INIWAN AKO NG SARILI KONG MGA MAGULANG SA ORPHANAGE PARA PROTEKTAHAN ANG AMPON NILANG ANAK—PERO NANG MALAMAN KONG DALAWANG BESES NILA PIGILAN ANG PAG-AAMPON SA AKIN, AKO MISMO ANG PUMILI NG BAGONG PAMILYA
Sampung taon akong nakatira sa orphanage sa likod lamang ng mataas na pader ng bahay ng sarili kong mga magulang.
Alam nilang anak nila ako.
Alam ng kuya ko.
Pero walang kumuha sa akin.
Dahil natatakot silang masaktan ang damdamin ng batang babaeng tinatawag nilang anak.
Ang pangalan ko ay Mikaela “Mika” Villareal.
Lumaki ako sa Bahay Pag-asa Children’s Home sa Antipolo.
Sa kabilang bahagi lamang ng pader nakatayo ang malaking bahay ng pamilya Villareal—may malawak na hardin, dalawang kotse, balkonaheng puno ng ilaw tuwing Pasko, at hapag-kainan na nakikita ko minsan kapag bukas ang mga kurtina.
Noong bata ako, palagi kong iniisip kung ano kaya ang pakiramdam na may naghihintay sa iyong umuwi.
Hindi ko alam na ang mga taong hinihintay ko ay halos ilang metro lang ang layo.
Sa una kong buhay, nalaman ko lang ang katotohanan nang labing-walo na ako.
Si Roberto at Celeste Villareal pala ang tunay kong mga magulang.
At si Adrian Villareal—ang volunteer na buwan-buwan nagdadala sa akin ng pagkain at libro—ay sarili kong kuya.
Alam nilang buhay ako.
Pero may adopted daughter sila, si Danica.
Takot daw silang hindi kayanin ni Danica kapag nalaman nitong hindi siya biological child.
Kaya ako ang iniwan.
Labing-walong taon.
Nang tanggapin nila ako sa bahay noong unang buhay ko, yumakap si Danica kay Mama.
Ako naman ay nakatayo sa sala na parang bisitang hindi inimbitahan.
Tumakbo ako palabas sa sobrang sakit.
Hindi ko nakita ang paparating na truck.
At nang muli kong imulat ang mga mata ko…
sampung taong gulang na ulit ako.
Nasa orphanage.
At iyon mismo ang araw na unang dumating si Adrian bilang volunteer.
Sa nakaraang buhay, siya ang pinakamabait na taong nakilala ko.
Kaya nang makita ko siyang papasok sa gate, hindi na ako nag-isip.
Tumakbo ako.
Hinawakan ko ang kamay niya.
“Kuya… pwede mo ba akong isama?”
Natigilan siya.
Napatingin sa mga peklat sa aking pulsuhan.
Matagal siyang walang sinabi.
Pagkatapos ay hinawakan niya ang kamay ko.
“Sige. Uuwi tayo.”
Halos hindi ako makahinga sa saya.
Pero habang naglalakad kami, lalong nagiging pamilyar ang daan.
Hanggang sa tumigil kami sa harap ng bahay na ilang taon kong tinitingnan mula sa kabilang pader.
Bumukas ang pinto.
Isang batang babae ang tumakbo palabas.
“Kuya Adrian!”
Yumakap si Danica sa kanya.
At doon ko naintindihan.
Si Adrian Villareal ang kuya ko.
At alam niya kung sino ako.
Noong unang gabi ko roon, nagluto siya ng pork adobo na sinabi kong paborito ko.
Akala ko, kahit papaano, may taong pipili sa akin.
Pero nang mapansin ni Danica ang pagkain, namula ang mga mata niya.
“Kuya… akala ko ako ang paborito mo.”
Hindi man lang nagdalawang-isip si Adrian.
Kinuha niya ang plato at dinala kay Danica.
“Mika, mahina kasi ang katawan ni Danica. Pagbigyan mo muna siya, okay?”
Tatlong salita iyon na paulit-ulit kong maririnig.
Pagbigyan mo muna siya.
Nang gabing iyon, lumabas ako ng bahay.
Hinabol ako ni Adrian at ni Mama Celeste.
Hindi tinanong ni Mama kung bakit ako umiiyak.
Ang una niyang sinabi:
“Kakapasok mo pa lang sa pamilya, hindi na nakakain si Danica. Gusto mo bang pag-usapan tayo ng mga kapitbahay?”
“Mama,” sabi ni Adrian, “ten years old lang si Mika.”
“At hindi ba kapatid mo rin si Danica?”
Tumahimik siya.
Pagkatapos ay lumuhod sa harap ko.
“Mika… matagal ko nang alam na kapatid kita.”
Parang tumigil ang mundo.
“Alam mo?”
Tumango siya.
“Pero hindi pa handa si Danica. Kaya sana… ikaw muna ang umintindi.”
Tinitigan ko siya.
Naalala ko lahat ng pagkakataong pumupunta siya sa orphanage.
Nakita niya ang mga pasa ko.
Nakita niya ang punit kong damit.
Nakita niya akong naghahati ng isang pandesal para may matira kinabukasan.
Alam niya.
Pero sa isip niya, mas kailangang protektahan ang damdamin ni Danica kaysa ang buhay ko.
Kinabukasan ay birthday ni Danica.
May photographer.
May mga kamag-anak.
May malaking cake.
Nang sabihin ng photographer, “Mika, tabi ka sa kuya mo,” halos manginig ako sa saya.
Unang family picture ko sana iyon.
Pero biglang namula ang mata ni Danica.
“Kuya… biological sister mo naman talaga si Mika. Siguro siya na lang ang tumabi sa iyo.”
Humawak ako sa laylayan ng polo ni Adrian.
Akala ko pipiliin niya ako.
Isa-isa niyang inalis ang mga daliri ko.
“Mika, birthday niya ngayon. Pagbigyan mo muna siya.”
Itinulak niya ako nang marahan palabas ng frame.
Flash.
Mama.
Papa.
Adrian.
Danica.
Apat silang kumpleto.
Ako ang nakatingin mula sa gilid.
Ilang araw pagkatapos noon, sabay kaming kumuha ni Danica ng entrance exam sa prestihiyosong St. Gabriel Academy.
Walang naghanda ng lapis para sa akin.
Isang maikling lapis lang ang ibinigay ng proctor kong si Ma’am Teresa Ramos.
Pero nang lumabas ang resulta, matagal niyang tinitigan ang papel ko.
“Perfect ka sa Math.”
Halos hindi ako makapaniwala.
“Pangalawa ka sa buong batch sa Filipino at mataas din ang reasoning score mo.”
Lumuhod siya sa harap ko.
“Mika, hindi ka mahina.”
“Wala lang nagturo sa iyo.”
Mas mataas ang score ko kay Danica.
Pero isang scholarship slot lang ang natitira sa advanced class.
Sa sasakyan pauwi, mahina ang boses ni Danica.
“Kapag sabay kami ni Mika, baka malaman ng classmates ko na ampon lang ako.”
Agad siyang niyakap ni Mama.
“Huwag kang mag-alala. Sa iyo ang slot.”
Tumingin ako kay Adrian.
Alam niya ang scores.
Hinaplos lang niya ang buhok ko.
“Kahit ordinary school ka, magaling ka naman. Hindi masasayang ang talino mo.”
Nang gabing iyon, nangako siyang tuturuan niya ako.
Nag-abang ako hanggang alas-diyes.
Hindi dumating.
Nang umakyat ako para kumuha ng tubig, nakita ko siya sa kuwarto ni Danica.
Magkatabi sila sa desk.
“Very good,” sabi niya. “Ang talino talaga ng bunso ko.”
Bumaba ako.
Sa bag ko ay may lihim na brochure na ibinigay ni Ma’am Teresa.
San Isidro Foundation School, Batangas.
Boarding school.
Full scholarship.
Kinuha ko ang maikling lapis na ginamit ko sa exam.
At isinulat ko ang pangalan ko sa application.
Sa emergency contact, hindi ko inilagay sina Mama o Papa.
Hindi rin si Adrian.
Isinulat ko:
Teresa Ramos.
Kulang na lang ang childhood record ko mula sa orphanage.
Saktong Sabado, bumalik ang buong Villareal family doon para sa charity event.
Puting bestida si Danica.
Siya ang kinukunan ng media habang namimigay ng bagong school bags sa mga bata.
Tinatawag siyang “young angel of Antipolo.”
Tahimik akong pumunta sa records room.
Nandoon si Tita Lorna, dating staff na nagturo sa akin magbasa.
Nang makita niya ako, namula ang mata niya.
“Mika…”
Kinuha niya ang folder ko.
Pero bago niya ibigay, hinawakan niya ang dalawang papel sa loob.
“May mga bagay kang dapat malaman.”
Nanlamig ang mga kamay ko.
“Noong six years old ka, may mag-asawang public school teachers na gustong mag-adopt sa iyo.”
Napatingin ako sa kanya.
“Umabot na sa kalahati ang proseso.”
Huminga siya nang malalim.
“Noong eight ka naman, may pediatrician na gustong kunin ka sa long-term foster care matapos niyang makita ang mga pasa mo.”
“Dalawang beses?”
Tumango siya.
“Dalawang beses.”
“Bakit hindi natuloy?”
Dahan-dahan niyang inilapag ang mga dokumento sa mesa.
“Dahil dalawang beses ding may tumawag para pigilan iyon.”
Pakiramdam ko ay nawala ang tunog sa buong silid.
“Sino?”
Hindi agad sumagot si Tita Lorna.
Sa labas, dinig ko ang palakpakan habang pinupuri ng reporters sina Mama at Papa sa pagiging mapagkawanggawa.
Pagkatapos ay itinuro niya ang pirma sa ibaba ng dokumento.
At nang mabasa ko ang pangalan…
nabitawan ko ang buong folder.
Dahil hindi orphanage ang pumigil sa akin na magkaroon ng pamilya.
Ang sarili kong mga magulang ang gumawa noon.
PART2
Isa-isang bumagsak sa sahig ang mga papel.
Nakatitig lang ako sa pirma ni Roberto Villareal.
Katabi nito ang isang letter signed by Celeste Villareal.
Hindi iyon simpleng objection.
May malinaw na request:
The child has biological relatives who intend to reclaim her. Please suspend any adoption or permanent foster placement.
Hindi nila ako kinuha.
Pero hindi rin nila hinayaang kunin ako ng iba.
“Tita Lorna…” nanginginig ang boses ko. “Kung gusto pala nila akong balikan, bakit walong taon na akong nandito?”
Napapikit siya.
“Dahil ayaw nilang lumabas ang birth record mo.”
Ipinaliwanag niyang ipinanganak ako noong panahon na halos isang taon nang nasa pamilya Villareal si Danica.
May malubhang komplikasyon daw noon si Mama Celeste pagkatapos manganak.
Sa magulong sitwasyon, isang kamag-anak ang pansamantalang nagdala sa akin sa charity shelter.
Dapat ilang linggo lang.
Pero nang gumaling si Mama, ayaw na raw ni Danica lumayo sa kanya.
Nagkaroon ng matinding attachment ang bata.
At sa halip na harapin ang problema…
ako ang naging madaling isakripisyo.
“Sinabi nilang babalikan ka kapag handa na si Danica,” sabi ni Tita Lorna.
“Pero lumipas ang mga taon.”
“Tuwing may gustong kumuha sa iyo, saka sila lumilitaw.”
“Hindi para iuwi ka.”
“Para siguraduhing walang ibang magiging magulang mo.”
Hindi ako umiyak.
Siguro dahil may mga sakit na kapag sobra na, wala nang luhang lumalabas.
Kinuha ko ang photocopies.
At ang childhood record na kailangan ko.
Paglabas ko ng records room, nakita ko ang malaking tarpaulin:
VILLAREAL FAMILY — TEN YEARS OF GIVING CHILDREN A BETTER FUTURE
Halos matawa ako.
Masakit na tawa.
Sampung taon silang nagbibigay raw ng kinabukasan sa ibang bata.
Habang ang sarili nilang anak ay nasa kabilang gusali.
Nilapitan ako ni Adrian.
“Saan ka galing?”
“Records room.”
Napatingin siya sa hawak kong envelope.
“Anong kinuha mo?”
“Buhay ko.”
Kumunot ang noo niya.
“Mika?”
Tumingin ako sa kanya.
“Alam mo bang dalawang beses akong dapat ma-adopt?”
Nanigas siya.
Sapat na iyon.
“Alam mo rin.”
“Mika, makinig ka muna—”
“Anim na taon ako noong una.”
Hindi siya makasagot.
“Eight years old ako noong pangalawa.”
“Mika—”
“Bakit?”
Lumapit siya pero umatras ako.
“Dahil sabi ni Mama, baka kapag na-adopt ka, hindi ka na namin maibabalik.”
Napatawa ako.
“Maibabalik?”
“Hindi nga ninyo ako kinukuha.”
Nagpalinga-linga siya dahil may media sa labas.
“Hindi ngayon ang lugar para dito.”
Iyon ang pinakamaling sagot.
Buong buhay ko, hindi kailanman tamang oras para sa akin.
Birthday ni Danica—pagbigyan ko.
School—pagbigyan ko.
Family picture—pagbigyan ko.
Pamilya—pagbigyan ko.
Ngayon pati katotohanan kailangan kong ipagpaliban.
“Hindi na ako maghihintay ng tamang oras ninyo.”
Lumabas ako.
Tinawag ako ni Mama sa harap ng reporters.
“Mika! Halika rito. Picture tayo kasama ang mga batang tinutulungan natin.”
Hindi ako gumalaw.
Isa sa journalists ang lumapit.
“Ma’am Celeste, foster child din po ba ninyo siya?”
Ngumiti si Mama.
“Isa siya sa beneficiaries na matagal nang tinutulungan ng pamilya namin.”
Beneficiary.
Hindi anak.
Nasa tabi niya si Papa.
Tahimik lang.
Narinig ko ang sarili kong boses.
“Ma’am Teresa?”
Nagkataong dumating siya para maghatid ng school supplies bilang volunteer.
Napalingon siya.
Lumapit ako at iniabot ang application.
“Kumpleto na po.”
Binuksan niya ang envelope.
Nakita ang records.
At agad nagbago ang mukha niya.
“Sigurado ka?”
“Opo.”
“Kapag tinanggap ka sa San Isidro, doon ka titira.”
“Opo.”
“Malayo sa Antipolo.”
“Opo.”
Ngayon lang ako nakaramdam ng gaan sa salitang malayo.
Pag-uwi namin, saka ako hinarap ng pamilya.
Inihagis ni Papa ang scholarship application sa mesa.
“Hindi ka aalis.”
“Bakit?”
“Ten years old ka.”
“Ten years old din ako nang iniwan ninyo ako.”
Tumahimik ang sala.
Napapikit si Mama.
“Mika, hindi ganoon kasimple.”
“Simple lang po.”
Itinaas ko ang dalawang dokumento.
“Dalawang pamilya ang gustong kumuha sa akin.”
“Pinigilan ninyo.”
“Pero hindi rin ninyo ako inuwi.”
Namula ang mukha ni Mama.
“Ginawa namin iyon dahil anak ka namin!”
“Anak?”
Sa unang pagkakataon, tumaas ang boses ko.
“Kapag may photographer, sponsored child ako.”
“Kapag may school slot, si Danica ang anak ninyo.”
“Kapag gusto kong tumabi sa family picture, siya ang anak.”
“Pero kapag may gustong mag-adopt sa akin, bigla akong anak ninyo?”
Walang nakasagot.
Biglang umiyak si Danica.
“Ako na naman ang dahilan.”
Agad lumapit si Mama sa kanya.
Nakakagulat kung gaano kabilis gumalaw ang katawan ng isang ina kapag ang anak na mahal niya ang nasasaktan.
“Sshh, hindi mo kasalanan.”
Tumingin ako kay Adrian.
At parang unang beses niyang napansin iyon.
Hindi ako nilapitan ni Mama.
Si Danica ang niyakap niya.
Muli.
Tahimik kong kinuha ang application.
“Alis na ako.”
Hinawakan ni Adrian ang braso ko.
“Mika, please. Bigyan mo kami ng chance.”
Tiningnan ko ang kamay niya.
“Binigyan ko kayo ng sampung taon.”
Binitiwan niya ako.
Tatlong linggo pagkatapos noon, dumating ang acceptance letter.
Full scholarship.
Dormitory.
Books.
Meals.
Academic support.
At dahil sa records ko at intervention ni Ma’am Teresa, isang social worker mula sa Department of Social Welfare ang nag-review rin ng sitwasyon ko.
Hindi agad-agad nawala ang parental rights ng Villareals.
Pero malinaw na hindi nila puwedeng basta kontrolin ang placement ko habang itinatago ang tunay kong relasyon sa kanila.
Mas lalo pang lumalim ang imbestigasyon nang lumabas ang dalawang dokumentong pumigil sa adoption ko.
Sa unang pagkakataon, may adults na nagtatanong hindi kung ano ang nararamdaman ni Danica—
kundi kung ano ang nangyari sa akin.
Bago ako umalis papuntang Batangas, dumating si Adrian sa orphanage.
May dala siyang maliit na kahon.
Nandoon ang lumang cellphone na ibinigay niya sa akin.
At isang litrato.
Iyong family photo sa birthday ni Danica.
Apat silang nasa gitna.
Ako, bahagyang kita sa gilid bago ako tuluyang napaalis sa frame.
“Sorry,” sabi niya.
Hindi ko kinuha ang litrato.
“Bakit ngayon?”
Namula ang mga mata niya.
“Kasi akala ko noon, kapag pinoprotektahan ko si Danica, wala naman talagang nawawala sa iyo. Strong ka kasi.”
Napangiti ako nang mapait.
“Iyon ang problema.”
“Kapag hindi umiiyak ang isang bata, iniisip ninyo na hindi siya nasasaktan.”
Napayuko siya.
“Pwede pa ba akong maging kuya mo?”
Matagal ko siyang tinitigan.
“Biologically, kuya kita.”
“Pero ang pagiging pamilya… kailangan ding piliin.”
Hindi ko sinabing hindi kailanman.
Hindi ko rin sinabing oo.
May mga relasyon na hindi kailangang putulin habang galit.
Minsan sapat nang ihinto ang paghabol.
Sa San Isidro, unang gabi ko sa dorm, hindi ako makatulog.
Tahimik ang kuwarto.
Walang maririnig na boses sa kabilang pader.
Walang Danica na umiiyak.
Walang taong magsasabing pagbigyan ko muna ang iba.
Kinabukasan, may bagong lapis at notebook sa ibabaw ng mesa ko.
May maliit na note mula kay Ma’am Teresa:
“Para hindi ka na muling kumuha ng exam gamit ang lapis na halos ubos na.”
Doon ako unang umiyak nang malakas.
Hindi dahil malungkot ako.
Kundi dahil unang beses kong naranasan ang isang simpleng bagay—
may taong naalala kung ano ang kailangan ko.
Lumipas ang mga taon.
Naging consistent honor student ako.
Nanalo ako sa regional Math competition.
Pagdating ng senior high, nakakuha ako ng scholarship sa isang science program sa Manila.
Hindi naging perpekto ang buhay ko.
Pero sa wakas, ang direksiyon nito ay hindi na nakasalalay sa takot ni Danica.
Minsan sumulat sa akin si Mama.
Minsan si Papa.
Madalas si Adrian.
Si Danica naman ay hindi ko sinisi.
Bata rin siya noon.
Ang kasalanan ay hindi sa batang natakot mawalan ng pamilya.
Ang kasalanan ay nasa mga matatandang piniling saktan ang isang bata para hindi nila kailangang turuan ang isa pang bata na harapin ang katotohanan.
Noong eighteen ako—ang edad kung kailan sa unang buhay ko ay saka pa lang nila ako kinilala—bumalik ako sa Bahay Pag-asa.
Hindi bilang batang naghihintay sunduin.
Kundi bilang scholarship volunteer.
May isang pitong taong gulang na batang babae roon na tahimik sa pinakadulong mesa.
Wala siyang bagong bag.
Hawak niya ang napakaikling lapis na halos hindi na maipit sa daliri.
Umupo ako sa tabi niya.
“Mahilig ka sa Math?”
Tumango siya.
Kumuha ako ng bagong kahon ng lapis mula sa bag ko.
Iniabot ko sa kanya.
Hindi ko sinabi:
Kawawa ka naman.
Hindi ko rin sinabi:
Magtiis ka.
Ang sinabi ko lang:
“Subukan mo. Baka hindi mo pa alam kung gaano ka kagaling.”
Napangiti siya.
Sa kabilang bahagi ng courtyard ay nakatayo pa rin ang mataas na pader ng bahay ng Villareal.
Noong bata ako, akala ko nasa likod ng pader na iyon ang “tahanan.”
Mali pala ako.
Ang tahanan ay hindi ang bahay kung saan nakatira ang mga taong kadugo mo.
Hindi rin ito ang litrato kung saan pinilit mong pagkasyahin ang sarili mo.
Ang tahanan ay ang lugar kung saan hindi mo kailangang lumiit para lang may ibang manatiling komportable.
At nang araw na iyon, sa unang pagkakataon, tumingin ako sa pader nang walang inggit.
Pagkatapos ay tumalikod ako.
Hindi dahil wala na akong pamilya.
Kundi dahil sa wakas…
natutunan kong hindi kailangang habulin ang mga taong paulit-ulit kang iniiwan para mapatunayan mong karapat-dapat kang mahalin.
