Tatlong buwan daw siyang buntis.

Buong opisina, pumalakpak.

Ako lang ang nanigas nang makita kong biglang may mga komentong lumitaw sa screen ng cellphone ko.

[Huwag kang pumayag. Hindi ikaw ang gusto niyang utusan—ikaw ang gusto niyang gawing salarin.]

Ako si Nina Santos, 23, bagong regular sa isang accounting firm sa Ortigas. Tahimik lang ako sa trabaho. Hindi ako mahilig makipagsabayan, hindi rin ako mahilig magkuwento tungkol sa pamilya ko.

Kaya walang dapat makaalam na dalawang taon na ang nakaraan, nabayaran ang lupa namin sa Bulacan dahil sa road widening project. Hindi kami milyonaryo, pero may konting ipon ang mga magulang ko—sapat para lagi nilang sabihin sa akin:

“Anak, huwag kang magpapahalata. Kapag nalaman ng tao na may maaasahan ka, may susubok kumuha.”

Hindi ko inisip na mangyayari iyon sa opisina.

Lalo na kay Ate Lorna.

Si Ate Lorna ang pinaka-maamo sa department namin. Lagi siyang nakangiti. Lagi siyang may baong prutas. Kapag may bagong empleyado, siya ang unang magtatanong kung kumain na ba.

Kaya nang hawakan niya ang bahagyang umbok ng tiyan niya at sabihin, “Three months na ako,” halos lahat kami natuwa.

“Magpa-checkup ka palagi, ha.”

“Bawal magpuyat.”

“Wag kang magbubuhat ng mabigat.”

Ngumiti siya nang malumanay, parang inaapi ng mundo pero lumalaban pa rin.

Tapos tumingin siya sa akin.

“Nina,” mahinahon niyang sabi, “pwede bang pakisabay mo na ako ng lunch? Sumasakit kasi balakang ko. I-GCash ko na lang sa’yo mamaya.”

Automatic na sana akong tatango.

Lunch lang naman.

Pero bago ko pa mabuksan ang food app, parang pumutok ang screen ko sa dami ng makukulay na letra.

[Huwag! May problema ang baby niya.]

[Alam niyang may nakuha kayong pera sa lupa.]

[Gusto niyang palabasing ikaw ang dahilan kung bakit siya makukunan.]

Nanlamig ang daliri ko.

Napatingin ako kay Ate Lorna. Nakangiti pa rin siya, pero pansin kong mabilis siyang sumulyap sa cellphone ko.

Hindi niya nakita ang mga letra.

Pero nakita niya ang gulat ko.

“Nina?” tanong niya, mas malambing ang boses. “Hindi ka ba pwede? Okay lang naman. Ako na lang bababa… kahit medyo nahihirapan ako maglakad.”

Hinawakan niya ang tagiliran niya.

May dalawang officemate na agad na napatingin sa akin.

Doon ko naramdaman ang unang bitag.

Kapag tumanggi ako, mukha akong walang puso.

Kapag pumayag ako, baka tuluyan akong mahulog.

“Pasensya na, Ate Lorna,” sabi ko, pilit ang ngiti. “May lalakarin po kasi ako mamaya. Baka ma-late yung lunch ninyo.”

Kumupas ang ngiti niya sa loob ng isang segundo.

Isang segundo lang.

Pero sapat para makita ko ang inis sa mga mata niya.

Pagkatapos, bumalik siya sa pagiging kawawa.

“Ah, okay lang. Naiintindihan ko naman. Hindi naman lahat ng bata ngayon marunong makiramdam.”

Tahimik ang paligid.

Parang ako ang masama.

Napakagat ako sa loob ng pisngi ko.

Noon muling lumitaw ang mga salita sa screen.

[Susunod niyang sasabihin: ‘Ako na lang, kung matumba man ako, hindi ko kasalanan.’ Huwag kang bibigay.]

Halos sabay sa basa ko, bumuntong-hininga si Ate Lorna.

“Sige na, ako na lang. Dahan-dahan na lang ako. Kung madulas man ako sa hagdan… siguro malas lang talaga.”

Parang may yelong ibinuhos sa batok ko.

Eksakto.

Eksaktong sinabi ng screen.

Hindi pa ako nakakagalaw nang tumayo si Bianca Fajardo mula sa kabilang cubicle.

Si Bianca ang kasabay kong pumasok sa kumpanya, pero simula day one, parang kompetisyon ang tingin niya sa akin.

“Excel mo, Nina, parang ginawa ng intern.”

“Ang tahimik mo masyado. Baka akala mo mysterious ka?”

“Hindi lahat ng mabait, mahina. Pero ikaw, parang pareho.”

Ilang beses niya akong pinahiya nang pabiro, at lagi kong pinalalampas.

Pero ngayon, nang lumapit siya kay Ate Lorna, gusto ko siyang yakapin.

“Ako na bibili, Ate,” sabi ni Bianca, suot ang dilaw na dress at matinis na ngiti. “Nina, hayaan mo na. Alam naman nating mababa EQ niya.”

Natawa ang isa sa officemate namin.

Hindi ako nasaktan.

Dahil nakita ko ang mukha ni Ate Lorna.

Pumuti ang mga daliri niya sa pagkakahawak sa mesa.

“Bianca, wag na. Nakakahiya sa’yo.”

“Hindi nakakahiya. Buntis ka, Ate.” Binuksan ni Bianca ang phone niya. “Anong gusto mo? Lugaw? Sabaw? Dapat healthy.”

Napapikit si Ate Lorna.

Pagmulat niya, balik na naman ang maamong mukha.

“Sige… kahit arroz caldo na lang.”

Habang naglalakad sila palabas, nag-vibrate ang phone ko.

Akala ko bagong komento lang.

Pero hindi.

May isang video na biglang nag-play sa screen ko.

CCTV angle.

Lobby ng building.

Si Ate Lorna, hawak ang tiyan.

Si Bianca, may dalang food bag.

At sa susunod na frame—

nakita kong kusang binitiwan ni Ate Lorna ang hawakan ng hagdan, saka niya itinapon ang sarili pababa.

…

Tumayo ako nang hindi ko namalayan.

“Nina?” tawag ng katabi ko.

Hindi ako sumagot.

Tumakbo ako papunta sa elevator, nanginginig ang kamay ko habang hawak ang cellphone. Hindi ko alam kung paano may video sa screen ko. Hindi ko alam kung guni-guni ba iyon, babala, o sumpa.

Ang alam ko lang—kung hindi ako kikilos, si Bianca ang papalit sa puwestong dapat sana ay ako ang masisira.

Pagdating ko sa ground floor, narinig ko na ang sigawan.

“May nahulog!”

“Buntis!”

“Tumawag kayo ng ambulance!”

Nakita ko si Ate Lorna sa paanan ng hagdan, nakahawak sa tiyan, umiiyak. Sa gilid niya, nanlilisik ang mata ni Bianca, hawak pa rin ang food bag.

“Hindi ko siya hinawakan!” sigaw ni Bianca. “Hindi ko siya tinulak!”

Pero may isang babae mula sa HR ang agad na tumingin sa kanya na parang tapos na ang hatol.

“Bianca, kalma ka. May CCTV naman.”

Napalingon ako sa hagdan.

May CCTV.

Pero sa video na nakita ko, may blind spot.

Kaya pala.

Kaya pala kailangan niyang pumili ng “tutulong.”

Kailangan niyang may taong malapit sa kanya sa eksaktong segundo ng pagbagsak.

Ate Lorna cried louder.

“Hindi ko alam… basta bigla na lang akong nawalan ng balanse… Bianca, bakit mo ako iniwan?”

Nanlaki ang mata ni Bianca.

“Ano? Ate, kasama mo ako! Nasa likod mo ako!”

“Hindi ko sinabing tinulak mo ako,” hikbi ni Ate Lorna. “Pero… sana hinawakan mo ako.”

Doon ko naintindihan.

Hindi kailangan ni Ate Lorna ng tunay na pagtulak.

Kailangan niya lang ng sapat na duda.

Dumating ang ambulance. Dumating ang guard. Dumating ang manager namin.

At habang lahat sila nakapaligid sa kanya, ang phone ko muling nagliwanag.

[Huwag mong ilalabas agad ang video. Hayaan mo muna siyang magsalita.]

Kaya nanahimik ako.

Sa ospital, buong department namin naghintay sa hallway.

Si Bianca, nanginginig sa upuan, kanina pa inuulit, “Wala akong ginawa.”

Walang nakikinig.

Pagkalipas ng isang oras, lumabas ang doktor.

“Stable ang pasyente. Pero kailangan naming obserbahan.”

Umiyak si Ate Lorna sa loob ng ward. Ilang minuto pa lang, dumating ang asawa niya—si Ramon—kasama ang biyenan niyang babae.

Mataas ang boses ng biyenan.

“Sino ang kasama niya? Sino ang nagpabaya sa apo ko?”

Tumayo ang manager namin.

“Ma’am, under review pa po.”

Tumingin si Ramon kay Bianca.

“Ikaw?”

Bago pa makasagot si Bianca, nagsalita si Ate Lorna mula sa kama, mahina pero sapat para marinig ng lahat.

“Wag n’yo siyang sisihin… bata pa siya. Siguro hindi niya alam gaano kaselan ang buntis.”

Napasandal si Bianca sa pader.

Parang sinaksak siya nang hindi hinahawakan.

At doon ko nakita ang tunay na dahilan.

Hindi lang pera.

Gusto ni Ate Lorna ng sakripisyo.

Isang taong puwedeng ituro ng pamilya niya para hindi siya ang sisihin sa nangyayari sa katawan niya.

Dumating ang resulta ng ultrasound kinagabihan.

Tahimik ang doktor nang sabihin, “Matagal na pong may komplikasyon ang pagbubuntis. Hindi ito dulot ng isang simpleng pagkadulas lang.”

Nagbago ang mukha ni Ramon.

“Matagal na?”

Hindi sumagot si Ate Lorna.

Ang biyenan niya naman ang sumigaw.

“Sinabi na naming ipatanggal mo na yan! Babae na nga, delikado pa! Bakit mo pa ipinagpipilitan?”

Tumahimik ang buong hallway.

Para kaming lahat nawalan ng hangin.

Si Ate Lorna, ang maamong buntis na kinawawaan namin, biglang namutla.

“Ma…” bulong ni Ramon.

Pero huli na.

Narinig na namin.

At na-record na ng phone ni Bianca.

Oo.

Si Bianca pala, kahit takot na takot, naisip pa ring pindutin ang record.

Doon ako lumapit.

Binuksan ko ang phone ko at ipinakita ang video.

Hindi ko alam kung saan nanggaling. Pero malinaw ang kuha. Si Ate Lorna mismo ang bumitaw. Siya ang naghulog ng katawan niya. Walang kamay ni Bianca. Walang tulak. Walang pag-iwan.

Nanginginig ang manager namin nang panoorin iyon.

Si Ramon, parang gumuho sa kinatatayuan.

“Lorna,” sabi niya, basag ang boses. “Bakit?”

Matagal bago siya sumagot.

Nang magsalita siya, wala na ang lambing sa mukha niya.

“Dahil wala akong kakampi.”

Tumingin siya sa biyenan niya.

“Araw-araw niyo akong tinatawag na walang silbi dahil babae ang anak ko. Araw-araw niyo akong tinatakot na iiwan ako ni Ramon kapag hindi ako nagbigay ng lalaki. Alam kong may problema ang baby. Alam kong baka hindi siya mabuhay. Pero hindi ko kayang ako ang sisihin niyo.”

Lumipat ang tingin niya kay Bianca.

“Kailangan ko lang ng dahilan. Kailangan ko lang ng taong mas madaling durugin kaysa sa akin.”

Napaatras si Bianca.

“Ako?”

Hindi umiyak si Bianca. Mas masakit iyon. Tumango lang siya, parang ngayon lang niya naintindihan na ang pagiging maingay niya, ang pagiging maporma niya, ang pagiging “palaban” niya—wala pa ring laban sa taong desperado.

Kinabukasan, nag-file ng incident report ang kumpanya.

Hindi na nakabalik si Ate Lorna.

Hindi rin agad nakabalik si Bianca.

Pagkalipas ng isang linggo, nag-message siya sa akin.

“Salamat. Kung hindi ka dumating, tapos na ako.”

Matagal kong tinitigan ang message bago sumagot.

“Akala ko dati, kaaway kita.”

Nag-reply siya makalipas ang ilang minuto.

“Ako rin. Pero minsan pala, pareho lang tayong babae na sinusubok ng ibang tao kung hanggang saan tayo puwedeng itulak.”

Hindi naging magkaibigan agad kami.

Pero mula noon, kapag may taong masyadong kawawa sa eksaktong oras na may kailangan siyang sisihin, natutunan naming hindi agad tumakbo para sumalo.

Minsan, ang pinakamabait na mukha ang may pinakamatalim na bitag.

At minsan, ang pinakamahalagang tulong na maibibigay mo sa sarili mo ay ang huminto, mag-isip, at huwag hayaang gamitin ang awa mo laban sa’yo.

Dahil ang tunay na kabutihan, hindi kailangang magpauto—kailangan din nitong marunong magprotekta.