Ginuhitan niya ng mga baboy ang answer sheet ko sa huling mock exam bago ang college entrance test.

Habang nagtatawanan ang buong klase, lumapit si Enzo, yakap-yakap ang campus crush na si Celeste.

“Palagi ka namang number one, Lia. Pagbigyan mo na si Celeste kahit ngayon lang.”

Akala niya biro lang iyon.

Hindi niya alam, kapalit ng pagkatalo ko ay ang pagkawala ko sa buhay niya.

Ako si Amalia Reyes, labing-walong taong gulang, honor student ng San Isidro Academy sa Quezon City.

At si Enzo Villareal?

Siya ang batang kapitbahay na unang humawak sa kamay ko noong limang taong gulang ako, noong hindi ako makapagsalita sa takot sa ibang tao.

Siya ang unang nagsabing, “Huwag kang matakot, Lia. Nandito ako.”

Kaya naniwala ako.

Sa loob ng labintatlong taon, naniwala ako na kahit anong mangyari, kami pa rin ang magkakampi.

Hanggang sa dumating si Celeste Marquez.

Maganda siya. Mabait sa harap ng guro. Mahilig ngumiti nang parang walang kasalanan.

At si Enzo, na dati’y hindi makakain nang hindi ako hinihintay, biglang natutong magdala ng milk tea para sa kanya.

Dati, alam niya na allergic ako sa hipon.

Dati, alam niya kapag kinakabahan ako.

Dati, isang tingin lang niya, alam na niyang malapit na akong umiyak.

Pero noong araw ng mock exam, siya mismo ang sumira sa kinabukasan kong pilit kong pinanghahawakan.

Habang tinitingnan ko ang answer sheet kong puno ng guhit ng baboy, rinig ko ang tawanan ng mga kaklase.

“Grabe, mukha talaga siyang iiyak!”

“Number one ka pa rin ba niyan, Lia?”

Tumayo ako, nanginginig ang kamay.

Lumapit si Enzo, nakangisi pa.

“Joke lang naman. Bakit ang seryoso mo?”

Nakasandal si Celeste sa balikat niya, kunwaring naaawa.

“Sorry, Lia. Hindi ko alam na gano’n ka kasensitibo.”

Hindi ako nakasagot.

Dahil sa bulsa ko, sunod-sunod na nag-vibrate ang phone ko.

Si Mama.

Lia, natalo ka.

Hindi mo napanatili ang number one ranking.

Aalis tayo papuntang Canada bago ang entrance exam. Tapos na ang usapan.

Nanlamig ang buong katawan ko.

Tatlong taon.

Tatlong taon akong halos hindi natulog.

Tatlong taon akong nag-aral hanggang sumakit ang ulo ko, hanggang uminom ako ng gamot para lang kumalma.

Tatlong taon akong lumaban sa sarili kong takot, sa lungkot, sa pressure, dahil may kasunduan kami ni Mama.

Kung mananatili akong top one hanggang huling mock exam, papayagan niya akong mag-college sa Pilipinas.

Sa parehong unibersidad na pangarap pasukan ni Enzo.

Pero kapag natalo ako kahit isang beses, susunod ako sa kanya sa abroad.

At ngayon, natalo ako.

Hindi dahil hindi ako nag-aral.

Hindi dahil hindi ko kaya.

Kundi dahil ang batang ipinangako kong hindi iiwan, ang mismong sumira sa laban ko.

Bumalik ako sa classroom matapos kausapin ng adviser.

Nasa labas pa lang ako, narinig ko na ang tawanan sa loob.

“Taya ako, iiyak ’yan pagbalik!”

“Enzo, ikaw? Childhood best friend mo ’yon ah.”

Tumawa si Celeste.

“Hindi ’yan iiyak sa harap natin. Masyado siyang proud. Sa bahay na lang ’yan magtatakip ng kumot.”

Sumunod ang malakas na tawanan.

Pagkatapos, narinig ko ang boses ni Enzo.

“Sige, taya ako kay Celeste.”

Para akong sinaksak sa dibdib.

Dahan-dahan akong umatras.

Pero may nakakita sa akin.

Biglang tumahimik ang ilang estudyante.

Tiningnan nila ako na parang ako ang katawa-tawa.

Pilit kong itinaas ang baba ko, pero hindi ko napigilan ang luha.

Tumakbo ako papuntang CR at doon ko ibinaon ang mukha ko sa kamay.

Noong tanghalian, bumalik ako sa room.

Naabutan ko si Enzo na may hawak na maliit na paper bag.

Nang makita niya ako, parang nagulat siya.

“Lia, hindi ako makakasabay kumain. Masakit tiyan ni Celeste. Dadalhin ko muna ito sa kanya.”

Sumilip ako sa paper bag.

Napkin. Chocolate drink. At sandwich na shrimp flavor.

“Binilhan din kita,” sabi niya, tinuro ang nasa mesa ko. “Favorite mo ’yan, di ba?”

Tiningnan ko ang sandwich.

Shrimp.

Napangiti ako nang mapait.

Hindi ko favorite iyon.

Allergy ko iyon.

Favorite iyon ni Celeste.

Doon ko naintindihan: hindi niya ako naalala. Nadala lang niya ang ugali niyang alagaan siya.

Tinapon ko ang sandwich at gatas sa basurahan.

Buong hapon, wala si Enzo. Sinamahan niya si Celeste sa clinic.

Bumalik lang siya noong huling period, hingal na hingal, pero may dala pa ring pagkain para sa akin.

“Grilled isaw. Favorite mo.”

Dati, kikiligin ako.

Dati, mapapatawad ko siya agad.

Pero ngayon, ang nakikita ko lang ay isang taong nagbibigay ng tira-tirang konsensya pagkatapos akong durugin.

Pag-uwi, hinabol niya ako sa gate.

“Lia, wait!”

Hindi ako huminto.

Hinawakan niya ang braso ko.

Binitawan ko iyon na parang napaso.

“Enzo,” sabi ko, nanginginig ang boses, “lumayo ka sa akin.”

Natigilan siya.

“Ano?”

Tumingin ako sa kanya.

“Totoo pala ’yong sabi nila. Nakakaiyak nga ako sa bahay. Pero hindi dahil sa exam.”

Huminga ako nang malalim.

“Dahil sa’yo.”

Namula ang tenga niya, halatang napahiya.

“Grabe ka naman. Joke lang ’yon. Bakit ang laki ng galit mo?”

“Dahil kinabukasan ko ang sinira mo.”

Kumunot ang noo niya.

“Kinabukasan? Mock exam lang ’yon.”

Napatawa ako. Walang saya.

“Exactly. Para sa’yo, mock exam lang.”

Hindi na ako naghintay ng sagot.

Pagdating ko sa bahay, dumiretso ako sa kwarto at ni-lock ang pinto.

Humiga ako sa kama habang unti-unting dumidilim ang bintana.

Narinig ko si Mama sa labas.

“Lia, anak, kain na.”

Hindi ako gumalaw.

“Lia?”

Mas lumakas ang katok.

“Anak, buksan mo. Please.”

Hindi ko kaya.

Parang bumalik lahat.

Ang lungkot.

Ang takot.

Ang pakiramdam na kahit anong pilit ko, palagi pa rin akong iiwan.

Maya-maya, may malakas na kalabog.

Bumukas ang pinto.

At bago ko pa makita kung sino, niyakap ako ng isang pamilyar na amoy ng lemon.

Si Enzo.

“Dito ako, Tita,” sabi niya kay Mama. “Ako na po bahala kay Lia.”

Dati, sapat na ang yakap niya para kumalma ako.

Ngayon, parang mas lalo akong nasasaktan.

Itinulak ko siya.

“Lumabas ka.”

Nanigas ang mukha niya.

“Lia, ano ba talagang problema mo? Dahil ba sa answer sheet? Dahil ba hindi kita nasabay kumain?”

Hindi ako makapagsalita.

Napuno ng luha ang mata ko.

Napabuntong-hininga siya, inis na inis.

“Pwede bang maging normal ka naman kahit minsan?”

Napakurap ako.

Nagpatuloy siya.

“Pagod na akong hulaan kung ano na naman ang iniisip mo. Tao ako, Lia. Hindi ako aso na susunod lang sa’yo palagi.”

Parang may nabasag sa loob ko.

At nang akala kong tapos na siya, bumulong siya ng mas masakit.

“Buti na lang dumating si Celeste. Kung habang buhay akong nakaikot sa taong kagaya mo, baka ako naman ang mabaliw.”

Tumigil ang mundo.

Tiningnan ko siya.

Ang batang minsang nagsalba sa akin, siya rin pala ang pinakamasakit manira.

Tumayo ako, hinawakan ang kwelyo niya, at sinampal siya.

“Lumayas ka.”

Namula ang pisngi niya.

Matagal niya akong tinitigan.

Pagkatapos, malamig siyang ngumiti.

“Galing mo talagang itulak palayo ang mga taong nagmamalasakit sa’yo.”

Bago siya lumabas, tumunog ang phone ko.

Message mula kay Mama.

Flight tomorrow night. Pack your things.

Nakita iyon ni Enzo.

At doon unang nawala ang kulay sa mukha niya.

“Anong flight?” mahina niyang tanong.

Hindi ako sumagot.

Hinablot niya ang phone ko, pero kinuha ko agad pabalik.

“Lia, anong ibig sabihin niyan?”

Sa unang pagkakataon, nakita kong natakot siya.

Pero huli na.

“Ang ibig sabihin,” sabi ko, pinunasan ang luha sa pisngi, “panalo ka. Wala ka nang taong kailangang bantayan.”

Napalunok siya.

“Hindi. Hindi puwede. Saan ka pupunta?”

“Canada.”

Parang hindi niya naintindihan.

“Bakit?”

Doon ako natawa. Mahina. Basag.

“Dahil may kasunduan kami ni Mama. Kapag hindi ko napanatili ang top one, aalis ako. At ikaw ang dahilan kung bakit ako natalo.”

Nanlaki ang mata niya.

“Hindi ko alam…”

“Alam mo bang allergic ako sa shrimp?”

Napaatras siya.

“Lia…”

“Hindi mo na alam. Kasi hindi na ako ang tinitingnan mo.”

Hindi siya nakasagot.

Sa pintuan, umiiyak si Mama. Pero hindi niya ako pinigilan.

Dahil alam niya, matagal ko nang sinisira ang sarili ko para manatili sa isang taong hindi na ako kayang piliin.

Kinabukasan, pumasok pa rin ako.

Huling araw ko sa San Isidro Academy.

Pagpasok ko sa room, tahimik ang lahat.

May kumalat na balita.

Na aalis ako.

Na dahil sa ginawa nila, mawawala ang scholarship recommendation ko.

Na pinatawag si Enzo sa guidance office.

Si Celeste, tahimik sa upuan niya, pero halatang naiirita.

Lumapit si Enzo sa akin, namumula ang mata.

“Lia, kakausapin ko si Principal. Aaminin ko lahat. Ipapawalang-bisa nila ’yong result.”

Umiling ako.

“Hindi na kailangan.”

“Kailangan!” halos sigaw niya. “Hindi ka aalis. Aayusin ko.”

Tumingin ako sa kanya nang matagal.

“Enzo, hindi ito tungkol sa score lang.”

Natahimik siya.

“Kung mahalaga ako sa’yo, hindi mo ako ginawang biro.”

Pagkatapos ng klase, pinatawag kami sa office.

Umamin si Enzo.

Umiyak siya habang sinasabi sa principal na siya ang gumuhit sa answer sheet ko.

Pero ang pinakamasakit, biglang nagsalita si Celeste.

“Sir, hindi ko po kasalanan. Si Enzo lang po gumawa. Akala ko po joke lang.”

Tiningnan siya ni Enzo na parang ngayon lang niya nakita ang totoong mukha nito.

“Celeste,” sabi niya, “ikaw ang nagsabing gawin ko.”

Tumawa siya nang mahina.

“May proof ka?”

Wala.

Doon ko nakita kung paano gumuho ang mundo ni Enzo.

Katulad ng pagguho ng akin kahapon.

Pero hindi ako natuwa.

Pagod na akong manalo sa sakit.

Kinagabihan, nasa airport ako.

Hawak ni Mama ang passport ko.

Tahimik siya, pero mas malambot na ang mukha niya kaysa dati.

“Anak,” sabi niya, “akala ko pinoprotektahan kita sa mundo. Pero baka nasakal na rin kita.”

Tumingin ako sa kanya.

“Pagdating natin doon, hindi mo kailangang maging number one araw-araw. Kailangan mo lang mabuhay nang hindi takot.”

Doon ako unang umiyak nang hindi nagtatago.

Bago kami pumasok sa immigration, may tumawag sa pangalan ko.

“Lia!”

Si Enzo.

Habol-hininga. Magulo ang buhok. Basang-basa sa pawis.

May hawak siyang maliit na notebook.

Ang notebook namin noong bata kami.

Binuksan niya iyon sa pahinang may sulat niya noong grade school.

Kapag natakot si Lia, ako ang hahawak sa kamay niya.

Umiyak siya.

“Sinira ko ang pangako ko.”

Hindi ako nagsalita.

“Hindi ko hinihinging manatili ka,” sabi niya. “Hindi ko rin hinihinging patawarin mo ako ngayon. Gusto ko lang malaman mo… hindi ikaw ang mahirap mahalin. Ako ang hindi marunong magmahal nang tama.”

Masakit.

Dahil iyon ang salitang matagal kong gustong marinig.

Pero hindi sapat ang paghingi ng tawad para burahin ang sugat.

Kinuha ko ang notebook.

Pinunit ko ang pahinang iyon.

Hindi dahil galit ako.

Kundi dahil tapos na ang batang bersyon namin.

“Iingatan ko ang alaala,” sabi ko. “Pero hindi na ako babalik sa taong kailangan ko pang magmakaawang maalala ako.”

Umiiyak siyang tumango.

“Magiging okay ka ba?”

Sa unang pagkakataon, hindi ko hinanap ang sagot sa kanya.

Hinawakan ko ang kamay ni Mama.

“Oo,” sabi ko. “Hindi agad. Pero oo.”

Lumakad ako papasok.

Hindi na ako lumingon.

Pagkalipas ng dalawang taon, nakapasok ako sa isang university sa Vancouver.

Hindi ako palaging number one.

May mga araw na bagsak ako.

May mga araw na kinakabahan ako.

Pero natutunan ko ang isang bagay:

Hindi sukatan ng halaga mo ang score, rank, o kung sino ang pumipili sa’yo.

At hindi lahat ng taong minsang nagligtas sa’yo ay may karapatang sirain ka habang buhay.

Minsan, ang pinakamahirap na tagumpay ay hindi ang manatili.

Kundi ang umalis—habang mahal mo pa, habang masakit pa, habang umaasa pa ang puso mo.

Dahil may mga taong kailangang mawala sa buhay natin para maalala natin kung sino tayo bago nila tayo pinaniwalang kulang tayo.