Minsan, ang pinakamagandang pagtatapos ay ang sandaling matutunan mong huwag nang habulin ang taong matagal nang naglalakad palayo sa’yo.
At ang pinakamagandang simula ay kapag ikaw naman ang pinili mo.
MENSAHE SA MGA MAMBABASA
Hindi laging pagtataksil ang dahilan kung bakit kailangang matapos ang isang relasyon. Minsan, sapat nang mapagtanto mong palagi kang huling napapansin, huling pinipili, at unang inaasahang umunawa.
Ang pagmamahal ay hindi dapat mangailangan na paliitin mo ang sarili mo para lang magkasya sa buhay ng iba.
Kung dumating ang araw na kailangan mong pumili sa pagitan ng patuloy na paghabol sa isang tao at pagbabalik sa sarili mong mga pangarap, huwag matakot piliin ang sarili mo.
Dahil ang taong tunay na para sa’yo ay hindi ka gagawing ekstrang karakter sa sarili mong buhay.
