Sa gitna ng pandaigdigang krisis dulot ng tensyon sa Iran, naging mainit ang bulwagan ng Senado nang magharap ang dalawa sa mga batikang mambabatas tungkol sa usapin ng excise tax sa produktong petrolyo.

Ang debate ay hindi lamang tungkol sa numero, kundi tungkol sa bilis ng pagtugon ng gobyerno sa kumakalam na sikmura ng mga Pilipino dahil sa walang humpay na pagtaas ng presyo ng bilihin at langis.

Ang Ugat ng Sigalot: Bakit Napakatagal?

Ang pangunahing mitsa ng diskusyon ay ang panukalang batas na naglalayong suspindihin o bawasan ang excise tax kapag ang presyo ng krudo sa pandaigdigang merkado ay umabot sa threshold na $80 kada bariles.

Ayon kay Senador Pia Cayetano, na siyang tagapagtanggol ng panukala, kailangan ng isang buwang “monitoring period” upang masiguro na ang pagtaas ng presyo ay hindi lamang pansamantala kundi isang “genuine lasting trend.”

Gayunpaman, hindi ito pinalampas ni Senador Ping Lacson. Sa kanyang kalkulasyon, aabutin ng kabuuang dalawang buwan at labinlimang araw (75 araw) bago aktwal na maramdaman ng mga motorista at konsyumer ang bawas sa presyo.

Kasama na rito ang 30 araw na monitoring, ang pagpupulong ng Development Budget Coordination Committee (DBCC), ang rekomendasyon sa Pangulo, at ang 30-45 araw na pag-ubos sa lumang stock ng mga kumpanya ng langis.

“Extraordinary Times” vs. “Stability”

Iginiit ni Lacson na sa gitna ng digmaan at “extraordinary times,” hindi sapat ang nakagawiang proseso. Iminungkahi niya na paikliin ang monitoring period mula sa isang buwan patungong dalawang linggo lamang. Para sa kanya, ang dalawang linggong matitipid ay malaking bagay para sa mga mamamayang hirap na hirap na sa taas ng pamasahe at bilihin.

“Two weeks is not irrelevant. No, it has a big effect on the consumers. Yung dalawang linggo na matitipid mo sa pagkarga ng gas, malaking bagay po ‘yon,” aniya sa gitna ng interpellasyon. Binigyang-diin niya na kung mabilis tumaas ang presyo, dapat ay mabilis din ang aksyon ng gobyerno para sa suspensyon ng buwis.

Ang Depensa ng Ehekutibo at ni Cayetano

Sa kabilang banda, ipinaliwanag ni Senadora Cayetano na ang isang buwang average ay base sa rekomendasyon ng mga eksperto mula sa Department of Energy (DOE) at Department of Finance (DOF).

Ang layunin umano nito ay tiyakin ang “stability and predictability” sa merkado. Ang pabago-bagong pagpataw at pag-aalis ng buwis ay maaari raw magdulot ng kalituhan sa mga negosyo at maging sa revenue planning ng gobyerno, lalo na’t tinatayang P136 bilyon ang mawawalang kita sa kaban ng bayan dahil sa suspensyong ito.

Ngunit tila hindi naging sapat ang paliwanag na ito para kay Lacson. Kinuwestiyon niya kung bakit tila mas inuuna ang “piskal na katatagan” kaysa sa pangkabuhayan ng masang Pilipino na direktang tinatamaan ng bawat sentimong dagdag sa gasolina.

Ang Kinabukasan ng Tax Suspension

Sa huli, bagama’t nanatili ang 30-day monitoring period sa kasalukuyang draft, nagbukas ng pinto si Cayetano para sa muling pakikipag-usap sa mga resource persons para sa mga susunod na implementasyon.

Ang debate nina Lacson at Cayetano ay sumasalamin sa mas malaking hamon ng ating gobyerno: paano babalansehin ang pangangailangan ng kaban ng bayan laban sa agarang saklolo para sa mga mamamayan sa panahon ng krisis?

Habang ang mga mambabatas ay nagdedebate sa loob ng airconditioned na Senado, ang mga drayber ng dyip, tricycle, at mga ordinaryong empleyado ay patuloy na naghihintay—umaasa na ang “dalawang linggong” hinihiling ni Lacson ay maging katotohanan sa lalong madaling panahon.