Sabi ng mga lumulutang na komento sa harap ko, hindi raw aabot si Mama hanggang bukas ng umaga.

Tatlo at kalahating taon pa lang ako noon.

At ang pinakanakakatakot?

Ako lang ang nakakakita ng mga salitang iyon.

Ako si Lia Reyes, tatlo’t kalahating taong gulang, at sa buong bahay namin sa Forbes Park, ako ang kinikilalang “munting bagyong may bangs.”

Minsan, binuksan ko ang mamahaling antique tea set ni Lolo para gawing paliguan ng Barbie. Minsan naman, ginupit ko ang fur shawl ni Lola para gawing kapa ng superhero. At minsan, ginamit ko ang mga kontrata ni Papa para gumawa ng isang daang eroplanong papel.

Sabi ni Papa, “Lia, ikaw ang pinakamahal kong kalamidad.”

Pero nang gabing iyon, hindi ako nagising dahil sa kalamidad.

Nagising ako dahil sa panaginip.

May pulang slide sa panaginip ko. May ngipin siya. Bumuka ang malaking bibig niya at gusto niya akong lunukin.

Napaupo ako sa kama, gustong sumigaw ng, “Mama!”

Pero bago pa ako makapagsalita, may mga makukulay na titik na lumutang sa ere.

【Nandito na naman tayo sa scene na ito. Kuha muna ako ng tissue.】

【Postpartum depression is real. Bakit walang nakakakita?】

【Kawawa si Mara. Sa dulo ng chapter na ito, tatalon siya mula sa balcony.】

【At bukas paggising ni Lia, wala na siyang nanay.】

Hindi ko alam ang ibig sabihin ng “post-partum.”

Hindi ko rin alam basahin ang “depression.”

Pero kilala ko ang salitang “Mama.”

Kilala ko rin ang “tatalon.”

At ang “wala na.”

Pinagdugtong-dugtong ng maliit kong utak ang mga salitang alam ko.

Tatalon si Mama.

Pag tumalon si Mama, mawawala siya.

Hindi ko na siya mahahanap.

Tinapon ko ang kumot, hinanap ang tsinelas ko, pero isa lang ang nasuot ko. Hindi na ako nag-aksaya ng oras. Tumakbo ako palabas ng kwarto na nakalawit ang pajama at may laway pa sa pisngi.

Madilim ang hallway.

Sa sulok, naka-charge ang robot vacuum namin.

Napatapak ako dito. Bigla itong umilaw, umikot-ikot, at nag-“beep beep beep!”

“Tumahimik ka, malaking pandesal!”

Umupo ako sa ibabaw niya, balak sanang sakyan papunta kay Mama.

Pero umikot lang siya nang tatlong beses hanggang mahilo ako.

“Bobo kang pandesal.”

Gumapang ako pababa at tumakbo sa master bedroom. Sinubukan kong abutin ang doorknob, pero kulang ang braso ko. Naka-lock pa.

Tumakbo ako sa kusina at kinaladkad ang upuang mas mataas pa sa akin.

Natumba ang upuan.

Itinayo ko ulit.

Natumba ulit.

Sa ikatlong beses, umiyak na ako sa inis at sinipa ang paa ng upuan.

“Bakit ang tigas ng ulo mo? Mas masunurin pa paa ko sa’yo!”

Habang umiiyak, bigla kong naalala: magkakadugtong ang balconies sa ikatlong palapag.

Kaya naglakad ako sa labas ng hallway, nakayapak ang isang paa, suot ang isang tsinelas, habang tinatangay ng hangin ang pajama ko na parang lobo.

At doon ko nakita si Mama.

Nakatayo siya sa gilid ng balcony.

Nakasuot siya ng puting nightdress. Lumilipad ang mahaba niyang buhok sa hangin. Parang ang layo niya kahit ilang hakbang lang ang pagitan namin.

Biglang nagdagsaan ang mga komento.

【Huwag kang tumingin, Lia, huwag!】

【Ito ang pinaka-masakit na scene.】

【Kawawang bata. Wala siyang kaalam-alam.】

Hindi ko maintindihan kung bakit sila umiiyak.

Ang alam ko lang, masyadong mataas ang kinatatayuan ni Mama.

“Mama!” sigaw ko. “Baba ka diyan!”

Lumingon si Mama.

Nakita niya ako—isang batang may isang tsinelas, nakayapak ang kabila, may sipon sa mukha, at nanginginig ang kamay na nakaabot sa kanya.

“Mama, bawal umakyat nang mataas,” sabi ko, halos mabulunan sa iyak. “Ikaw nagsabi. Mandaraya ka!”

Namula ang mata ni Mama.

“Lia…”

Tumakbo ako palapit at kumapit sa binti niya.

“Mama, karga.”

Umiling ako habang humihikbi.

“Hindi ka puwedeng lumipad. Kapag lumipad ka, sino gagawa ng tirintas ko? Si Papa, mukhang buntot ng manok ang gawa.”

Biglang bumagsak ang luha ni Mama.

Yakap ko ang binti niya nang buong lakas.

“Mabigat si Lia,” sabi ko. “Didikitan kita. Hindi ka makakalipad.”

Dahan-dahan siyang lumuhod.

Niyakap niya ako nang mahigpit, nanginginig ang buong katawan.

Pinunasan ko ang luha niya gamit ang manggas ng pajama ko. Lalo lang kumalat ang luha, sipon, at laway sa pisngi niya.

Sa hangin ng gabi, may huling linyang lumutang sa harap ko.

【Sandali… sa original plot, hindi dapat nagising si Lia.】

【Nagbago ang story? Narinig ba niya kami?】

Kinabukasan, nandiyan pa rin si Mama.

Hindi siya lumipad.

Pero may mali pa rin.

Hindi siya bumaba para kumain. Hindi siya ngumiti. Buong araw lang siyang nakaupo sa kwarto, nakatingin sa bintana na parang may hinahanap sa malayo.

Habang naglalaro ako ng blocks sa sala, may panibagong mga komento.

【Ito ang delikadong stage ni Mara. Tahimik siya sa labas, pero may plano na sa loob.】

【Nasaan si Adrian Reyes? Busy sa ten-billion-peso project niya.】

【Sa original timeline, unang bumagsak si Adrian sa opisina dahil sa overwork. Kung hindi siya nakita ng secretary, patay na rin siya.】

Hindi ko alam ang buong pangalan ni Papa.

Pero alam ko ang “Papa.”

Alam ko ang “bumagsak.”

At alam ko ang “opisina,” kasi lagi niyang sinasabi, “Lia, magtatrabaho muna si Papa.”

Kaya nagdesisyon ako.

Hindi puwedeng magtrabaho si Papa.

Una, ninakaw ko ang susi ng kotse niya at inilagay sa tray ng itlog sa refrigerator. Pinaupo ko ito kasama ng mga itlog.

Pangalawa, nilabas ko lahat ng leather shoes niya at tinali gamit ang jump rope ko. Anim na pares. Mahabang-mahaba, parang bituka ng higanteng ahas.

“Tapos,” sabi ko, nakapamaywang. “Walang sapatos, walang lakad. Walang lakad, walang trabaho.”

Kinabukasan, hindi mahanap ni Papa ang susi ng kotse.

Pagtingin niya sa sahig, nakita niya ang anim na pares ng sapatos na nakatali-tali.

“Lia Reyes!”

Nagkunwari akong tulog.

Wala siyang nagawa kundi tawagan ang driver.

Habang naghihintay siya sa may pinto, tumakbo ako dala ang maliit kong bag at isiningit ang mga gamit ko sa briefcase niya.

Kalahating mansanas na may kagat.

Drawing ng pamilya namin: apat na patpat na may bilog sa taas. Pinakamahaba si Mama dahil mahaba raw ang buhok niya.

At kalahating jelly na natunaw.

Sa board meeting, sa harap ng walong investors, binuksan ni Papa ang briefcase niya.

Una niyang nakuha: mansanas na may kagat.

Pangalawa: jelly na kumalat sa kontrata.

Pangatlo: drawing ko.

Tahimik ang buong conference room.

Tinitigan ni Papa ang salitang “Mama” na paliko-liko kong isinulat.

“Sir,” mahinang tanong ng secretary niya, “ano po iyan?”

Hindi sumagot si Papa agad.

Pagkatapos ng ilang sandali, tumayo siya.

“Move the meeting to this afternoon.”

Umuwi siya.

Nakita niya akong nakaupo sa sala, gumagawa ng kahong gawa sa blocks.

“Ano ’yan, Lia?”

“Kulungan.”

“Para kanino?”

“Para sa laptop mo,” sabi ko. “Ikukulong ko siya para hindi ka niya makuha.”

Hindi nagsalita si Papa.

Lumuhod lang siya sa tabi ko, binuksan ang candy, at inilagay sa bibig ko.

Nang gabing iyon, nadaanan ni Papa ang banyo sa master bedroom.

Naka-lock mula sa loob.

Kumatok siya.

Walang sagot.

Sinipa niya ang pinto.

Nasa sahig si Mama, blangko ang tingin, at sa tabi ng kamay niya ay isang bote ng sleeping pills na bukas na ang takip.

Hindi ko alam iyon.

Nasa kwarto ako, naglalaro ng blocks.

Pero biglang lumutang ang mga bagong komento.

【Hindi ito ang original timeline. Bumilis ang lahat.】

【Kapag may binago kang isang scene, gumagalaw lahat ng susunod.】

【Aabot kaya si Lia? Tatlo pa lang siya!】

Kinabukasan, nagdala si Papa ng pinakamahal na psychiatrist sa Makati.

Pero ayaw magsalita ni Mama.

Nakaupo lang siya, tahimik, parang basong may bitak.

Ako naman, nakatago sa ilalim ng sofa, palihim na kumakain ng cookies.

Tapos lumutang na naman ang mga salita.

【Hindi ayaw gumaling ni Mara. Pakiramdam niya, hindi siya karapat-dapat gumaling.】

【Grabe ang sinabi ng mother-in-law niya noon: “Sa pamilya Reyes, walang babaeng ganyan mag-alaga ng anak.”】

【Hindi masama si Doña Elena, pero bawat salita niya parang kutsilyo.】

Tumakbo ako papunta sa kusina.

Nakita ko si Lola Elena, hawak ang mahabang bagay habang inuutusan si Manang Rosa.

Yumakap ako sa binti niya at humagulgol.

“Lola, huwag mong patayin si Mama!”

Nanlaki ang mata ni Lola.

“Ano?!”

“Tapon mo ang kutsilyo!”

Napabitaw si Manang Rosa sa sandok.

Tumingin si Lola sa hawak niya.

Spring onion lang pala.

Pero hindi ako naniwala.

“Kahit sibuyas ’yan, bawal mong hampasin si Mama!”

Noong gabing iyon, dinalhan ni Lola si Mama ng mainit na sopas.

Sa unang pagkakataon, hindi siya nagbigay ng payo.

Hindi niya sinabi kung ano ang dapat gawin.

Hindi niya sinabi kung saan nagkamali si Mama.

Sinabi lang niya, “Mara, mainit pa ang sabaw. Inumin mo kapag kaya mo. Kung ayaw mo, okay lang din.”

Paglabas ni Lola, narinig ko siyang bumulong:

“Animnapung taon akong nabuhay… pero isang batang may sipon ang nagturo sa akin paano maging tao.”

Akala ko, tapos na ang gulo.

Pero gabing iyon, pagdaan ko sa study room ni Lolo, narinig ko siyang may kausap sa telepono.

“Oscar, tungkol sa share transfer… pag-iisipan ko pa.”

Biglang nagdagsaan ang mga komento sa harap ko.

【Oscar Villanueva! Dumating na ang pinaka-malaking kontrabida!】

【Huwag pipirma, Lolo! Bitag ang kontratang ’yan!】

【Dito magsisimulang wasakin ang Reyes Group.】

【Kapag napirmahan ito, susunod ang bankruptcy, pagtalon ni Adrian, at mapupunta si Lia sa orphanage!】

Hindi ko kilala si Oscar.

Pero alam ko ang “kontrabida.”

Alam ko ang “wasakin.”

At alam ko ang “lahat.”

Kaya hindi na ako nag-isip.

Binuksan ko ang pinto ng study room, tumakbo papasok, at kinagat ko ang kontratang nasa mesa ni Lolo.

Pero pagtingin ko sa huling pahina, nakita kong may pirma na.

At sa ilalim ng pirma ni Lolo, may pulang tatak na nakasulat:

IRREVOCABLE.

PARTE2

 

Hindi ko alam basahin ang “irrevocable.”

Pero alam kong pula ang tatak.

At sa cartoons, kapag pula, delikado.

“Lia!” sigaw ni Lolo Ernesto. “Bakit mo kinakagat ang papel?”

Hindi ako bumitaw.

Mas lalo kong kinagat.

Parang aso akong nakakuha ng tsinelas. Hinila ko ang kontrata palayo sa mesa, habang si Lolo naman hinahabol ako.

“Bitawan mo ’yan!”

“Hindi!” sigaw ko, bibig puno ng papel. “Masama ’yan! Kakainin ko ’yan!”

Napatigil si Lolo.

“Masama?”

Tumango ako nang todo.

“Si Oscar kontrabida! Sabi ng hangin!”

Tumahimik ang study room.

Sa normal na araw, tatawa si Lolo. Sasabihin niyang masyado akong maraming napanood na cartoons. Pero siguro dahil sa nangyari kay Mama, dahil sa sleeping pills, dahil sa sigaw ko kay Lola tungkol sa “sibuyas na kutsilyo,” hindi siya natawa.

Dahan-dahan niyang kinuha ang kontrata sa bibig ko.

Basang-basa ng laway ang gilid.

Tiningnan niya ang huling pahina.

Totoo. May pirma na siya.

Pero bigla niyang napansin ang isang linya sa ibaba—napakaliit, halos hindi makita.

“Upon execution, all voting rights shall be transferred immediately…”

Kumunot ang noo ni Lolo.

Hindi iyon ang napag-usapan nila ni Oscar.

Ang usapan lang ay temporary collateral ng shares para sa joint venture sa Cebu reclamation project.

Pero dito, nakasulat na kapag napirmahan, agad ililipat ang voting rights ng malaking bahagi ng Reyes Group.

Ibig sabihin, puwedeng kontrolin ni Oscar ang kompanya kahit hindi pa bayad ang investment.

Biglang bumukas ang pinto.

Pumasok si Papa, suot pa ang pambahay na polo. Kasunod niya si Lola, si Manang Rosa, at si Mama na nakabalot sa shawl, maputla pero gising.

“Ano’ng nangyayari?” tanong ni Papa.

Itinaas ni Lolo ang kontrata.

“Mukhang muntik na tayong maloko.”

Nanginig ang kamay ni Papa nang kunin niya ang dokumento.

Nagbasa siya.

Tahimik.

Pagkatapos, naging malamig ang mukha niya.

“Who prepared this?”

“Oscar’s legal team,” sagot ni Lolo.

“Nasaan ang original draft?”

“Nasa email.”

“Tawagin si Atty. Santos. Ngayon din.”

Hindi ko alam kung sino si Atty. Santos.

Ang alam ko lang, biglang naging parang pelikula ang bahay namin.

Si Papa, naglalakad pabalik-balik habang may kausap sa telepono.

Si Lolo, paulit-ulit binabasa ang kontrata, mukha niya’y lalong dumidilim.

Si Lola, hawak ang rosaryo.

Si Mama, nakaupo sa sofa, yakap ako sa kandungan niya.

Hawak niya ako nang mahigpit, parang ako ang tali niya sa mundo.

“Mama,” bulong ko, “hindi ka na lilipad, ha?”

Napapikit siya.

“Hindi na, anak.”

“Promise?”

“Promise.”

Dumating si Atty. Santos makalipas ang wala pang isang oras. Nakasuot siya ng wrinkled barong, halatang ginising lang. Kasama niya ang dalawang junior lawyers at isang IT specialist.

Binuksan nila ang laptop ni Lolo.

Hinukay ang emails.

Ikinumpara ang unang draft sa pinirmahang kopya.

At doon lumabas ang unang katotohanan.

Ang kontratang pinirmahan ni Lolo ay hindi ang kontratang pinadala sa kanya.

May napalitang file.

Pareho ang pangalan.

Pareho ang logo.

Pareho ang unang sampung pahina.

Pero sa huling bahagi, may isiniksik na clauses: transfer of voting rights, personal guarantee, at penalty clause na sapat para lunurin ang buong Reyes Group sa utang.

“Inside job,” sabi ni Atty. Santos.

Napatingin si Papa sa kanya.

“Sigurado ka?”

“May access ang nagpalit sa company email archive at digital signature routing. Hindi ito magagawa ng outsider lang.”

Biglang nanginig ang mga komento sa harap ko.

【Diyan na lalabas si Tita Celina.】

【Akala nila loving sister siya, pero siya ang nagbenta sa pamilya.】

【Ginamit niya ang kondisyon ni Mara para guluhin si Adrian.】

Tita Celina.

Kapatid ni Papa.

Lagi siyang mabango. Lagi akong binibigyan ng imported chocolate. Lagi niyang sinasabi kay Mama, “Mara, magpahinga ka. Ako na bahala sa bahay.”

Pero minsan, narinig ko siyang bumulong sa phone:

“Mahina na siya. Konting tulak na lang.”

Hindi ko naintindihan noon.

Ngayon, may malamig na gumapang sa maliit kong likod.

“Tita Celina,” sabi ko bigla.

Lahat sila tumingin sa akin.

Napakagat ako sa labi.

Hindi ko alam paano ipapaliwanag ang mga lumulutang na salita. Kapag sinabi kong may mga komento sa ere, baka isipin nilang kumain ako ng krayola.

Kaya sinabi ko lang ang alam ko.

“Si Tita sabi, konting tulak na lang.”

Nabitawan ni Mama ang hininga niya.

“Kanino niya sinabi iyon?”

“Sa phone. Sa garden. Noong naglalaro ako ng putik.”

Namutla si Lola.

“Celina?”

Parang ayaw niyang maniwala.

Pero hindi na naghintay si Papa.

Tinawagan niya ang head of security.

“Pull all CCTV footage from the garden, study room, and server room for the last two weeks. Now.”

Doon nagsimulang mabiyak ang bahay namin.

Lumabas sa CCTV na pumasok si Tita Celina sa study room ni Lolo noong araw na wala siya sa bahay.

Lumabas din na kinausap niya ang IT assistant ng kompanya sa parking basement.

At nang tingnan ng IT specialist ang logs, may access mula sa account ng assistant na nagpalit ng contract file.

Pero ang pinaka-mabigat ay nakita sa garden CCTV.

Nandoon si Tita Celina, kausap sa phone.

Malinaw ang boses.

“Hindi na matatagalan si Mara. Kapag may nangyari sa kanya, guguho si Adrian. Kapag gumuho si Adrian, madaling papirmahin si Papa. Sabihin mo kay Oscar, ready na ang Reyes Group.”

Tahimik ang buong sala.

Si Mama, parang hindi makahinga.

Si Papa, hindi kumikilos.

Si Lola naman, napaupo na lang sa upuan. Ang rosaryo sa kamay niya ay nanginginig.

“Kapatid mo…” bulong ni Mama.

Hindi siya umiyak.

Mas masakit iyon.

Ang tahimik na sakit ay parang basag na salamin sa sahig—hindi mo maririnig, pero kapag inapakan mo, dudugo ka.

Makalipas ang isang oras, pinatawag ni Papa si Tita Celina.

Dumating siya na naka-silk blouse, may hawak pang designer bag, at kunwaring nag-aalala.

“Kuya, anong emergency? Si Mara ba? Sabi ko na nga ba dapat ipa-confine—”

Huminto siya nang makita ang CCTV paused sa malaking TV.

Sa screen, mukha niya mismo ang nandoon.

Hindi na kailangan ng maraming salita.

“Celina,” sabi ni Papa, mababa at malamig ang boses. “Bakit?”

Tumawa siya nang maikli.

“Bakit? Talaga bang itatanong mo ’yan?”

Napatingin si Lola sa kanya na parang ngayon lang niya nakita ang anak niya.

“Anak…”

“Anak?” Biglang tumalim ang boses ni Tita. “Kailan ninyo ako tinuring na anak? Lahat kay Adrian. Kompanya kay Adrian. Tiwala kay Adrian. Kahit nagkamali siya, genius pa rin siya. Ako? Tagapirma lang ng charity checks ni Mama.”

“Hindi dahilan ’yan para sirain mo ang pamilya,” sabi ni Lolo.

“Pamilya?” Tumawa siya ulit, pero may luha sa mata. “Noong pinili ninyo si Adrian bilang CEO, pamilya ba ako? Noong sinabi ninyong hindi ko kaya, pamilya ba ako?”

Tumayo si Papa.

“Kung gusto mo ng posisyon, dapat lumaban ka nang malinis. Hindi mo ginamit ang asawa ko. Hindi mo tinulak ang isang babaeng may sakit sa bangin.”

Saglit na tumahimik si Tita Celina.

Tapos tumingin siya kay Mama.

“Hindi ko siya tinulak. Mahina na talaga siya.”

Parang may sumabog sa loob ng sala.

Hindi si Papa ang unang kumilos.

Si Lola.

Lumapit siya at sinampal si Celina.

Malakas.

“Hindi kahinaan ang sakit,” sabi ni Lola, nanginginig ang boses. “Ang kahinaan ay ang makita mong nalulunod ang tao at tapakan mo pa ang ulo niya.”

Napaiyak si Mama.

Hindi malakas.

Tahimik lang.

Pero sa unang pagkakataon, hindi niya tinakpan ang mukha niya.

Hinawakan ni Papa ang kamay niya.

“Mara, patawad,” sabi niya. “Akala ko sapat na ang bahay, yaya, doktor, pera. Hindi ko nakita na ikaw mismo ang nawawala.”

Tumingin si Mama sa kanya.

“Hindi ko rin masabi,” bulong niya. “Araw-araw, pakiramdam ko masama akong ina. Kapag umiiyak si Lia, kasalanan ko. Kapag pagod ako, kasalanan ko. Kapag hindi ako masaya, kasalanan ko.”

Yumakap ako sa leeg niya.

“Hindi ka masama, Mama. Ikaw ang pinakamagaling gumawa ng tirintas.”

Napatawa siya sa gitna ng iyak.

Maliit na tawa lang.

Pero para sa akin, parang bumukas ulit ang ilaw sa buong bahay.

Kinabukasan, nagsampa ng kaso ang pamilya Reyes laban kay Oscar Villanueva, sa IT assistant, at kay Celina Reyes.

Na-freeze ang kontrata bago pa tuluyang maisampa sa board.

Natuklasan ding may iba pang dokumentong minanipula, pati bank instructions at proxy votes.

Akala ni Oscar, dahil may sakit si Mama at overworked si Papa, madaling luluhod ang pamilya namin.

Hindi niya alam, may isang batang tatlo’t kalahating taong gulang na marunong kumagat ng kontrata.

Sa mga sumunod na buwan, nagbago ang bahay.

Hindi agad gumaling si Mama.

Hindi ganoon ang sakit.

May araw na nakangiti siya. May araw na ayaw niyang bumangon. May araw na yakap lang ang kaya niya.

Pero ngayon, walang nagsasabi sa kanya na kulang siya.

May psychiatrist siya. May support group. May tahimik na umaga sa garden. At si Lola, na dati’y puro payo, natutong magtanong muna.

“Mara, ano ang kailangan mo ngayon?”

Minsan, ang sagot ni Mama ay, “Tubig.”

Minsan, “Pahinga.”

Minsan, “Puwede bang walang magsalita?”

At sinusunod nila.

Si Papa naman, natutong umuwi bago madilim. Hindi na niya hinahayaang kainin siya ng laptop. Kapag may meeting, tinatanong niya muna ako kung may nakatago ba akong jelly sa briefcase niya.

“Depende,” sabi ko. “Magiging mabait ka ba?”

Si Lolo, hindi na pumipirma nang hindi pinababasa sa tatlong abogado.

At si Lola?

Tuwing may hawak siyang spring onion, tinaas niya muna ito sa akin.

“Lia, sibuyas lang ito. Hindi armas.”

Tumango ako nang seryoso.

“Good girl, Lola.”

Isang gabi, nakaupo kami ni Mama sa balcony.

Hindi na siya nakatayo sa gilid.

Nasa sahig kami, may kumot, may mainit na tsokolate, at hawak niya ang buhok ko habang gumagawa ng tirintas.

Biglang lumutang ulit ang mga komento.

【Hindi na ito ang tragic ending.】

【Nabuhay si Mara. Hindi bumagsak si Adrian. Hindi naulila si Lia.】

【Binago ng isang batang hindi marunong magbasa ang buong kuwento.】

Tumingala ako sa mga titik.

Hindi ko pa rin alam lahat ng salita.

Pero alam ko ang “nabuhay.”

Alam ko ang “hindi naulila.”

At alam ko ang “binago.”

“Mama,” sabi ko, “kapag may masamang ending, puwede bang palitan?”

Huminto ang kamay niya sa buhok ko.

Pagkatapos, hinalikan niya ang noo ko.

“Puwede, anak. Minsan, kailangan lang may isang taong kumapit bago may tuluyang bumitaw.”

Yumakap ako sa kanya.

“Edi lagi akong kakapit.”

Sa malayo, umihip ang hangin.

Pero sa pagkakataong iyon, hindi na ako natakot na lilipad si Mama.

Dahil alam ko na.

Hindi lahat ng nahuhulog ay gustong mawala.

Minsan, naghihintay lang sila ng kamay na aabot.

Mensahe: Kung may mahal ka sa buhay na tahimik na nahihirapan, huwag hintaying mawala siya bago mo mapansin. Hindi lahat ng sugat ay nakikita, at hindi lahat ng paghingi ng tulong ay malakas ang boses. Minsan, ang pinakamalaking pagliligtas ay nagsisimula sa simpleng tanong: “Kumusta ka talaga?”