Iniwan Ko ang Nobyo Kong Walong Taon sa Gitna ng Biyahe Papuntang Baguio, Nang Makita Kong Mas Pinili Niyang Alagaan ang OJT Kaysa Pakinggan ang Babaeng Pauuwi Sana Para sa Pamamanhikan — At Doon Nagsimula ang Totoong Paalam
Tumayo lang ako saglit para mag-CR sa premium bus papuntang Baguio.
Pagbalik ko, may ibang babae na sa upuan ko.
Ang mas masakit, hindi siya pinapaalis ng nobyo kong walong taon.
Magkabit sila sa iisang earphones, nanonood ng dating show sa cellphone niya.
At nang umiyak ang babae sa eksena ng pagtatapat ng pag-ibig, si Nico pa ang tahimik na nag-abot ng tissue.
Ako ang girlfriend.
Pero sa sandaling iyon, ako ang mukhang istorbo.
Tatlong minuto akong nakatayo sa aisle, hawak ang maliit kong bag, habang si Lira, ang OJT ni Nico sa opisina, nakasandal sa balikat niya na parang doon talaga siya nararapat.
Hindi ako sumigaw.
Hindi ako nagtanong.
Kinuha ko ang phone ko at nag-message kay Nico.
“Maghiwalay na tayo.”
Pagkatapos, kinaladkad ko ang maleta ko papunta sa likod ng bus.
Hindi alam ni Nico, kahit pareho kaming nasa iisang biyahe, hindi na pareho ang pupuntahan namin.
Walong taon kami.
Mula college hanggang trabaho.
Mula instant noodles hanggang unang sweldo.
Mula “tiis muna tayo” hanggang “malapit na tayong magpakasal.”
Akala ko, ang biyaheng iyon papuntang Baguio ay simula ng pamamanhikan namin.
Akala ko, uuwi kami para pag-usapan ng mga magulang namin ang kasal.
Pero sa gitna pa lang ng daan, malinaw na kung sino ang inuuwi niya sa puso niya.
Biglang bumagsak ang 28-inch kong maleta mula sa overhead compartment.
Kalabog.
Napatingin ako pabalik.
Hindi man lang lumingon si Nico.
Nakayuko pa rin siya, nakikinig kay Lira habang may sinasabi ito tungkol sa palabas na pinapanood nila.
Kumapit ako nang mahigpit sa hawakan ng maleta.
Tapos nagpatuloy ako sa paglakad.
Makalipas ang halos dalawang oras, lumubog ang upuan sa tabi ko.
Si Nico.
Parang wala lang.
Binuksan niya ang message ko, tinaas ang kilay, at ngumiti nang may halong inis.
“Ano ’to? Nagdadramahan ka na naman?”
Tumingin ako sa kanya.
“Hindi.”
“Dahil lang umupo si Lira sa upuan mo sandali, makikipaghiwalay ka na?”
“Sandali?” malamig kong tanong. “Dalawang oras.”
Napabuntong-hininga siya.
“Grabe ka, Mara. Ang tanda na natin para sa ganyang selos. Bata lang si Lira. OJT lang siya. Nakakita lang ng magandang video, gusto lang niyang ipakita sa akin.”
Bumaba ang tingin ko sa kamay niya.
Wala na ang singsing namin.
Ang singsing na binili namin noong unang sweldo niya.
Murang singsing lang iyon sa isang maliit na jewelry shop sa Cubao. Pero para sa akin, tanda iyon na kahit wala pa kaming malaking bahay, kahit wala pa kaming ipon, pinili namin ang isa’t isa.
“Nasan ang singsing mo?” tanong ko.
Saglit siyang natigilan.
“Tinanggal ko noong nag-basketball. Naiwan siguro sa condo.”
Hindi ako sumagot.
Dahil dalawang araw na ang nakalipas, iyan din ang sagot niya.
Tumayo siya, halatang naiirita.
“Okay. Kung galit ka, kailan ka babalik sa upuan natin?”
“Hindi na.”
Napangiti siya, parang hindi ako seryoso.
“Mara, walong taon tayo. Hindi tayo naghihiwalay dahil sa upuan.”
“Tama ka,” sabi ko. “Hindi dahil sa upuan.”
Hindi niya naintindihan.
Hindi niya naintindihan na hindi lang iyon tungkol sa upuan.
Hindi lang iyon tungkol sa earphones.
Hindi lang iyon tungkol sa tissue.
Noong isang linggo, may concert ang Ben&Ben sa MOA. Ilang oras akong pumila online para makakuha ng dalawang ticket. Sabi niya, pagod siya. Sabi niya, hindi na siya mahilig sa ganyang bagay.
Pero kaya niyang manood ng dating show kasama si Lira nang dalawang oras.
Noong planuhin namin ang trip na ito, dapat isang hapunan lang sa pamilya ko, isang hapunan sa pamilya niya. Simple lang. Pamamanhikan. Usapan ng kasal.
Pero nang malaman niyang sasama rin si Lira sa Baguio para raw magpahinga, biglang napuno ang itinerary namin.
Burnham Park.
BenCab Museum.
Night market.
Café sa Session Road.
Ukay-ukay.
Strawberry farm.
Lahat gusto ni Lira.
Lahat pinagbigyan ni Nico.
Ang hapunan ng dalawang pamilya?
“Next time na lang,” sabi niya.
Malamig ang aircon sa bus. Napahikbi ako sa ubo.
Tumingin si Nico sa akin.
“Sinabi ko na nga bang mag-jacket ka. Ang tigas ng ulo mo.”
Bago pa ako makasagot, dumating si Lira.
Suot niya ang jacket ni Nico.
Maluwag iyon sa kanya. Lumapit pa si Nico at inayos ang tali sa bewang niya.
“Ate Mara,” sabi ni Lira, namumula ang mata. “Sorry po. Huwag na po kayong mag-away ni Kuya Nico. Ako na lang sisihin ninyo.”
Napangiti ako nang malamig.
“Bakit? May kasalanan ka ba?”
Kumagat siya sa labi.
“Sanay lang po kasi kami sa office. Kapag may nakakatawang video, pinapakita ko agad kay Kuya Nico. Nakalimutan ko lang po na upuan ninyo pala iyon.”
“Ang dami mong nakalimutan,” sabi ko.
Napatigil siya.
“Suot mo ang jacket ng boyfriend ko. Nakaupo ka sa upuan ko. Kausap mo siya na parang ako ang bisita. Tapos sasabihin mong kuya mo lang siya?”
Naluha agad si Lira.
“Kuya Nico…”
Agad siyang inabutan ni Nico ng tissue.
Pagkatapos, hinarap niya ako.
“Mara, sobra ka na. Kung galit ka sa akin, sa akin mo ibuhos. Huwag kay Lira. Bata pa siya.”
Bata.
Noong ako ang may sakit, hindi ako bata.
Noong ako ang naiwan sa airport, hindi ako bata.
Noong ako ang naghintay ng reply buong gabi, hindi ako bata.
Pero si Lira, palaging kailangang intindihin.
Bumalik silang dalawa sa upuan.
Pagkaraan ng ilang sandali, naalala kong naiwan pala ang inorder kong pagkain sa dating seat ko.
Pagbalik ko roon, nakita ko silang magkadikit.
Hawak ni Lira ang phone ni Nico, pumipili ng pagkain.
“Ito na lang, Kuya Nico?”
Umiling si Nico.
“Huwag iyan. Mahina tiyan mo. Kumain ka ng may protein. At walang malamig na Coke.”
May katrabaho silang tumawa.
“Uy, grabe si Kuya Nico. Boyfriend treatment!”
Namula si Lira.
“Hindi ah. Naiinis nga siya sa akin lagi. Noong isang araw nga, nawala ko singsing niya habang nag-basketball siya. Sabi niya, ang tanga-tanga ko raw.”
Tumigil ang mundo ko.
Ang singsing.
Hindi pala naiwan sa condo.
Nawala ni Lira.
At si Nico, pinatawad lang siya.
Ngumiti pa siya.
“Eh ano magagawa ko? OJT kong makulit ’yan.”
Lumapit ako at kinuha ang lunch box ko.
“Pasensya na. Kukunin ko lang ang pagkain ko.”
Nagtaas ng tingin si Nico. Sa unang pagkakataon, may takot na dumaan sa mukha niya.
Tumalikod ako.
Basag.
Nahulog ang baso sa harap ni Lira. Kumalat ang tubig sa sahig.
Agad siyang nagsalita.
“Okay lang po. Huwag n’yo pong sisihin si Ate Mara. Hindi naman niya sinasadya.”
Huminto ako.
Hindi ko siya hinawakan.
Hindi ko nga siya nilapitan.
Tumingin ako sa kanya.
“Ano ang ibig mong sabihin?”
Nangingilid ang luha niya.
“Wala po. Hayaan na lang po. Isipin na lang natin na kusa siyang nahulog.”
Uminit ang dibdib ko.
“Lira, kung ako ang nakabasag, babayaran ko. Pero kung hindi ako, huwag mo akong gawing kontrabida para lang may magtanggol sa iyo.”
Tumayo si Nico.
“Mara, tama na.”
“Hindi ako hihingi ng tawad.”
Nanigas ang mukha niya.
“Baso lang iyon.”
“Tama,” sabi ko. “Baso lang. Pero bakit mas mahalaga pa ang baso niya kaysa singsing natin?”
Hindi siya nakasagot.
Tumunog ang phone ko.
Si Mama.
Lumayo ako ng isang cabin bago sinagot.
“Mara, anak,” sabi niya. “Tuloy pa ba kayo ni Nico? Niluluto ko na iyong kare-kare. Paborito niya ang balat ng lechon kawali, di ba?”
Napapikit ako.
“Ma,” mahina kong sabi, “huwag mo na siyang ipaghanda.”
“Bakit?”
“Wala na kami.”
Matagal siyang natahimik.
“Anak… okay ka lang?”
“Okay lang ako.”
Pero hindi totoo iyon.
Dahil naalala ko ang nangyari noong nakaraang buwan.
Nilagnat ako galing Cebu. Paglapag ko sa NAIA, tinawagan ko si Nico nang paulit-ulit. Hindi siya sumagot.
Halos bumagsak ako sa arrival area.
Si Daniel, dating kaklase ko, ang nakakita sa akin. Siya ang nagbuhat sa akin papunta sa clinic. Siya ang naghatid sa akin pauwi.
Pagdating ko sa condo, madilim ang buong unit. Ilaw lang sa study room ang bukas.
Binuksan ko ang pinto.
Nandoon si Nico, naka-headset, naglalaro.
“Uy, nakauwi ka na pala,” sabi niya. “Akala ko bukas pa flight mo.”
Namumula ang mata kong nagtanong, “Nico, bakit hindi ka sumagot?”
Inalis niya ang headset at tumawa.
“Naku, pinagtulungan kasi si Lira sa game. Tinulungan ko lang. Pinatalo ko sila nang nineteen straight rounds.”
Bago ako makapagsalita, biglang tumunog ang laptop niya.
Lumabas ang message ni Lira sa screen:
“Kuya Nico, tuloy pa rin ba tayo sa Baguio? Sabi mo doon mo na tatapusin ang walong taon ninyo.”
PARTE2
Hindi ko alam kung alin ang mas masakit.
Na nabasa ko ang mensahe.
O na hindi man lang nagulat si Nico nang makita niyang nabasa ko iyon.
Parang nahuli lang siya sa maliit na kasinungalingan.
Parang normal lang na planuhin ang pagtatapos ng walong taon sa likod ng babaeng kasama niya sa lahat ng hirap.
“Hindi iyan ang ibig sabihin,” mabilis niyang sabi.
Tinitigan ko siya.
“Ano ang ibig sabihin?”
Kinuha niya ang laptop at isinara.
“Mara, joke lang iyon ni Lira. Alam mo naman siya. Mahilig magpatawa.”
“Hindi nakakatawa.”
“Dahil lahat na lang dinadamdam mo.”
Noong gabing iyon, iyon ang huling patak.
Hindi pa ako agad nakipaghiwalay. Hindi dahil nag-alinlangan ako. Kundi dahil gusto kong tingnan kung may natitira pa bang paggalang sa pagitan namin.
Wala na pala.
Simula noon, bawat araw, may maliit na patalim.
May lunch sila ni Lira na hindi niya sinasabi.
May overtime na sila lang ang magkasama.
May jacket niya sa upuan ni Lira.
May coffee order siyang kabisado para kay Lira, samantalang lagi niyang nakakalimutan na bawal sa akin ang sobrang tamis.
At ngayon, sa biyahe papuntang Baguio, nakita ko mismo ang sagot.
Hindi na ako ang pahinga niya.
Ako na ang abala.
Bumalik ako sa upuan ko sa likod ng bus at pinatay ang phone.
Pagdating namin sa Baguio terminal, bumaba ako nang hindi siya hinihintay.
Pero syempre, hinabol niya ako.
“Mara, tigilan mo na ’to. Nandito na tayo. Nakakahiya sa mga tao.”
Napatingin ako sa kanya.
“Sa mga tao ka nahihiya?”
Nanahimik siya.
Lumapit si Lira, yakap ang bag niya, suot pa rin ang jacket ni Nico.
“Kuya Nico, huwag na po. Baka lalo lang magalit si Ate Mara.”
Ang lambot ng boses niya. Ang bait pakinggan. Pero bawat salita niya, parang kutsilyong nakabalot sa bulak.
“Lira,” sabi ko, “hindi mo kailangang magpanggap na takot ka sa akin. Hindi kita aagawan ng lalaki. Sa iyo na.”
Namula ang mukha niya.
“Hindi ko po siya inaagaw.”
Ngumiti ako.
“Mas maganda kung hindi mo siya inaagaw. Mas nakakatakot kasi kung kusa siyang lumalapit.”
Nag-iba ang mukha ni Nico.
“Mara!”
Tumalikod ako at sumakay sa taxi.
Hindi ako dumiretso sa hotel na ni-reserve namin. Pumunta ako sa maliit na transient house malapit sa Mines View, iyong dati naming tinuluyan noong wala pa kaming pera.
Doon kami unang nangarap.
Doon niya unang sinabi, “Kapag nagkapera ako, babalik tayo rito para magplano ng kasal.”
Ngayon, bumalik ako mag-isa para maglibing ng pangarap.
Kinabukasan, tumawag si Mama.
“Anak, kinausap ako ng nanay ni Nico.”
Napahawak ako sa tasa ng kape.
“Ano sabi?”
“Hindi raw nila alam na wala na kayo. Nasa Baguio rin daw sila ngayon. Akala nila tuloy ang hapunan mamaya.”
Napapikit ako.
Hindi pala sinabi ni Nico sa pamilya niya.
Kahit sa huli, gusto pa rin niyang kontrolado niya ang kuwento.
“Ma, huwag na kayong pumunta.”
“Pumunta na kami kagabi pa.”
Natigilan ako.
“Nandito kayo?”
“Oo. Gusto ka naming makita.”
Sa hapon, nagkita kami sa isang restaurant sa Session Road.
Nandoon sina Mama at Papa. Nandoon din ang mga magulang ni Nico.
Tahimik ang lamesa.
May nakahandang pagkain, pero walang gumagalaw.
Ilang minuto pa, dumating si Nico.
Kasama si Lira.
Hindi ko alam kung lakas ng loob iyon o kapal ng mukha.
Napatayo agad ang nanay ni Nico.
“Nico, sino siya?”
“Ma, si Lira. OJT namin. Nagkataon lang na kasama sa trip.”
Tumingin ang nanay niya sa jacket ni Nico na suot ni Lira.
“Talaga? Nagkataon din bang suot niya ang damit mo?”
Namula si Lira at agad hinubad ang jacket.
“Sorry po, Tita. Nilamig lang po ako.”
Tumayo ako.
“Auntie, Uncle, pasensya na. Dapat ngayon natin pag-uusapan ang pamamanhikan. Pero wala na pong dapat pag-usapan.”
Napalunok si Nico.
“Mara, huwag dito.”
“Dito talaga,” sagot ko. “Dahil dito mo rin dinala ang babaeng dahilan kung bakit hindi mo na ako kayang respetuhin.”
Nanginginig ang boses ng nanay niya.
“Nico, totoo ba?”
“Ma, hindi ganoon.”
Kinuha ko ang maliit na kahon sa bag ko. Nandoon ang singsing ko.
Inilapag ko sa gitna ng mesa.
“Walong taon kong sinuot iyan. Kahit mura lang, iningatan ko. Pero iyong singsing niya, nawala ni Lira. At sa akin, nagsinungaling siya.”
Napaluhod halos ang tingin ni Nico sa singsing.
“Mara…”
Pero bago siya makapagsalita, tumunog ang phone ng isa niyang katrabaho na kasama sa kabilang table. Malakas ang notification dahil naka-speaker ito.
Isang video ang lumabas.
Story ni Lira.
Nasa video siya sa bus, nakangiti sa camera. Nakasuot ang singsing ni Nico bilang pendant sa manipis na chain sa leeg niya.
May caption:
“Hindi lahat ng singsing kailangang nasa daliri. Minsan, mas bagay sa taong mas inaalagaan.”
Tumahimik ang buong restaurant.
Si Lira ang unang namutla.
“Hindi po… luma po iyon…”
Tumayo ako at lumapit sa kanya.
“Akala ko nawala mo?”
Hindi siya makasagot.
Tumingin ako kay Nico.
“Alam mo?”
Matagal siyang natahimik.
At ang katahimikan niya ang sagot.
Napaupo ang nanay niya na parang nawalan ng lakas.
“Anak, ano’ng ginawa mo?”
Napahawak si Nico sa buhok niya.
“Hindi ko alam na ipo-post niya. Sinabi kong ibalik niya. Pero nagalit siya, sabi niya biro lang naman daw.”
“Pero pinagtanggol mo pa rin siya,” sabi ko.
“Mara, nalito lang ako.”
“Hindi ka nalito,” sagot ko. “Namili ka. Paulit-ulit. At hindi ako ang pinili mo.”
Biglang umiyak si Lira.
“Kuya Nico, sabihin mo naman sa kanila. Hindi ba sabi mo matagal na kayong hindi masaya? Hindi ba sabi mo ako lang ang nakakaintindi sa iyo?”
Natawa ako nang mahina.
Doon lumabas ang totoo.
Hindi ko na kailangan magtanong.
Siya na mismo ang nagsabi.
Huminga nang malalim si Nico.
“Lira, tama na.”
Pero huli na.
Tumingin ang lahat sa kanya.
Nagpatuloy si Lira, desperado.
“Sabi mo sa akin, kaya mo lang hindi maiwan si Ate Mara kasi walong taon kayo. Sabi mo, sa Baguio mo na sasabihin. Sabi mo, pagkatapos n’on, malaya ka na.”
Para akong binuhusan ng malamig na tubig.
Hindi dahil masakit pa.
Kundi dahil sa wakas, may pangalan na ang nararamdaman ko.
Hindi ako praning.
Hindi ako selosa.
Hindi ako masama.
Niloloko lang talaga ako.
Tumayo si Papa. Tahimik siyang tao, pero nang magsalita siya, nanginginig ang buong mesa.
“Nico, walong taon ka naming tinanggap na anak. Kung ayaw mo na sa anak ko, sana sinabi mo nang maayos. Hindi iyong ginagawa mo siyang reserba habang may iba kang inaalagaan.”
Yumuko si Nico.
“Tito, sorry po.”
“Hindi sa akin,” sabi ni Papa. “Sa anak ko. Pero hindi ibig sabihin na kapag humingi ka ng tawad, makakabalik ka pa.”
Doon ako tuluyang naiyak.
Hindi iyong iyak na nagmamakaawa.
Iyon ang iyak ng babaeng matagal nang nagpipigil at ngayon lang pinayagang masaktan nang buo.
Lumapit si Nico.
“Mara, please. Mag-usap tayo. Kaya pa nating ayusin.”
Tumingin ako sa kanya.
“Alam mo kung kailan pa natin iyon dapat inayos?”
Hindi siya sumagot.
“Noong una mong piniling sagutin ang tawag niya kaysa sa akin. Noong una mong pinagtanggol siya kahit ako ang nasaktan. Noong nawala ang singsing natin at tinawag mong maliit na bagay. Noong iniwan mo akong nilalagnat sa airport para lang tulungan siyang manalo sa laro.”
Kumunot ang noo ng nanay niya.
“Airport?”
Ngumiti ako nang mapait.
“Hindi na mahalaga, Auntie.”
“Mahalaga iyon,” mahina niyang sabi. “Dahil doon ko nalaman kung anong klaseng lalaki ang pinalaki ko.”
Napayuko si Nico.
Walang sigaw.
Walang sampal.
Walang eksena.
Pero sa katahimikan ng lamesang iyon, mas malakas pa sa anumang iskandalo ang pagbagsak ng walong taon.
Kinuha ko ang singsing ko mula sa mesa.
Akala ni Nico isusuot ko ulit.
Pero inilagay ko iyon sa kamay ng nanay niya.
“Auntie, salamat po sa lahat. Minahal ko po ang anak ninyo nang totoo. Pero ibinabalik ko na ang lahat ng pangarap na hindi niya kayang pangatawanan.”
Napaiyak siya.
“Mara, patawarin mo kami.”
“Wala po kayong kasalanan.”
Lumabas ako ng restaurant.
Sa labas, malamig ang hangin ng Baguio. Maraming tao sa Session Road. May tumatawa, may naglalakad, may magkasintahang magkahawak-kamay.
Dati, naiinggit ako sa ganoong tanawin.
Ngayon, hindi na.
Dahil mas mabuti nang maglakad mag-isa kaysa hawakan ng taong ang isang kamay ay nakalahad sa iba.
Pagdating ko sa transient house, may message si Daniel.
“Nasa Baguio ka pala? May conference ako rito bukas. Kumain ka na?”
Napangiti ako nang bahagya.
Hindi iyon simula ng bagong pag-ibig.
Hindi ko kailangan agad ng kapalit.
Pero minsan, ang simpleng tanong na “kumain ka na?” mula sa taong tunay na nag-aalala ay sapat para ipaalala sa iyo na hindi ka mahirap mahalin.
Makalipas ang isang buwan, lumipat ako sa Cebu para sa bagong trabaho.
Si Nico, ilang beses nagpunta sa condo. Nag-iwan ng bulaklak. Nagpadala ng mahabang email. Sinabi niyang nagsisisi siya. Sinabi niyang ginamit lang siya ni Lira. Sinabi niyang mahal pa rin niya ako.
Binasa ko lahat.
Pero wala na akong sinagot.
Dahil natutunan ko na: hindi lahat ng paghingi ng tawad ay imbitasyon para bumalik. Minsan, kumpirmasyon lang iyon na tama kang umalis.
Nabalitaan ko rin na hindi na-regular si Lira. Hindi dahil sa akin, kundi dahil may reklamo sa opisina tungkol sa maling paggamit niya ng project files at personal boundaries sa trabaho.
Si Nico naman, naging tahimik. Sabi ng common friend namin, lagi raw siyang nakatingin sa daliri niyang wala nang singsing.
Ako?
May mga gabing namimiss ko pa rin ang lumang kami.
Pero ang namimiss ko ay hindi na si Nico.
Ang namimiss ko ay ang sarili kong naniwalang sapat ang pagmamahal para baguhin ang isang taong ayaw namang pumili nang tama.
Isang umaga sa Cebu, habang umiinom ako ng kape malapit sa dagat, tumawag si Mama.
“Anak, masaya ka ba diyan?”
Tumingin ako sa alon.
Hindi perpekto ang buhay ko.
May lungkot pa rin.
May sugat pa rin.
Pero sa unang pagkakataon sa loob ng maraming taon, magaan ang dibdib ko.
“Opo, Ma,” sabi ko. “Masaya ako. At payapa.”
Doon ko naintindihan: ang paghihiwalay ay hindi laging pagkatalo. Minsan, ito ang pinakaunang panalo ng taong matagal nang nakakalimot sa sarili.
Mensahe: Huwag mong ipagpilitan ang sarili mo sa taong paulit-ulit kang ginagawang pangalawa. Ang tunay na pagmamahal ay hindi kailangang ipag-agawan, ipaliwanag, o ipagsiksikan. Kapag pinili mong umalis sa sakit, pinipili mo ring bumalik sa sarili mo.
