DALAWANG ARAW MATAPOS KONG MANGANAK NG KAMBAL, NINAKAW NIYA ANG MGA ANAK KO—PERO SA IKALAWANG BUHAY KO, AKO MISMO ANG NAGHINTAY SA KANYANG PAGKAKAMALI
Dalawang araw matapos kong manganak ng kambal na lalaki at babae, bigla silang nawala sa ospital.
Dalawang taon ko silang hinanap hanggang sa tuluyan akong mamatay sa sakit at pangungulila.
Pagkatapos ng kamatayan ko, nakita kong isang estrangherang babae ang gumamit sa pangalan ko, dinala ang mga anak ko sa kampo ng militar, at nagpanggap na asawa ng isang mataas na opisyal.
Apatnapung taon siyang tinawag na “Mama” ng sarili kong mga anak.
At nang muli kong imulat ang mga mata ko, naroon siya sa tabi ng kama ko—nakangiti at may hawak na pulang mansanas.
“Gising ka na pala, bunso,” malambing niyang sabi. “Kumain ka muna. Mahina ka pa pagkatapos manganak.”
Nanigas ang buong katawan ko.
Ang mukha niyang iyon ang huling mukhang nakita ko bago tuluyang naglaho ang kaluluwa ko sa una kong buhay.
Siya ang babaeng nagdala sa kambal ko sa Camp Aguinaldo.
Siya ang babaeng humarap kay Colonel Rafael Villanueva at nagpakilalang ako—si Elena Villanueva, ang legal niyang asawa.
Umiiyak niyang sinabi noon na hindi dapat lumaking walang ama ang mga bata.
Naniwala si Rafael.
Naniwala ang mga anak ko.
Naniwala ang lahat.
Samantalang ako, ang tunay nilang ina, ay namatay nang walang nakakaalam kung saan ako inilibing.
“Bunso?”
Muling inilapit ng babae ang mansanas sa akin.
Nakatago sa ilalim ng kumot ang nanginginig kong mga kamay.
Ngunit pinilit kong manatiling kalmado.
“Salamat, Ate. Hindi muna ako kakain ng malamig.”
Bahagyang tumigas ang ngiti niya.
“Ay, tama ka. Heto na lang, mainit na tubig.”
Mabilis siyang tumayo at kumuha ng enamel na tasa mula sa mesa. Pinuno niya iyon mula sa termos at iniabot sa akin gamit ang dalawang kamay.
Hindi ko rin tinanggap.
“Huwag ka nang mag-abala.”
“Naku, hindi abala iyon. Magkatabi tayo rito, kaya parang magkapatid na rin tayo.”
Inilapag niya ang tasa sa mesa ko, saka inayos ang kumot sa paanan ko na para bang matagal na niya akong kilala.
Habang nagsasalita, palihim niyang tinitingnan ang dalawang bassinet sa tabi ng kama.
“Napakapalad mo,” sabi niya. “Isang lalaki at isang babae agad. Nasaan ang asawa mo? Wala bang darating na biyenan o kamag-anak?”
Doon ko natiyak.
Hindi nagkataon ang lahat.
Sa una kong buhay, ganito rin niya ako kinausap. Dahil hilo pa ako sa anesthesia at nanghihina sa operasyon, sinabi ko sa kaniya ang lahat.
Na si Rafael ay sundalo.
Na bihira kaming magkita.
Na hindi niya alam na buntis ako.
Na patay na ang mga magulang niya.
Na wala akong ibang kamag-anak.
Ako mismo ang nagbigay sa magnanakaw ng lahat ng impormasyong kailangan niya para burahin ako.
“May inaasikaso sila,” maikli kong sagot.
“May mas mahalaga pa ba kaysa sa asawang bagong panganak?” tanong niya. “Baka naman niloloko ka lang ng lalaki?”
Hindi ako sumagot.
Lumapit siya sa mga sanggol.
“Hayaan mo, ako na lang ang tumulong sa iyo ngayong gabi. Hindi ka pa makakilos nang maayos. Ako na ang magbabantay sa kambal habang natutulog ka.”
Yumuko siya at iniunat ang mga kamay sa bassinet.
“HUWAG MONG HAWAKAN ANG MGA ANAK KO!”
Hinablot ko ang pulsuhan niya.
Umalingawngaw ang sigaw ko sa buong ward.
Napabangon ang matandang bantay sa katabing kama.
“Ano ba naman iyan!” sigaw nito. “Tinutulungan ka na nga, sinasaktan mo pa!”
Napatingin din ang ibang pasyente.
Hinawakan ng babae ang pulsuhan niya at namula ang mga mata.
“Wala akong masamang intensiyon,” mahina niyang sabi. “Naawa lang ako dahil mag-isa siya.”
“Walang utang na loob!” singhal ng isang biyenan sa kabilang kama.
Umiling ang babae, kunwari’y inaawat sila.
“Hayaan na ninyo. Bagong panganak lang siya. Baka nag-aalala lang sa mga anak niya.”
Maamong pakinggan.
Ngunit alam kong sinasadya niyang palabasin na wala ako sa tamang pag-iisip.
Hindi ako nagpaliwanag.
Hinila ko ang dalawang bassinet hanggang dumikit sa kama ko.
Buong gabing hindi ako natulog.
Sa bawat tunog ng tsinelas sa pasilyo, agad kong hinihipo ang kumot ng kambal.
Sa bawat pagbukas ng pinto, bumibilis ang tibok ng puso ko.
Bandang hatinggabi, bumangon ang babae upang pumunta sa banyo.
Huminto siya sa tabi ko.
Nakatitig lang ako sa kaniya sa dilim.
Napaatras siya.
“Baliw,” bulong niya bago mabilis na lumayo.
Kinabukasan, hindi siya lumapit.
Ngunit pagsapit ng ikatlong gabi, nagdala siya ng mangkok ng lugaw.
“Para magkaroon ka ng gatas,” sabi niya. “Hindi na ako galit sa ginawa mo.”
“Hindi ko kailangan.”
“Tuyong-tuyo na ang labi mo.”
“Sinabi kong ayoko.”
Inilapag niya ang mangkok sa mesa.
“Sige. Kainin mo kapag nagutom ka.”
Nang makatulog ang lahat, itinapon ko ang lugaw sa basurahan.
Ngunit sa ikatlong araw, tuluyan nang bumigay ang katawan ko.
Dalawang gabi akong halos walang tulog. Masakit ang tahi ko. Kulang ang gatas ko. Salitan sa pag-iyak ang kambal.
Habang pinapasuso ko ang anak kong babae, humagulgol naman ang anak kong lalaki sa bassinet.
Pumasok ang nurse upang kunin ang blood pressure ko.
Pagtingin niya sa resulta, agad siyang napakunot-noo.
“Isang daan at animnapu. Delikado ito. Nasaan ang pamilya mo?”
Tahimik ako.
“Wala bang asawa? Kapatid? Kahit sinong puwedeng magbantay?”
Sa kabilang kama, narinig kong nagsalita ang babae.
“Tama si Nurse. Kawawa ka na, bunso. Tawagin mo na ang asawa mo.”
Nanginginig na ang paningin ko sa pagod.
Kung kukuha ako ng caregiver, mapipigilan ba niyang maagaw ang kambal kapag nakatulog ako?
Kung iiwan ko sa nursery ang mga bata, sino ang makapagsasabing hindi sila mapapalitan o mailalabas gamit ang pekeng papeles?
Isa lang ang taong may kapangyarihang bantayan sila nang hindi kayang suwayin ng sinuman.
Ang legal kong asawa.
Si Colonel Rafael Villanueva.
Hindi kami nagpakasal dahil sa pag-ibig.
Noong kabataan ko, nadestino sa malayong baryo ang mga magulang niya matapos madawit ang kanilang pangalan sa isang lumang kasong pampolitika.
Ako ang tumulong sa kanila.
Nang gumuho ang bahagi ng bundok matapos ang malakas na ulan, ako ang humila sa kanila palabas ng putik.
Tinuring nila akong anak.
Nang luminis ang pangalan ng pamilya at makabalik sila sa Maynila, ipinilit nilang pakasalan ako ni Rafael.
Sumunod siya.
Ngunit nanatili siyang malamig at malayo.
Pagkamatay ng mga magulang niya, lalo kaming nawalan ng dahilan para mag-usap.
Noong huli siyang umuwi, nakainom ako nang marami. Kinabukasan, umalis siya pabalik sa kampo bago pa ako magising.
Hindi ko na sinabi sa kaniya ang tungkol sa pagbubuntis.
Ngunit sa una kong buhay, nakita kong naging mabuting ama siya sa mga anak namin.
Kapag nilalagnat ang anak naming babae, hindi siya umaalis sa tabi nito.
Dinidikdik niya ang gamot at hinahalo sa kaunting matamis na tubig.
Kapag ayaw matulog ng anak naming lalaki, kinakarga niya ito habang naglalakad sa sala.
Hindi niya minahal ang babaeng nagpanggap na ako.
Ngunit minahal niya ang kambal.
Kinuha ko ang telepono sa bedside table.
Halos hindi ko maigalaw ang mga daliri ko habang dini-dial ang numerong kabisado ko pa rin kahit matapos ang dalawang buhay.
Tatlong ring.
Apat.
Sa ikalima, may sumagot.
“Villanueva.”
Nanigas ang lalamunan ko nang marinig ang pamilyar at malamig niyang tinig.
“Ako ito,” bulong ko. “Si Elena.”
Mahabang katahimikan.
“Bakit?”
Napatingin ako sa dalawang sanggol.
“Rafael… nanganak ako.”
Walang sumagot sa kabilang linya.
“Kambal,” pagpapatuloy ko. “Isang lalaki at isang babae.”
Parang biglang nawala ang lahat ng ingay sa ward.
Pagkatapos ay narinig kong bumagsak ang isang bagay sa kabilang linya.
“Nasaan ka?”
“Sa San Gabriel Medical Center.”
“Kailan ka nanganak?”
“Tatlong araw na.”
Nanlamig ang boses niya.
“Bakit ngayon mo lang sinabi?”
Bago pa ako makasagot, napatingin ako sa kabilang kama.
Wala roon ang babae.
Bukas ang kaniyang kabinet.
Wala rin ang bag niya.
Mula sa pasilyo, biglang sumigaw ang isang nurse.
“Nasaan ang dalawang sanggol sa Room 307?”
Napalingon ako.
Walang laman ang dalawang bassinet sa tabi ng kama ko.
At sa dulo ng pasilyo, nakita ko si Lorna Mercado—nakasuot ng puting uniporme ng ospital, hawak ang dalawang carrier, at mabilis na papasok sa elevator.
“RAFAEL!” sigaw ko sa telepono. “KINUKUHA NIYA ANG MGA ANAK NATIN!”
Bago tuluyang magsara ang pinto ng elevator, ngumiti sa akin si Lorna.
At sa dibdib niya, nakasabit ang hospital identification card na may pangalan ko.
ELENA VILLANUEVA.
PARTE2
“Harangin ninyo ang lahat ng exit!”
Dumagundong sa telepono ang boses ni Rafael.
Sa unang pagkakataon, wala roon ang lamig na nakasanayan ko.
Galit iyon.
Takot.
At utos ng isang lalaking sanay sundin.
Pinilit kong bumangon ngunit kumirot nang matindi ang tahi ko. Napasandal ako sa kama habang sumisigaw sa nurse.
“Ang babaeng katabi ko! Siya ang kumuha sa mga anak ko!”
Nagkagulo ang buong ward.
Tinakbo ng mga nurse ang hagdan at elevator. Tumawag ang head nurse sa security. Isinara ang pangunahing gate ng ospital.
Ngunit kilala ni Lorna ang sistema.
Sa unang buhay ko, dalawang araw niyang pinag-aralan ang galaw ng mga staff bago niya nailabas ang kambal.
Ngayon, dahil pinilit kong maging gising at alerto, napilitan siyang kumilos nang mas maaga.
At doon siya nagkamali.
Hindi pa niya lubusang napapalitan ang lahat ng dokumento.
Makalipas ang ilang minuto, sumigaw ang guard sa radio.
“May babaeng may dalawang infant carrier sa basement parking!”
Ikinabit ng nurse sa akin ang wheelchair at mabilis akong itinulak palabas.
Pagdating namin sa basement, nakaharang na ang dalawang security guard sa isang lumang kulay abong van.
Nakatayo si Lorna sa tabi nito, hawak ang isang carrier, habang nasa likuran naman ng van ang isa pa.
“Mga anak ko sila!” sigaw niya. “Ako si Elena Villanueva!”
Ipinakita niya ang ID na nakasabit sa dibdib niya.
“Baliw ang babaeng nasa itaas. Sinubukan niyang agawin ang mga sanggol ko!”
Nag-alinlangan ang mga guard.
Pareho ang pangalan sa ID niya at sa medical records.
Naramdaman kong bumalik ang takot mula sa una kong buhay.
Ganito niya ginawa noon.
Bago pa ako tuluyang magkamalay matapos manganak, pinalitan niya ang identification band ko, kinopya ang pirma ko, at ginamit ang impormasyon tungkol kay Rafael.
“Siya ang nagsisinungaling!” sigaw ko. “Tingnan ninyo ang pulsuhan ko!”
Itinaas ko ang kamay ko.
Naroon pa rin ang original patient band na hindi ko hinayaang tanggalin simula nang magising ako.
Nakalagay ang pangalan ko, admission number, at eksaktong oras ng panganganak.
Namutla si Lorna.
Lumapit ang head nurse at kinumpara ang code sa kaniyang ID.
“Peke ang card niya,” sabi nito. “Hindi tugma ang serial number.”
Biglang tumakbo si Lorna patungo sa van.
Ngunit bago pa niya mabuksan ang pinto, dumating ang tatlong sasakyang militar.
Huminto ang mga iyon sa basement nang sabay-sabay.
Bumaba si Rafael mula sa unang sasakyan.
Naka-field uniform siya. Matigas ang panga. Mapanganib ang katahimikan ng kaniyang mukha.
Dalawang sundalo ang mabilis na kumuha sa infant carriers at iniabot sa mga nurse.
Nilapitan ni Rafael si Lorna.
“Sino ang nag-utos sa iyo?”
Umiling siya at agad na umiyak.
“Sir, hindi ninyo naiintindihan. Ako talaga si Elena. Siya ang nanggugulo—”
“Huwag mong gamitin ang pangalan ng asawa ko.”
Isang pangungusap lang iyon.
Ngunit tila nabasag ang lahat ng lakas ni Lorna.
Lumapit si Rafael sa akin.
Sa loob ng maraming taon naming kasal, hindi ko siya nakitang mawalan ng kulay sa mukha.
Ngunit nang makita niya ang kalagayan ko—maputla, bagong opera, nanginginig sa wheelchair—parang may mabigat na bagay na tumama sa dibdib niya.
“Tatlong araw?” mahinang tanong niya.
Tumango ako.
Tumingin siya sa dalawang sanggol na muling inilapit sa akin.
“Hindi mo talaga sinabi.”
“Hindi ko akalaing gugustuhin mong malaman.”
Kumuyom ang kamao niya.
Ngunit hindi siya nakipagtalo.
Hinubad niya ang kaniyang jacket at maingat na ibinalot sa balikat ko.
Pagkatapos ay humarap siya sa security.
“Walang lalabas. Kunin ang CCTV. I-seal ang records room. At ipatawag ang pulis.”
Dinala si Lorna sa interrogation room ng ospital.
Sa unang oras, itinanggi niya ang lahat.
Sinabi niyang nalito lang siya dahil nawalan siya ng sariling anak.
Sinabi niyang gusto lamang niyang tulungan ako.
Ngunit nang buksan ng pulis ang locker niya, natagpuan nila ang dalawang pekeng birth certificate, marriage record na may pangalan ko, litrato ni Rafael na ginupit mula sa lumang pahayagan, at sulat na naglalaman ng buong address ng bahay ng pamilya Villanueva sa loob ng kampo.
Mayroon ding maliit na bote ng pampatulog.
At sa ilalim ng bag niya, nakita ang lumang clipping tungkol sa kasal namin ni Rafael.
Hindi pala siya isang estrangherong nagkataong nasa tabi ko.
Matagal niya kaming pinag-aralan.
Si Lorna Mercado ay anak ng dating kasambahay ng pamilya Villanueva.
Noong bata pa siya, ilang beses siyang isinama ng ina niya sa bahay ng mga biyenan ko.
Nakita niya ang buhay na mayroon sila.
Ang koneksiyon.
Ang paggalang.
Ang seguridad.
Nang malaman niyang namatay na ang mga biyenan ko at bihirang umuwi si Rafael, gumawa siya ng plano.
Ngunit mayroon pang mas malaking sikreto.
Hindi siya mag-isa.
Ang doktor na nag-asikaso sa admission ko ang naglagay sa kaniya sa tabi ng kama ko.
Ang clerk sa records section ang gumawa ng pekeng ID.
At ang driver ng van ay kapatid ng babaeng nagtrabaho noon bilang tagalinis sa bahay namin.
Isang organisadong bentahan ng bagong silang na sanggol ang natuklasan sa ospital.
Hindi ako ang una nilang target.
Ako lamang ang pinakamadaling burahin dahil walang bantay, walang kamag-anak, at walang asawa sa tabi ko.
Nang ilabas ng pulis ang listahan ng mga sanggol na nawala sa nakalipas na limang taon, umiyak ang isang nurse.
Labing-isang pangalan ang naroon.
Dahil sa pagtatangka nilang kunin ang kambal ko, nabuksan ang buong operasyon.
Ngunit hindi pa tapos si Lorna.
Habang isinasakay siya sa sasakyan ng pulis, bigla siyang sumigaw kay Rafael.
“Hindi ka niya minahal! Pinakasalan ka lang niya dahil ipinilit ng mga magulang mo! Ako ang puwedeng maging tunay mong asawa!”
Tumigil si Rafael.
Napatingin din ako sa kaniya.
Sa una kong buhay, iyon ang pinakamalaking takot ko.
Na kapag humarap ang isang mas maganda, mas edukada, at mas palaban na babae, papayag siyang palitan ako.
Dahan-dahang lumapit si Rafael sa sasakyan.
“Hindi mo alam kung bakit ko siya pinakasalan,” sabi niya.
Napangisi si Lorna.
“Dahil sa utang na loob.”
“Hindi.”
Lumingon siya sa akin.
“Pumayag ako dahil noong una ko siyang nakita sa baryo, siya lang ang taong hindi yumuko o natakot sa akin.”
Napatigil ang paghinga ko.
“Hindi ko lang alam kung paano maging asawa,” pagpapatuloy niya. “At noong mamatay sina Mama at Papa, inakala kong ayaw na rin niya sa akin.”
Namutla si Lorna.
“Pero hindi ka mananatili sa kaniya. Hindi siya bagay sa buhay mo!”
“Siya ang legal kong asawa. Ina ng mga anak ko. At ang taong pinakamalaking pagkakamali kong pinabayaan.”
Isinara ng pulis ang pinto ng sasakyan.
Sa pagkakataong iyon, wala nang naniwala kay Lorna.
Bumalik kami sa ward.
Inilipat ako ni Rafael sa pribadong silid na may bantay sa labas. Dalawang nurse ang personal na nag-asikaso sa kambal.
Ngunit hindi agad naging maayos ang lahat.
Nang gabing iyon, hindi pa rin ako makatulog.
Kahit naroon na ang mga bantay, palagi akong bumabangon upang tingnan ang mga bassinet.
Sa ikatlong pagkakataon kong bumangon, hinawakan ni Rafael ang balikat ko.
“Matulog ka.”
“Hindi ko kaya.”
“Narito ako.”
“Paano kung makatulog ka rin?”
Tahimik siyang tumingin sa akin.
Pagkatapos ay inilapit niya ang upuan sa pagitan ng dalawang bassinet at umupo.
“Huwag kang mag-alala. Hindi ako matutulog.”
“May trabaho ka.”
“May dalawang anak ako.”
Simple lang ang sinabi niya.
Ngunit biglang kumirot ang dibdib ko.
Sa una kong buhay, apatnapung taon kong pinanood mula sa malayo kung paano siya naging ama sa mga anak namin.
Ngayon, sa wakas, nakita ko siyang nakaupo sa tabi nila habang ako ay buhay.
Kinabukasan, dumating ang imbestigador dala ang mga nakumpiskang dokumento.
May nakita silang sulat-kamay na tala mula kay Lorna.
Nakalista roon ang mga posibleng sasabihin niya kay Rafael.
Iniwan ako ng mga kamag-anak ko.
Takot akong kunin ng ibang tao ang mga anak natin.
Hindi ako makabalik sa probinsiya.
May isa pang linyang nakabilog.
Kapag nagtanong siya tungkol sa peklat, sabihin mong nasunog ang mga lumang litrato at nagbago ang mukha mo dahil sa hirap ng panganganak.
Iyon mismo ang paliwanag na ginamit niya sa una kong buhay.
Ngunit may huling pahina.
Nakasulat doon:
Kapag bumalik ang tunay na Elena, sabihin na siya ang baliw na babaeng matagal nang nahuhumaling kay Rafael. Kapag kailangan, ipa-confine siya.
Nanlamig ang mga kamay ko.
Hindi lang niya planong nakawin ang mga anak ko.
Plano rin niyang sirain ang isip at reputasyon ko sakaling mabuhay ako.
Napansin ni Rafael ang panginginig ko.
Kinuha niya ang papel at pinunit sa gitna.
“Hindi na niya magagawa iyon.”
“Pero muntik na.”
“Oo.”
Hindi niya ako binigyan ng hungkag na pangako.
Hindi niya sinabing dapat ko nang kalimutan.
Sa halip, lumuhod siya sa tabi ng kama ko.
“Hindi ko mababago ang tatlong araw na wala ako rito. Pero mula ngayon, hindi mo na kailangang harapin ang lahat nang mag-isa.”
Napaluha ako.
“Paano kung ayaw kitang patawarin?”
“Maghihintay ako.”
“Paano kung matagal?”
“Karapat-dapat lang.”
Iyon ang unang pagkakataong humingi siya ng tawad sa akin.
Pagkalipas ng dalawang linggo, naiuwi namin ang kambal sa bahay sa loob ng kampo.
Pinangalanan namin silang Lucas at Luna.
Hindi ko agad ipinagkatiwala kay Rafael ang lahat.
Sa bawat pag-iyak ng mga bata, ako ang unang bumabangon.
Sa bawat bisitang dumarating, hinihingi ko ang pagkakakilanlan.
Sa bawat paglabas namin, yakap ko nang mahigpit ang kambal.
Ngunit hindi ako pinilit ni Rafael.
Sa halip, inayos niya ang bahay.
Naglagay siya ng bagong kandado, camera sa pasukan, at maliit na kama sa tabi ng kuwarto namin.
Natuto siyang magpalit ng lampin.
Natuto siyang magpainit ng gatas.
At nang unang lagnatin si Luna, eksakto niyang ginawa ang nakita ko sa una kong buhay.
Dinurog niya ang gamot, hinalo sa kaunting matamis na tubig, at maingat na ipinainom gamit ang maliit na kutsara.
Habang pinagmamasdan ko siya, hindi ko napigilang umiyak.
“Masakit ba ang tahi mo?” agad niyang tanong.
Umiling ako.
“May naalala lang ako.”
Hindi ko sinabi sa kaniyang minsan ko nang nakita ang tagpong iyon—noong patay na ako at ibang babae ang kinikilala nilang ina.
Sa paglilitis, umamin ang records clerk kapalit ng mas magaan na sentensiya.
Napatunayang sangkot si Lorna sa kidnapping, falsification of public documents, identity theft, at child trafficking conspiracy.
Ang doktor na kasabwat niya ay nawalan ng lisensiya at nakulong.
Dahil sa ebidensiyang nakuha sa kaniyang locker, walong batang naibenta sa iba’t ibang pamilya ang natunton at naibalik sa kanilang tunay na mga magulang.
Nang hatulan si Lorna, tumingin siya sa akin mula sa kabilang panig ng korte.
“Kung natulog ka lang noong gabing iyon,” bulong niya, “ako sana ang nasa lugar mo.”
Lumapit ako sa salaming naghihiwalay sa amin.
“Hindi.”
Ngumiti ako nang bahagya.
“Kahit natulog ako, magnanakaw ka pa rin. Kahit isuot mo ang damit ko, gamitin ang pangalan ko, at ipatawag sa mga anak ko ang salitang ‘Mama’—hindi kailanman magiging iyo ang buhay na ninakaw mo.”
Iyon ang huling pagkakataong nakita ko siya.
Makalipas ang maraming taon, naging masigla at makulit si Lucas, samantalang tahimik ngunit matapang si Luna.
Tuwing may school program, laging nasa unang hanay si Rafael.
Tuwing may lagnat ang isa, pareho kaming nagpupuyat.
Hindi naging perpekto ang pagsasama namin.
Marami kaming taon ng katahimikan at pagkukulang na kailangang ayusin.
Ngunit natuto kaming magsalita bago tuluyang mawala ang pagkakataon.
Isang gabi, habang natutulog ang kambal sa pagitan namin, marahang hinawakan ni Rafael ang kamay ko.
“Elena,” sabi niya, “salamat at tinawagan mo ako noong araw na iyon.”
Tiningnan ko ang dalawang anak naming payapang natutulog.
“Hindi kita tinawagan dahil pinagkakatiwalaan kita.”
“Alam ko.”
“Tinawagan kita dahil wala na akong ibang pagpipilian.”
“Alam ko rin.”
“Pero ngayon…”
Hinawakan ko nang mas mahigpit ang kamay niya.
“Ngayon, pinipili kitang manatili.”
Wala siyang sinabi.
Yumuko lamang siya at marahang hinalikan ang noo ko.
Sa unang buhay ko, ninakaw sa akin ang pangalan ko, mga anak ko, at apatnapung taon ng pagmamahal na dapat sana’y akin.
Ngunit sa ikalawang buhay, natutunan kong hindi sapat ang maghintay na may dumating upang iligtas ako.
Ako mismo ang tumangging kumain sa pagkaing ibinigay ng kaaway.
Ako mismo ang hindi natulog.
Ako mismo ang tumawag sa taong matagal kong kinatatakutang lapitan.
At nang muling iunat ng magnanakaw ang kamay niya sa mga anak ko, hindi na ako ang tahimik at walang laban na babaeng kaya niyang burahin.
Dahil minsan mang maagaw sa iyo ang buong buhay mo, sapat na ang isang pagkakataong bumalik upang baguhin ang wakas.
At sa pagkakataong iyon, siguraduhin mong ang magnanakaw ang siyang mawawalan ng lahat.
