Pitong Taon Ko Siyang Binuhay Mula sa Pagkalugmok, Pero Nang Magising Siyang Walang Alaala, Pinili Niya ang Babaeng Iniwan Siya—Hindi Niya Alam Mamamatay Na Ako
Tatlong linggo bago ang kasal namin, tumingin sa akin ang lalaking minahal ko nang pitong taon at nagsabi:
“Hindi kita mahal. Ang babaeng gusto kong pakasalan ay si Celina.”
Hindi niya alam na noong araw ding iyon, sinabi ng doktor na maaaring ilang buwan na lang ang natitira sa akin.
At ang pinakamasakit?
Hindi ko man lang siya masisi—dahil sa alaala niya, hindi talaga ako umiiral.
Pitong taon bago iyon, ibang-iba si Gabriel Villareal.
CEO siya ng isang mabilis na lumalagong logistics company sa Makati. Tahimik, istrikto, at halos walang empleyadong kayang makipagtitigan sa kanya nang mahigit limang segundo.
Ako si Mara de Leon, executive assistant niya noon.
Sa company anniversary party sa BGC, unang beses kong nakita si Gabriel na nalasing.
Lumapit siya sa akin, inilapit ang bibig sa tenga ko at seryosong bumulong:
“Mara, tandaan mo. ATM PIN ko, 168658. May halos limang daang milyon sa accounts ko. PIN ng online banking ko, 990203. Phone password, 980980.”
Huminto siya, saka tinapik ang bulsa ng pantalon niya.
“May limampung libo pa rito. Huwag mong pababayaan.”
Napatitig ako sa kanya.
Kinabukasan, wala siyang maalala.
Mula noon, tuwing dumaraan siya sa opisina, napapatingin ako sa bulsa niya habang pinipigilan ang tawa.
Napansin iyon ng mga katrabaho namin.
“Uy, Mara,” tukso nila. “Hindi na bulsa ang tinitingnan mo. Si Boss na talaga.”
Hindi ko sila itinama.
Hindi ko rin alam na ang biro nilang iyon ang magiging simula ng pinakamahabang kabanata ng buhay ko.
Makalipas ang ilang buwan, bumagsak ang kumpanya.
Isang malaking investment ang nagkaproblema. Kasabay noon, nawala si Celina Rosales—ang unang pag-ibig ni Gabriel—dala ang perang ipinagkatiwala niya rito.
Lumipad ito palabas ng bansa nang walang paliwanag.
Sa loob lamang ng ilang linggo, nawala kay Gabriel ang negosyo, mga kaibigan, reputasyon, at babaeng akala niya ay makakasama niya habambuhay.
Lahat ng empleyado ay binigyan ng separation pay.
Ako lang ang hindi umalis.
Nakita ko siyang mag-isa sa lumang opisina isang gabi, nakaupo sa sahig sa tabi ng kahon ng mga dokumento.
“Umalis ka na, Mara,” malamig niyang sabi. “Tapos na.”
“Hindi pa.”
“Wala na akong maipapasahod sa’yo.”
“Hindi naman ako humihingi.”
Doon niya ako unang tiningnan na para bang hindi niya alam kung matapang ako o baliw.
Inuwi ko siya sa maliit kong inuupahang apartment sa Mandaluyong.
Hindi naging madali ang mga sumunod na buwan.
May mga araw na ayaw niyang bumangon.
May mga gabing tahimik lang siyang nakatingin sa kisame hanggang madaling-araw.
Pinapaalalahanan ko siyang kumain. Sinasamahan ko siyang magpatingin. At dahil madalas akong nasa trabaho, umuwi ako minsan na may dalang kuting.
“Anong gagawin ko rito?” tanong niya.
“May kasama ka kapag wala ako.”
Tinawag niya itong Bubu.
Unti-unting bumalik ang dating Gabriel.
Nagsimula kami sa isang maliit na delivery service na tatlong motorsiklo lang ang puhunan.
Ako ang sumasagot sa tawag.
Siya ang naghahanap ng kliyente.
Kami rin ang nag-iimpake kapag kulang sa tao.
Nang wala kaming pera para sa hapunan, dinadala niya ako sa isang lumang kainan sa Pasig na pag-aari ni Aling Rosa, isang matandang hindi nakapagsasalita.
Paborito ko ang ginataang bilo-bilo.
Paborito niya ang taho.
Sa mga pinakamasasamang gabi namin, dalawang mangkok lang ang nasa mesa at sapat na iyon para muli kaming maniwalang may bukas pa.
Pitong taon ang lumipas.
Ang tatlong motorsiklo ay naging daan-daang delivery vehicles.
Ang maliit naming opisina ay naging isang gusali.
At isang gabi, lumuhod si Gabriel sa harap ko.
“Mara,” sabi niya, nanginginig ang kamay habang hawak ang singsing, “kung hindi mo ako pinulot noong wala na akong dahilan para bumangon, wala ako rito ngayon.”
Umiyak ako.
“Pakakasalan mo ba ako?”
“Oo.”
Akala ko tapos na ang paghihintay ko sa kaligayahan.
Nagkamali ako.
Tatlong linggo bago ang kasal, naaksidente si Gabriel sa kahabaan ng C-5.
Nakaligtas siya.
Ngunit nang magising, dalawampu’t tatlong taong gulang ang pinakahuling malinaw na alaala niya.
Pitong taon kaming nawala.
Ang kumpanya.
Si Bubu.
Ang apartment.
Ang proposal.
Ako.
Lahat.
Ang tanging babaeng naalala niyang minahal niya ay si Celina.
At nagkataong kababalik lang nito sa Pilipinas.
Kahit ipinaliwanag ng pamilya at mga kaibigan niya ang lahat, nanatiling malamig ang tingin ni Gabriel sa akin.
Isang gabi, ipinatawag niya ako.
Nasa mesa ang engagement ring na ibinigay niya.
“Mara, alam kong malaki ang utang na loob ko sa’yo.”
Napangiti ako nang mapait.
Utang na loob.
Pitong taon ng pagmamahal, ginawang apat na salita.
“Pero hindi magiging patas kung pakakasalan kita dahil lamang sinabi ng lahat na minahal kita noon.”
“Alam ko.”
“Gusto kong kanselahin ang kasal.”
Tahimik akong tumango.
“Sabihin mo kung ano ang gusto mo,” dagdag niya. “Bahay. Kotse. Shares. Pera. Kahit magkano.”
Tiningnan ko ang lalaking minsang nagsabing mas gusto niyang mawalan ng lahat kaysa mawalan ako.
Ngayon, para akong estrangherong kailangan niyang bayaran upang mawala.
Isa lang ang hiniling ko.
“Gabriel, kapag dumating ang araw na bumalik ang alaala mo…”
Huminga ako nang malalim.
“…huwag mo na akong hanapin. Kalimutan mo ulit ako at mabuhay ka nang maayos.”
Kumunot ang noo niya.
Hindi niya alam na may dahilan ako.
Dalawang buwan bago ang aksidente niya, nasuri akong may leukemia.
Hindi ko pa nasasabi sa kanya.
At ngayon, hindi ko na kailangang sabihin.
Kinabukasan, opisyal naming kinansela ang kasal.
Pagdating ko sa opisina, biglang tumahimik ang buong floor.
Sa phone ko, nakita ko ang bagong post ni Gabriel.
Larawan nila ni Celina sa isang condo.
Nakasandal ang babae sa dibdib niya.
Caption:
“May mga taong kahit mawala ang panahon, sila pa rin ang hinahanap ng puso.”
Pumikit ako.
Pagkatapos ng trabaho, hindi ko kayang umuwi sa bahay na puno ng alaala namin.
Kaya naglakad ako hanggang sa lumang kainan ni Aling Rosa.
Pagpasok ko, nanigas ako.
Naroon si Gabriel.
Kasama si Celina.
“Dito talaga?” reklamo nito. “Ang dami namang mas maayos na restaurant.”
Tumingin sa paligid si Gabriel na tila nalilito.
“Hindi ko rin alam kung bakit ko naisip pumunta rito.”
Nagkatinginan kami.
Sandaling may kakaiba sa mga mata niya.
Parang may gustong maalala ang puso kahit tumatanggi ang isip.
Pero hinawakan ni Celina ang kamay niya.
“Halika na.”
At sumunod siya.
Pagkaalis nila, inilapag ni Aling Rosa sa harap ko ang paborito kong ginataang bilo-bilo.
Umorder din ako ng taho.
Para kay Gabriel.
Kahit wala na siya.
Isang kutsara pa lamang ang nakakain ko nang umakyat ang matamis na lasa ng dugo sa lalamunan ko.
Napubo ako.
Isang patak ng madilim na pula ang bumagsak sa puting mangkok.
Nagpanic si Aling Rosa.
Hinawakan ko ang kamay niya.
“Okay lang ako, Nay.”
Umiling siya habang umiiyak.
At doon ako tuluyang napahagulgol.
“Hindi na kami ikakasal ni Gabriel.”
Niyakap niya ako.
Mahigpit.
Para bang tunay niya akong anak.
Makalipas ang ilang araw, sinabi ng oncologist ko na kailangan ko nang magsimula ng mas agresibong gamutan at patuloy na maghanap ng posibleng donor.
Pero pagod na ako.
Pumunta ako sa isang memorial park sa Antipolo at tahimik na bumili ng maliit na lote.
Pagkapirma ko ng mga papeles, tumunog ang phone ko.
Message mula kay Gabriel.
“Mara, bakit may charge sa family card natin mula sa isang memorial park?”
Nanlamig ang kamay ko.
Nakalimutan kong naka-link pa rin ang account namin.
Mabilis akong sumagot.
“Para sa kamag-anak. Pasensya na.”
Ilang segundo bago dumating ang tugon.
“Nakikiramay ako. May maitutulong ba ako?”
Napapikit ako.
“Wala na, Sir. Salamat.”
Kinabukasan, gumawa ako ng testamento.
Kalahati ng ari-arian ko ay ibibigay sa isang foundation para sa mga batang walang pamilya.
Ang kalahati ay kay Aling Rosa.
Paglabas ko sa law office sa Ortigas, mabigat ang ulap.
Naglakad ako nang walang direksiyon.
Hindi ko napansing nasa ilalim na pala ako ng isang lumang gusali nang biglang may sumigaw mula sa likuran.
“MARA! TABI!”
May humila sa akin.
Bumagsak ang isang malaking paso eksakto sa lugar na kinatatayuan ko.
Nasa bisig ako ni Gabriel.
Humahabol ang hininga niya.
“Okay ka lang?”
Bago ako makasagot, bumukas ang handbag ko sa pagkakabig niya sa akin.
Nahulog sa semento ang isang puting sobre mula sa ospital.
Pinulot iyon ni Gabriel.
At bago ko maagaw—
nabasa niya ang pangalan ko at ang salitang nakalimbag sa ibabaw:
HEMATOLOGY–ONCOLOGY.
PARTE2
Nanigas ang mukha ni Gabriel.
“Mara… bakit ka nasa oncology?”
Agad kong inagaw ang sobre.
“Routine checkup lang.”
“Routine?”
Hindi siya naniwala.
Sa likod namin ay tumakbo palabas si Celina mula sa bridal boutique. Suot pa nito ang puting wedding gown na sinusukat niya.
“Gabriel! Ano’ng nangyari?”
Doon ko lamang napansin kung nasaan kami.
Isang bridal shop.
Ang dating damit-pangkasal na dapat sana’y para sa akin ay pinalitan na agad ng ibang babae.
“Wala,” sagot ko. “Salamat sa pagsagip sa akin.”
Tumalikod ako.
Hinawakan ni Gabriel ang braso ko.
“Mara.”
Parang may dumaan na kuryente sa katawan ko.
Dati, isang tawag lang niya sa pangalan ko ay sapat para mapanatag ako.
Ngayon, gusto ko lamang makatakas.
“Pakawalan mo ako.”
Tinitigan niya ako nang matagal bago dahan-dahang bumitaw.
Nang gabing iyon, tumawag ang doktor ko.
Hindi ko alam na sa emergency contact section ng lumang medical file ko, pangalan pa rin ni Gabriel ang nakalagay.
At dahil hindi ako sumagot sa unang tatlong tawag, siya ang nakontak ng ospital.
Kinabukasan, nadatnan ko siya sa labas ng condo ko.
Maputla ang mukha niya.
“Gaano na katagal?”
Alam ko agad.
Wala nang saysay magsinungaling.
“Dalawang buwan bago ka maaksidente.”
“Alam ko ba noon?”
Umiling ako.
“Bakit hindi mo sinabi?”
“Dahil pinaplano natin ang kasal. Dahil masaya ka. Dahil gusto kong magkaroon muna tayo ng ilang araw na normal.”
Napapikit siya.
“At pagkatapos ng aksidente?”
Napangiti ako nang walang saya.
“Pagkagising mo, gusto mong pakasalan si Celina. Ano’ng gusto mong gawin ko? Sabihin sa’yong may sakit ako para maawa ka at manatili?”
“Hindi ko ibig sabihin—”
“Alam ko.”
Pumasok ako sa condo at isinara ang pinto.
Ngunit mula noon, nagbago si Gabriel.
Hindi niya ako kinukulit.
Hindi rin siya humihingi ng kapatawaran.
Pero palagi siyang naroon.
Kapag may medical appointment ako, may sasakyang naghihintay sa labas.
Kapag nag-overtime ako, may pagkain sa desk ko.
Kapag tinatanong ko ang driver kung sino ang nag-utos, pareho ang sagot.
“Si Sir Gabriel po.”
Isang gabi, pinuntahan niya si Aling Rosa.
Hindi ko iyon nalaman hanggang sa sumunod kong pagbisita.
Pagpasok ko, itinuro agad ni Aling Rosa ang lumang dingding sa likod ng counter.
May mga litrato roon.
Ako at si Gabriel habang kumakain ng taho.
Kami habang basang-basa sa ulan.
Kami habang hawak ang unang business permit ng maliit naming kumpanya.
At isang larawan na hindi ko na maalala kung kailan kinunan.
Tulog ako sa mesa.
Nakatingin sa akin si Gabriel.
Ngumingiti.
Sa likod ng litrato ay sulat-kamay niya.
“Kapag nakaahon ako, pakakasalan ko ang babaeng ito.”
Napahawak ako sa bibig ko.
Nag-sign si Aling Rosa.
Dumating daw si Gabriel kagabi.
Matagal niyang tinitigan ang mga litrato.
At umiyak.
Samantala, unti-unting lumalabas ang ibang katotohanan.
Si Paolo Mendoza, dati naming finance director, ay bumalik mula Cebu at nagdala ng lumang encrypted backup ng financial records ng unang kumpanya ni Gabriel.
Matagal na niyang pinaghihinalaang may kinalaman si Celina sa pagkawala ng pera, ngunit natakot siyang magsalita noon.
Ngayong nakabalik ang babae at muling malapit kay Gabriel, nagpasya siyang ilabas ang ebidensya.
Hindi simpleng “paglayo dahil sa pagmamahal” ang ginawa ni Celina pitong taon na ang nakaraan.
May mga bank transfer.
Mga pekeng authorization.
Mga email.
At perang inilabas sa kumpanya ilang araw bago siya lumipad palabas ng bansa.
Nang komprontahin siya ni Gabriel, hindi na niya nagawang itanggi ang lahat.
“Bata tayo noon,” depensa ni Celina. “Natakot ako. Akala ko babagsak ka rin naman.”
“At nang bumalik ka?”
Tahimik ito.
“Bakit ngayon?”
“Dahil… iba na ang buhay mo.”
Iyon ang sagot na tuluyang sumira sa natitirang ilusyon niya.
Hindi siya binalikan ni Celina dahil mahal siya nito.
Bumalik ito dahil nakabangon na siya.
Kinagabihan, nakatanggap ako ng tawag.
Si Gabriel.
“Mara.”
“Bakit?”
“Pwede ba kitang makita?”
“Kung tungkol kay Celina—”
“Hindi.”
Huminga siya.
“Tungkol sa atin.”
Tumanggi ako.
Hindi dahil galit ako.
Kundi dahil masyado nang masakit.
Makalipas ang dalawang araw, nagsimula ang gamutan ko.
Sa unang pagkakataon, pumayag akong huminto muna sa trabaho.
Nang magising ako isang hapon, nakaupo si Gabriel sa labas ng kuwarto.
Hindi siya pumasok.
Nasa hallway lang.
Araw-araw.
Minsan dala niya si Bubu, ngayo’y matabang matabang pusa na pitong taong gulang na.
Nang makita ako ni Bubu, agad itong kumawala at tumakbo papunta sa akin.
Niyakap ko ang pusa.
Umiyak ako na parang batang matagal na nawala sa bahay.
Sa may pinto, umiiyak din si Gabriel.
“Mara,” sabi niya, “may mga bagay akong hindi maalala. Pero kapag nakikita kitang nasasaktan… pakiramdam ko may bahagi sa akin na durog din.”
Hindi ako sumagot.
“Hindi kita hihilinging bumalik sa akin.”
Lumapit siya nang kaunti.
“Pero hayaan mong samahan kita.”
“Dahil naaawa ka?”
“Hindi.”
“Dahil may utang na loob ka?”
Umiling siya.
“Dahil kahit hindi maalala ng isip ko kung paano kita minahal, araw-araw kitang pinipili ng puso ko nang hindi ko maintindihan kung bakit.”
Napayuko ako.
Sa unang pagkakataon mula nang maaksidente siya, naniwala akong maaaring totoo iyon.
Ngunit hindi pa rin sapat.
“Gabriel, pagod na akong maging dahilan kung bakit kailangang manatili ang isang tao.”
Lumuhod siya sa tabi ng kama.
“Kung gano’n, hindi ako mananatili dahil kailangan.”
Tumingin siya sa akin.
“Mananatili ako dahil gusto ko.”
Sa mga sumunod na buwan, hindi kami bumalik agad sa pagiging magkasintahan.
Nagsimula kami sa umpisa.
Minsan, kinukuwento ko kung paano siya malasing.
“Sinabi ko talaga lahat ng password ko?”
“Pati cash sa bulsa.”
Napatawa siya.
“Ganun pala dahilan kung bakit lagi kang nakatitig sa pantalon ko.”
“Hoy! Sa bulsa!”
Iyon ang unang beses kong tumawa nang malakas matapos kanselahin ang kasal.
Unti-unti, may bumabalik ding pira-pirasong alaala kay Gabriel.
Ang tunog ng kutsara sa mangkok ng taho.
Ang amoy ng ulan sa Mandaluyong.
Ang pagsara ng lumang delivery van.
Ang pakiramdam ng maliit kong kamay sa palad niya.
At isang gabi, habang nakaupo kami sa ospital, bigla siyang napahawak sa ulo.
“Mara…”
“Ano?”
“Naalala ko.”
Nanlamig ako.
“Ano?”
“May brownout noon sa apartment.”
Napaluha siya.
“Wala tayong kandila. Phone flashlight lang. Sabi mo takot kang baka hindi tayo makaahon.”
Huminto siya.
“At sinabi ko sa’yo na kahit mawala lahat, basta ikaw ang kasama ko, may tahanan pa rin ako.”
Tumulo ang luha ko.
Naalala niya.
Hindi lahat.
Pero sapat upang malaman naming hindi kathang-isip ang pitong taon namin.
Kasabay noon, dumating din ang balitang matagal naming hinihintay.
May natagpuang posibleng compatible donor, at sinabi ng medical team na maaari na nilang ituloy ang susunod na yugto ng paggamot kung kakayanin ng katawan ko.
Hindi ako biglang naging matapang.
Natakot pa rin ako.
Maraming gabing gusto kong sumuko dahil sa pagod.
Pero sa bawat paggising ko, may tatlong nilalang sa tabi ko.
Si Gabriel.
Si Bubu.
At si Aling Rosa, na minsan ay natutulog pa sa upuan habang mahigpit ang hawak sa rosaryo.
Doon ko naunawaan na mali ang matagal kong iniisip.
Hindi pala kahinaan ang gustong mabuhay dahil may mga taong naghihintay sa’yo.
Matapos ang mahaba at mahirap na gamutan, unti-unting bumuti ang kondisyon ko.
Hindi iyon himala sa isang gabi.
May mga pagsusuri.
May mga takot.
May mga araw na akala namin bumabalik sa simula.
Pero isang taon at kalahati matapos ang araw na kanselahin namin ang kasal, sinabi ng doktor na maganda ang tugon ko sa paggamot at maaari na akong bumalik sa mas normal na pamumuhay habang patuloy na mino-monitor.
Paglabas namin ng ospital, hindi ako dinala ni Gabriel sa mamahaling restaurant.
Dinala niya ako kay Aling Rosa.
Parehong mesa.
Parehong dalawang mangkok.
Ginataang bilo-bilo para sa akin.
Taho para sa kanya.
May inilabas siyang maliit na kahon.
Napailing agad ako.
“Gabriel…”
“Hindi pa proposal.”
Napatawa ako.
Binuksan niya iyon.
Naroon ang lumang engagement ring.
“Hindi ko ibinabalik sa’yo ngayon.”
“Bakit dala mo?”
“Para ipaalala sa sarili kong minsan, nagmamadali akong hingin ang habambuhay mula sa’yo.”
Hinawakan niya ang kamay ko.
“Ngayon, isang araw lang muna ang hinihingi ko.”
“Ano?”
“Bukas.”
Napangiti ako.
“At kapag ibinigay mo sa akin ang bukas, hihingi ulit ako ng isa pang araw.”
Makalipas ang walong buwan, ako mismo ang kumuha sa singsing mula sa drawer niya.
Inilagay ko sa palad niya.
“Sige na.”
Napatitig siya.
“Ano?”
“Ang tagal mong magtanong ulit.”
Sa pagkakataong iyon, hindi siya lumuhod sa ballroom.
Walang photographers.
Walang bulaklak na imported.
Nasa lumang kainan lang kami, kasama si Aling Rosa at si Bubu na nakahiga sa isang upuan.
Lumuhod si Gabriel.
“Mara de Leon, pwede ba nating subukan ulit—hindi dahil may utang tayo sa nakaraan, kundi dahil gusto nating piliin ang isa’t isa sa hinaharap?”
Tumango ako habang umiiyak.
“Oo.”
Simple lang ang kasal namin.
Sa isang maliit na chapel sa Antipolo.
Si Aling Rosa ang isa sa mga saksi.
Ang memorial lot na minsang binili ko para sa sarili ko ay hindi na namin pinag-usapan bilang libingan ko.
Sa halip, malapit doon ay nagtanim kami ng puno bilang alaala sa bersyon ko na minsang naniwalang wala nang bukas para sa kanya.
Si Celina ay tuluyang nawala sa buhay namin matapos maayos sa legal na paraan ang mga usaping pinansyal na iniwan niya.
Hindi na namin siya kinailangang kamuhian.
May mga taong bahagi lamang ng nakaraan, hindi ng destinasyon.
At tungkol sa alaala ni Gabriel?
Hindi bumalik ang lahat.
May mga araw na may kuwento akong kailangang ulitin.
May ilang lugar na alam ng puso niya ngunit hindi ng isip.
Pero hindi na iyon mahalaga.
Dahil natutunan naming dalawa na ang pagmamahal ay hindi lamang koleksiyon ng mga alaala.
Ito rin ay pagpili.
Araw-araw.
Nang walang utang.
Nang walang awa.
Nang walang takot.
Isang gabi, habang nakahiga kami sa sofa, tinapik ni Gabriel ang bulsa ng pantalon niya.
“Mara.”
“Ano?”
“May twenty thousand ako rito.”
Napatingin ako.
Ngumisi siya.
“Ayan na naman ang tingin mo.”
Tinapunan ko siya ng unan.
At sa unang pagkakataon matapos ang napakaraming taon ng pagkawala, sakit at paghihintay, natawa kami nang sabay.
Hindi dahil nakalimutan namin ang mga pinagdaanan namin.
Kundi dahil sa wakas, hindi na namin kailangang matakot sa susunod na araw.
Minsan, hindi ibinibigay sa atin ng buhay ang kaligayahan sa paraang inaasahan natin. May mga taong nakakalimot, may umaalis, may sakit na sumusubok ubusin ang pag-asa. Ngunit ang tunay na pagmamahal ay hindi nasusukat sa kung gaano karami ang isinakripisyo mo para sa isang tao—kundi sa kung pareho ninyong pinipiling manatili, magmahal, at mabuhay nang walang pilitan. Huwag kalimutang mahalin ang iba, ngunit huwag kailanman kalimutang iligtas at mahalin din ang sarili mo.
