Ang Anino ng Katarungan: Duterte, Bato, at Bonggo sa Harap ng ICC

Mga kabunyog, magandang araw sa inyong lahat. Ngayon, ating sisilipin ang isa sa pinakamakulay at pinakamapanganib na kabanata sa kasaysayan ng politika sa Pilipinas—isang saga ng kapangyarihan, utang na loob, at ang di-mabilang na intriga sa pagitan ng ating mga pinuno at ng internasyonal na batas.

Sa pinakabagong ulat, pinangalanan bilang mga coperpetrator umano ni dating Pangulong Rodrigo Duterte sina Senator Bonggo at Senator Ronald “Bato” dela Rosa. Isang ulat na agad nagpaalab ng mga debate sa Senado. Si Senate President Pretemporary Ping Laxon, sa kanyang malinaw na pahayag, ay naniniwalang bago pa man magkaroon ng anumang aksyon mula sa International Criminal Court (ICC), dapat munang dumaan ang mga ito sa lokal na korte. Ayon kay Laxon, “Suprema lamang ang pwedeng mag-decide,” at ang wastong proseso ay dapat igalang—isang paalala na ang batas sa Pilipinas ay may sariling kalakasan at hiwaga.

Ngunit kabunyog, huwag kayong magkamali—ang mga balita ay hindi simpleng balita lamang. Dito, ang bawat pangalan, bawat testigo, at bawat kilos ay may dalang tensyon at misteryo. Ipinapakita nito ang komplikadong interplay ng politika at hustisya sa ating bansa. Si Senator Bato, na matagal nang absent sa Senado, ay kasalukuyang nasa gitna rin ng mga tanong. Wala pang nakalagay sa Senate Rules kung paano tutugunan ang tuloy-tuloy niyang pagliban, kaya’t tila nakabitin ang tanong sa hangin: Paano haharapin ang mga lider na tila walang pakialam sa responsibilidad, ngunit may impluwensya sa pinakamataas na antas?

Sa likod ng mga headline, umuusbong ang malalim na galit at takot sa mga mata ng mga mambabatas. May mga pangamba na ang ilang senators ay maaaring “magbaliktad” para protektahan ang kanilang mga kaalyado. Ang imbestigasyon ay hindi lamang laban sa mga pinuno ng nakaraan kundi pati na rin sa mga kasalukuyang nasa posisyon ng kapangyarihan. Ang tanong ay malinaw: sino ang tunay na may kontrol sa hustisya?

Ayon sa ilang political analysts, may tinatawag silang “quid pro quo”—isang masalimuot na laro ng pulitika kung saan ang boto at suporta ay ipinagpapalit sa proteksyon at pribilehiyo. At sa gitna nito, lumilitaw ang larawan ng kabayanihan, traydor, at utang na loob na halos hindi maintindihan ng ordinaryong mamamayan.

Ngunit hindi lang pulitika ang nasa laro. May mga testigo, sina Garma at Layla de Lima, na patuloy na nagbabantay, nagmamasid, at nagbibigay ng babala. Matagal nang sinabi ni De Lima na darating ang panahon na haharapin ng mga Duterte allies ang kanilang mga kasalanan. At ngayon, tila dumarating na nga ang araw na iyon—araw ng pagharap sa batas, sa kabila ng lahat ng posisyon at kapangyarihan.

Si Bonggo, ayon sa ulat, ay tahimik. Sinabi niyang wala siyang kinalaman sa lahat ng alegasyon—na ang trabaho niya lamang ay “special assistant to the president.” Samantalang si Bato, na naging Chief PNP at senador, ay nakatago na, tila ba may instinktong alam na ang panganib ay malapit na.

Mga kabunyog, isipin ninyo: paano kung ang kapangyarihan ay hindi sapat upang maiwasan ang hustisya? Paano kung ang lahat ng utang na loob, lahat ng posisyon, lahat ng proyekto na nakuha mula kay Duterte ay hindi sapat upang pigilan ang pandaigdigang mata ng batas?

Ngunit sa kabila ng lahat ng kaguluhan, may kakaibang kwento ng pananampalataya at misteryo. “God works in mysterious ways,” sabi ng ilan. Nang natalo si Leni Robredo noong 2022, marami ang nagduda sa katarungan ng bansa. Ngunit sa paglipas ng panahon, ang mga kaganapan ay tila may mas malalim na plano—isang paalala na ang kapalaran ay higit pa sa politika, higit pa sa kapangyarihan.

Ang kasaysayan ng war on drugs sa Pilipinas, na pinangunahan ni Duterte, ay isang malinaw na halimbawa ng kung paano nagagamit ang tiwala at kapangyarihan sa pagpapatupad ng batas. Lahat ng nasa operasyon, mula sa mga regional chiefs hanggang sa national implementers, ay galing sa tiwala ni Duterte—mula Davao hanggang sa pambansang lebel. Ngunit ngayon, ang parehong tiwala na iyon ay nagdulot ng takot at pangamba. Ang mga utos na noon ay sinusunod ng buong katapatan ay ngayo’y nagbunga ng panganib sa kanilang mga sarili.

Hindi rin maikakaila na ang politika sa Pilipinas ay isang laro ng estratehiya, alyansa, at minsan, trahedya. Sa bawat hakbang na ginawa nina Bonggo at Bato, may kasamang panganib. Ang bawat posisyon at proyekto na nakuha mula kay Duterte ay may kabayaran—at ang kabayaran na ito ay hindi sa pera o sa kasikatan, kundi sa harap ng batas at hustisya.

Ngunit hindi lang sila ang nasa gitna ng laban. Ang gobyerno mismo, sa ilalim ng kasalukuyang administrasyon, ay nagbabago ng tono sa ICC. May mga imbestigador na pumasok sa bansa, may mga hakbang na hindi inaasahan, at may mga pwersang patuloy na sinusubaybayan ang bawat kilos ng mga pinuno. Ang lahat ng ito ay nagpapakita ng masalimuot na interaksyon ng lokal at pandaigdigang hustisya, ng politika at moralidad, at ng kapangyarihan at pananagutan.

At sa huli, mga kabunyog, ang tanong ay nananatiling bukas: Magtatagal ba ang impunity? Magkakaroon ba ng pananagutan ang mga nakaupo sa kapangyarihan, o magpapatuloy ang laro ng pulitika na tila walang katapusan? Ang saga nina Duterte, Bato, at Bonggo ay patunay na sa mundo ng politika, ang bawat hakbang, bawat desisyon, ay may kaakibat na misteryo at panganib.

Ang anino ng katarungan ay sumasabay sa bawat kilusan ng mga makapangyarihan. At habang ang mundo ay nanonood, habang ang batas ay nagbabantay, ang bansa ay nagmumuni-muni: May pag-asa pa ba ang hustisya sa kabila ng lahat ng intriga, takot, at kapangyarihan?

Mga kabunyog, ito ang ating panahon upang maging saksi sa isang kasaysayan na puno ng kabighanian, pagtataksil, at pag-asa. Hindi lamang ito kwento ng politika—ito ay kwento ng moralidad, pananagutan, at ang walang-hanggang hamon sa pagitan ng kapangyarihan at hustisya. Sa dulo ng lahat, isang aral ang dapat nating tandaan: Ang lahat ng ginhawa at kapangyarihan ay may kasamang responsibilidad. At ang hustisya, gaano man ito kahirap, ay palaging naghihintay sa mga matapang na haharapin ito.