Habang Nilalagutan ng Hininga ang Aking mga Magulang at Nawawala ang Aming Anak, Hindi Sinagot ng Asawa Kong Doktor ang 76 Tawag Ko—Dahil Mas Pinili Niyang Tulungan Manganak ang Aso ng Babaeng Lihim Niyang Minamahal
Habang binubuksan ng mga doktor ang tiyan ko upang iligtas ang buhay ko, pinapirma nila ako sa pahintulot para operahan ang dalawang taong pinakamamahal ko.
Nanginginig ang mga daliri kong balot sa sarili kong dugo.
Hindi nailigtas ang tatlong-buwang sanggol sa sinapupunan ko.
At bago sumikat ang araw, pareho ring nawala sina Mama at Papa.
Samantala, ang asawa kong pitumpu’t anim na beses kong tinawagan ay masayang nag-post sa social media:
“Congratulations, Good Girl! Magdamag tayong naghirap, pero mommy ka na rin sa wakas!”
May larawan siyang nakangiti habang yakap ang aso ng kababata niyang si Bianca.
Mahina kong pinindot ang heart reaction.
Wala pang isang minuto, nag-message agad si Dr. Adrian Villareal.
“Tanggalin mo.”
Ipinadala ko ang location ko sa St. Catherine Medical Center sa Quezon City.
“Pumunta ka rito. May kailangan akong sabihin sa iyo nang personal.”
Mabilis ang sagot niya.
“May importante akong ginagawa. Hindi ako makakapunta. Checkup lang naman siguro iyan. Isama mo ang mga magulang mo, wala naman silang ibang pinagkakaabalahan.”
Tinitigan ko ang kurtina sa recovery room.
Ilang metro lamang ang layo, tinatakpan ng puting kumot ang katawan ni Papa.
Si Mama naman ay nasa operating room, lumalaban sa pagitan ng buhay at kamatayan.
Ayon sa kasamahan ni Adrian, napakalubha ng pinsala niya. Si Adrian sana ang pinakamagaling na vascular surgeon na maaaring magsagawa ng komplikadong operasyon.
Ngunit hindi niya sinagot ang pitumpu’t anim kong tawag.
Kaya ko siyang tanungin.
“Ang mahalagang ginagawa mo ba ay ang pagpapaanak sa aso ni Bianca?”
Tumawag siya agad, galit ang boses.
“Carina, simula nang mabuntis ka, naging selosa ka na. Pati aso pinagseselosan mo? Si Good Girl ang tanging kasama ni Bianca mula nang mawala ang lola niya. Natural lang na tulungan ko siya.”
Hindi na ako nakipagtalo.
Wala na akong lakas.
Kung ayaw niyang pumunta sa ospital, maaari na lang siyang makipag-usap sa abogado ko.
Kinabukasan, pagkatapos kong ayusin ang cremation at mga dokumento ng mga magulang ko, dapithapon na nang makauwi ako sa condominium namin sa Mandaluyong.
Pagbukas ko ng pinto, sinalubong ako ng kalat.
May mga damit sa sahig, bukas ang mga drawer, at nakakalat ang mga papeles sa sala.
Nakatungo si Adrian sa harap ng cabinet, naghahanap ng kung ano. Basta na lamang niya ibinabagsak ang mga gamit, tila sigurado siyang may ibang magliligpit.
Hindi siya lumingon.
“Nasaan ka buong araw? Weekend ngayon. Napilitan pa akong magpa-deliver ng lunch.”
Napatigil ako.
Ibig sabihin, hindi na naman siya umuwi kagabi.
Dalawang taon na siyang ganoon.
Nang mapundi ang ilaw sa apartment ni Bianca, bumangon siya alas-dos ng madaling-araw para ayusin iyon.
Pero minsan, iniwan niyang nakabukas ang pinto ng sarili naming bahay. May lasing na lalaking nakapasok at ilang linggo akong binangungot.
Nang manganak ang aso ni Bianca, nag-leave siya nang isang buong linggo.
Pero noong araw ng prenatal checkup ko, sinabi niyang kaya ko namang pumunta mag-isa.
Nang mapansin niyang hindi ako sumasagot, saka lamang siya lumingon.
Nanlaki nang bahagya ang mga mata niya.
“Bakit parang bangkay ang mukha mo? Pinahirapan ka na naman ba ng baby?”
Lumapit siya at iniabot ang kamay sa tiyan ko.
Umatras ako.
“Hapon kahapon, pitumpu’t anim na beses kitang tinawagan. Bakit hindi mo sinagot?”
Nanigas ang kamay niya sa ere.
Pagkatapos ay kumunot ang noo niya.
“Iniimbestigahan mo ba ako?”
“Tinulungan kong manganak si Good Girl. Takot na takot si Bianca. Hindi ordinaryong alaga ang asong iyon. Para na niya iyong anak.”
Huminga siya nang malalim, tila ako pa ang kailangang unawain.
“Napakasensitibo ng sitwasyon. Wala akong panahon sa paulit-ulit mong tawag. Prenatal checkup lang naman iyon. Maraming buntis ang pumupunta nang mag-isa. At nariyan naman ang mga magulang mo. Hindi ka mamamatay kung wala ako.”
Gusto kong itanong kung nasaan na ngayon ang mga magulang ko.
Gusto kong sabihin na si Papa ay wala nang pulso nang dumating sa ospital.
Na si Mama ay maaaring nabuhay kung siya mismo ang nag-opera.
Ngunit nang pindutin ko ang heart reaction sa post niya, isang minuto lamang ang kailangan niya para utusan akong burahin iyon.
Takot siyang may maisip si Bianca.
Hindi siya natakot na baka ako ang may nangyaring masama.
“Magkaibigan lang ba talaga kayo?” tanong ko.
Nanahimik siya.
“Dahil nakita kitang hinalikan siya.”
Sa restaurant sa BGC kung saan niya ako minsang inalok ng kasal, nakita ko silang magkatapat sa parehong mesa.
Humahagulgol si Bianca.
Pinunasan ni Adrian ang luha niya bago marahang halikan ang mga labi niya.
Dahil sa pagkabigla, hindi ko napansin ang motorsiklong mabilis na papalapit habang tumatawid ako.
Nakapreno ang rider, ngunit huli na para sa munting buhay sa loob ko.
Saglit na dumaan ang takot sa mukha ni Adrian.
“Lasing si Bianca noon. Nag-aalala siya sa aso. Inilabas ko lang siya para gumaan ang pakiramdam niya. Hindi ko sinasadya ang halik.”
Lumambot ang boses niya.
“Sige na. Kalimutan na natin. Sa susunod mong checkup, sasamahan na kita.”
Sa susunod.
Palagi siyang may pangako para sa susunod.
Ngunit para sa akin, wala nang susunod.
“Hindi na kailangan,” sabi ko. “Maghiwalay na tayo.”
Napailing siya at tumawa nang walang saya.
“Ganyan ba talaga kayong mga dating reporter? Lahat ginagawang malaking iskandalo?”
Lumakas ang boses niya.
“Isang aksidente lang iyon. At tingnan mo ang sarili mo. Halos trenta ka na, buntis, at tagapag-ayos lang ng gamit sa storage room ng TV station. Sino pa ang magkakagustong pakasalan ka bukod sa akin?”
Hindi niya alam na wala na ang batang ginagamit niyang panakot.
At hindi niya alam na dati akong isa sa pinakamagagaling na investigative reporter ng Metro Manila.
Iniwan ko ang field assignment dahil hiniling niya.
“Araw-araw akong nagpapakamatay sa ospital para sa pamilyang ito,” dagdag niya. “Hindi para umuwi at pagtiisan ang drama mo.”
Tumalikod siyang papunta sa pinto.
Ngunit napansin niya ang papel na nakausli sa bag ko.
Malinaw ang nakalimbag na mga salita:
CERTIFICATE OF DEATH.
Huminto siya.
“Sino ang namatay?”
Inabot niya sana ang dokumento nang biglang tumunog ang telepono niya.
Si Bianca.
Humahagulhol ang babae sa kabilang linya.
“Kuya Adrian, parang nasamid sa gatas ang isang puppy. Maraming customer sa pet café. Hindi ko alam ang gagawin ko. Mamamatay ba siya?”
Nabura agad ang pagdududa sa mukha ni Adrian.
“Huwag kang umiyak. Papunta na ako.”
Lumabas siya nang hindi man lang muling tumingin sa akin.
Sa pagmamadali, nakalimutan niyang ikandado ang study room na limang taon niyang ipinagbabawal sa akin.
Hindi ko alam kung ano ang nagtulak sa akin na pumasok.
Marahil ay nais ko lang malaman kung may natitira pang katotohanan sa aming pagsasama.
Sa ilalim ng mesa, nakita ko ang press ID ko.
Ang ID na minsan kong hinawakan gabi-gabi habang tahimik na iniiyakan ang pangarap kong iniwan.
Ginagamit niya iyon bilang pantukod sa isang tabinging paa ng mesa.
Bumagsak ang luha ko.
Limang taon na ang nakalipas, isa akong batang reporter na inatasang kapanayamin ang isang respetadong hospital director.
Ilang araw akong naghintay, ngunit lagi akong tinatanggihan.
Isang hapon, nawalan ako ng malay sa hardin ng ospital dahil sa gutom at pagod.
Si Adrian ang nakakita sa akin.
Pagmulat ko, isinubo niya sa akin ang isang orange candy.
“Matigas ang ulo ng direktor,” biro niya. “Pero gusto ko ang mga taong seryoso sa trabaho. Ako na lang ang kapanayamin mo.”
Doon nagsimula ang lahat.
Kalaunan, hiniling niyang lumipat ako sa administrative department ng TV network.
“Alam kong pangarap mong maging mahusay na reporter,” sabi niya noon. “Pero kailangan ng mga magulang natin ng mag-aalaga. Kapag naging mag-asawa tayo, aalagaan kita habambuhay.”
Naniwala ako.
Habang inaalagaan ko ang pamilya niya, inalagaan naman pala niya ang pangarap ni Bianca.
Ginamit ko ang birthday ni Bianca bilang passcode sa maliit na safe.
Bumukas iyon sa unang pagsubok.
Sa loob ay may makapal na envelope.
Mga litrato nilang magkayakap.
Magkahawak-kamay sa Boracay.
Naghahalikan sa isang resort sa Batangas.
May mga resibo ng down payment para sa condominium ni Bianca, renovation ng pet café niya, at buwanang bank transfers tuwing nalulugi ang negosyo nito.
Sa harap ng envelope, nakasulat sa sulat-kamay ni Adrian:
“Habambuhay kong hahawiin ang bawat balakid para sa iyong pangarap.”
Matagal kong tinitigan ang mga salita.
Pagkatapos ay natawa ako.
Kaya naman pala niyang suportahan ang pangarap ng isang babae.
Hindi lang ang pangarap ko.
Kinunan ko ng litrato ang lahat bago ibinalik sa safe.
Pagkatapos ay tinawagan ko ang dati kong editor.
“Ate Celeste, narinig kong naghahanap ang network ng correspondent para sa conflict coverage sa Central Asia.”
Natahimik siya.
“Carina, delikado iyon. Ilang araw na lang ang preparasyon.”
“Alam ko.”
“Sigurado ka ba?”
Tumingin ako sa magulong bahay, sa press ID kong ginawang pantukod, at sa damit na may bahid pa rin ng tuyong dugo.
“Opo,” sagot ko. “Isama ninyo ako.”
Nagsimula akong mag-empake.
Wala akong dinalang anumang binili ni Adrian.
Ang tanging inilagay ko sa maleta ay ang lumang pulang cardigan na huling niniting ni Mama para sa akin.
Nang buksan ko ang aparador para kunin iyon, may nahulog na maliit na kahon.
Sa loob ay may pregnancy ultrasound photo, isang pares ng puting medyas para sa sanggol, at sulat-kamay ni Papa.
“Para sa unang apo namin. Huwag kang matakot, anak. Kahit anong mangyari, palagi kaming darating kapag tinawag mo kami.”
Doon ako tuluyang napaluhod.
Ngunit bago pa ako makaiyak nang malakas, bumukas ang pinto ng condominium.
Narinig ko ang mabilis na mga hakbang ni Adrian.
“Carina!”
Hingal siyang pumasok, hawak ang death certificate na naiwan ko sa mesa.
Maputla ang mukha niya.
“Totoo ba ito?”
Itinaas niya ang papel.
“Bakit nakasulat dito ang pangalan nina Mama at Papa mo?”
Pagkatapos ay napatingin siya sa dugo sa damit ko, sa bakanteng aparador, at sa bukas kong maleta.
Nanginig ang boses niya.
“At nasaan ang anak natin?”
…
Hindi ko agad sinagot si Adrian.
Tahimik kong tinupi ang cardigan ni Mama at inilagay iyon sa ibabaw ng mga damit ko.
“Carina,” ulit niya, mas mahina na ngayon. “Nasaan ang anak natin?”
“Wala na.”
Dalawang salita lamang iyon.
Ngunit tila may sumuntok sa dibdib niya.
Napaatras siya at napakapit sa gilid ng mesa.
“Ano’ng ibig mong sabihin?”
“Naaksidente ako kahapon pagkatapos kitang makita kasama si Bianca. Nagkaroon ako ng matinding pagdurugo. Hindi nailigtas ang bata.”
Umiling siya nang mabilis.
“Hindi. Hindi puwede. Tatlong buwan na siya. Maayos ang huling ultrasound.”
“Maayos siya bago ako tumawid nang hindi ko napansin ang paparating na motorsiklo.”
Namutla lalo si Adrian.
Dahan-dahang bumaba ang tingin niya sa certificate of death.
“At sina Mama at Papa mo?”
“Tinawagan ko sila dahil hindi kita makontak. Umuulan nang malakas. Nagmamadali silang pumunta sa ospital.”
Humigpit ang hawak niya sa papel.
“Nabangga ang sasakyan nila sa Commonwealth Avenue. Patay na si Papa nang dumating. Si Mama, buhay pa.”
Napatingin siya sa akin.
“Bakit hindi nila ako tinawagan mula sa ospital?”
“Tawag sila nang tawag.”
Kinuha ko ang telepono ko at ipinakita ang call history.
Pitumpu’t anim na tawag.
Dalawampu’t tatlo mula sa akin.
Labingwalo mula sa emergency room.
Labindalawa mula sa chief resident.
Ang natitira ay mula sa assistant niya, sa operating room, at sa hospital director.
“Naka-silent ang telepono ko,” bulong niya.
“Hindi.”
Binuksan ko ang screenshot ng social media post niya.
“Nakaya mong makita ang reaction ko at utusan akong burahin iyon sa loob ng isang minuto.”
Nanlambot ang mga tuhod niya.
“Sino ang nag-opera kay Mama?”
“Si Dr. Manalo.”
Napasara siya ng mga mata.
Alam niya ang ibig sabihin noon.
Si Dr. Manalo ay mahusay na surgeon, ngunit ang pinsala ni Mama ay nangangailangan ng espesyalistang may karanasan sa eksaktong procedure na binuo mismo ni Adrian.
“Sinabi ng mga kasamahan mo na ikaw ang pinakamalaking pag-asa niya,” dagdag ko. “Ngunit abala kang magpaanak ng aso.”
“Hindi ko alam.”
“Dahil pinili mong huwag malaman.”
Lumuha siya.
Sa limang taon naming pagsasama, iyon ang unang pagkakataong nakita ko siyang umiyak.
Dati, sapat na sana iyon para lumambot ako.
Ngayon, wala na akong maramdaman kundi pagod.
Lumapit siya.
“Carina, nagkamali ako. Hindi ko alam na ganito kalala. Akala ko nagpapasama ka lang sa checkup. Akala ko—”
“Akala mo palagi akong naghihintay.”
Huminto siya.
“Akala mo palagi akong magliligpit ng kalat mo. Magluluto para sa iyo. Mag-aalaga sa mga magulang mo. Magpapatawad kapag hindi ka umuwi.”
Kinuha ko ang divorce papers mula sa bag.
“Hindi na.”
Hindi niya tinanggap ang folder.
Sa halip, tinitigan niya ang maleta ko.
“Saan ka pupunta?”
“Babalik ako sa trabaho.”
“Nagtatrabaho ka naman sa network.”
“Babalik ako bilang reporter.”
Nang marinig niya iyon, nagbago ang mukha niya.
“Hindi puwede. Buntis ka—”
“Wala na ang bata.”
Napahinto siya.
Hindi ko alam kung sinadya ba niyang kalimutan o hindi pa niya kayang tanggapin.
“May assignment ako sa Central Asia,” sabi ko. “Aalis kami sa loob ng tatlong araw.”
“Conflict zone?”
“Oo.”
“Hindi kita papayagan.”
Napangiti ako sa unang pagkakataon.
“Wala ka nang karapatang magpaalam o magbawal.”
Nang gabing iyon, hindi umalis si Adrian.
Umupo siya sa labas ng kuwarto habang patuloy akong nag-empake.
Paminsan-minsan ay humihingi siya ng tawad.
Minsan ay ipinangako niyang puputulin niya ang lahat ng koneksyon kay Bianca.
Minsan ay sinabing handa siyang mag-leave nang ilang buwan upang ayusin ang aming pagsasama.
Ngunit ang mga pangako niyang iyon ay dumating pagkatapos ng tatlong kabaong.
Hatinggabi nang biglang tumunog ang doorbell.
Si Bianca.
Pula ang mga mata niya, ngunit maingat pa ring nakaayos ang buhok at damit niya.
Pagkakita sa maleta ko, nagkunwari siyang nagulat.
“Ate Carina, aalis ka?”
Hindi ko siya sinagot.
Lumapit siya kay Adrian.
“Kuya Adrian, nag-aalala ako. Hindi ka sumasagot. Iyong puppy ay okay na, pero—”
“Umuwi ka,” malamig na sabi ni Adrian.
Nanigas si Bianca.
“Galit ka ba sa akin?”
“Umuwi ka.”
Namasa ang mga mata niya.
“Ate Carina, huwag mo sanang isipin na may masama sa amin. Si Kuya Adrian lang ang taong maaasahan ko. Alam niya kung gaano kahirap ang pinagdaanan ko.”
Kinuha ko ang telepono at ipinakita sa kanya ang litrato nilang naghahalikan.
Nawala ang luha sa mukha niya.
“Hindi ito ang iniisip mo.”
Sunod kong ipinakita ang mga resibo ng condo, pet café, renovation, at bank transfers.
Namula siya.
“Ate, hindi ko naman hinihingi ang lahat ng iyon. Kusang ibinigay ni Kuya Adrian.”
“Tama ka.”
Tumango ako.
“Ang manloloko ay hindi lamang ang taong tumatanggap. Mas malaking kasalanan ang taong may pinangakuang asawa ngunit kusang nagbibigay ng buhay na para sana sa pamilya niya.”
Napatingin si Bianca kay Adrian.
“Kuya, sabihin mong wala tayong relasyon.”
Hindi siya sumagot.
“Sabihin mo,” giit niya. “Sabihin mong hindi mo ako mahal.”
Matagal bago nakapagsalita si Adrian.
“Minahal kita noon.”
Parang nanalo ang ekspresyon ni Bianca.
Ngunit ipinagpatuloy niya:
“Pero ginamit ko ang alaala natin para takasan ang responsibilidad ko. Pinaniwala kitang may pag-asa ka habang pinaniwala ko si Carina na tapat akong asawa.”
Lumapit siya sa safe at inilabas ang envelope.
“Lahat ng ito, tapos na.”
“Hindi mo puwedeng bawiin ang condo!” sigaw ni Bianca. “Nakapangalan iyon sa akin!”
“Hindi ko binabawi ang naibigay ko. Pero wala nang susunod.”
Nanginig sa galit ang babae.
“Dahil lang sa nawala ang anak ninyo, ako na ang masama?”
Bumigat ang katahimikan.
Dahan-dahang lumapit si Adrian.
“Huwag mong banggitin ang anak ko.”
“Ano? Totoo naman. Hindi ko kasalanan kung mahina ang pagbubuntis niya!”
Bago pa makapagsalita si Adrian, ako na ang nagbukas ng pinto.
“Lumabas ka.”
Nagtaas siya ng baba.
“At kung ayaw ko?”
Ipinakita ko ang voice recorder sa telepono ko.
“Naka-record ang lahat ng sinabi mo. Kasama ang pag-amin tungkol sa condo, pera, at relasyon ninyo. Bilang dating investigative reporter, alam kong gamitin nang tama ang ebidensya.”
Nawala ang kulay sa mukha niya.
Hindi na siya nakipagtalo.
Ngunit bago lumabas, nilingon niya si Adrian.
“Hindi mo ako kayang iwan.”
Hindi siya sinundan nito.
Kinabukasan, naghain ako ng petition for annulment at civil claims sa tulong ng abogado ng pamilya.
Hindi lamang pagtataksil ang nakita sa mga dokumento.
Lumabas din na gumamit si Adrian ng bahagi ng aming joint savings at perang inilaan sana para sa retirement ng kanyang mga magulang upang pondohan ang negosyo ni Bianca.
Mas malaki ang iskandalo nang matuklasan ng ospital na ilang beses niyang ginamit ang kanyang professional authority para i-adjust ang schedule, gamitin ang ambulansya sa personal na lakad, at mag-leave nang walang wastong turnover.
Hindi ko inilabas sa media ang kuwento.
Hindi ko kailangan sirain ang pangalan niya.
Ang sarili niyang mga desisyon ang gumawa niyon.
Dalawang araw bago ang pag-alis ko, pumunta ako sa sementeryo kung saan pansamantalang inilagak ang urn nina Mama at Papa.
May nakita akong tatlong puting bulaklak.
Nakatayo si Adrian sa di-kalayuan.
Hindi siya lumapit hangga’t hindi ako pumayag.
“Humingi ako ng kopya ng medical records,” sabi niya. “Binasa ko lahat.”
Hindi ako sumagot.
“Kung naroon ako, may posibilidad na mailigtas ko ang mama mo.”
“Posibilidad,” ulit ko. “Hindi katiyakan.”
“Oo. Pero dapat naroon ako para subukan.”
Napayuko siya.
“Hindi ko hihilinging patawarin mo ako. Hindi ko rin sasabihing mahal pa rin kita, dahil alam kong magiging isa lang iyong paraan para pilitin kang manatili.”
Inilapag niya ang press ID ko sa tabi ng bulaklak.
Nilinis at ipina-frame niya iyon.
“Hindi ito dapat naging pantukod sa mesa.”
Tinanggap ko ang ID.
“Hindi.”
“Goodbye, Carina.”
“Goodbye, Adrian.”
Iyon ang huling pagkakataong nakita ko siya bago ako sumakay ng eroplano.
Sa Central Asia, hindi madali ang trabaho.
May mga gabing natutulog kami sa sahig ng pansamantalang shelter habang umuugong ang pagsabog sa malayo.
May mga araw na halos hindi ako makakain dahil sa mga kuwentong naririnig ko mula sa mga ina, batang ulila, at pamilyang pinaghiwalay ng digmaan.
Ngunit sa bawat ulat na ipinapadala ko, pakiramdam ko ay unti-unting bumabalik ang babaeng matagal kong ikinulong.
Hindi ako asawa ng isang sikat na surgeon.
Hindi ako babaeng iniwan.
Hindi ako inang nawalan ng anak.
Ako si Carina Ramos.
Isang reporter.
Isang anak.
At isang taong nakaligtas.
Makalipas ang labingwalong buwan, bumalik ako sa Pilipinas matapos makatanggap ng regional journalism award para sa dokumentaryo tungkol sa mga nawawalang kababaihan sa border communities.
Sa airport, sinalubong ako ng dating editor kong si Celeste at ng mga batang reporter na minsan ay ako ang nagturo online mula sa field.
Habang naglalakad kami palabas, napansin ko ang malaking screen sa arrival hall.
May balitang medikal.
Si Adrian Villareal ay nagbitiw sa private hospital matapos tanggapin ang administrative sanctions. Nagtatrabaho na siya ngayon sa isang maliit na provincial hospital sa Samar, kung saan kulang ang mga surgeon.
Ayon sa report, tumanggi siyang magbigay ng interview.
Hindi ko alam kung iyon ba ay paraan niya ng pagsisisi o pagtatago.
Hindi na rin mahalaga.
Si Bianca naman ay nagsara ng pet café matapos mabaon sa utang. Ilang buwan siyang naglabas ng mga post na nagpapahiwatig na siya ang tunay na biktima, ngunit kalaunan ay tumigil din nang lumabas ang financial records sa kaso.
Natapos ang annulment namin nang walang ingay.
Wala kaming anak na paghahatian.
Wala na ring pangarap na kailangang iligtas.
Isang Linggo, dinalaw ko ang puntod nina Mama at Papa.
Dinala ko ang framed press ID ko at ang unang kopya ng magazine na may mukha ko sa cover.
Iniwan ko iyon sa pagitan ng dalawang urn.
“Ma, Pa,” mahina kong sabi, “nakabalik na ako.”
Umihip ang malamig na hangin.
Saglit kong naramdaman na parang niyayakap ako ng pulang cardigan ni Mama.
Naalala ko ang sulat ni Papa:
Palagi kaming darating kapag tinawag mo kami.
Dumating nga sila.
Sa huling pagkakataon, tumakbo sila sa gitna ng malakas na ulan upang puntahan ako.
Hindi ko man nailigtas ang buhay nila, iniligtas naman ng pagmamahal nila ang natitira sa akin.
Bago ako umalis, inilabas ko ang munting puting medyas na binili nila para sa anak ko.
Inilagay ko iyon sa tabi ng mga bulaklak.
Hindi lahat ng pagkawala ay kailangang makalimutan upang makapagpatuloy.
May mga sugat na hindi tuluyang naghihilom.
Ngunit darating ang araw na hindi na tayo dumudugo sa tuwing hinahawakan ang mga ito.
At doon natin mauunawaan:
Ang pag-alis ay hindi palaging pagsuko.
Minsan, ang pag-alis ang unang pagkakataong pinili nating iligtas ang sarili natin.
MENSAHE PARA SA MGA MAMBABASA
Huwag isuko ang buong pagkatao mo para lamang mapanatili ang isang relasyong ikaw lang ang bumubuhay. Ang tunay na pagmamahal ay hindi hinihinging talikuran mo ang pangarap, dignidad, at sarili mong tinig. Kapag paulit-ulit kang ginagawang huli sa listahan ng taong ginawa mong mundo, maaaring panahon nang piliin mong maging una sa sarili mong buhay.
