Hindi lahat ng pagtataksil nagsisimula sa halik.

Minsan, nagsisimula ito sa isang tawag na hindi sinagot.

At para kay Miguel Araneta, ang isang gabing inakala niyang simpleng kasiyahan lang… ang magiging dahilan kung bakit mawawala sa kanya ang asawa, anak, bahay, pangalan, at lahat ng akala niyang hindi kailanman maaagaw sa kanya.

Nasa isang mamahaling rooftop lounge sa BGC si Miguel nang gabing iyon.

Malakas ang tugtog. Umiikot ang ilaw. Nasa mesa ang mamahaling alak, mga kaibigang puro papuri, at si Bianca—ang babaeng ilang buwan na niyang itinatago sa likod ng salitang “business trip.”

Nakaupo si Bianca sa tabi niya, suot ang pulang damit na alam na alam niyang ginagamit nito para agawin ang pansin ng kahit sinong lalaki.

At si Miguel?

Ngumingiti.

Parang walang asawa sa bahay.

Parang walang babaeng walong buwan nang buntis na naghihintay sa kanya sa isang tahimik na bahay sa Ayala Alabang.

Biglang umilaw ang cellphone niya.

Misis Ko

Pang-anim na tawag na iyon.

Tiningnan ni Miguel ang screen, saka napabuntong-hininga na parang abalang-abala siya sa problema ng ibang tao.

“Again?” iritadong tanong ni Bianca. “Miguel, seriously? Buong gabi na siyang tumatawag.”

Natawa ang isa sa mga kaibigan niya.

“Baka naman manganganak na,” biro nito.

Tumawa si Miguel.

Hindi siya kinilabutan.

Hindi siya kinabahan.

Hindi man lang siya tumayo.

“Hindi pa due date,” sabi niya habang inaabot ang baso. “Si Elise kasi, konting sakit lang, drama agad.”

Si Elise.

Ang babaeng minsan niyang pinangakuang hindi iiwan.

Ang babaeng nagbenta ng sariling alahas para makatulong noong nalulugi pa ang negosyo niya.

Ang babaeng nanahimik kahit naamoy na nito ang pabango ni Bianca sa damit niya.

Ang babaeng paulit-ulit pa ring nagtanong, “Mahal mo pa ba ako?” kahit halata sa mata niyang takot siyang marinig ang sagot.

Muling tumawag si Elise.

Tiningnan ni Miguel.

Tinanggihan.

Isang pindot lang.

Parang pinatay niya ang isang lamok.

“See?” bulong ni Bianca habang humahalik sa balikat niya. “Mas masaya ka kapag hindi mo siya iniisip.”

Ngumisi si Miguel.

Pagkatapos, pinatay niya ang phone.

“Tonight,” sabi niya habang itinaas ang baso, “ako muna.”

Nagsigawan ang mga kaibigan niya.

Nagtagay sila.

Tumawa siya.

At sa eksaktong sandaling iyon, ilang kilometro ang layo, nakahandusay si Elise sa malamig na sahig ng kanilang bahay.

Nahulog siya mula sa hagdan habang kukuha lang sana ng tubig.

Walang kasambahay dahil pinauwi niya nang maaga.

Walang driver dahil isinama ni Miguel.

Walang kapitbahay na makakarinig dahil mataas ang pader ng subdivision.

Hawak ni Elise ang basag na cellphone, nanginginig ang kamay habang pilit niyang tinatawagan ang asawa.

“Please, Miguel…” mahina niyang bulong. “Sagutin mo…”

Voicemail.

Tinawagan niya ulit.

Wala.

Ulit.

Wala pa rin.

Kumirot ang tiyan niya.

Hindi niya alam kung takot ba iyon, sakit, o ang unti-unting paglayo ng lakas sa katawan niya.

“Anak…” bulong niya habang hinahaplos ang tiyan. “Kapit lang tayo, ha?”

Lumuha siya.

Hindi dahil sa sakit lang.

Kundi dahil sa katotohanang mas masakit pa sa pagkahulog ang malaman na sa oras na kailangan niya ang asawa niya…

hindi siya pinili.

Pinili nito ang ibang babae.

Pinili nito ang ingay.

Pinili nito ang alak.

Pinili nitong hindi siya sagutin.

Malabo na ang paningin ni Elise nang buksan niya ang contacts.

May isang pangalang matagal na niyang iniiwasan.

Rafael Soriano

Dating matalik na kaibigan ni Miguel.

Dating taong laging nariyan noong nagsisimula pa lang silang lahat.

At ang lalaking kinamumuhian ni Miguel mula nang mas maging matagumpay ito, mas respetado, mas tahimik—pero mas makapangyarihan.

Limang taon na silang hindi nag-uusap.

Pero nang gabing iyon, wala nang pride si Elise.

Wala nang hiya.

Buhay ng anak niya ang nakataya.

Pinindot niya ang tawag.

Isang ring lang.

“Elise?” sagot agad ni Rafael. “Bakit? Anong nangyari?”

Nabasag ang boses niya.

“Rafael… nahulog ako… hindi ko ma-contact si Miguel… please… yung baby…”

Tumahimik ang kabilang linya nang kalahating segundo.

Pagkatapos, narinig niya ang biglang paggalaw.

“Saan ka banda? Elise, makinig ka sa akin. Huwag mong ibababa. Huwag kang pipikit. Papunta na ako. Naririnig mo ba ako?”

“Pagod na ako…” bulong niya.

“Hindi,” madiin niyang sabi. “Hindi ngayon. Hindi ka susuko. Hindi kayo susuko.”

May kakaiba sa boses ni Rafael.

Hindi awa.

Hindi gulat.

Parang takot na takot siyang mawala ang isang bagay na matagal na niyang pinipigilang mahalin.

“Elise,” sabi niya, mas mahina na ngayon. “Kung hindi ka kayang piliin ng asawa mo ngayong gabi… ako ang pipili sa inyo. Humawak ka lang.”

Nabitawan ni Elise ang phone.

Bumagsak ito sa tabi niya.

Ang huling narinig niya bago siya tuluyang lamunin ng dilim ay ang boses ni Rafael na paulit-ulit na sumisigaw ng pangalan niya.

At habang si Miguel ay tumatawa pa rin sa ilalim ng neon lights…

may tatlong sasakyan na mabilis na pumasok sa gate ng Ayala Alabang—

dala ang mga doktor, security, at isang lalaking handang sirain ang buong mundo ni Miguel para mailigtas ang babaeng pinabayaan niya.

Pagdating ni Rafael sa loob ng bahay, nakita niya si Elise sa sahig.

At sa unang pagkakataon sa maraming taon…

napaluhod ang lalaking hindi kailanman yumuyuko kanino man.

…

“Elise!”

Tumakbo si Rafael papunta sa kanya, halos madulas sa kinang ng marmol na sahig. Sumunod agad ang dalawang doktor at nurse na kasama niya.

Hindi niya alam kung paano siya nakapag-isip nang malinaw.

Ang alam lang niya, bawat segundo ay mahalaga.

“Buhay siya,” sabi ng doktor habang sinusuri si Elise. “Mahina ang pulso. Kailangan natin siyang dalhin ngayon.”

Hinawakan ni Rafael ang kamay ni Elise.

Malamig.

Napakalamig.

“Kasalanan ko,” pabulong niyang sabi.

Tumingin sa kanya ang doktor.

“Sir?”

Umiling siya. “Wala. Iligtas n’yo siya. Iligtas n’yo silang mag-ina. Kahit magkano. Kahit ano.”

Sa loob ng ambulansya, hindi bumitaw si Rafael.

Kahit wala siyang karapatan.

Kahit asawa siya ng ibang lalaki.

Kahit limang taon niyang pinilit kalimutan ang babaeng minsang naging dahilan kung bakit siya lumayo.

Dahil noon pa man, mahal niya si Elise.

Pero pinili ni Elise si Miguel.

At tinanggap iyon ni Rafael.

Tahimik siyang umatras.

Hindi siya nanggulo.

Hindi siya nanira.

Kahit alam niyang hindi kayang mahalin ni Miguel si Elise nang buo.

Pero ngayong gabi, habang nakahiga si Elise sa pagitan ng buhay at kamatayan, isang bagay ang malinaw sa kanya—

may mga lalaking nananalo sa kasal,

pero talo sa pagiging asawa.

Samantala, pasado alas tres na ng madaling-araw nang buksan ni Miguel ang phone niya.

Dahil naubos na ang battery ng tawanan.

Dahil inaantok na si Bianca.

Dahil naalala niyang may “drama” na naman sigurong naghihintay sa bahay.

Pag-on ng phone, sunod-sunod na pumasok ang missed calls.

Elise.

Elise.

Elise.

Rafael Soriano.

Hospital.

Private number.

Napakunot ang noo niya.

Tinawagan niya si Elise.

Walang sagot.

Tinawagan niya ulit.

Wala.

Hanggang sa pumasok ang isang message mula sa hindi kilalang number.

Your wife is in emergency surgery. Come to St. Gabriel Medical Center.

Nawala ang tama ng alak sa katawan niya.

Tumayo siya.

“Bakit?” tanong ni Bianca.

Hindi siya sumagot.

Nagmaneho siya nang parang hinahabol ng multo.

Pagdating niya sa ospital, nakita niya sa labas ng operating room si Rafael.

Nakatayo ito, suot ang puting polo na may bahid ng pagod, hawak ang rosaryong hindi niya kailanman inakala na hahawakan ng isang lalaking tulad nito.

“Anong ginagawa mo rito?” sigaw ni Miguel.

Dahan-dahang lumingon si Rafael.

Sa mata nito, walang galit.

Mas masahol.

Pagkasuklam.

“Sinagot ko ang tawag na hindi mo sinagot,” sabi nito.

Natigilan si Miguel.

“Nasaan ang asawa ko?”

“Asawa mo?” mapait na ulit ni Rafael. “Ngayon mo siya naalala?”

Hinablot ni Miguel ang kwelyo niya.

“Wala kang karapatan!”

Hindi man lang gumanti si Rafael.

Tiningnan lang niya ito nang diretso.

“Karapatan?” tanong niya. “Noong nakahiga siya sa sahig, umiiyak, tinatawag pangalan mo, nasaan ang karapatan mo bilang asawa?”

Napalunok si Miguel.

Lumabas ang doktor.

Pareho silang napatingin.

“Stable na si Mrs. Araneta,” sabi ng doktor. “Pero kritikal ang mga susunod na oras. Nailigtas din ang bata.”

Napaupo si Miguel sa upuan.

Parang gumuho ang tuhod niya.

Buhay sila.

Dapat gumaan ang pakiramdam niya.

Pero hindi.

Dahil kasunod noon, sinabi ng doktor ang pangungusap na habang-buhay niyang dadalhin.

“Kung na-delay pa ng sampung minuto, baka pareho namin silang hindi nailigtas.”

Sampung minuto.

Sampung minuto lang.

Samantalang siya, halos isang oras na piniling hindi sumagot.

Nang magising si Elise kinabukasan, ang unang nakita niya ay hindi si Miguel.

Si Rafael.

Nakaupo sa tabi ng kama, pagod na pagod, ngunit gising.

“Baby?” mahina niyang tanong.

Ngumiti si Rafael, nanginginig ang mata. “Ligtas siya. Babae. Malakas umiyak. Parang ikaw.”

Napaluha si Elise.

Doon pumasok si Miguel.

Bitbit ang bulaklak.

Mukhang basag.

Mukhang pinagsisihan lahat.

“Elise…” halos pabulong niyang sabi. “Patawarin mo ako.”

Tumingin sa kanya si Elise.

Matagal.

Walang sigaw.

Walang sampal.

Walang iyak na naghahabol ng pagmamahal.

Iyon ang pinakamasakit.

Dahil sa katahimikan niya, naramdaman ni Miguel na huli na ang lahat.

“Tinawagan kita,” sabi ni Elise.

Napayuko siya.

“Alam ko.”

“Hindi isang beses.”

“Alam ko.”

“Akala ko mamamatay kami ng anak ko.”

Tumulo ang luha ni Miguel.

“Patawarin mo ako. Nagkamali ako. Hindi ko alam—”

“Hindi mo kailangang malaman,” putol niya. “Kailangan mo lang sanang sumagot.”

Hindi siya nakapagsalita.

Huminga nang malalim si Elise.

“Ngayong buhay pa ako, ako naman ang hindi sasagot.”

Nang sumunod na linggo, kumalat sa negosyo at pamilya ni Miguel ang balita.

Hindi iskandalo ang ginawa ni Elise.

Hindi siya nagpaawa.

Hindi siya nagdrama sa social media.

Tahimik lang siyang nag-file ng annulment.

Inilipat niya ang shares na matagal nang nakapangalan sa kanya.

Tinanggap niya ang tulong ni Rafael—hindi bilang kapalit ng pagmamahal, kundi bilang respeto sa buhay na muntik nang mawala.

Si Bianca?

Nawala nang malaman niyang mawawala rin ang pera at pangalan ni Miguel.

Ang mga kaibigang kasama niyang nagtawanan nang gabing iyon?

Hindi na sumasagot sa tawag niya.

At si Miguel, sa unang pagkakataon, natutong tumitig sa sariling phone nang walang tumatawag.

Walang Elise.

Walang “Misis Ko.”

Walang babaeng nagmamakaawa na piliin siya.

Makalipas ang ilang buwan, nakita niya sila sa labas ng ospital.

Si Elise, bitbit ang anak nilang babae.

Si Rafael, nakatayo sa tabi niya, hindi nakahawak, hindi umaangkin, pero malinaw na handang sumalo anumang oras.

Lumapit si Miguel.

“Elise…”

Tumingin siya.

Tahimik.

Mapayapa.

“Pwede ko ba siyang makita?”

Ilang segundo siyang pinagmasdan ni Elise bago tumango.

Ipinakita niya ang sanggol.

Ang anak niyang muntik nang mawala dahil sa isang tawag na hindi niya sinagot.

Nanginginig na hinawakan ni Miguel ang maliit na kamay nito.

At nang kumapit ang anak niya sa daliri niya, tuluyan siyang napaiyak.

Dahil sa wakas, naintindihan niya—

may mga bagay na kapag binitawan mo sa maling sandali, hindi mo na mababawi kahit lumuhod ka pa habang-buhay.

Hindi lahat ng nawala ay kinuha ng ibang tao.

Minsan, ikaw mismo ang nagtulak palayo sa biyayang ipinagkatiwala sa’yo.

Kaya habang may taong tumatawag pa, nangangailangan pa, umaasa pa—sagutin mo.

Dahil baka isang araw, hindi na sila tatawag.

At sa katahimikang iyon, doon mo maririnig ang pinakamalakas na pagsisisi ng buhay mo.