DALAWANG BATA ANG NARINIG KONG NAG-AAGAW SA LOOB NG TIYAN KO—PERO ISA LANG DAW ANG GUSTONG MABUHAY NG ASAWA KO

Akala ko, iyon na ang pinakamasayang araw ng buhay ko.

Matapos ang tatlong taon ng pagdarasal, pagpapagamot, at pagluha sa bawat negatibong test kit, sa wakas ay may tibok nang laman ang tiyan ko. Nakahiga ako sa malamig na kama ng ultrasound room, nanginginig ang kamay, habang pinapahiran ng gel ang ibabang bahagi ng tiyan ko.

Tinitigan ko ang monitor na parang doon nakasabit ang buong buhay ko.

At doon ko sila narinig.

“Kuya, huwag mo akong siksikin… masakit…”

Malambot. Mahina. Parang batang babae na umiiyak.

Kasunod noon, isang boses na matapang at masungit ang biglang sumingit.

“Tumabi ka! Akin ’to! Ako ang mauuna rito!”

Napasinghap ako. Nanigas ang buong katawan ko. Hindi lang dahil sa takot—kundi dahil sa gulat na may halong saya.

Dalawa sila.

Dalawang bata.

Dalawang munting buhay sa loob ko na nag-aaway.

Napakapit ako sa braso ng doktora. “Doc… kambal po ba? Dalawa po ba talaga sila? Isang lalaki at isang babae?”

Saglit siyang natigilan.

Pagkatapos, dahan-dahan siyang tumingin sa likod ko—kung saan nakatayo ang asawa kong si Paolo.

Isang mabilis, malamig, at tahimik na tingin.

Pagharap niya sa akin, parang nag-iba ang mukha niya. Wala nang lambing. Wala nang init.

“Ma’am Mara,” sabi niya, tuyo ang boses, “isa lang po ang gestational sac. Isa lang din ang heartbeat.”

Parang may malamig na tubig na ibinuhos sa ulo ko.

“Hindi po puwede,” bulong ko. “May narinig po ako. Dalawa sila. Nag-uusap sila—”

“Mara.” Mahinang tumawa si Paolo sa likod ko at marahang pinisil ang balikat ko. “Baka sobrang excited ka lang. Ilang buwan tayong naghintay para dito. Normal lang na maging emotional.”

Huminga siya nang malalim at ngumiti sa doktora. “Pasensya na po, Doc. Medyo sensitive lang talaga ang asawa ko ngayon.”

Sensitive.

Parang biglang lumiit ang buong pagkatao ko sa salitang iyon.

Pinilit kong sumilip ulit sa monitor, pero hinatak na ng doktora ang probe at iniabot sa akin ang tissue. Maya-maya, may iniimprentang papel na lumabas sa makina.

Single live intrauterine pregnancy.

Isa lang.

Iyon ang nakasulat.

Iyon din ang paulit-ulit na sinabi ni Paolo habang inaalalayan niya ako palabas.

“Isang baby man o dalawa, pareho ko namang mamahalin.”

Ngumiti siya. Umakbay. Maingat, maalaga, perpektong asawa.

Pero sa loob-loob ko, may malamig nang bagay na dahan-dahang gumagapang.

Pag-uwi namin sa bahay sa Quezon City, nadatnan namin agad ang biyenan kong si Doña Liza sa hapag. May hawak na siya agad na mangkok ng sabaw.

“O, Mara, halika na. Uminom ka nito habang mainit pa. Native chicken ’yan, pinahanda ko talaga para lumakas ka.”

Kinuha ko ang mangkok. Maaliwalas ang ngiti niya, pero matagal ko nang kilala ang klase ng kabaitan niya—iyong parang seda sa ibabaw, pero kutsilyo sa ilalim.

“Kumusta ang checkup?” tanong niya.

Sumagot agad si Paolo bago pa ako makapagsalita. “Maayos, Ma. Healthy ang baby.”

Baby.

Hindi babies.

Wala man lang siyang pag-aalinlangang sabihin iyon.

Natuwa si Doña Liza. Bumaba ang tingin niya sa tiyan ko, parang gusto niyang silipin kung ano ang laman nito.

“Basta alagaan mo ’yan, ha? Sana lalaki na. Tatlong henerasyon nang walang tagapagmana ang pamilya namin. Kailangan na nating magkaroon ng apo na lalaki.”

Napahigpit ang hawak ko sa kutsara.

Hindi na bago sa akin ang linyang iyon.

Mula nang magbuntis ako, para bang hindi na ako tao sa paningin niya. Isa na lang akong sisidlan. Isang katawan na may obligasyong magluwal ng lalaki.

Sumimsim ako ng sabaw.

May kakaibang lasa.

May pait sa dulo. Hindi halatang gamot, pero hindi rin ordinaryong rekado.

“Tita… may halo po ba ito?” tanong ko.

“Mga halamang pampakapit lang ng bata,” sagot niya, tila walang ibig sabihin. “Para hindi ka na mahirapan.”

“Uminom ka na rin ng tubig mamaya,” sabi ni Paolo. “Ihahanda ko.”

Tahimik akong tumango.

Noong gabing iyon, hindi ako makatulog.

Katabi ko si Paolo. Mahimbing ang tulog niya, nakatagilid paharap sa akin na para bang wala siyang tinatagong kahit ano.

Pero hindi mawala sa isip ko ang dalawang boses.

Pinikit ko ang mga mata ko. Pinilit kong makinig.

Wala.

Tanging ugong lang ng aircon at mahinang paghinga ng asawa ko.

Muntik na akong sumuko nang may biglang bumulong sa loob ng ulo ko.

“Hoy. Buhay ka pa ba?”

Napalunok ako.

Mabilis na sumagot ang mahinang boses.

“Kuya… nahihilo ako…”

Buong katawan ko, nangilabot.

“Anak…” bulong ko sa isip ko. “Naririnig n’yo ba ako?”

“Mama!” sigaw ng masungit na boses. “Sa wakas! Makinig ka. Huwag mong iinumin ang tubig na ibinibigay ng lalaking ’yan. Huwag mo ring ubusin ang sabaw ng matandang bruha. Gusto nilang patayin ang kapatid kong babae!”

Parang tumigil ang tibok ng puso ko.

Napatakip ako ng bibig para hindi ako mapasigaw.

“A-anong sabi mo?” nanginginig kong tanong sa isip.

“Pinapahina nila siya araw-araw,” sabi ng batang lalaki, puno ng galit. “Gusto nilang ako lang ang matira.”

“Tama ba ako?” halos hindi ko maiproseso ang mga salita. “Dalawa kayo? Ikaw at ang kapatid mong babae?”

“Oo.”

“Bakit… bakit nila gagawin ’yon?”

Doon sumingit ang mahinang boses, halos hikbi na.

“Mama… antok na antok po ako… ayoko pong matulog…”

“Uy! Huwag kang matutulog!” sigaw ng batang lalaki. “Kapag natulog ka, hindi ka na gigising!”

Tuluyan nang nabasa ng luha ang unan ko.

Hindi ako baliw.

May dalawa akong anak.

At ang asawa kong pinakamamahal, kasama ang biyenan kong buong akala ko’y simpleng masungit lang, ay may tinatago sa akin na kayang pumatay.

Tinignan ko ang mukha ni Paolo sa dilim.

Pareho pa rin. Maamo. Pamilyar. Mapagkakatiwalaan sana.

Pero ngayon, sa bawat guhit ng mukha niya, para akong nakakakita ng ibang tao.

Hindi ko alam kung gaano na katagal nila itong ginagawa.

Hindi ko alam kung ano talaga ang inilalagay nila sa pagkain at inumin ko.

Ang alam ko lang, may isang anak akong unti-unting pinapatay sa loob ng katawan ko habang pinapaniwala akong isa lang ang dinadala ko.

At nang umaga ring iyon, ngumiti si Paolo habang iniabot sa akin ang isang baso ng maligamgam na tubig.

“Inumin mo na, mahal.”

Tinanggap ko ang baso. Ngumiti rin ako.

Tapos, sa harap mismo niya, itinapat ko sa labi ko ang tubig—at nagkunwari akong ininom lahat.

Paglabas niya ng kuwarto, tumakbo ako sa banyo at idinura sa lababo ang bawat patak.

Pag-angat ko ng ulo ko, nakasalamin sa salamin ang maputla kong mukha.

At sa may pintuan ng banyo, dahan-dahang umikot ang seradura mula sa labas.

part 2

Hindi ako huminga.

Nanigas ako sa harap ng salamin, basa pa ang baba ko sa tubig na idinura ko. Dahan-dahang bumukas ang pinto ng banyo.

Si Doña Liza ang nakatayo roon.

Nakaayos ang buhok, plantsado ang duster, at may hawak na tuwalya na parang napadaan lang siya para mag-abot. Pero ang mga mata niya, diretsong bumagsak sa lababo.

Sa tubig na hindi ko nalunok.

“Hindi mo ininom,” sabi niya.

Hindi iyon tanong.

Mabilis kong pinahid ang bibig ko at pinilit kong ngumiti. “Nasusuka po kasi ako, Ma. Baka dahil sa pagbubuntis.”

Isang segundo.

Dalawa.

Tatlo.

Hindi siya kumurap.

Pagkatapos, ngumiti siya. Manipis. Pilit. “Natural lang ’yan. Pero sayang ang vitamins.”

Umalis siya na parang walang nangyari.

Nang marinig kong lumayo ang tsinelas niya, saka lang ako nanghina. Napakapit ako sa gilid ng lababo habang humahagulgol nang tahimik.

“Mama.” Mahina ang boses ng batang babae. “Natakot po ako.”

“Ayos lang,” sagot ng kuya niya, kahit pa halatang takot din siya. “Hindi niya tayo makukuha basta-basta.”

Mabilis kong pinunasan ang mukha ko at kinuha ang cellphone ko.

Kailangan kong makaalis.

Kailangan kong magpa-check sa ibang ospital.

Kailangan kong malaman kung baliw ba ako… o may mas masahol pang katotohanang nakabaon sa bahay na ito.

Nagkunwari akong may susunduing test results sa clinic at tumawag ako sa dati kong kaibigang nurse, si Jen, na naka-duty sa isang pribadong ospital sa Pasig.

“Ako na bahala,” sabi niya sa telepono. “Dumiretso ka rito. Huwag mong sasabihin sa asawa mo.”

Pagdating ko sa ospital, nanginginig pa rin ang tuhod ko. Inasikaso ako ni Jen sa likod na hallway, walang maraming tanong, pero halatang nababahala.

Pagkatapos ng panibagong ultrasound, pumasok ang OB na kakilala niya. Tahimik niyang tinitigan ang monitor, saka ako.

“Ma’am… sino po ang unang doktor n’yo?”

“Bakit po?” namumutla kong tanong.

Huminga siya nang mabigat. “May dalawang embryo.”

Nabingi ako sa sarili kong tibok ng puso.

“Isa rito,” turo niya sa screen, “malinaw at malakas. Yung isa, mahina pero buhay. At may mga senyales na pinapahina ito ng iniinom o ipinapasok sa katawan ninyo. Hindi ko pa masasabi kung ano, pero hindi normal ang bagsak ng growth niya sa ganitong kaikling panahon.”

Napaupo ako nang marahan.

Hindi ako baliw.

Hindi gawa-gawa ng takot ko.

Totoo ang mga boses.

Totoo ang dalawang anak ko.

At totoong may gustong pumatay sa isa sa kanila.

“Pwede po bang mailigtas?” basag ang boses ko.

Tahimik ang doktora. “Kapag natigil agad ang kung anumang pinapainom sa inyo, may chance pa. Pero kailangan ninyong lumayo sa source. Ngayon na.”

Ngayon na.

Parang iyon lang ang salitang narinig ko sa buong silid.

Binigyan ako ni Jen ng maliit na lalagyan. “Kung may maiuuwi kang sample ng sabaw, tubig, vitamins, kahit ano—dalhin mo sa akin. Ipapa-lab natin.”

Tumango ako. Nanginginig, pero malinaw ang isip.

Pag-uwi ko, ibang Mara na ang bumaba ng taxi.

Hindi na ako iyong babaeng tahimik lang na pinapangunahan ng asawa at biyenan. Hindi na ako iyong takot magtanong para hindi matawag na mahina ang isip.

Pagpasok ko ng bahay, nadatnan ko si Paolo sa sala.

“Nasaan ka?” tanong niya agad. Maamo ang boses, pero matalim ang tingin.

“Na-late lang sa clinic.”

“Hindi ka man lang nag-text.”

“Lowbat.”

Tahimik siyang lumapit at kinuha ang bag ko. “Pagod ka siguro. Pinaghanda ka ni Mama ng panibagong sabaw.”

Ngumiti ako. “Mamaya na.”

Noong gabing iyon, nagkunwari akong ininom ulit ang inihandang tubig. Nang makatulog ang lahat, palihim akong lumabas ng kuwarto.

Sa kusina, kumuha ako ng maliit na bote at nagsalin ng kaunting sabaw. Pagkatapos, binuksan ko ang kabinet kung saan itinatago ni Doña Liza ang mga halamang gamot at tsaa niya.

May isang maliit na supot na walang label.

Pulbos. Maputla. Mapait ang amoy.

“Anong ginagawa mo?”

Napatda ako.

Nakatayo sa pintuan si Paolo.

Hindi na siya mukhang mabait.

Wala nang lambing sa mukha niya. Wala nang pag-aalala. Para akong nakaharap sa lalaking hindi ko pa kailanman nakilala.

Dahan-dahan niyang isinara ang pinto ng kusina.

“Matagal ko nang hinihintay na manghimasok ka rito,” sabi niya.

Napaatras ako. “Ano’ng nilalagay ninyo sa pagkain ko?”

Hindi siya sumagot agad.

Lumapit siya sa mesa, hinawakan ang supot, at saka tumingin sa akin na parang napagod na siyang magkunwari.

“Mga halamang gamot lang para sa pagbubuntis.”

“Sinungaling!”

Napalakas ang sigaw ko. “May dalawa akong anak, Paolo! Dalawa! Nakita ng doktor! Bakit ninyo gustong patayin ang isa?”

Doon siya napatigil.

Isang segundo lang, pero sapat para makita kong alam niya.

Alam na alam niya.

Maya-maya, tumawa siya. Mahina. Wala nang hiya.

“So narinig mo rin pala.”

Parang may yelong ibinaon sa dibdib ko.

“Bakit?” tanong ko. “Bakit?”

Pumasok si Doña Liza, marahil dahil narinig ang sigawan. Pero hindi ako sa kanya tumingin. Nakapako lang ang mata ko kay Paolo.

At sa wakas, nagsalita siya.

“Kasi babae.”

Parang may sumabog sa tenga ko.

“Anak pa rin natin siya—”

“Hindi mo naiintindihan!” putol niya, ngayon ay mas malakas na ang boses. “Hindi mo alam ang pinagdaanan ng pamilyang ito! Ang negosyong iniwan ng tatay ko, ang mga lupang nakataya, ang apelyidong unti-unting nawawala—”

“Apelyido?” halos matawa ako sa sobrang pagkasuklam. “Apelyido ang kapalit ng buhay ng anak mo?”

“Hindi lang apelyido!” singit ni Doña Liza. “May pamana na mapupunta sa lehitimong lalaking tagapagmana. Nakasaad sa testamento ng lolo ni Paolo. Kapag walang lalaki, sa mga kapatid ng asawa kong patay na mapupunta ang lahat!”

Napatitig ako sa kanya.

Iyon lang pala.

Hindi paniniwala.

Hindi tradisyon.

Hindi simpleng kagustuhan.

Pera.

Ari-arian.

Kasakiman.

Pinili nilang patayin ang apo nila para sa testamento.

At ang mas masakit—si Paolo, ang lalaking yumakap sa akin tuwing umiiyak ako sa mga failed pregnancy tests, ay kayang ipagpalit ang anak naming babae sa lupa at negosyo.

“Hindi ko kayo hahayaang makalapit pa sa mga anak ko,” sabi ko, nanginginig pero buo.

Hinablot ko ang cellphone ko para tumawag, pero mabilis na sinunggaban ni Paolo ang pulso ko.

“Hindi ka aalis,” mariin niyang sabi.

“Bitawan mo ako!”

“Hindi ka aalis!” ulit niya, mas malakas, habang hinihila ako palapit.

Sa loob ng ulo ko, nagsisigaw ang batang lalaki.

“Mama! Takbo!”

Kasabay noon, may matalas na kirot sa puson ko.

Napayuko ako. Mainit.

May tumutulong dugo sa pagitan ng mga hita ko.

“Mama…” umiiyak na ang batang babae. “Masakit po…”

“Hindi!” Napahagulgol ako. “Hindi, please, hindi ngayon…”

Nagkagulo ang lahat.

Si Jen pala ang tumawag sa akin nang sunod-sunod dahil lumabas na raw ang initial test sa sample na ibinigay ko kanina—may sangkap nga iyong nakakapagpahina ng isang fetus sa multiple pregnancy. Hindi ko nasagot, kaya siya mismo ang tumawag ng pulis at ambulansya sa address na naibigay ko sa kanya noon para sa emergency contact.

Eksaktong dumating sila nang sandaling iyon.

Malakas ang katok.

Sunod-sunod.

“Police! Buksan ang pinto!”

Namutla si Doña Liza.

Binitawan ako ni Paolo, pero huli na.

Sa ospital, halos hindi ako humiwalay sa operating room door habang inaagapan ng mga doktor ang pagbubuntis ko. Hindi ko maramdaman ang oras. Hindi ko alam kung ilang beses akong nagdasal. Hindi ko alam kung ilang beses kong kinausap ang dalawang boses sa loob ng isip ko.

“Anak, kapit lang. Pareho kayong kapit.”

Matagal bago lumabas ang OB.

May mask pa siya sa leeg, pagod ang mga mata, pero mahinahon ang tinig niya.

“Naagapan po natin.”

Nanlambot ang tuhod ko.

“Ang baby boy ay stable. Ang baby girl ay maselan pa rin, pero may heartbeat siya. Nandiyan pa rin siya. Lumalaban.”

Hindi ko napigilan ang paghagulgol.

Napa-upo ako sa sahig ng hallway, yakap ang sarili kong tiyan, umiiyak nang parang doon lang ako muling nabuhay.

Pagkaraan ng ilang linggo, sunod-sunod ang nangyari.

Lumabas ang laboratory report.

May mga ipinagbabawal na herbal compounds sa mga sample ng sabaw at pulbos. Pinabulaanan ng ikalawang ospital ang unang ultrasound result. Naimbestigahan ang klinika kung saan ako unang nagpatingin, at napatunayang tumanggap ng pera ang doktora para itago ang twin pregnancy.

Inaresto si Doña Liza.

Si Paolo naman, una pang nagmatigas. Pero nang malaman niyang may CCTV sa kusina at may statement si Jen tungkol sa tawag ko at sa test results, tuluyan ding bumagsak ang tapang niya. Hindi ko alam kung kailan ako tumigil sa pagmamahal sa kanya. Siguro noong unang beses niyang pinili ang pamana kaysa sa anak naming babae. O siguro mas maaga pa—noong unang beses niya akong tiningnan na para bang katawan lang akong dapat kontrolin.

Hindi ko na hinintay pang maghilom lahat bago ako nagsampa ng kaso at naghain ng annulment.

Hindi madaling maghilom.

May mga gabing ginigising pa rin ako ng takot.

May mga umaga ring napapahawak ako sa tiyan ko para siguraduhing andiyan pa sila.

Pero unti-unti, lumakas kami.

Hanggang dumating ang araw ng panganganak.

Mahaba ang labor. Masakit. Nakakapunit ng kaluluwa. Pero sa bawat pagtulak ko, isang boses ang paulit-ulit kong naaalala.

“Kapag may nanakit sa kapatid ko, kakagatin ko.”

Napatawa pa ako sa gitna ng luha.

Naunang lumabas ang batang lalaki.

Malakas agad ang iyak.

Pagkatapos, ilang minutong nakakapanginig na katahimikan.

At saka—

isang mas manipis, mas mahinang iyak ang pumunit sa buong delivery room.

Napahagulgol ako.

“Dok…” bulong ko. “Yung babae ko?”

Ngumiti ang doktora habang inilalapit siya sa akin. “Maliit siya. Pero fighter.”

Ipinatong nila sa dibdib ko ang dalawang sanggol.

Ang lalaki, mapula ang mukha, nakakunot-noo na parang galit sa buong mundo.

Ang babae, singliit ng palad ko, pero nakadikit ang pisngi sa balat ko na parang kilala na niya ako mula noon pa.

“Hello,” umiiyak kong sabi. “Nandito na si Mama.”

Sa isip ko, parang may mahina akong narinig.

“Sinabi ko sa ’yo, Mama,” mayabang na sabi ng batang lalaki.

At isang pabulong na tawa ang kasunod.

“Salamat po…”

Hinagkan ko ang noo nilang dalawa.

Pinangalanan ko ang anak kong lalaki na Leon—dahil leon ang tapang niya kahit nasa sinapupunan pa lang.

At ang anak kong babae, Mira—dahil himala ang pananatili niya.

Makalipas ang ilang buwan, lumipat kami sa isang maliit na apartment sa Pasig. Walang engrandeng hagdan, walang lumang apelyidong kailangang buhatin, walang biyenang sumusukat sa halaga ko batay sa kasarian ng anak ko.

Maliit lang ang bahay.

Pero payapa.

Minsan, habang pinapatulog ko sina Leon at Mira, napapangiti ako kapag nakikita kong nakadantay ang maliit na kamay ni Leon sa tiyan o dibdib ng kapatid niya, parang binabantayan pa rin siya.

At tuwing may nagsasabi sa akin na “swerte mo, may lalaki kang tagapagmana,” lagi akong napapangiti nang bahagya.

Hindi nila alam.

Ang tunay kong biyaya ay hindi kung sino ang lalaki, at hindi rin kung sino ang babae.

Ang tunay kong biyaya ay ang araw na pinili kong maniwala sa tinig ng mga anak ko—kahit buong mundo ang nagsabing baliw lang ako.

Dahil minsan, ang unang boses na dapat pakinggan ng isang ina… ay hindi galing sa doktor, hindi galing sa asawa, at lalong hindi galing sa pamilyang gahaman.

Kundi sa dalawang munting pusong sabay na kumakapit, sabay na nagsusumigaw:

“Mama, iligtas mo kami.”