Noong pito ako, umiyak ako sa gitna ng eskinita dahil gusto kong pakasalan ang kapitbahay naming sampung taon ang tanda sa akin.

Pinagtawanan ako ng buong barangay.

Labinlimang taon ang lumipas, pumasok ako sa isang sikat na kompanya sa Makati para sa job interview.

Pagbukas ng pinto, nakita ko siya.

At sa harap ng buong panel, ngumiti ang CEO at nagtanong:

“Miss Santos… nag-a-apply ka ba dito bilang employee, o bilang asawa ng CEO?”

Napatigil ang buong conference room.

Ako naman, parang may kumuyom sa dibdib ko.

Hindi dahil nahiya ako.

Kundi dahil kilala ko ang ngiting iyon.

Ako si Lira Santos.

Noong bata ako, kilala ako sa buong barangay sa Tondo bilang batang matigas ang ulo. Kapag sinabi kong gusto ko ng mangga, mangga lang ang kakainin ko. Kapag ayaw kong matulog, kahit patayin ni Mama ang ilaw, iiyak ako hanggang madaling-araw.

Pero ang pinakamatinding katigasan ng ulo ko ay nangyari isang hapon, sa gitna ng birthday party ng kapitbahay namin.

May spaghetti, hotdog na may marshmallow, at videoke na halos mabasag ang speaker. Nandoon lahat ng kapitbahay, nakaupo sa plastic chairs, nagtatawanan.

Ako, naka-dress na kulay dilaw, may ice cream pa sa pisngi.

Tapos bigla akong tumayo, itinuro ang binatang nakasandal sa gate, at sumigaw:

“Kapag malaki na ako, pakakasalan ko si Kuya Adrian! Siya lang! Wala nang iba!”

Tumahimik ng isang segundo ang buong bakuran.

Pagkatapos, sabay-sabay silang nagtawanan.

Si Mama, namula sa hiya.

“Lira! Diyos ko, anong pinagsasabi mo?”

Hinila niya ako papasok ng bahay, pero kumapit ako sa poste at umiyak na parang inaagawan ng buhay.

“Si Kuya Adrian ang asawa ko! Akin siya!”

Si Adrian Rivera noon ay labingpito. Matangkad, tahimik, laging may dalang libro. Namatay ang parents niya noong maliit pa siya, kaya ang lola niya ang nagpalaki sa kanya.

Sa mata ng barangay, mabait siyang apo.

Sa mata ko, siya ang superhero ko.

Kapag nasusugatan ang tuhod ko, siya ang naglalagay ng Betadine.

Kapag inaaway ako ng mga bata sa kanto, siya ang kumakausap sa kanila.

Kapag mababa ang score ko sa Math, siya ang nagtuturo sa akin sa hagdan sa labas ng bahay nila.

“Lira,” sabi niya noon habang pinupunasan ang luha ko, “bata ka pa. Mag-aral ka muna nang mabuti. Kapag malaki ka na, saka natin pag-usapan.”

Tumango ako, seryoso.

Sa puso kong pitong taon gulang, iyon ay pangako.

Pero noong dose ako, bigla siyang nawala.

Namatay ang lola niya. Isang umaga, sarado na ang bahay nila. Wala nang upuan sa tapat. Wala nang librong nakapatong sa bintana. Wala nang Kuya Adrian na naghihintay sa akin pagkatapos ng klase.

Hindi siya nagpaalam.

Ilang araw akong naghintay sa gate nila.

Walang bumalik.

Lumipas ang taon.

Lumaki ako.

Tinawanan ko na lang ang batang bersyon ko kapag naaalala ko ang ginawa ko. Pero kahit ganoon, may bahagi ng puso ko na hindi nakalimot.

Hindi ko alam kung nasaan na si Adrian.

Hindi ko alam kung may asawa na siya.

Hindi ko alam kung naalala pa niya ang batang umiyak sa gitna ng eskinita para pakasalan siya.

Ang alam ko lang, tinupad ko ang sinabi niya.

Nag-aral ako.

Nagpuyat ako.

Nagtiis ako sa instant noodles, jeepney rides, at scholarship requirements.

Hanggang sa nakapagtapos ako sa University of the Philippines, cum laude.

Kaya nang makakuha ako ng interview sa Rivera Global Holdings sa Makati, halos hindi ako makatulog sa kaba.

Isa iyon sa pinakamalaking kompanya sa Pilipinas. Kapag natanggap ako roon, mababago ang buhay namin ni Mama.

Pumasok ako sa glass building nila nang nanginginig ang kamay, hawak ang resume ko na parang passport papunta sa bagong buhay.

Maayos naman ang interview.

Tatlong senior managers ang kaharap ko. Tinanong nila ako tungkol sa internship, leadership, problem-solving, at kung kaya ko raw ba ang pressure.

Sumagot ako nang mahinahon.

Hanggang sa bumukas ang pinto.

Lahat sila tumayo.

“Good morning, sir.”

Napalingon ako.

At parang bumalik ako sa edad na pito.

Siya iyon.

Hindi na siya ang binatang nakasandal sa gate. Suot niya ang dark suit, may mamahaling relo, at may awtoridad sa bawat hakbang.

Pero ang mga mata niya…

Pareho pa rin.

Si Adrian Rivera.

Ang kapitbahay naming nawala labinlimang taon na ang nakalipas.

Huminto siya sa tabi ng table. Tiningnan niya ang folder ko, pagkatapos ay tumingin nang diretso sa akin.

“Lira Santos,” sabi niya, parang ninanamnam ang pangalan ko.

Nawala ang boses ko.

Hindi ko alam kung tatayo ba ako, ngingiti, o magpapanggap na hindi ko siya kilala.

Tapos ngumiti siya.

“Miss Santos,” sabi niya sa harap ng panel, “nag-a-apply ka ba dito bilang employee… o bilang asawa ng CEO?”

Halos malaglag ang hawak kong ballpen.

Namula ang mukha ng HR manager.

“Sir?” bulong nito, halatang nagulat.

Pero hindi inalis ni Adrian ang tingin sa akin.

At bago pa ako makasagot, bumukas ulit ang pinto.

Isang babaeng elegante, naka-white blazer, ang pumasok na may dalang dokumento.

Lumapit siya kay Adrian, hinawakan ang braso nito, at malamig akong tiningnan.

“Adrian,” sabi niya, “nandito na pala ang babaeng hinahanap mo.”

Humigpit ang dibdib ko.

Tapos ngumiti siya nang manipis.

“Siya ba ang dahilan kung bakit ayaw mong pirmahan ang engagement papers natin?”

PARTE2

Pakiramdam ko, biglang naubos ang hangin sa conference room.

Engagement papers.

Dalawang salitang hindi ko inaasahang maririnig sa araw na iyon.

Ang kaninang biro ni Adrian ay parang kidlat na tumama sa dibdib ko. Pero ang sinabi ng babaeng bagong pasok ay parang ulan na nagpabagsak sa lahat ng ilusyon kong matagal ko nang itinatago.

Tumayo ako.

“Pasensya na po,” sabi ko, pilit na kalmado ang boses. “Mukhang mali ang timing ng interview ko.”

Kinuha ko ang resume ko sa mesa.

Pero bago ako makalabas, nagsalita si Adrian.

“Lira, wait.”

Hindi “Miss Santos.”

Lira.

Parang hinila ako pabalik sa lumang eskinita namin sa Tondo. Sa hagdan sa labas ng bahay nila. Sa mga gabing tinuturuan niya akong magbasa ng English habang inaantok ako.

Huminto ako, pero hindi ako humarap.

“Nasa interview ako, sir,” sabi ko. “Hindi reunion.”

Sumikip ang panga niya.

Ang babaeng naka-white blazer ay ngumiti na parang nanalo.

“See?” sabi niya. “Professional naman pala siya. Maybe we should continue this some other time.”

Tumingin si Adrian sa panel.

“Everyone, leave us.”

Walang kumilos agad.

Pero nang ulitin niya iyon, isa-isang tumayo ang managers. Pati ang babaeng naka-white blazer ay hindi agad umalis.

“Adrian,” matigas niyang sabi.

“Selene,” sagot niya, mas malamig, “please.”

Selene.

Maganda siya. Makinis, elegante, mukhang sanay sa luxury hotels at charity galas. Mukha siyang bagay sa tabi ng isang CEO.

Ako naman, naka-plain blouse, hiniram na blazer, at sapatos na ilang beses nang pinatahi ni Mama.

Bago lumabas si Selene, nilapitan niya ako.

“Miss Santos,” bulong niya, “huwag kang magpapadala sa old memories. Sa mundo namin, hindi sapat ang pagiging cute na childhood story.”

Pagkasara ng pinto, naiwan kaming dalawa ni Adrian.

Tahimik.

Napakahaba ng katahimikan.

Ako ang unang nagsalita.

“Congratulations sa engagement.”

“Hindi ako engaged.”

Napatingin ako sa kanya.

“Papers daw.”

“Business arrangement,” sagot niya. “Pinipilit ng board. Pinipilit ng pamilya niya. Pero hindi ko pinirmahan.”

Tumawa ako nang mahina, walang saya.

“CEO ka na. Siguro maraming bagay ang tinatawag ninyong business arrangement.”

Lumapit siya ng isang hakbang.

“Lira, hindi ko alam na ikaw ang aplikante ngayon.”

“Pero alam mong ako ang Lira Santos.”

“Pagkabasa ko ng pangalan mo sa file, hindi ako makapaniwala.”

“Then sana nanahimik ka,” sabi ko. “Hindi mo sana ako ginawang katatawanan sa harap ng panel.”

Nasaktan siya. Kita ko sa mukha niya.

“Hindi iyon ang intensyon ko.”

“Pero iyon ang nangyari.”

Huminga siya nang malalim. Pagkatapos, mula sa loob ng bulsa ng coat niya, may inilabas siyang maliit na bagay.

Isang lumang pink na hair clip.

Nabitawan ko ang hawak kong folder.

Hindi ko makalimutan iyon.

Noong bata ako, iyon ang paborito kong ipit. May maliit na plastic butterfly sa gilid. Isang araw, iniwan ko iyon sa bahay nila matapos akong turuan ni Adrian sa assignment ko.

Akala ko nawala na.

“I kept it,” sabi niya.

“Bakit?”

Matagal siyang hindi sumagot.

“Because that was the last thing left before I disappeared.”

Napalunok ako.

“Bakit ka nga ba nawala?”

Doon nagbago ang mukha niya.

Hindi na siya CEO. Hindi na siya ang lalaking may authority sa buong building.

Para siyang batang napilitang tumanda nang maaga.

“Namatay si Lola,” sabi niya. “At noong libing, dumating ang tiyuhin ko. Kinuha niya lahat ng legal papers, bahay, maliit na ipon. Sabi niya tutulungan niya ako. Pero ang totoo, dinala niya ako sa Cebu para pagtrabahuhin sa negosyo niya habang nag-aaral ako sa gabi.”

Napahawak ako sa mesa.

“Hindi ka man lang nakapagpaalam?”

“Hindi niya ako pinayagan. Wala akong cellphone noon. Wala akong pera. Noong nakabalik ako sa Maynila after ilang taon, wala na kayo sa dati ninyong bahay.”

Tama siya.

Noong nag-high school ako, lumipat kami ni Mama sa Quezon City dahil tumaas ang renta.

“Hinahanap kita,” sabi niya.

Gusto kong maniwala.

Pero ang labinlimang taon ay hindi madaling burahin ng isang pangungusap.

“Kung hinanap mo ako,” mahina kong sabi, “bakit ngayon lang?”

“Dahil akala ko hindi mo na ako kailangang hanapin.”

Napatingin ako.

“Anong ibig mong sabihin?”

Binuksan niya ang isang drawer sa conference table at inilabas ang isang lumang envelope.

Nakasulat doon ang pangalan ko.

Lira Santos.

Pamilyar ang sulat-kamay.

Kay Mama.

“Paano napunta sa’yo ’yan?” tanong ko, nanginginig ang boses.

“Nakita ko si Tita Marissa two years ago sa isang clinic sa Manila. Hindi niya sinabi sa’yo?”

Parang may malamig na tubig na ibinuhos sa ulo ko.

“Hindi.”

Umupo si Adrian, pagod ang mukha.

“May sakit siya noon. Ako ang nagbayad ng ibang hospital bills. Ayaw niyang ipasabi sa’yo. Sabi niya, ayaw niyang isipin mong may utang na loob ka sa akin. Sabi niya rin… mas mabuting kalimutan mo na ang batang pangako.”

Hindi ako makapagsalita.

Si Mama.

Kaya pala bigla siyang gumaling noon at sinabi lang na may “charity assistance” mula sa ospital.

Kaya pala tuwing nababanggit ko ang pangalan ni Adrian, iniiwas niya ang usapan.

Binuksan ko ang envelope.

May sulat si Mama.

“Adrian, salamat sa pagtulong. Pero kung talagang mahal mo ang anak ko bilang taong malaya na siya ngayon, huwag mong guluhin ang landas niya. Hayaan mong umangat siya gamit ang sarili niyang paa. Kapag nagtagpo kayo ulit, siguraduhin mong hindi mo siya kukunin dahil sa awa, utang, o alaala. Kunin mo siya dahil pinili mo siya nang buong tapang.”

Napaluhod halos ang puso ko sa bigat ng bawat salita.

“Hindi ko alam,” bulong ko.

“Hindi ko rin alam kung paano lalapit,” sagot niya. “Kaya nang makita ko ang application mo, natakot ako. Natuwa. Nataranta. At gumawa ako ng pinakabobong biro sa harap ng panel.”

Sa kabila ng sakit, muntik akong mapangiti.

“Bobo nga.”

Tumango siya.

“Oo. Sobrang bobo.”

Sandali kaming natahimik.

Pagkatapos ay bumukas ang pinto nang walang katok.

Si Selene ulit.

Pero ngayon, kasama niya ang isang matandang lalaki na pamilyar sa business news—si Don Rafael Velasco, chairman ng board.

“Enough drama,” sabi nito. “Adrian, pirmahan mo na ang merger engagement agreement. Kailangan ng kompanya ang pamilya Velasco.”

Tumingin ako kay Adrian.

“Merger engagement?”

Ngumisi si Selene.

“Marriage can save companies, Miss Santos. Hindi lahat nadadaan sa childhood promises.”

Doon ko naintindihan.

Hindi lang pala ito love story.

May korporasyon. May pressure. May pamilya. May perang mas malaki kaysa sa pangarap ng ordinaryong tao.

Tumayo si Adrian.

“I already told you. I won’t marry Selene.”

Nanigas ang mukha ni Don Rafael.

“Then the board will question your leadership.”

“Let them.”

“Because of her?” Itinuro niya ako.

Umatras ako. “Wala po akong kinalaman dito.”

Pero nagsalita si Selene.

“Meron. Simula nang mahanap niya ulit ang pangalan mo, nagbago na siya. He delayed the signing. He refused every dinner. He even ordered HR to track your final interview.”

Napatingin ako kay Adrian.

“Is that true?”

Hindi siya nagsinungaling.

“Yes.”

Masakit iyon.

“Ginamit mo ang hiring process para makita ako?”

“No,” mabilis niyang sagot. “Qualified ka. Top candidate ka. But yes, when I knew it was you, I wanted to be there.”

Huminga ako nang malalim.

Doon ako nagdesisyon.

Hindi ako ang batang pitong taong gulang na umiiyak sa eskinita.

Hindi rin ako ang babaeng papayag maging dahilan ng pagbagsak o pag-angat ng isang lalaki.

Lumapit ako kay Adrian at kinuha ang resume ko.

“Sir,” sabi ko, malinaw at matatag, “thank you for the opportunity. Pero kung matatanggap ako dito, dapat dahil kaya ko ang trabaho. Hindi dahil ako si Lira na may pink hair clip. Hindi dahil may utang si Mama. Hindi dahil may lumang pangako.”

Tumingin ako kay Selene at Don Rafael.

“At lalong hindi dahil pawn ako sa laban ninyo.”

Tahimik ang lahat.

Pagkatapos, tumingin ako kay Adrian.

“Kung may sasabihin ka sa akin bilang Adrian na kapitbahay ko noon, sabihin mo sa labas ng boardroom. Pero dito, CEO ka. At ako, aplikante.”

Umalis ako.

Hindi niya ako pinigilan.

Akala ko tapos na.

Pero kinabukasan, nakatanggap ako ng email mula sa HR.

Hindi ako CEO’s wife.

Hindi ako special case.

Ako ang napiling Management Trainee sa Strategy Department.

May attached file pa: evaluation scores ng panel. Pinakamataas ako.

Sa ibaba, may note mula sa HR director:

“Final hiring decision was made by the independent panel. CEO Rivera recused himself due to personal history with the applicant.”

Napaupo ako sa kama.

Sa unang pagkakataon, hindi ako nasaktan sa layo niya.

Nirerespeto niya pala ako.

Isang linggo matapos akong magsimula, nakita ko siya sa lobby.

Walang audience. Walang panel. Walang Selene.

Si Adrian lang.

At ako.

“Congratulations, Miss Santos,” sabi niya.

“Thank you, Sir Rivera.”

Ngumiti siya, pero may lungkot.

“May chance ba akong makausap ka bilang Adrian?”

Tinitigan ko siya.

“Depende. Bobo ka pa rin ba magbiro?”

Tumawa siya. Mahina. Totoo.

“Sinusubukan kong magbago.”

Naglakad kami sa labas ng building. Sa ilalim ng ilaw ng Ayala Avenue, ikinuwento niya ang lahat—ang Cebu, ang mga gabing nag-aaral siya habang pagod sa trabaho, ang unang maliit na negosyo, ang pagbagsak, ang pagbangon, hanggang sa itayo niya ang kompanya.

Ikinuwento ko rin ang akin—ang scholarship, si Mama, ang takot na hindi maging sapat, at ang batang bersyon kong minsang naniwala sa isang pangakong sinabi lang siguro para patahanin ako.

Huminto siya.

“Hindi ko iyon sinabi para patahanin ka,” sabi niya.

Tumahimik ako.

“Sinabi ko iyon dahil ayokong pagtawanan ka ng mundo. Gusto kong lumaki kang hindi minamadali. Gusto kong magkaroon ka ng sariling pangarap bago mo piliin ang kahit sinong tao.”

“Pati ikaw?”

“Lalo na ako.”

Doon ako naiyak.

Hindi dahil sa kilig.

Kundi dahil may mga pangakong hindi pala kailangang tuparin agad para maging totoo. Minsan, kailangan muna nitong maghintay hanggang maging buo ang dalawang taong nangako.

Hindi naging madali ang sumunod na buwan.

Nagtrabaho ako sa kompanya, pero malinaw ang boundaries. Walang special treatment. Kapag mali ang report ko, pinapabalik. Kapag tama, pinupuri ng team, hindi niya.

Si Selene, kalaunan, lumabas ang sariling intensyon. Hindi pala merger lang ang habol niya. May mga dokumentong nagpapatunay na ginagamit ng pamilya Velasco ang engagement para kontrolin ang shares ng Rivera Global. Nang tumanggi si Adrian, sinubukan nilang pabagsakin siya sa board.

Pero hindi na siya nag-iisa.

Hindi dahil niligtas ko siya bilang “childhood love.”

Kundi dahil natutunan niyang tumayo para sa sarili niya.

Sa isang board meeting, sa harap ng lahat, sinabi niya:

“Hindi ako magpapakasal para sa merger. Hindi ko isasangla ang buhay ko para sa shares. Kung mawawala ang posisyon ko dahil pinili kong maging malaya, then so be it.”

Hindi siya naalis.

Dahil mas maraming board members ang matagal nang naghihintay na may tumindig laban sa Velasco.

At ako?

Isang taon matapos ang interview na iyon, regular na akong employee. Si Mama, nalaman ko ring matagal nang alam ang lahat. Umiyak siya nang sabihin kong hindi na ako galit.

“Gusto ko lang siguraduhin,” sabi niya, “na pipiliin ka niya hindi dahil ikaw ang batang humabol sa kanya noon, kundi dahil ikaw ang babaeng kaharap niya ngayon.”

Tama si Mama.

Dahil isang gabi, sa lumang kalsada sa Tondo kung saan minsan akong umiyak bilang bata, dinala ako ni Adrian sa harap ng dati nilang bahay—renovated na, pero nandoon pa rin ang hagdan.

Wala siyang singsing na ipinakita agad.

Sa halip, inilapag niya sa palad ko ang lumang pink hair clip.

“Lira,” sabi niya, “noong pito ka, ikaw ang pumili sa akin. Pero ngayon, ayokong sagutin mo ako dahil sa batang iyon. Sagutin mo ako bilang ikaw ngayon. Pwede ba kitang ligawan?”

Napangiti ako habang umiiyak.

“Pwede,” sabi ko. “Pero warning lang, matigas pa rin ulo ko.”

Tumawa siya.

“Alam ko. Iyon ang una kong nagustuhan sa’yo.”

Hindi kami nagpakasal agad.

Nagpaligaw ako.

Nag-date kami sa karinderya, sa bookstore, sa simbahan tuwing Linggo kasama si Mama, at minsan sa Jollibee kung saan pinagtawanan namin ang batang si Lira na akala niya sapat na ang pag-iyak para makuha ang forever.

Makalipas ang dalawang taon, doon niya ako muling dinala sa lumang eskinita.

Sa pagkakataong iyon, hindi na ako umiyak para hingin siya.

Siya ang lumuhod.

At ako, buong puso nang sumagot ng oo.

Minsan, ang tunay na pag-ibig ay hindi iyong minamadali ng pangako noong bata pa tayo. Ito iyong naghihintay hanggang pareho na kayong buo, malaya, at handang piliin ang isa’t isa—hindi dahil sa nakaraan, kundi dahil sa taong naging kayo ngayon.