Sa gitna ng masusing imbestigasyon ng Quad Committee ng Mababang Kapulungan, muling naging sentro ng atensyon ang talamak na korapsyon at ang malalim na ugat ng operasyon ng ilegal na droga sa bansa. Sa huling pagdinig, naging emosyonal at puno ng pasabog ang testimonya ni dating Bureau of Customs (BOC) intelligence officer Jimmy Guban, habang pilit na ginigisa ng mga mambabatas ang mga dating opisyal ng gobyerno tungkol sa hindi mamatay-matay na “Tara System.”

Ang pagdinig ay naglayong liwanagin ang mga pangyayari sa likod ng pagkakatuklas ng mga magnetic lifter sa Manila International Container Port (MICP) at sa GMA, Cavite noong 2018, na pinaniniwalaang naglaman ng bilyon-bilyong halaga ng shabu. Ngunit sa halip na malinawan, mas lalong naging maugong ang mga katanungan: Bakit ang taong nakadiskubre ng kargamento ang siya ngayong nakakulong, habang ang mga tunay na nasa likod nito ay nananatiling malaya?

Ang Paradox ni Jimmy Guban

Direktang kinuwestiyon ni Congressman Romeo Acop ang lohika sa likod ng pagkakaaresto kay Guban. Ayon sa rekord, si Guban, kasama sina Colonel Ismael Fajardo ng PDEA at Colonel Eduardo Acierto, ang nagtrabaho upang maharang ang nasabing kargamento sa loob mismo ng yarda ng BOC

“Puzzle po yan hanggang ngayon sa akin dahil kami ang nanghuli, ako ang ipinakulong,” pahayag ni Guban sa harap ng komite. Binigyang-diin niya na ang kargamento ay hindi man lamang nakalabas ng customs area, na nagpapatunay na may mga opisyal sa loob na nakakaalam sa pagpasok ng mga abandonadong container . Ang mas nakakapagtaka pa rito, ayon kay Guban, ay ang pagkawala ng mga Chinese nationals na siyang tunay na may-ari ng mga magnetic lifter at ang pagkakabasura ng mga kaso laban sa kanila sa piskalya

Ang “Tara System”: Ang Facilitation Fee ng Kamatayan

Hindi naging madali ang pag-amin ng mga kasalukuyang opisyal ng Customs sa pag-iral ng “Tara System.” Gayunpaman, sina dating Commissioner Nicanor Faeldon at Isidro Lapeña ay inamin na ang sistemang ito ay matagal nang nakaugat sa kawanihan bilang isang “facilitation fee”

Ipinaliwanag ni Lapeña na dahil sa sobrang bagal ng proseso at ang banta ng “demurrage” o multa na umaabot sa ₱10,000 kada araw, napipilitan ang mga importer na maglagay upang mapabilis ang paglabas ng kanilang mga produkto. Dito pumapasok ang diskriminasyon sa pagitan ng “Red Lane” at “Green Lane.” Sa Green Lane, ang mga container ay hindi na sumasailalim sa masusing inspeksyon o X-ray, na siyang nagiging butas para makalusot ang mga kontrabando tulad ng droga

Digitalization: Ang Solusyong Pinipigilan?

Isang mahalagang punto na lumabas sa pagdinig ay ang usapin ng automation at digitalization. Ayon kay Commissioner Lapeña, ang pag-aalis ng human intervention ang tanging paraan upang masugpo ang korapsyon . Ngunit tila may mga “kamay” sa loob ng gobyerno na pilit na hinaharangan ito.

Ibinahagi ni dating Commissioner Faeldon na noong kanyang panahon, mayroon nang nakalangay na ₱400 milyong budget para sa computerization ng BOC, ngunit ito ay na-hostage ng mga kaso sa korte . Ayon sa mga mambabatas, tila sinasadya ang mga legal na hadlang na ito upang mapanatili ang lumang sistema kung saan malayang nakakapagnakaw ang mga tiwaling opisyal.

Pananagot at Reporma

Hindi naitago ni Congressman Dan Fernandez ang kanyang pagkaka-inis sa tila kawalan ng pananagot sa loob ng BOC. Kinuwestiyon niya kung mayroon na bang mga empleyado ng Customs na nakasuhan o naparusahan sa bawat matagumpay na raid na isinasagawa sa labas ng port  “Dahil nakalusot eh. Lumabas eh. Nakarating sa warehouse,” giit ni Fernandez, na nagpapahiwatig na hindi makakalabas ang anumang ilegal na kargamento kung walang basbas mula sa loob.

Dahil dito, iniutos ng komite ang pagpapatawag sa mga pinuno ng Customs Intelligence and Investigation Service (CIIS) at ang pagsusumite ng lahat ng Letter of Authority (LOA) na inisyu ng mga nagdaang administrasyon upang i-audit kung naging matagumpay ba ang mga ito sa pagpapakulong ng mga salarin

Sa pagtatapos ng pagdinig, nanatili ang hamon sa kasalukuyang administrasyon: Itutuloy ba ang tunay na digitalization o hahayaan na lamang na lamunin ng “Tara System” ang kaban ng bayan? Ang kuwento ni Jimmy Guban ay hindi lamang kuwento ng isang opisyal na nakulong, kundi isang salamin ng bulok na sistema na nangangailangan ng radikal na pagbabago. Ang laban sa droga ay hindi lamang sa lansangan, kundi higit sa lahat, sa loob ng mga pintuan ng Bureau of Customs.