Hindi ako bumalik sa mundong iyon para magmahal muli.

Bumalik ako dahil kulang sa tauhan ang Kawanihan ng Paglipat-Mundo.

Ang sabi ng bagong sistemang nakakabit sa akin:

“Yakapin mo ang batang iyon. Siya ang kailangan mong iligtas.”

Pero nang makita ko ang maliit na batang nakaupo sa sulok ng marangyang sala, nanigas ang buong katawan ko.

Dahil ang mga mata niya—

kamukha ng lalaking minsan kong iniwan habang umiiyak.

Ang pangalan ko ay Lira Santos.

Limang taon na ang lumipas mula nang lisanin ko ang mundong ito. Limang taon mula nang iwan ko si Mateo Villareal, ang lalaking muntik ko nang piliing pagdaanan ang buong buhay.

Dati, isa akong tagagawa ng misyon.

Ang trabaho ko noon: mapasunod ang puso ng target.

Si Mateo ang target ko.

Isang batang negosyante noon, walang kapangyarihan, walang malaking pangalan, pero may matang kayang magsindi ng buong gabi. Sa unang pagkikita pa lang namin sa isang charity dinner sa Makati, sinabi ng sistema na umabot agad sa animnapung porsyento ang halaga ng kanyang damdamin.

Mabilis siyang nahulog.

At ako rin.

Nag-date kami. Nagpakasal. Nabuntis ako.

Akala ko iyon na ang katapusan ng misyon.

Akala ko, kapag umabot sa isang daang porsyento ang pagmamahal niya, mananatili ako sa mundong iyon.

Pero nagkamali ako.

Dahil ayon sa lumang sistema, si Mateo pala ang pangunahing lalaki ng kuwento. May itinadhana siyang babaeng dapat mahalin. Ako ang pagkakamali. Ako ang panira sa takbo ng mundo.

Kaya nang isinilang ko ang anak namin, pinilit akong umalis.

Pinilit akong saktan siya.

“Maghiwalay na tayo,” sabi ko noon, habang nakahiga sa ospital, nanginginig pa ang katawan ko sa panganganak.

Tiningnan niya ako na para bang gumuho ang buong mundo.

“Lira,” bulong niya. “Anak natin iyon. Pamilya tayo.”

Pero itinulak ko siya palayo.

Sinabi kong ayoko sa lalaking malapit nang malugi ang kumpanya. Sinabi kong mas gusto ko ang buhay na komportable. Sinabi kong iiwan ko ang bata sa kanya.

Nakita kong nabasag siya.

At ilang segundo matapos niyang pumayag sa hiwalayan, hinila ako pabalik ng sistema sa sarili kong mundo.

Limang taon akong nabuhay na parang walang laman ang dibdib.

Hanggang sa bumalik ako.

Ngayon, nakatayo ako sa mansyon ng pamilyang Villareal sa Alabang bilang bagong yaya ng isang batang anim na taong gulang.

Ang pangalan niya: Nico.

Ayon sa datos ng sistema, may mild autism spectrum condition siya. Ayaw niya sa estranghero. Hindi siya nagpapahawak. Hindi siya kumakain kapag may bagong tao sa paligid. Minsan, ilang oras siyang nakaupo sa sulok, tahimik, tila sarado ang buong mundo niya.

Nang una ko siyang makita, nakayuko siya sa gilid ng malaking sala, hawak ang isang maliit na laruang tren.

Nasa wheelchair ang lola niya. Nababahala ang doktor. Halos maiyak na ang dalawang kasambahay.

“Lumapit ka,” utos ng sistema. “Yakapin mo siya.”

“Hindi ganun kadali iyon,” sagot ko sa isip ko.

Pero lumapit pa rin ako.

Lumuhod ako sa harap ng bata, maingat, tahimik.

“Gutom ka ba?” tanong ko.

Walang sumagot.

Akala ko nabigo na ako.

Pero bigla siyang dahan-dahang nag-angat ng mukha.

Napatigil ako.

Ang mga mata niya ay kay Mateo.

Malalim. Tahimik. Masakit tingnan.

“Gutom,” bulong niya.

Nagulat ang buong sala.

“Gusto mong kumain?” tanong ko.

Tumango siya.

“Isasama kita?”

Sa sumunod na sandali, ibinuka niya ang mga braso.

“Buhat.”

Parang may pumunit sa puso ko.

Nilapitan ko siya, binuhat, at nang dumikit ang mukha niya sa balikat ko, bigla akong nanghina.

Para akong bumalik sa araw na hindi ko man lang nayakap nang matagal ang sarili kong anak.

“Ang bango mo,” mahina niyang sabi.

Napapikit ako.

Dahil sa isang iglap, gusto kong umiyak.

Kinabukasan, opisyal akong kinuha ng pamilya Villareal bilang tagapag-alaga ni Nico.

Mabait ang lola niya, si Doña Elena. Walang kayabang-yabang kahit halatang sanay sa yaman.

“Miss Lira,” sabi niya habang nasa study kami, “ikaw lang ang unang taong tinanggap ni Nico nang ganito kabilis. Kung maaari, manatili ka.”

Hindi ko na kinailangang mag-isip.

Mananatili ako.

Hindi lang dahil sa misyon.

Kundi dahil sa kakaibang kirot na nararamdaman ko tuwing tumitingin sa akin si Nico.

Makalipas ang dalawang araw, lalong naging malapit sa akin ang bata.

“Pretty ate,” tawag niya sa akin.

Kahit ilang beses kong sinabi na puwede niya akong tawaging Ate Lira, pinipilit pa rin niya ang “pretty ate.”

Isang umaga, hinila niya ako papunta sa study table niya.

“Look,” sabi niya, sabay turo sa notebook na puno ng numbers, shapes, at equations.

Napangiti ako.

“Ang galing mo naman.”

“Daddy taught me before,” sagot niya.

Bigla akong natigilan.

“Daddy mo?”

Tumango siya.

“Engineer? Programmer? Businessman?”

Nag-isip siya.

“Daddy owns Kairos Tech.”

Kairos Tech.

Parang may malamig na kamay na humawak sa batok ko.

Hindi iyon basta kumpanya.

Iyon ang kumpanyang itinayo ni Mateo noon.

Ang kumpanyang akala kong babagsak nang iwan ko siya.

Pinilit kong pakalmahin ang boses ko.

“Nico… ano ang buong pangalan ng daddy mo?”

Bago siya makasagot, tumunog ang telepono sa mesa.

Kinuha ni Nico ang phone niya, pinindot ang answer, at iniabot sa akin.

“Daddy,” sabi niya. “Si pretty ate.”

Kinuha ko iyon nang hindi humihinga.

Mula sa kabilang linya, narinig ko ang boses na limang taon kong pinilit kalimutan.

“Hello,” sabi ng lalaki. “Ikaw ba ang bagong yaya ni Nico?”

Nanlamig ang mga daliri ko.

Mateo.

Buhay.

Malapit.

At ama ng batang hawak ang kamay ko.

Hindi pa ako nakapagsalita nang agawin ni Nico ang phone at sumigaw:

“Daddy, don’t go on a date with Auntie Clara!”

Napanganga ako.

Sumunod na sigaw ng bata ang halos nagpahinto sa mundo ko.

“May ipakikilala akong pretty ate sa’yo! She feels like Mama!”

part2

Tumahimik ang kabilang linya.

Hindi ordinaryong katahimikan iyon.

Iyon ang uri ng katahimikang may bigat, may sugat, may alaala.

“Nico,” mababa ang boses ni Mateo, “sino ang kasama mo?”

Napahigpit ang hawak ko sa gilid ng mesa.

Gusto kong ibaba ang tawag.

Gusto kong tumakbo.

Pero nakatingin sa akin si Nico, inosente, umaasa, parang natagpuan niya ang isang bagay na matagal nang nawawala.

Kinuha ko ang phone mula sa kanya.

“Sir,” sabi ko, pilit pinapakalma ang boses, “ako po ang bagong tagapag-alaga ni Nico.”

Muli, katahimikan.

Pagkatapos, isang mahinang paghinga.

“Pangalan mo?”

Napapikit ako.

“Lira.”

Parang may nabasag sa kabilang dulo.

Hindi siya agad nagsalita.

Nang magsalita siya, hindi na iyon boses ng isang amo.

Boses iyon ng lalaking iniwan sa ospital limang taon na ang nakalipas.

“Lira Santos?”

Wala na akong maitago.

“Oo.”

Sa sandaling iyon, biglang humigpit ang hawak ni Nico sa damit ko.

“Pretty ate, don’t leave,” bulong niya.

Napasubsob ang tingin ko sa kanya.

Ang sakit.

Sobrang sakit.

Dumating si Mateo bago magtanghali.

Nang bumukas ang malaking pinto ng mansyon, tumigil ang lahat.

Nakasuot siya ng itim na suit. Mas matangkad. Mas payat ng kaunti. Mas malamig ang mukha. Pero ang mga mata niya—iyon pa rin.

Ang lalaking minsang humawak sa kamay ko at nangakong tatanda kami nang magkasama.

Pagkakita niya sa akin, hindi siya lumapit agad.

Tiningnan niya lang ako.

Matagal.

Parang sinusuri kung multo ba ako.

Si Nico ang unang kumilos.

Tumakbo siya papunta kay Mateo, pero sa halip na yumakap sa ama, hinila niya ang kamay nito papunta sa akin.

“Daddy,” sabi niya, masigla, “this is pretty ate. She hugged me.”

Nakita kong nanginig ang panga ni Mateo.

“Alam ko,” sabi niya.

Lumuhod siya sa harap ni Nico.

“Anak, punta ka muna kay Lola.”

“Ayoko.”

“Please.”

Napasimangot si Nico, pero sumunod pa rin.

Nang maiwan kaming dalawa, tila lumamig ang buong sala.

“Buhay ka,” sabi ni Mateo.

“Buhay ako.”

“Limang taon.”

Hindi ako makasagot.

Tumawa siya nang mahina, pero walang saya roon.

“Limang taon, Lira. Ni isang mensahe. Ni isang balita. Ni isang paliwanag.”

“Mateo—”

“Hindi,” putol niya. “Huwag mong sabihin ang pangalan ko na parang may karapatan ka pa.”

Tumama iyon sa akin.

Dapat lang.

“Akala ko pinili mong umalis,” sabi niya. “Akala ko iniwan mo kami dahil mahirap ako noon. Akala ko… akala ko hindi mo talaga kami minahal.”

Nangingilid ang luha ko.

“Hindi iyon totoo.”

“Kung hindi totoo, bakit ka umalis?”

Bumuka ang bibig ko.

Pero biglang tumunog sa isip ko ang boses ng bagong sistema:

“Babala. Hindi maaaring ibunyag nang direkta ang lihim ng paglipat-mundo.”

Napahawak ako sa sentido.

Ngumisi si Mateo, pagod at sugatan.

“Kahit ngayon, wala ka pa ring maibigay na dahilan.”

Lumapit siya nang isang hakbang.

“Alam mo ba kung ilang gabi akong gising? Si Nico nasa incubator noon. Ikaw wala na. Ako, hindi ko alam kung iiyak ba ako para sa anak natin o para sa babaeng nagdesisyong patayin ang sarili niyang alaala sa amin.”

Napatigil ang paghinga ko.

Anak natin.

Hindi ko narinig nang mali.

“Si Nico…” halos pabulong kong sabi.

Nanigas ang mukha ni Mateo.

“Ano? Hindi mo alam?”

Umiling ako, luhaang-luha.

“Nang umalis ako… sinabi sa akin na ligtas ang bata sa iyo. Pero hindi nila sinabi—”

Naputol ako.

Hindi ko kayang ipaliwanag.

Pero naintindihan ni Mateo ang isang bagay.

Hindi lahat.

Pero sapat para gumulo ang galit sa mga mata niya.

“May nagtago sa’yo ng katotohanan?”

Hindi ako makapagsalita.

Sa puntong iyon, pumasok si Doña Elena, hawak ang isang lumang kahon.

“Mateo,” mahina niyang sabi. “Tama na muna.”

Pero hindi tumigil si Mateo.

“Ma, alam mo?”

Napaluha ang matanda.

“Hindi ko alam kung paano nangyari, pero noong nawala si Lira, may mga bagay na nawala rin. Mga record. Mga tawag. Mga litrato. Parang may naglinis ng lahat.”

Inilapag niya ang kahon sa mesa.

“Naiwan lang ito. Tinago ko.”

Binuksan ni Mateo ang kahon.

Nandoon ang maliit na kumot ng sanggol.

Isang hospital band.

At isang sulat na hindi ko maalalang naisulat ko, pero kilala ko ang sulat-kamay ko.

Para kay baby,

Kung isang araw mabasa mo ito, sana malaman mong minahal kita bago pa kita makita nang buo.

Kung mawala man ako, hindi ibig sabihin iniwan kita dahil hindi kita mahal.

May mga mundong malupit. May mga pagpiling hindi talaga pagpili.

Pero kung may paraan, kahit abutin pa ako ng limang taon, babalik ako para yakapin ka.

Nabitawan ko ang sulat.

Lumuhod ako sa sahig, hindi na kayang pigilan ang iyak.

Biglang pumasok si Nico.

Nakita niya akong umiiyak.

Dahan-dahan siyang lumapit.

“Pretty ate?”

Tiningnan ko siya.

Ang anak ko.

Ang batang iniwan sa akin ng mundong akala ko inagaw sa akin nang tuluyan.

Binuka niya ang maliit na braso.

“Don’t cry.”

Niyakap ko siya.

Sa pagkakataong iyon, hindi na bilang yaya.

Hindi na bilang tagagawa ng misyon.

Kundi bilang ina.

“Mama,” bulong niya bigla.

Napatigil ang lahat.

Si Mateo, si Doña Elena, pati ang mga kasambahay sa pinto.

“Mama,” ulit ni Nico, mas sigurado ngayon. “Ikaw ba?”

Humagulhol ako.

“Oo,” bulong ko. “Pasensya na, anak. Pasensya na at ngayon lang ako nakabalik.”

Lumapit si Mateo.

Akala ko aalis siya.

Akala ko sasabihin niyang huli na ang lahat.

Pero lumuhod siya sa tabi namin.

Matagal siyang tumingin sa akin, ang galit unti-unting natutunaw sa sakit.

“Hindi ko alam kung kaya kitang patawarin agad,” sabi niya.

Tumango ako.

“Tanggap ko.”

“Hindi ko alam kung paano ibabalik ang limang taon.”

“Tanggap ko rin.”

Nanginginig niyang hinawakan ang kamay ni Nico.

“Pero kung totoo man na hindi mo kami iniwan nang kusang-loob…”

Tumigil siya.

Napatingin siya sa akin.

“Then stay. Hindi para sa akin. Para sa kanya.”

Umiyak ako nang tahimik.

“Mananatili ako.”

Hindi naging madali ang mga sumunod na buwan.

Maraming gabi na umiiyak si Nico kapag natatakot akong mawala ulit. Maraming pagkakataong tahimik lang si Mateo sa hapag, parang may digmaan pa rin sa loob niya. Maraming tanong ang hindi ko masagot.

Pero araw-araw, pinipili kong manatili.

Tinuruan ko si Nico kumain nang hindi natatakot sa bagong pagkain. Sinamahan ko siyang matulog kapag masyadong maingay ang ulan. Pinakinggan ko siya habang ipinapaliwanag niya ang mga numero, tren, bituin, at mundong siya lang ang nakakakita nang malinaw.

At si Mateo…

Hindi niya agad ako pinatawad.

Pero isang gabi, nakita ko siyang nakatayo sa pintuan ng kuwarto ni Nico habang natutulog ang anak namin sa kandungan ko.

“Dati,” sabi niya, “galit ako dahil akala ko madali kang umalis.”

Tumingin ako sa kanya.

“Ngayon, galit ako dahil naiisip kong baka mas matagal kang nagdusa kaysa sa akin.”

Naluha ako.

“Mateo…”

Lumapit siya.

Hindi niya ako niyakap.

Hindi pa.

Pero inilapag niya sa tabi ko ang isang kumot.

“Matulog ka. Ako muna ang magbabantay sa kanya.”

Maliit lang iyon.

Pero para sa akin, iyon ang simula.

Hindi lahat ng sugat gumagaling sa isang paghingi ng tawad.

Hindi lahat ng nawalang taon naibabalik ng isang yakap.

Pero may mga pagmamahal na kahit burahin ng mundo, kahit takpan ng kasinungalingan, kahit paghiwalayin ng kapalaran—hahanap at hahanap pa rin ng daan pauwi.

At kung may isang bagay akong natutunan kay Nico, iyon ay ito:

Minsan, ang taong akala nating naiwan natin sa likod, siya pala ang tahimik na naghihintay sa atin sa dulo ng daan—hindi para sisihin tayo, kundi para ipaalalang may mga tahanang hindi nawawala… naghihintay lang na balikan.