Nang makita ko ang pangalan ni Enzo Villarreal bilang pangunahing sponsor, alam ko na agad.

Hindi para sa akin ang pagkakataong iyon.

Kahit sampung taon kong pinaghirapan.

Kahit ako ang may pinakamataas na pagsusuri, pinakamaraming publikasyon, at pinakamahabang gabing ginugol sa harap ng laptop habang ang buong Maynila ay natutulog.

Dahil kapag si Mira Santos ang umiyak, nakakalimutan ni Enzo na ako ang babaeng pakakasalan niya.

Sa loob ng malamig na conference room ng San Aurelio University, inilatag ng department head ang papel na may pulang selyo sa gitna ng mahabang mesa.

“Ang visiting scholar grant sa University of Cambridge,” aniya, “ay opisyal na igagawad kay Dr. Mira Santos.”

May ilang mahinang bulungan.

“Hindi ba si Liana ang fiancé ni Sir Enzo?”

“Pero si Mira ang personal na pinili ng Villarreal Foundation.”

Hindi ako kumibo.

Tiningnan ko lang ang lesson plan sa harap ko, ang mga pahina nitong puno ng marka, rebisyon, at mga ideyang pinaghirapan ko habang ilang beses kong kinansela ang hapunan, pahinga, at sarili ko.

Sa kabilang dulo ng mesa, nakaupo si Mira.

Namumula pa ang mga mata niya, para bang kagagaling lang sa pag-iyak.

Pero nang magtagpo ang mga mata namin, ngumiti siya.

Maliit lang.

Tahimik.

Pero sapat para ipaalala sa akin kung sino talaga ang nanalo.

Pagkatapos ng announcement, lumapit siya sa akin habang hawak ang folder ng grant.

“Ate Liana,” sabi niya, tamang-tama lang ang lakas para marinig ng mga nasa paligid, “salamat sa pagpapaubaya.”

Tumingin ako sa kanya.

“Congratulations.”

Isinara ko ang laptop ko, hinugot ang USB, at tumayo.

Paglabas ko ng conference room, sinalubong ako ng amoy ng mamahaling pabango ni Enzo.

Nakatayo siya sa hallway, naka-dark suit, malamig ang mukha, parang hindi niya lang dinururog ang huling natitirang respeto ko sa sarili ko.

“Liana.”

Huminto ako.

“Tungkol sa grant,” sabi niya, “board decision iyon.”

Napangiti ako.

Tahimik.

Pagod.

Ang proyekto ay pinondohan ng kompanya niya. Ang final approval ay may pirma niya. Ang rekomendasyon ay galing mismo sa opisina niya.

Pero board decision daw.

“Alam ko,” sabi ko.

Kumunot ang noo niya. Marahil hindi siya sanay na hindi ako nagtatanong. Hindi ako umiiyak. Hindi ako humihingi ng paliwanag.

“Mabuti kung ganoon,” malamig niyang sagot. “Si Mira, nagsisimula pa lang. Kailangan niya ng oportunidad. Ikaw naman, malapit ka nang maging Mrs. Villarreal. Hindi mo na kailangang pagod na pagod sa mga ganitong bagay.”

Mrs. Villarreal.

Dati, sapat na ang dalawang salitang iyon para mapatahimik ako.

Ngayon, parang tunog lang ng pinto ng kulungang ako mismo ang nagkulong sa sarili ko.

“Sige,” sabi ko.

Napahinto siya sandali.

Para bang may mali sa sagot ko.

Dati kasi, magpapaliwanag ako. Magmamakaawa. Sasabihin kong sampung taon kong pangarap iyon.

Pero ngayon, wala na akong gustong ipaglaban.

Lalo na kung ang kalaban ko ay hindi si Mira.

Kundi ang puso ng lalaking matagal nang hindi akin.

Bumalik ako sa faculty office. Sa pinakamababang drawer ng mesa ko, naroon ang makapal na salansan ng wedding invitations.

Pula at ginto.

Ako mismo ang pumili ng papel. Ako ang nagdisenyo ng font. Ako ang nag-proofread ng pangalan namin nang paulit-ulit.

Enzo Rafael Villarreal & Liana Mae Alcantara

Kinuha ko ang unang imbitasyon.

Tiniklop.

Ipinasok sa paper shredder.

Umugong ang makina.

At habang kinakain nito ang pulang papel, pinanood kong madurog ang pangalan ko katabi ng pangalan niya.

Pag-uwi ko sa condo ni Enzo sa BGC, madilim ang sala. Ilang wall lamps lang ang bukas. Nakaupo siya sa leather sofa, nakaluwag ang kurbata, hawak ang baso ng alak.

“Tinanong mo ba talaga ang sarili mo kung bakit hindi ako ang pinili mo?” tanong ko.

Tumingala siya.

Walang guilt.

Walang gulat.

“Dahil ako ang pumili kay Mira,” sabi niya nang walang pag-aalinlangan.

Kahit alam ko na, masakit pa rin pala kapag narinig mo nang diretso.

“Bakit itinago mo sa akin ang buong process?”

Tumayo siya. “Academic evaluation needs distance. Ayokong may magsabi na umangat ka dahil fiancé kita.”

Napatawa ako nang mahina.

Ako, ang sampung taon nang nagpapakahirap, ang kailangan pang patunayan na hindi umaangat dahil sa kanya.

Pero si Mira, isang iyak lang, sapat na.

Biglang nag-vibrate ang phone niya.

Tiningnan niya ang screen.

At doon ko nakita ang pagbabagong hindi niya kailanman naibigay sa akin.

Lumambot ang mukha niya.

“Hello?” sabi niya, habang papunta sa balcony. “Okay. Papunta na ako.”

Pagbalik niya, kinuha niya agad ang susi ng kotse.

“May emergency sa office.”

Hindi siya tumingin sa akin.

Tumango ako.

“Okay.”

Hindi ko siya hinatid sa pinto.

Hindi ko kinuha ang coat niya.

Hindi ko tinanong kung anong oras siya uuwi.

Pagkasara ng pinto, umupo ako sa sofa.

Makalipas ang sampung minuto, nag-ilaw ang phone ko.

Post ni Mira.

Isang rooftop French restaurant sa Makati.

Dalawang baso ng wine.

Isang kamay ng lalaki sa kabilang mesa, suot ang dark suit at sapphire cufflinks.

Cufflinks na ako ang nagregalo kay Enzo noong birthday niya.

Ang caption ni Mira ay apat na salita lang:

“Salamat sa pagpili sa akin.”

At doon, sa katahimikan ng sala, habang suot ko pa rin ang engagement ring niya, nakita ko ang susunod na larawan sa post ni Mira—

isang close-up ng kamay ni Enzo, hawak ang kamay niya sa ibabaw ng mesa.

…

Hindi ko na alam kung ilang segundo akong nakatitig sa screen.

Parang walang tunog ang buong condo.

Walang ingay ng aircon.

Walang tibok.

Walang ako.

Tanging ang singsing sa daliri ko ang biglang bumigat, para bang hindi ito pangako kundi posas.

Dahan-dahan ko itong hinubad.

Inilagay ko sa ibabaw ng glass table.

Pagkatapos, binuksan ko ang laptop ko.

Sa hidden folder, naroon ang resignation letter ko. Matagal ko na itong sinulat. Matagal ko na ring inaayos ang applications ko sa ibang unibersidad sa Singapore, Melbourne, at Toronto.

Hindi ko lang pinipindot ang send.

Dahil lagi kong iniisip:

Baka bukas, piliin niya ako.

Baka sa kasal, ako na.

Baka kapag naging asawa niya ako, titigil na siya sa paglingon kay Mira.

Pero ngayong gabi, habang nasa rooftop restaurant siya kasama ang babaeng paulit-ulit niyang inililigtas, naintindihan ko rin sa wakas.

Hindi ka dapat maghintay sa pintong hindi naman binubuksan para sa’yo.

Pinindot ko ang send.

Isa.

Dalawa.

Tatlo.

Hanggang maipadala ko lahat.

Pagkatapos, nag-message ako sa wedding coordinator.

Cancel everything. I will shoulder the penalties.

Kinabukasan, pumasok ako sa faculty office nang mas maaga kaysa dati.

Nilagay ko sa mesa ng department head ang resignation letter ko.

Nagulat siya. “Liana, seryoso ka ba? Ikaw ang backbone ng department. Paano ang research program?”

“May ibang magpapatuloy,” sabi ko.

“Dahil ba sa Cambridge grant?”

Ngumiti ako.

“Hindi po. Dahil matagal ko nang kailangan piliin ang sarili ko.”

Bandang tanghali, sumabog ang balita.

May nag-forward sa akin ng screenshot.

Si Mira, may bagong post.

Isang bouquet.

Isang mamahaling bracelet.

At isang caption:

“May mga bagay talagang hindi kailangan ipaglaban kapag mahal ka.”

Hindi ako sumagot.

Pero may isang tao ang sumagot para sa akin.

Si Professor Dalisay, dating adviser ko, nag-post ng mahabang statement tungkol sa selection process ng Cambridge grant.

Kalakip ang ranking sheet.

Ako ang rank one.

Malayo ang agwat.

Si Mira, nasa pang-apat.

Sumunod ang email trail.

May rekomendasyon mula sa academic panel na ako ang ipadala.

At may override memo mula sa Villarreal Foundation.

Pirma ni Enzo.

Sa loob ng isang oras, kumalat ito sa buong university.

Hindi ko alam kung sino ang nag-leak.

Pero nang dumating si Enzo sa office ko, alam kong gumuho na ang mundo niyang sanay laging kontrolado.

“Liana,” mabigat ang boses niya. “Kailangan nating mag-usap.”

Tinuloy ko ang pag-aayos ng mga libro ko sa kahon.

“Wala na tayong kailangang pag-usapan.”

“Hindi ganoon ang nangyari.”

Napahinto ako.

“Totoo bang ikaw ang pumili kay Mira?”

Tahimik siya.

“Totoo bang alam mong ako ang top candidate?”

Hindi siya sumagot.

“Totoo bang ginamit mo ang kasal natin para sabihin sa akin na hindi ko na kailangan mangarap?”

Doon siya napatingin sa akin.

At sa unang pagkakataon, nakita ko ang takot sa mukha niya.

“Akala ko kasi…” huminga siya nang malalim. “Akala ko mananatili ka.”

Ang sakit noon.

Hindi dahil mahal niya ako.

Kundi dahil nasanay siyang naroon ako.

Parang mesa.

Parang ilaw.

Parang bagay na hindi umaalis kahit hindi inaalagaan.

Lumapit siya. “Liana, ayusin natin. I’ll withdraw Mira’s grant. Ibibigay ko sa’yo.”

Napailing ako.

“Hindi mo pa rin naiintindihan.”

“Then help me understand.”

Tumingin ako sa kanya, kalmado na sa paraang hindi na kayang baliin.

“Hindi grant ang gusto ko mula sa’yo, Enzo. Respeto.”

Napapikit siya.

“Hindi ko na kailangan ang Cambridge kung ibibigay mo lang dahil natakot kang mawala ako. Hindi ko na kailangan ang kasal kung ako lang ang marunong tumupad. At hindi ko na kailangan ang pagmamahal na kailangang agawin sa ibang babae araw-araw.”

Sa pinto, biglang lumitaw si Mira.

Namumutla.

“Enzo,” nanginginig ang boses niya, “sabihin mo sa kanila na hindi ko kasalanan.”

Napatingin siya kay Enzo, umaasa.

Pero sa pagkakataong iyon, hindi siya agad sinalo ng lalaki.

At doon ko nakita ang tunay na mukha ni Mira.

Hindi siya malakas.

Nabuhay lang siya sa awa ng iba.

Lumapit siya sa akin. “Ate Liana, hindi mo naman kailangan sirain ako.”

“Hindi kita sinira,” sabi ko. “Ipinakita lang ng totoo kung ano ang ginawa n’yo.”

Makalipas ang dalawang linggo, kinansela ang kasal.

Binawi ng foundation ang grant ni Mira matapos ang imbestigasyon.

Hindi rin sa akin ibinigay.

At ayos lang iyon.

Dahil dumating ang email mula sa University of Melbourne.

Tinanggap nila ang research proposal ko.

Full fellowship.

Hindi dahil fiancée ako ng kahit sino.

Hindi dahil may lalaking pumili sa akin.

Kundi dahil sapat ako.

Sa airport, bago ako umalis, may dumating na mensahe mula kay Enzo.

“Kung hindi ako nagkamali, pipiliin mo pa rin ba ako?”

Matagal kong tinitigan iyon.

Pagkatapos, sumagot ako.

“Hindi mo ako nawala dahil nagkamali ka. Nawala ako dahil matagal mo akong hindi pinili.”

Pinatay ko ang phone.

Habang umaandar ang eroplano palayo sa Maynila, hindi ko naramdaman ang tagumpay na maingay.

Tahimik lang.

Magaan.

Parang unang hinga matapos ang sampung taong pagkakalunod.

Minsan, ang pinakamalaking panalo ay hindi ang maagaw pabalik ang bagay na kinuha sa’yo.

Kundi ang araw na mare-realize mong hindi mo na kailangang ipaglaban ang upuang hindi naman nakalaan para sa’yo.

Dahil ang taong marunong magmahal sa sarili, hindi naghihintay piliin.

Umaalis siya.

At doon nagsisimula ang tunay niyang buhay.