Noong gabi ng kaarawan ko, iniwan ako ng lalaking minahal ko sa gitna ng ulan para sunduin ang babaeng minsan na niyang pinili bago ako.

Hindi ako umiyak.

Hindi ako nagtanong kung bakit.

Dahil ang huling bilin ng nanay ko bago siya mawala sa buhay namin ay ito:

“Anak… nasira ang buong buhay ko dahil sobra akong marunong magpatawad.”

Kaya nang mabasa ko ang mensahe ni Gabriel Sarmiento habang hawak ko ang maliit na cake na binili ko para sa sarili ko, alam kong hindi na ako dapat maghintay ng pangalawang sugat.

Nakatayo ako sa labas ng isang Italian restaurant sa Bonifacio Global City. Ang pangalan ng lugar ay “Luna & Vine,” maliit pero sikat, iyong klase ng restaurant na kailangan mong magpa-reserve ilang linggo bago makapasok. May warm lights sa loob, may mga magkasintahang nagtatawanan, may mga basong kumikislap sa ilalim ng chandelier.

Ako naman, basang-basa sa ulan.

Hawak ko sa isang kamay ang isang six-inch tiramisu cake. Sa kabila, ang cellphone kong paulit-ulit kong binubuksan kahit alam kong walang magandang lalabas doon.

Nakasuot ako ng cream-white heels na halos isang linggo kong pinag-isipan bago bilhin sa Greenbelt. Hindi iyon mura. Halos kalahati ng sahod ko sa isang linggo bilang junior interior designer ang halaga noon.

Pero binili ko pa rin.

Dahil minsan sinabi ni Gabriel na bagay na bagay sa akin ang puti.

“Para kang buwan, Mira,” sabi niya noon habang inaayos ang buhok ko sa likod ng tenga. “Tahimik, malinis, hindi kailangang sumigaw para mapansin.”

Pinaniwalaan ko iyon.

Pinaniwalaan ko siya.

Kaya noong sinabi niyang may sorpresa siya sa kaarawan ko, na siya mismo ang nagpa-reserve sa Luna & Vine, na dapat daw akong magpaganda dahil gusto niyang makita ng lahat kung gaano siya kaswerte, naniwala ako.

Tinanggihan ko ang dinner invitation ng officemates ko. Tinanggihan ko rin ang plano ng best friend kong si Andrea na mag-bar kami sa Makati. Sabi ko, “May date kami ni Gab. Special daw.”

Special nga.

Special ang sakit.

Pagdating ko ng seven o’clock, ngumiti ang hostess sa akin.

“Reservation under Mr. Gabriel Sarmiento?”

Tumango ako.

“Yes, ma’am. Your table is ready.”

Umupo ako sa mesa sa tabi ng bintana. Inayos ko ang cake sa upuan sa tabi ko. Nag-message ako kay Gab.

“Nandito na ako.”

Seen.

Walang reply.

Okay lang, sabi ko sa sarili ko. Baka traffic. Friday night. Umuulan. BGC to wherever he was could take forever.

Seven-thirty.

Nag-message ako ulit.

“Malapit ka na?”

Walang seen.

Eight-fifteen.

Lumapit ang waiter at maingat na nagtanong kung gusto ko na bang mag-order.

“Hintayin ko lang po kasama ko,” sabi ko, pilit ang ngiti.

Nine o’clock.

May mga bagong couple nang umupo sa mesa sa kabilang side. May nag-propose pa nga sa dulong parte ng restaurant. Narinig ko ang palakpakan. Nakita ko ang babae, umiiyak habang suot ang singsing.

Ako naman, nakatitig sa baso ng tubig na may lemon slice, pinapanood kung paano unti-unting natutunaw ang yelo.

Nine-thirty.

Pangatlong beses nang nag-refill ng tubig ang waiter. Sa tingin niya, alam kong naaawa na siya.

Kinuha ko ang cellphone ko at nag-type.

“Gab, nasaan ka na?”

Nine-forty-seven, doon siya nag-reply.

“Love, sorry. Biglang may client dinner. Hindi ako makakaalis. Tomorrow na lang tayo, babawi ako. Promise. Hug.”

Hug.

Isang salitang parang murang plaster sa sugat na malalim hanggang buto.

Matagal kong tinitigan ang mensahe. Hindi dahil nagulat ako. Hindi dahil hindi ko alam ang gagawin.

Kundi dahil may nakita na ako bago pa siya magpaliwanag.

Nine-thirty-five, habang naghihintay ako sa kanya, nag-scroll ako sa Facebook. Doon ko nakita ang post ni Celina Reyes.

Celina Reyes.

Ang ex-girlfriend ni Gabriel.

Ang babaeng tatlong taon nang nasa Singapore.

Ang babaeng laging sinasabi ni Gab na “matagal nang tapos.”

Ang babaeng minsan kong tinanong sa kanya, at sinagot niya lang ako ng, “Past is past, Mira. Ikaw ang present ko.”

Sa post ni Celina, kitang-kita ang arrival area ng NAIA Terminal 3. May dalang malaking maleta, basa ang buhok sa ulan, nakangiti sa camera na parang galing siya sa pelikula.

Caption niya:

“Back home.”

Dalawang salita lang.

Pero sa gilid ng litrato, sa likod ng salamin ng arrival bay, nandoon ang itim na Range Rover ni Gabriel.

Kilala ko ang kotseng iyon.

Kilala ko ang plate number.

GDS 888.

Sabi niya, client dinner.

Ang client pala niya, may dimples. May red luggage. At dating tinawag niyang “the one that got away.”

Napangiti ako.

Hindi masayang ngiti.

Iyong uri ng ngiting lumalabas kapag ang puso mo ay pagod na pagod nang magpanggap na hindi nito alam ang totoo.

Tumayo ako.

“Ma’am?” tanong ng waiter.

“Bill, please.”

“Ma’am, paid na po ang set dinner under Mr. Sarmiento.”

“Okay.”

Kinuha ko ang cake. Hindi ko na hinintay ang pagkain. Hindi ko na tinikman ang wine na inorder niya siguro para gawing romantic ang gabing hindi naman niya balak siputin.

Lumabas ako sa ulan.

Sa ilalim ng maliit na awning ng restaurant, tinawagan ko siya.

Isang ring.

Dalawang ring.

“Love?” sagot niya, hingal. Sa background, may narinig akong announcement. Airport. Sigurado ako. “Mira, listen, I can explain—”

“Nasaan ka?”

Tahimik.

“Mira, nasa client dinner ako. It’s complicated. Tomorrow—”

“Nakauwi na si Celina, ‘di ba?”

Biglang nawala ang boses niya.

At minsan, ang katahimikan ng tao ang pinakamatapat niyang pag-amin.

Narinig ko siyang huminga nang malalim. Parang naghahanap siya ng tamang linya. Parang pinipili niya kung anong klaseng kasinungalingan ang hindi ko agad mahuhuli.

Pero hindi ko na siya binigyan ng oras.

Pinatay ko ang tawag.

Pagkatapos, isa-isa ko siyang binlock.

Messenger.

Phone number.

Instagram.

Viber.

Telegram.

Pati shared grocery app namin.

Pati Netflix profile niyang “Gab ❤️ Mira.”

Binura ko.

Habang ginagawa ko iyon, bumalik sa alaala ko ang ulan noong labing-walo ako.

Si Mama, nakatayo sa rooftop ng condominium namin sa Pasig, suot ang puting bestida na dati niyang paborito. Hinahampas ng hangin ang buhok niya. Basang-basa siya, nanginginig, pero hindi dahil sa lamig.

Dahil pagod na siyang mabuhay sa paulit-ulit na pagtataksil ni Papa.

Lumuhod ako noon sa semento. Sumigaw ako. Nagmakaawa ako.

“Ma, please! Bumaba ka na! Please, Ma!”

Lumingon siya sa akin.

At ang mga mata niya… wala nang galit. Wala nang luha. Wala nang laban.

Sabi niya, “Mira, tandaan mo. Huwag mong gawing tahanan ang lalaking paulit-ulit kang pinipiling saktan.”

Tapos bumulong siya:

“Nasira ang buhay ko dahil sobra akong marunong magpatawad.”

Pagkatapos noon, tumalon siya.

Kinabukasan lang umuwi si Papa.

Galing siya sa condo ng kabit niya sa Alabang.

Lumuhod siya sa harap ng kabaong ni Mama. Umiyak siya na parang siya ang pinakanasaktan sa buong mundo. Sinuntok niya ang sahig. Sinisi niya ang sarili niya. Nangako siyang kung mabubuhay lang si Mama, hindi na siya uulit.

Pero patay na si Mama.

At ang mga pangako ng lalaki, kapag huli na, ay parang bulaklak sa libing.

Maganda tingnan.

Wala nang saysay.

Kaya ngayong gabing iyon, habang nakatayo ako sa ulan sa BGC, hawak ang cake na hindi ko na kayang kainin, alam kong hindi ako si Mama.

Hindi ako hihintay na masanay sa sakit.

Hindi ako magmamakaawa na piliin.

Hindi ako mamamatay nang unti-unti para lang may masabing minahal ako.

Pauwi na sana ako nang biglang may huminto na kotse sa harap ko.

Itim na Range Rover.

GDS 888.

Bumukas ang pinto.

Bumaba si Gabriel, basang-basa, gulo ang buhok, namumutla ang mukha.

“Mira!”

At sa passenger seat, nakita ko siya.

Si Celina.

Suot ang jacket ni Gabriel.

Nakatingin sa akin na parang ako pa ang istorbo sa pagbabalik niya.

Lumapit si Gabriel. Hinawakan niya ang braso ko.

“Please, love. Huwag dito. Sumakay ka. Mag-usap tayo.”

Tinanggal ko ang kamay niya.

Pero bago ako makapagsalita, bumaba si Celina sa kotse.

At sa harap ko mismo, sinabi niya ang pangungusap na nagpahinto sa mundo ko.

“Mira, hindi mo ba talaga alam?”

Ngumiti siya nang malamig.

“Hindi ka iniwan ni Gab ngayong gabi dahil lang sinundo niya ako.”

Tumingin siya sa cake na hawak ko, pagkatapos sa mukha ko.

“Iniwan ka niya dahil bukas na ang kasal namin.”

PART 2

“Bukas na ang kasal namin.”

Hindi ko agad naintindihan ang sinabi ni Celina.

Parang dumaan lang ang mga salita niya sa gitna ng ulan at humalo sa ingay ng kalsada. Narinig ko, oo. Pero hindi agad kumilos ang utak ko para tanggapin iyon.

Kasal?

Bukas?

Sila?

Tumingin ako kay Gabriel.

Sa lahat ng gabing nakita ko siyang nagsinungaling, iyon ang unang beses na nakita ko siyang tunay na natakot.

“Mira,” bulong niya, nanginginig ang boses. “Hindi ganyan. Hindi mo naiintindihan.”

Napatawa ako.

Mahina lang noong una. Pagkatapos, lumakas nang kaunti.

Hindi dahil nakakatawa.

Kundi dahil may parte sa akin na biglang naalala si Papa, nakaluhod sa harap ng kabaong ni Mama, paulit-ulit na sinasabing, “Hindi mo naiintindihan.”

Pare-pareho pala sila ng script.

Ibang mukha. Ibang pangalan. Ibang panahon.

Pero pareho ang takot kapag nahuhuli.

“Then explain,” sabi ko.

Hindi ako sumigaw. Hindi ako umiyak. At siguro iyon ang mas nagpasindak kay Gabriel.

Dahil sanay siyang kapag nasaktan ako, nanginginig ako. Nagtatanong ako. Humihingi ako ng paliwanag kahit hindi naman paliwanag ang kailangan ko, kundi respeto.

Lumapit siya, pero umatras ako.

“Celina just came back because her parents and mine arranged something years ago,” sabi niya. “It’s not real. Paper arrangement lang. Business. Family pressure. I was going to fix it.”

“By marrying her tomorrow?”

“Mira, please.”

Si Celina naman ay nakasandal sa kotse, parang nanonood ng eksena sa teleserye kung saan siya ang kontrabida pero proud pa siya.

“Paper arrangement?” ulit ko.

Tumango si Gabriel nang mabilis. “Yes. Hindi ko siya mahal. Ikaw ang mahal ko.”

Naramdaman kong may pumutok sa dibdib ko, pero hindi iyon iyak.

Galit iyon.

Malinis. Tahimik. Matulis.

“Kaya pala birthday ko ngayon,” sabi ko. “Kaya pala tatlong oras mo akong pinaghintay sa restaurant. Kasi kailangan mo munang sunduin ang babaeng pakakasalan mo bukas.”

“Mira, listen—”

“Hindi.”

Isang salita lang, pero tumigil siya.

“Noong nanliligaw ka sa akin,” pagpapatuloy ko, “alam mo na bang may kasunduan kayo?”

Tahimik siya.

“Gabriel.”

Hindi siya makatingin sa akin.

Doon ko nakuha ang sagot.

Tumango ako, dahan-dahan.

“So mula umpisa, alam mo.”

“Mira, hindi ganoon kasimple.”

“Simple lang siya,” sabi ko. “Sinabi mo sa akin na ako ang pipiliin mo. Pero hindi mo pala kayang pumili.”

Lumakas ang ulan. Dumampi ang tubig sa cake box hanggang lumambot ang karton sa gilid.

Naalala ko ang mesa sa restaurant. Ang kandilang hindi sinindihan. Ang upuang bakante. Ang sarili kong mukha sa salamin ng bintana, umaasang may darating pa.

At ngayon, nasa harap ko ang dahilan kung bakit walang dumating.

Kinuha ni Gabriel ang kamay ko. “Mira, mahal kita. I swear. We can still fix this. After tomorrow, kakausapin ko sila. Kakanselahin ko—”

“After tomorrow?” tanong ko. “Pagkatapos mong ikasal?”

Napalunok siya.

Si Celina ay ngumiti.

“At ikaw naman,” sabi ko, lumingon sa kanya, “alam mo bang may girlfriend siya?”

Hindi man lang siya nagkunwaring nahihiya.

“Alam ko,” sagot niya. “Pero girlfriend ka lang. Ako ang kilala ng pamilya niya.”

Doon ko naintindihan ang lahat.

Hindi lang ito tungkol sa dating minahal.

Hindi lang ito tungkol sa gabing pinili niya ang ibang babae.

Tungkol ito sa isang lalaking ginamit ako bilang pahinga habang hinihintay ang babaeng kaya niyang ipangalandakan.

Ako ang araw-araw.

Siya ang pangarap.

Ako ang nagtiis sa busy schedule, sa biglaang cancel, sa malamig na replies, sa paulit-ulit na “bawi ako next time.”

Siya ang hinatid mula airport gamit ang kotse, jacket, at buong atensyon.

Tumingin ako kay Gabriel.

“Salamat,” sabi ko.

Kumunot ang noo niya. “For what?”

“Sa hindi pagdating.”

Napatigil siya.

“Kung dumating ka tonight, baka naniwala pa ako. Baka kinabukasan, ako pa ang mag-sorry dahil nagduda ako. Baka tulad ni Mama, simulan ko ring lunukin ang maliliit na kasinungalingan hanggang mabulunan ako.”

Nabasa ng ulan ang mukha niya, pero hindi ko alam kung may luha ba roon.

“Mira, please. Don’t compare me to your father.”

“Bakit hindi?” sabi ko. “Pareho kayong lumuluhod kapag nahuli na.”

At doon nga, lumuhod siya.

Sa gitna ng sidewalk sa BGC. Sa harap ng restaurant. Sa harap ni Celina. Sa harap ng mga taong unti-unting napapalingon.

“Mira, please,” sabi niya, hawak ang laylayan ng damit ko. “I made a mistake. Mahal kita. Ikaw ang gusto kong makasama. Please, don’t leave me.”

Tinitigan ko siya.

Dati, kapag naiisip kong lumuhod sa akin si Gabriel, akala ko matutunaw ako.

Akala ko sapat na ang pagsisisi.

Pero habang nakatingin ako sa kanya, ang nakita ko ay hindi lalaking nagmamahal.

Ang nakita ko ay lalaking takot mawalan ng taong matagal niyang inakalang laging maghihintay.

Ibinaba ko ang cake sa harap niya.

“Happy birthday to me,” sabi ko.

Pagkatapos, hinubad ko ang singsing na binigay niya sa akin noong anniversary namin. Hindi iyon engagement ring, pero sabi niya noon, “Promise ring muna. Soon, the real one.”

Nilapag ko iyon sa ibabaw ng basang cake box.

“Keep your promises,” sabi ko. “Mukhang marami kang kailangan tuparin bukas.”

Tumayo ako at naglakad palayo.

Narinig ko siyang tumawag.

“Mira!”

Hindi ako lumingon.

Hindi noong hinabol niya ako.

Hindi noong sinabi niyang, “Mira, please, I’ll cancel everything!”

Hindi noong marinig kong sumigaw si Celina, “Gabriel, nakakahiya ka!”

Hindi ako lumingon kahit isang beses.

Dahil noong gabing nawala si Mama, ilang beses siyang lumingon kay Papa sa buong buhay niya.

Sa bawat kabit.

Sa bawat paumanhin.

Sa bawat bulaklak.

Sa bawat pangakong “huling beses na.”

At sa huli, wala siyang naiwan para sa sarili niya.

Ako, mayroon pa.

Kinabukasan, alas-siyete ng umaga, nagising ako sa mahigit isang daang missed calls.

Hindi lang galing kay Gabriel.

Galing sa nanay niya.

Sa kapatid niya.

Sa pinsan niya.

May messages din mula sa unknown numbers.

“Mira, please kausapin mo si Gab. Hindi natuloy ang kasal.”

“Anong ginawa mo? Ayaw lumabas ni Gabriel sa kwarto.”

“His family is furious. The Reyes family is threatening to pull out from the deal.”

“Kung mahal mo siya, tulungan mo siya.”

Napatingin ako sa huling message.

Kung mahal mo siya.

Gaano kadalas ginagamit ang pagmamahal para gawing obligasyon ang pagpapatawad?

Tumayo ako, naghugas ng mukha, at pumasok sa trabaho.

Sa office, tinawag ako ng boss ko. Akala ko may project revision.

Pero pagpasok ko sa conference room, nandoon si Gabriel.

Namumula ang mata. Hindi nakaayos ang buhok. Hawak ang isang folder.

“Mira,” sabi niya. “Please. Just ten minutes.”

Tumingin ako sa boss ko.

Nahihiya siyang ngumiti. “He said urgent family matter.”

“Hindi kami family,” sagot ko.

Napayuko si Gabriel.

Pero hindi siya umalis.

Binuksan niya ang folder. Nandoon ang printed wedding invitation nila ni Celina. Nandoon ang contract ng business merger ng pamilya nila. Nandoon din ang ilang screenshots ng messages namin.

“Aaminin ko lahat,” sabi niya. “Yes, alam ko ang arrangement. Yes, sinundo ko siya kagabi. Yes, dapat ikakasal kami today.”

Tahimik ang buong room.

“Pero mahal kita,” sabi niya. “Hindi ko alam kung paano lalaban sa pamilya ko. Hindi ko alam kung paano sabihin sa iyo. Natakot ako.”

“Hindi ka natakot na saktan ako,” sagot ko. “Natakot ka lang mahuli.”

Parang sinampal siya.

Lumapit siya, pero nanatili akong nakatayo.

“Mira, I’ll choose you now.”

“No,” sabi ko. “Hindi ako premyo na pipiliin mo kapag natalo ka na sa una mong plano.”

Nanginginig ang labi niya.

“Please. Tell me what to do.”

Doon ko siya huling tiningnan bilang lalaking minahal ko.

“Piliin mo ang sarili mong katotohanan,” sabi ko. “Pero huwag mo na akong isama sa gulo ng kasinungalingan mo.”

Lumabas ako ng conference room.

Pagdating ko sa desk ko, may message si Andrea.

“Nasa baba ako. Coffee?”

Napangiti ako sa unang pagkakataon.

“Please,” reply ko.

Sa café sa baba, ikinuwento ko sa kanya ang lahat. Hindi niya ako pinilit magalit. Hindi niya rin ako sinabihang, “Buti nga sa kanya.” Hinawakan lang niya ang kamay ko.

“Mira,” sabi niya, “proud ako sa’yo.”

Doon ako umiyak.

Hindi dahil gusto kong bumalik kay Gabriel.

Kundi dahil sa wakas, may taong nakita ang lakas na kailangan kong ipunin para hindi bumalik.

Pagkaraan ng ilang araw, nalaman kong tuluyang gumuho ang merger ng pamilya Sarmiento at Reyes. Hindi natuloy ang kasal. Si Celina bumalik sa Singapore matapos kumalat sa circle nila na naging “complicated” ang lahat.

Si Gabriel, ilang beses pang nagpunta sa condo ko.

May dala siyang bulaklak.

May dala siyang sulat.

May dala siyang cake na kapareho ng tiramisu na binili ko noong birthday ko.

Hindi ko binuksan ang pinto.

Hindi dahil wala na akong nararamdaman.

Kundi dahil natutunan ko na ang paghilom ay hindi nagsisimula sa pagbibigay ng isa pang chance sa taong nanakit sa iyo.

Minsan, nagsisimula ito sa simpleng pagtanggi na saktan ka niya ulit.

Isang buwan matapos iyon, pumunta ako sa columbarium kung saan naroon si Mama.

Naglagay ako ng puting sampaguita sa tabi ng pangalan niya.

“Ma,” bulong ko, “hindi ako bumalik.”

Umihip ang hangin. Mahina. Mainit. Parang palad na dumampi sa balikat ko.

At sa kauna-unahang pagkakataon mula nang mawala siya, hindi ko na naramdaman na iniwan niya ako sa dilim.

Pakiramdam ko, iniwan niya sa akin ang huling aral niya.

Na ang pagpapatawad ay hindi dapat maging kulungan.

Na ang pagmamahal ay hindi sukatan kung gaano karaming sakit ang kaya mong tiisin.

At na ang anak na babae ng isang babaeng nasira sa sobrang pagpapatawad ay maaari pa ring mabuhay nang buo—kung pipiliin niyang huminto bago siya tuluyang maubos.

Hindi ko alam kung darating pa ang lalaking hindi ako paghihintayin sa ulan.

Pero alam ko ito:

Sa susunod na may magsabi sa akin na para akong buwan, hindi ko na hahayaang gawing dahilan iyon para manatili akong tahimik sa dilim.

Dahil hindi ako buwan ng kahit sino.

Ako ang sarili kong liwanag.

Mensahe:
Minsan, ang pinakamalaking pagmamahal na maibibigay mo sa sarili mo ay ang hindi na pagbalik sa taong paulit-ulit kang pinapapili sa pagitan ng puso mo at dignidad mo. Matutong magpatawad kung kaya mo—pero huwag mong kalimutang iligtas muna ang sarili mo.